୧. କବି ପରିଚୟ / ଉତ୍ସ ପରିଚୟ

Sanskrit (Devanagari): विश्वप्रसिद्धस्य तिरुपतिवेङ्कटेशमन्दिरस्य मुख्यद्वारे प्रतापरुद्रदेवस्य (षोड़शशताब्दी) कन्या जगन्‌मोहिनी इत्यस्याः प्रतिमूर्त्तिः स्थापिता वर्त्तते। तस्याः सादरानुरोधात् विजयनगरनृपतिः कृष्णदेवरायः भगवतः श्रीवेङ्कटेशस्य मन्दिरं निर्माय सुवर्णाच्छादितं कृतवान् इति अस्ति जनश्रुतिः। एतद्धि भक्तिभावस्य, आन्ध्रोत्कलप्रदेशयोः बन्धुतायाश्च निदर्शनम्। तिरुपतिराष्ट्रियसंस्कृत-विद्यापीठस्य कुलपति-ड. हरेकृष्णशतपथिमहोदयस्य सौजन्यात् प्राप्तेयं कथा संपादिता।

Odia (ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ): ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ତିରୁପତି ଭେଙ୍କଟେଶ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ (ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) କନ୍ୟା ଜଗନ୍ମୋହିନୀଙ୍କର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ତାଙ୍କର ଆଦରପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ ବିଜୟନଗରର ରାଜା କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀଭେଙ୍କଟେଶଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରି ତାହାକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଚ୍ଛାଦିତ (ସୁନାରେ ଛାଉଣି) କରିଥିଲେ ବୋଲି ଜନଶ୍ରୁତି ରହିଛି। ଏହା ଭକ୍ତିଭାବର ଏବଂ ଆନ୍ଧ୍ର-ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବନ୍ଧୁତାର ଏକ ନିଦର୍ଶନ ଅଟେ। ତିରୁପତି ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତ ବିଦ୍ୟାପୀଠର କୁଳପତି ଡ. ହରେକୃଷ୍ଣ ଶତପଥୀ ମହୋଦୟଙ୍କ ସୌଜନ୍ୟରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଏହି କଥାଟି ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଛି।

୨. ପାଠ୍ୟ ପଦ (Devanagari Sanskrit, Odia Pronunciation ଓ Odia Meaning)

ପ୍ରଥମ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: उत्कलेषु सूर्यवंशशासनस्य प्रतिष्ठाता आसीत् गजपतिः कपिलेन्द्रदेवः। तस्य पुत्रः पुरुषोत्तमदेवः काञ्चीविजयं कृतवान्। तस्य पुत्रः आसीत् गजपतिः प्रतापरुद्रदेवः। सूर्यवंशप्रशासकाः विशालसैन्यबलैः देशमुत्तरेण गङ्गातः दक्षिणेन गोदावरीं यावत् सुविस्तृतं भूखण्डं विजित्य विरलगौरवस्य अधिकारिणः बभूवुः।

• Odia Pronunciation: ଉତ୍କଲେଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶଶାସନସ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଆସୀତ୍ ଗଜପତିଃ କପିଲେନ୍ଦ୍ରଦେବଃ। ତସ୍ୟ ପୁତ୍ରଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦେବଃ କାଞ୍ଚୀବିଜୟଂ କୃତବାନ୍। ତସ୍ୟ ପୁତ୍ରଃ ଆସୀତ୍ ଗଜପତିଃ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଃ। ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶପ୍ରଶାସକାଃ ବିଶାଲସୈନ୍ୟବଲୈଃ ଦେଶମୁତ୍ତରେଣ ଗଙ୍ଗାତଃ ଦକ୍ଷିଣେନ ଗୋଦାବରୀଂ ଯାବତ୍ ସୁବିସ୍ତୃତଂ ଭୂଖଣ୍ଡଂ ବିଜିତ୍ୟ ବିରଲଗୌରବସ୍ୟ ଅଧିକାରିଣଃ ବଭୂବୁଃ।

• Odia Meaning: ଉତ୍କଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ଶାସନର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ କାଞ୍ଚୀ ବିଜୟ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଗଜପତି ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ। ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ପ୍ରଶାସକମାନେ ବିଶାଳ ସୈନ୍ୟବଳ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତରରେ ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁବିସ୍ତୃତ ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ବିଜୟ କରି ଏକ ବିରଳ ଗୌରବର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥିଲେ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: ख्रीष्टीयषोडशशतकस्य प्रारम्भभागे आन्ध्रराज्ये कृष्णदेवरायः नरपतिरासीत्। तस्मिन् समये उत्कलगजपतिः प्रतापरुद्रदेवः आसीत्। तेन सह कृष्णदेवरायस्य युद्धमभवत्। युद्धादनन्तरं गजपतिप्रतापरुद्रदेवेन कृष्णदेवरायस्य सन्धिः सञ्जातः। प्रतापरुद्रस्य कन्या जगन्मोहिनी अतीव सुन्दरी आसीत्। गजपतिः प्रतापरुद्रः कृष्णदेवेन सह स्वकन्यायाः जगन्मोहिन्याः विवाहं सम्पाद्य प्रभूतानि धनानि तस्मै समर्पितवान्। जगन्मोहिन्या समं कृष्णदेवरायः स्वदेशम् अगच्छत्।

• Odia Pronunciation: ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟଷୋଡ଼ଶଶତକସ୍ୟ ପ୍ରାରମ୍ଭଭାଗେ ଆନ୍ଧ୍ରରାଜ୍ୟେ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଃ ନରପତିରାସୀତ୍। ତସ୍ମିନ୍ ସମୟେ ଉତ୍କଲଗଜପତିଃ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଃ ଆସୀତ୍। ତେନ ସହ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟସ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧମଭବତ୍। ଯୁଦ୍ଧାଦନନ୍ତରଂ ଗଜପତିପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବେନ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟସ୍ୟ ସନ୍ଧିଃ ସଞ୍ଜାତଃ। ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରସ୍ୟ କନ୍ୟା ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ଅତୀବ ସୁନ୍ଦରୀ ଆସୀତ୍। ଗଜପତିଃ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଃ କୃଷ୍ଣଦେବେନ ସହ ସ୍ୱକନ୍ୟାୟାଃ ଜଗନ୍ମୋହିନ୍ୟାଃ ବିବାହଂ ସମ୍ପାଦ୍ୟ ପ୍ରଭୂତାନି ଧନାନି ତସ୍ମୈ ସମର୍ପିତବାନ୍। ଜଗନ୍ମୋହିନ୍ୟା ସମଂ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଃ ସ୍ୱଦେଶମ୍ ଅଗଚ୍ଛତ୍।

• Odia Meaning: ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଆନ୍ଧ୍ରରାଜ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ରାଜା ଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଉତ୍କଳର ଗଜପତି ଥିଲେ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ। ତାଙ୍କ ସହ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ଧି (ମିତ୍ରତା) ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ଥିଲେ। ଗଜପତି ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ନିଜ କନ୍ୟାର ବିବାହ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଙ୍କ ସହ କରାଇ ପ୍ରଚୁର ଧନରତ୍ନ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ଜଗନ୍ମୋହିନୀଙ୍କ ସହ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଗଲେ।

ତୃତୀୟ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: एकदा जगन्मोहिन्या सह वार्तालापसमये कृष्णदेवरायः तस्याः कटिप्रदेशे चक्राकारं खड्गम् आलोक्य भयभीतोऽभवत्। वस्तुतः सा तस्याः मेखला आसीत्। उत्कलपरम्परानुसारेण खड्गरूपां मेखलां क्षत्रियराजकुमारी विपत्काले आत्मरक्षार्थं व्यवहरति स्म। रहस्यमिदं कृण्णदेवो न अजानात्। सोऽमन्यत यत् पितृपराजयात् प्रतिशोधपरायणा उत्कलकुमारी कदाचित् तस्य हत्यां करिष्यति इति।

• Odia Pronunciation: ଏକଦା ଜଗନ୍ମୋହିନ୍ୟା ସହ ବାର୍ତ୍ତାଲାପସମୟେ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଃ ତସ୍ୟାଃ କଟିପ୍ରଦେଶେ ଚକ୍ରାକାରଂ ଖଡ଼୍ଗମ୍ ଆଲୋକ୍ୟ ଭୟଭୀତୋଽଭବତ୍। ବସ୍ତୁତଃ ସା ତସ୍ୟାଃ ମେଖଲା ଆସୀତ୍। ଉତ୍କଲପରମ୍ପରାନୁସାରେଣ ଖଡ଼୍ଗରୂପାଂ ମେଖଲାଂ କ୍ଷତ୍ରିୟରାଜକୁମାରୀ ବିପତ୍କାଲେ ଆତ୍ମରକ୍ଷାର୍ଥଂ ବ୍ୟବହରତି ସ୍ମ। ରହସ୍ୟମିଦଂ କୃଷ୍ଣଦେବୋ ନ ଅଜାନାତ୍। ସୋଽମନ୍ୟତ ଯତ୍ ପିତୃପରାଜୟାତ୍ ପ୍ରତିଶୋଧପରାୟଣା ଉତ୍କଲକୁମାରୀ କଦାଚିତ୍ ତସ୍ୟ ହତ୍ୟାଂ କରିଷ୍ୟତି ଇତି।

• Odia Meaning: ଦିନେ ଜଗନ୍ମୋହିନୀଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ତାଙ୍କ ଅଣ୍ଟାରେ ଥିବା ଏକ ଚକ୍ରାକାର ଖଡ଼ଗ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ। ପ୍ରକୃତରେ ତାହା ତାଙ୍କର ମେଖଳା (କମରପଟୀ) ଥିଲା। ଉତ୍କଳର ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବିପଦ ସମୟରେ ଆତ୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜକୁମାରୀମାନେ ଖଡ଼ଗ ରୂପକ ମେଖଳା ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ରହସ୍ୟ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ଜାଣିନଥିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ ଯେ, ପିତାଙ୍କର ପରାଜୟର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ଉତ୍କଳ ରାଜକୁମାରୀ ହୁଏତ କୌଣସି ଦିନ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଦେବେ।

ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: जगन्मोहिनी तस्मै सत्यं न्यवेदयत्। परन्तु स तस्याः वचने विश्वासं न अकरोत्। ततोऽसौ जगन्मोहिन्याः निर्वासनार्थम् आदिष्टवान्। राज्ञः आदेशानुसारं निर्वासिता जगन्मोहिनी आन्ध्रप्रदेशस्य घनारण्यसङ्कुले सप्तगिरिवेष्टिते चन्द्रगिरिप्रदेशे एकाकिनी न्यवसत्।

• Odia Pronunciation: ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ତସ୍ମୈ ସତ୍ୟଂ ନ୍ୟବେଦୟତ୍। ପରନ୍ତୁ ସ ତସ୍ୟାଃ ବଚନେ ବିଶ୍ୱାସଂ ନ ଅକରୋତ୍। ତତୋଽସୌ ଜଗନ୍ମୋହିନ୍ୟାଃ ନିର୍ବାସନାର୍ଥମ୍ ଆଦିଷ୍ଟବାନ୍। ରାଜ୍ଞଃ ଆଦେଶାନୁସାରଂ ନିର୍ବାସିତା ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶସ୍ୟ ଘନାରଣ୍ୟସଙ୍କୁଲେ ସପ୍ତଗିରିବେଷ୍ଟିତେ ଚନ୍ଦ୍ରଗିରିପ୍ରଦେଶେ ଏକାକିନୀ ନ୍ୟବସତ୍।

• Odia Meaning: ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଜଣାଇଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ କଥାରେ ବିଶ୍ୱାସ କଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ଜଗନ୍ମୋହିନୀଙ୍କୁ ନିର୍ବାସନ (ଦେଶାନ୍ତର) କରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ନିର୍ବାସିତା ହୋଇ ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସପ୍ତଗିରି ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ଚନ୍ଦ୍ରଗିରି ପ୍ରଦେଶରେ ଏକାକୀ ବାସ କଲେ।

ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ (ଶ୍ଳୋକ):

• Sanskrit Text: राजकन्या संस्कृतकाव्यरचनायां संगीतविद्यायां च निपुणा आसीत्। जगन्मोहिनी स्वदुर्भाग्यस्य कारणम् ईश्वरेच्छा इति अवधार्य चित्तप्रशान्तये काव्यं रचयामास। यथा- भ्रमन् वनान्ते नवमञ्जरीषु न षट्पदो गन्धफलीमजिघ्रत् । नासौ न रम्या नच किंस रन्ता गरीयसी केवलमीश्वरेच्छा ।।

• Odia Pronunciation: ରାଜକନ୍ୟା ସଂସ୍କୃତକାବ୍ୟରଚନାୟାଂ ସଂଗୀତବିଦ୍ୟାୟାଂ ଚ ନିପୁଣା ଆସୀତ୍। ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ସ୍ୱଦୁର୍ଭାଗ୍ୟସ୍ୟ କାରଣମ୍ ଈଶ୍ୱରେଚ୍ଛା ଇତି ଅବଧାର୍ୟ ଚିତ୍ତପ୍ରଶାନ୍ତୟେ କାବ୍ୟଂ ରଚୟାମାସ। ଯଥା- ଭ୍ରମନ୍ ବନାନ୍ତେ ନବମଞ୍ଜରୀଷୁ ନ ଷଟ୍ପଦୋ ଗନ୍ଧଫଲୀମଜିଘ୍ରତ୍ । ନାସୌ ନ ରମ୍ୟା ନଚ କିଂସ ରନ୍ତା ଗରୀୟସୀ କେବଲମୀଶ୍ୱରେଚ୍ଛା ।।

• Odia Meaning: ରାଜକନ୍ୟା ସଂସ୍କୃତ କାବ୍ୟରଚନା ଓ ସଙ୍ଗୀତ ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣା ଥିଲେ। ନିଜ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର କାରଣ କେବଳ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୋଲି ମନେକରି ଚିତ୍ତର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସେ କାବ୍ୟ ରଚନା କଲେ। ଯେପରିକି- ବଣ ଭିତରେ ନୂଆ ମଞ୍ଜରୀଗୁଡ଼ିକରେ ବୁଲୁଥିବା ଭ୍ରମର (ଭଅଁର) ଚମ୍ପାଫୁଲର ଘ୍ରାଣ ନେଲା ନାହିଁ । ଚମ୍ପାଫୁଲ କ'ଣ ସୁନ୍ଦର ନୁହେଁ? ନା ଭ୍ରମର ରସିକ ନୁହେଁ? ପ୍ରକୃତରେ କେବଳ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ।

ଷଷ୍ଠ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: तस्याश्चित्तप्रसादनाय वनवासिनस्तां वेङ्कटेश्वरं दर्शयितुं नीतवन्तः। तत्र जगन्मोहिनी माधवस्य रूपं दृष्ट्वा नीलमाधवरूपिणः श्रीजगन्नाथस्य स्मरणं कृत्वा भावविह्वला जाता। ततः आरभ्य भक्त्या प्रतिदिनं सा पर्वतशिखरमागत्य तस्य अर्चनां कृत्वा महान्तं सन्तोषमवाप।

• Odia Pronunciation: ତସ୍ୟାଶ୍ଚିତ୍ତପ୍ରସାଦନାୟ ବନବାସିନସ୍ତାଂ ଭେଙ୍କଟେଶ୍ୱରଂ ଦର୍ଶୟିତୁଂ ନୀତବନ୍ତଃ। ତତ୍ର ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ମାଧବସ୍ୟ ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ନୀଲମାଧବରୂପିଣଃ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥସ୍ୟ ସ୍ମରଣଂ କୃତ୍ୱା ଭାବବିହ୍ୱଲା ଜାତା। ତତଃ ଆରଭ୍ୟ ଭକ୍ତ୍ୟା ପ୍ରତିଦିନଂ ସା ପର୍ବତଶିଖରମାଗତ୍ୟ ତସ୍ୟ ଅର୍ଚନାଂ କୃତ୍ୱା ମହାନ୍ତଂ ସନ୍ତୋଷମବାପ।

• Odia Meaning: ତାଙ୍କର ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ବନବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭେଙ୍କଟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରାଇବାକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଠାରେ ମାଧବଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ନୀଳମାଧବ ରୂପୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇଗଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଭକ୍ତିର ସହ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଆସି ତାଙ୍କର ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଅପାର ସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କଲେ।

ସପ୍ତମ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: तदुद्यममनादृत्य जगन्मोहिनी तमवादीत् - "भवान् (कृष्णदेवः) तदा मम पतिरासीत्। सम्प्रति तु भगवान् वेङ्कटेशः माधवः मम पतिरेव। तं जगत्पतिं विहाय नाहं कुत्रापि स्थास्यामि।

• Odia Pronunciation: ତଦୁଦ୍ୟମମନାଦୃତ୍ୟ ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ତମବାଦୀତ୍ - "ଭବାନ୍ (କୃଷ୍ଣଦେବଃ) ତଦା ମମ ପତିରାସୀତ୍। ସମ୍ପ୍ରତି ତୁ ଭଗବାନ୍ ଭେଙ୍କଟେଶଃ ମାଧବଃ ମମ ପତିରେବ। ତଂ ଜଗତ୍ପତିଂ ବିହାୟ ନାହଂ କୁତ୍ରାପି ସ୍ଥାସ୍ୟାମି।

• Odia Meaning: (ଯେତେବେଳେ ରାଜା କୃଷ୍ଣଦେବ ନିଜ ଭୁଲ ବୁଝିପାରି ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ନେବାକୁ ଚାହିଁଲେ), ସେହି ଉଦ୍ୟମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ - "ଆପଣ ସେତେବେଳେ ମୋର ପତି ଥିଲେ। ଏବେ ତ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଭେଙ୍କଟେଶ ମାଧବ ହିଁ ମୋର ପତି। ସେହି ଜଗତର ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଆଉ କେଉଁଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ"।

ଅଷ୍ଟମ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: ततः राजा जगन्मोहिन्यै अकथयत्- यदि भवती मम प्रासादं नागच्छति, तदस्तु। परन्तु तव कृते किमहं करिष्यामीति स्वेच्छया कथयतु। कृष्णप्राणा सा उक्तवती - राजन् ! मम विवाहकाले मत्पिता बहु सुवर्णादिकं दत्तवान्। तत्सर्वं तव राजकोषे स्यात्। भवान् पर्याप्तं सुवर्णं प्रदाय प्रभोः कृते एकं भव्यं मन्दिरं निर्माय तत् काञ्चनेन आच्छादयतु इति। राजा तथास्तु इत्यवोचत्।

• Odia Pronunciation: ତତଃ ରାଜା ଜଗନ୍ମୋହିନ୍ୟୈ ଅକଥୟତ୍- ଯଦି ଭବତୀ ମମ ପ୍ରାସାଦଂ ନାଗଚ୍ଛତି, ତଦସ୍ତୁ। ପରନ୍ତୁ ତବ କୃତେ କିମହଂ କରିଷ୍ୟାମୀତି ସ୍ୱେଚ୍ଛୟା କଥୟତୁ। କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣା ସା ଉକ୍ତବତୀ - ରାଜନ୍ ! ମମ ବିବାହକାଲେ ମତ୍ପିତା ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଦିକଂ ଦତ୍ତବାନ୍। ତତ୍ସର୍ବଂ ତବ ରାଜକୋଷେ ସ୍ୟାତ୍। ଭବାନ୍ ପର୍ୟାପ୍ତଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣଂ ପ୍ରଦାୟ ପ୍ରଭୋଃ କୃତେ ଏକଂ ଭବ୍ୟଂ ମନ୍ଦିରଂ ନିର୍ମାୟ ତତ୍ କାଞ୍ଚନେନ ଆଚ୍ଛାଦୟତୁ ଇତି। ରାଜା ତଥାସ୍ତୁ ଇତ୍ୟବୋଚତ୍।

• Odia Meaning: ତା'ପରେ ରାଜା ଜଗନ୍ମୋହିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ- ଯଦି ଆପଣ ମୋ ରାଜମହଲକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ନାସ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କ'ଣ କରିପାରିବି ତାହା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କୁହନ୍ତୁ। କୃଷ୍ଣପ୍ରାଣା ଜଗନ୍ମୋହିନୀ କହିଲେ - ହେ ରାଜା ! ମୋ ବିବାହ ବେଳେ ମୋ ପିତା ବହୁ ସୁନା ଆଦି ଦେଇଥିଲେ। ସେସବୁ ଆପଣଙ୍କ ରାଜକୋଷରେ ଥିବ। ଆପଣ ସେହି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୁନା ଦେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତାହାକୁ ସୁନାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ (ଛାଉଣି) କରନ୍ତୁ। ରାଜା "ତଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତିରୁପତି ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

୩. ଟିପ୍ପଣୀ/କଠିନ ଶବ୍ଦ (Devanagari ଓ Odia ରେ - ସହଜରୁ କଠିନ କ୍ରମରେ)

ବହିରେ ଥିବା ଟିପ୍ପଣୀ ଅନୁସାରେ କଠିନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା:

• भूपतिः (ଭୂପତିଃ) - ରାଜା

• आरभ्य (ଆରଭ୍ୟ) - ଆରମ୍ଭ କରି

• प्रदाय (ପ୍ରଦାୟ) - ଦେଇ

• भक्त्या (ଭକ୍ତ୍ୟା) - ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା

• अर्चनाम् (ଅର୍ଚନାମ୍) - ପୂଜା

• विहाय (ବିହାୟ) - ତ୍ୟାଗ କରି

• कदाचित् (କଦାଚିତ୍) - କୌଣସି ସମୟରେ

• कनिष्ठा (କନିଷ୍ଠା) - ସାନ

• प्रासादः (ପ୍ରାସାଦଃ) - ରାଜମହଲ

• मेखला (ମେଖଲା) - କଟିସୂତ୍ର ବା କମରପଟୀ

• प्रभूतानि (ପ୍ରଭୂତାନି) - ପ୍ରଚୁର ବା ଅଧିକ

• निर्माय (ନିର୍ମାୟ) - ନିର୍ମାଣ କରି

• विजित्य (ବିଜିତ୍ୟ) - ବିଜୟ ଲାଭ କରି

• सम्पाद्य (ସମ୍ପାଦ୍ୟ) - କରାଇ

• अवधार्य (ଅବଧାର୍ୟ) - ମନେକରି ବା ଭାବି

• विलोकिता (ବିଲୋକିତା) - ଦେଖାଗଲା

• विदितवान् (ବିଦିତବାନ୍) - ଜାଣିଲେ

• अनादृत्य (ଅନାଦୃତ୍ୟ) - ଅନାଦର କରି

• षट्पदः (ଷଟ୍ପଦଃ) - ଭ୍ରମର

• अजिघ्रत् (ଅଜିଘ୍ରତ୍) - ଘ୍ରାଣ କଲା

• गरीयसी (ଗରୀୟସୀ) - ଗୁରୁତରା ବା ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ

• बलीयसी (ବଲୀୟସୀ) - ଅଧିକ ବଳଶାଳିନୀ

• आच्छादयतु (ଆଚ୍ଛାଦୟତୁ) - ଆଚ୍ଛାଦନ କରନ୍ତୁ

• कृतकृत्यः (କୃତକୃତ୍ୟଃ) - କୃତାର୍ଥ, ଚରିତାର୍ଥ ବା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ

୪. ସଂସ୍କୃତ (Devanagari) ରେ ଦୀର୍ଘ ସାରାଂଶ

अस्यां कथायां गजपतिप्रतापरुद्रदेवस्य कन्यायाः जगन्मोहिन्याः ईश्वरेच्छायाः च माहात्म्यं वर्णितम् अस्ति। प्रतापरुद्रदेवेन सह आन्ध्रनरपतेः कृष्णदेवरायस्य युद्धम् अभवत्, ततः सन्धिः च सञ्जातः। सन्ध्यनन्तरं प्रतापरुद्रदेवः स्वकन्यां जगन्मोहिनीं कृष्णदेवरायाय विवाहयित्वा प्रभूतानि धनानि दत्तवान्। एकदा कृष्णदेवरायः जगन्मोहिन्याः कटिप्रदेशे उत्कलपरम्परानुसारं रक्षितां खड्गरूपां मेखलां दृष्ट्वा तस्याः हत्याशङ्कया भीतः अभवत्। तस्याः वचने अविश्वासं कृत्वा सः तां निर्वासितवान्।

निर्वासिता जगन्मोहिनी चन्द्रगिरिप्रदेशे एकाकिनी अरण्ये न्यवसत्। सा स्वदुर्भाग्यम् ईश्वरेच्छा इति मत्वा शान्त्यै काव्यं रचितवती। वनवासिनः तस्याः श्रद्धां दृष्ट्वा तां वेङ्कटेश्वरं दर्शयितुं नीतवन्तः। तत्र सा तं देवं जगन्नाथरूपेण आराध्य महान्तं सन्तोषम् अवाप। कालान्तरे मृगयायै आगतः कृष्णदेवरायः स्वभूलम् अवगम्य अनुतप्तः सन् तां पुनः राजप्रासादं नेतुम् ऐच्छत्। किन्तु जगन्मोहिनी तं प्रस्तावम् अस्वकृत्य उक्तवती यत् इदानीं वेङ्कटेश्वरः एव तस्याः पतिः। सा कृष्णदेवरायम् अनुरुद्धवती यत् तस्याः यौतुकधनेन सः वेङ्कटेश्वरस्य एकं सुवर्णमण्डितं मन्दिरं निर्मायतु। राज्ञा तथा कृतम् यत् अद्य तिरुपतिमन्दिररूपेण विश्वप्रसिद्धम् अस्ति।

୫. ଓଡ଼ିଆରେ ଦୀର୍ଘ ସାରାଂଶ

ଏହି ପାଠରେ ଗଜପତି ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ କନ୍ୟା ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଉତ୍କଳର ଗଜପତି ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ସହ ଆନ୍ଧ୍ରରାଜା କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ପରେ ସନ୍ଧି ହୋଇଥିଲା। ରାଜା ନିଜ କନ୍ୟା ଜଗନ୍ମୋହିନୀଙ୍କର ବିବାହ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଙ୍କ ସହ କରାଇ ପ୍ରଚୁର ଯୌତୁକ ଦେଇଥିଲେ। ଦିନେ ଜଗନ୍ମୋହିନୀଙ୍କ ଅଣ୍ଟାରେ ଉତ୍କଳ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଆତ୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ଥିବା ଖଡ଼ଗ ରୂପକ ମେଖଳାକୁ ଦେଖି କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ଆଶଙ୍କା କଲେ ଯେ ସେ ହୁଏତ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବେ। ରାଜା ତାଙ୍କ କଥାରେ ବିଶ୍ୱାସ ନକରି ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନିର୍ବାସନ କରିଦେଲେ।

ନିର୍ବାସିତା ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ଚନ୍ଦ୍ରଗିରିର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକାକୀ ରହିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ କେବଳ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୋଲି ମାନିନେଇ ସଂସ୍କୃତ କାବ୍ୟ ରଚନା କରି ସମୟ କାଟିଲେ। ବନବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀଭେଙ୍କଟେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନୀଳମାଧବ ଭାବରେ ପୂଜା କରି ଅପାର ଶାନ୍ତି ଲାଭ କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ରାଜା ଶିକାର କରିବାକୁ ଆସି ନିଜର ଭୁଲ୍ ବୁଝିପାରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ରାଜମହଲକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ମାତ୍ର ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି କହିଲେ ଯେ, ପ୍ରଭୁ ଭେଙ୍କଟେଶ ହିଁ ଏବେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେଉଁଆଡ଼େ ଯିବେ ନାହିଁ। ନିଜ ଯୌତୁକ ସୁନାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଚ୍ଛାଦିତ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସେହି ମନ୍ଦିର ଆଜି ତିରୁପତି ମନ୍ଦିର ନାମରେ ବିଶ୍ୱବିଦିତ ଏବଂ ସେଠାରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜଗନ୍ମୋହିନୀଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା ପାଉଛି।