କବି ପରିଚୟ (कवि परिचय) - Hindi Text

मैथिली शरण गुप्त का जन्म चिरगाँव झाँसी में सन् 1886 में हुआ था। उनकी पढ़ाई घर पर ही हुई। उन्होंने हिन्दी के अलावा संस्कृत, बंगला, मराठी और अँग्रेजी में भी अच्छा ज्ञान प्राप्त किया। बचपन से ही वे कविता लिखने लगे थे। अपने जीवन काल में ही वे राष्ट्रकवि के नाम से प्रसिद्ध हुए। गुप्तजी का परिवार रामभक्त था। उन्होंने भारतीय जीवन के आदर्श, इतिहास और संस्कृति को अपने काव्य का आदर्श बनाया। स्नेह, प्रेम, दया, उदारता आदि मानवीय भावों को भी साहित्य के माध्यम से उजागर किया।

କବି ପରିଚୟ - Odia Translation

ମୈଥିଲୀଶରଣ ଗୁପ୍ତଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୮୮୬ ମସିହାରେ ଝାନ୍ସୀର ଚିରଗାଓଁରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ପାଠପଢ଼ା ଘରେ ହିଁ ହୋଇଥିଲା। ସେ ହିନ୍ଦୀ ବ୍ୟତୀତ ସଂସ୍କୃତ, ବଙ୍ଗଳା, ମରାଠୀ ଏବଂ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ହିଁ ସେ କବିତା ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲେ। ନିଜ ଜୀବନ କାଳ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସେ 'ରାଷ୍ଟ୍ରକବି' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଗୁପ୍ତଜୀଙ୍କ ପରିବାର ରାମଭକ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ଭାରତୀୟ ଜୀବନର ଆଦର୍ଶ, ଇତିହାସ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିକୁ ନିଜ କାବ୍ୟର ଆଦର୍ଶ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସ୍ନେହ, ପ୍ରେମ, ଦୟା, ଉଦାରତା ଆଦି ମାନବୀୟ ଭାବନାଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଜାଗର କରିଥିଲେ।

ପାଠ୍ୟ ପଦ (Hindi Text)

विचार लो कि मर्त्य हो न मृत्यु से डरो कभी,

मरो परंतु यों करो कि याद जो करें सभी ।

हुई न यों सुमृत्यु तो वृथा मरे, वृथा जिए,

मरानहीं वही कि जो जिया न आपके लिए ।

वही पशु प्रवृत्ति है कि आप आप ही चरे,

वही मनुष्य है कि जो मनुष्य के लिए मरे ।।

रहो न भूल के कभी मदांध तुच्छ वित्त सें,

सनाथ जान आपको करो न गर्व चित्त में ।

अनाथ कौन है यहाँ ? त्रिलोकनाथ साथ हैं,

दयालु दीनबंधु के बड़े विशाल हाथ हैं । 

अतीव भाग्यहीन हैं अधीर भाव जो करे,

वही मनुष्य है कि जो मनुष्य के लिए मरे ।।

'मनुष्य मात्र बंधु है' यही बड़ा विवेक है,

 पुराण पुरुष स्वयं पिता प्रसिद्ध एक है ।

 फलानुसार कर्म के अवश्य बाह्य भेद हैं।

पंरतु अंतरैक्य में प्रमाणभूत वेद हैं ।

अनर्थ है कि बंधु ही न बंधु की व्यथा हरे;

 वही मनुष्य है कि जो मनुष्य के लिए मरे ।

ହିନ୍ଦୀ ପଦର ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣ (Pronunciation)

ବିଚାର ଲୋ କି ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ହୋ ନ ମୃତ୍ୟୁ ସେ ଡରୋ କଭୀ,

ମରୋ ପରଂତୁ ୟୋଁ କରୋ କି ୟାଦ ଜୋ କରେଁ ସଭୀ ।

ହୁଈ ନ ୟୋଁ ସୁମୃତ୍ୟୁ ତୋ ବୃଥା ମରେ, ବୃଥା ଜିଏ,

ମରାନହୀଁ ବହୀ କି ଜୋ ଜିୟା ନ ଆପକେ ଲିଏ ।

ବହୀ ପଶୁ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହୈ କି ଆପ ଆପ ହୀ ଚରେ,

ବହୀ ମନୁଷ୍ୟ ହୈ କି ଜୋ ମନୁଷ୍ୟ କେ ଲିଏ ମରେ ।।

 ରହୋ ନ ଭୂଲ କେ କଭୀ ମଦାଂଧ ତୁଚ୍ଛ ବିତ୍ତ ସେଁ,

ସନାଥ ଜାନ ଆପକୋ କରୋ ନ ଗର୍ବ ଚିତ୍ତ ମେଁ ।

ଅନାଥ କୌନ ହୈ ୟହାଁ ? ତ୍ରିଲୋକନାଥ ସାଥ ହୈଁ,

ଦୟାଲୁ ଦୀନବଂଧୁ କେ ବଡ଼େ ବିଶାଲ ହାଥ ହୈଁ ।

ଅତୀବ ଭାଗ୍ୟହୀନ ହୈଁ ଅଧୀର ଭାବ ଜୋ କରେ,

ବହୀ ମନୁଷ୍ୟ ହୈ କି ଜୋ ମନୁଷ୍ୟ କେ ଲିଏ ମରେ ।।

'ମନୁଷ୍ୟ ମାତ୍ର ବଂଧୁ ହୈ' ୟହୀ ବଡ଼ା ବିବେକ ହୈ,

ପୁରାଣ ପୁରୁଷ ସ୍ୱୟଂ ପିତା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ହୈ ।

ଫଲାନୁସାର କର୍ମ କେ ଅବଶ୍ୟ ବାହ୍ୟ ଭେଦ ହୈଁ।

ପରଂତୁ ଅଂତରୈକ୍ୟ ମେଁ ପ୍ରମାଣଭୂତ ବେଦ ହୈଁ ।

ଅନର୍ଥ ହୈ କି ବଂଧୁ ହୀ ନ ବଂଧୁ କୀ ବ୍ୟଥା ହରେ;

ବହୀ ମନୁଷ୍ୟ ହୈ କି ଜୋ ମନୁଷ୍ୟ କେ ଲିଏ ମରେ ।

କଠିନ ଶବ୍ଦ (Hindi to Odia Meaning)

Summary in Hindi (Long)

इस कविता में कवि मैथिलीशरण गुप्त जी ने मनुष्य को महान बनने और परोपकार का जीवन जीने की प्रेरणा दी है।

कवि कहते हैं कि जिस मनुष्य ने इस पृथ्वी पर जन्म लिया है, उसका एक न एक दिन मरना निश्चित है, इसलिए हमें कभी भी मृत्यु से नहीं डरना चाहिए। हमें ऐसे महान कार्य करने चाहिए कि मरने के बाद भी लोग हमें याद रखें, और यदि हम जीवन भर सत्कर्म नहीं करेंगे तो हमारी मृत्यु व्यर्थ है और कोई हमें याद नहीं रखेगा। जो व्यक्ति केवल अपने लिए जीता है, वह पशु के समान है, क्योंकि पशु भी केवल अपना पेट भरते हैं। सच्चा मनुष्य वही है जो दूसरों के काम आए और दूसरों के लिए अपना जीवन समर्पित कर दे।

कवि यह भी समझाते हैं कि मनुष्य को कभी भी संपत्ति या धन के लोभ में पड़कर घमंड नहीं करना चाहिए। अपने परिवार और मित्रों को देखकर स्वयं को बलवान समझना और दूसरों को छोटा समझना मूर्खता है। इस संसार में कोई भी अनाथ नहीं है, क्योंकि तीनों लोकों के स्वामी (ईश्वर) सबके साथ हैं। वे परम दयालु हैं और उनके हाथ बहुत विशाल हैं, अर्थात् वे सबकी मदद करने के लिए हमेशा तत्पर रहते हैं। जो व्यक्ति अधीर होकर अहंकार करता है, वह वास्तव में बहुत भाग्यहीन है।

कविता के अंत में कवि कहते हैं कि सभी मनुष्य आपस में भाई-बंधु हैं, और यही सबसे बड़ा ज्ञान है। हम सभी के पिता एक ही प्रसिद्ध पुराण पुरुष (ईश्वर) हैं। यह सच है कि बाहरी रूप से हम अपने कर्मों के कारण अलग-अलग दिखाई देते हैं, लेकिन वेद इस बात के प्रमाण हैं कि हमारी आत्मा एक है। समाज में अनर्थ तब होता है जब एक भाई दूसरे भाई का दुख दूर नहीं करता। इसलिए, सच्चा मनुष्य वही है जो मनुष्यता के लिए जीता और मरता है।

Summary in Odia (Long with Emojis)

ଏହି କବିତାରେ କବି ମୈଥିଲୀଶରଣ ଗୁପ୍ତ ମଣିଷକୁ ମହାନ ହେବା ଏବଂ ପରୋପକାରୀ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି 🌟।

କବି କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ଯିଏ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ, ତେଣୁ ଆମକୁ କେବେବି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ 🚫💀। ଆମକୁ ଏପରି ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ଯାହାଦ୍ୱାରା ମରିବା ପରେ ବି ସମସ୍ତେ ଆମକୁ ମନେ ରଖିବେ। ଯଦି ଆମେ ଜୀବନସାରା ସତ୍କର୍ମ ନକରିବା ତେବେ ଆମର ବଞ୍ଚିବା ଓ ମରିବା ବୃଥା ହୋଇଯିବ 😔। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ବଞ୍ଚେ ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ପଶୁମାନଙ୍କ ସମାନ ଅଟେ, କାରଣ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜନ୍ତି 🐄। ପ୍ରକୃତ ମଣିଷ ସେହି ଅଟେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କାମରେ ଆସେ ଓ ଅନ୍ୟ ମଣିଷ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇଦିଏ ❤️।

ମଣିଷକୁ କେବେବି ଧନ ବା ସମ୍ପତ୍ତିର ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ଅହଂକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ 💰❌। ନିଜ ପରିବାର ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ଭାବିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ କାରଣ ଏହି ଦୁନିଆରେ କେହିବି ଅନାଥ ନୁହଁନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ସାଥୀରେ ସ୍ୱୟଂ ତ୍ରିଲୋକନାଥ (ଭଗବାନ) ଅଛନ୍ତି 🙏। ସେ ଦୀନବନ୍ଧୁ, ବହୁତ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାତ ବହୁତ ବିଶାଳ ଅଟେ, ଅର୍ଥାତ୍ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସର୍ବଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହନ୍ତି ✨। ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଗର୍ବ କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ବହୁତ ଭାଗ୍ୟହୀନ ଅଟେ।

କବି ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଦୁନିଆର ସବୁ ମଣିଷ ହେଉଛନ୍ତି ପରସ୍ପରର ଭାଇବନ୍ଧୁ 🤝, ଆଉ ଏହା ହିଁ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନ (ବିବେକ) 🧠। ସେହି ଏକମାତ୍ର ପୁରାଣ ପୁରୁଷ (ପରମାତ୍ମା) ହେଉଛନ୍ତି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ପିତା। ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଆମେ ବାହାରୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଦେଖାଯାଉ କିନ୍ତୁ ଭିତରୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା ଗୋଟିଏ। ଆମର ଏହି ଅନ୍ତରର ଏକତାର ପ୍ରମାଣ ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି 📜। ସମାଜରେ ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ଅନର୍ଥ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବନ୍ଧୁ (ମଣିଷ) ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବନ୍ଧୁର କଷ୍ଟକୁ ଦୂର କରେନାହିଁ 😢। ତେଣୁ ସେହି ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମଣିଷ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ ମଣିଷର ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ବଞ୍ଚେ ଏବଂ ମରେ 🕊️।