୧. ମୋ ବୁଝିବାରେ (ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ତାରା (*) ଚିହ୍ନ ଦିଅ):

(୧) ‘ମୁଣ୍ଡ’ ଶବ୍ଦ ପାଇଁ କବିତାରେ କେଉଁ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି?

ଉତ୍ତର: ମସ୍ତକ (*) 💆‍♂️

(୨) ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ କବିତାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ

ଉତ୍ତର: ଭାରତମାତାର ଯଶଗାନ କରାଯାଇଛି । (*) 🇮🇳

୨. ମିଳିମିଶି ଯୋଡ଼ିବା (ଶବ୍ଦ ସହ ଖାପ୍ ଖାଉଥିବା ଭାବାର୍ଥକୁ ଯୋଡ଼):

ପ୍ରଶ୍ନ: (ଶବ୍ଦ ଓ ଭାବାର୍ଥ ମିଳନ)

ଉତ୍ତର:

·         ୧. ହିମାଳୟ — ଭାରତର ଉତ୍ତର ସୀମାରେ ବ୍ୟାପି ରହିଥିବା ପର୍ବତମାଳା । 🏔️

·         ୨. ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର — ମୁଖ୍ୟତଃ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଓ ଆସାମ ଦେଇ ବହିଯାଉଥିବା ନଦୀ ଯାହା କି ଶେଷରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ମିଶିଛି । 🌊

·         ୩. ଦ୍ରୋଣ — କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଗୁରୁ । 🏹

·         ୪. ସୀତା — ଜନକ ରାଜାଙ୍କ ଦୁହିତା, ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ । 👸

·         ୫. ଗଙ୍ଗା — ଭାରତର ଦୀର୍ଘତମ ପବିତ୍ର ନଦୀ । 💧

·         ୬. ଚୈତନ୍ୟ — ଗୌଡ଼ୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ମତବାଦର ପ୍ରଚାରକ ଓ ପ୍ରସାରକ । 🙏

·         ୭. ପଦ୍ମିନୀ — ମେୱାରର ରାଣୀ ଓ ବୀର ରମଣୀ । ⚔️

·         ୮. ଅର୍ଜୁନ — ତୃତୀୟ ପାଣ୍ଡବ । 🏹

·         ୯. ଭୀଷ୍ମ — ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପୁତ୍ର; କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପିତାମହ । 🛡️

·         ୧୦. ବାଲ୍ମୀକି — ସଂସ୍କୃତ ରାମାୟଣର ରଚୟିତା । ✒️

୩. ବୁଝି ବିଚାରି ଲେଖ:

(କ) ‘ଜନ୍ମଭୂମି’ କବିତାକୁ ପଢ଼ି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

୧. କବିତାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ବୀରାରମଣୀମାନଙ୍କ ନାମ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: କବିତାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ବୀରାରମଣୀମାନେ ହେଲେ— ପଦ୍ମିନୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ସୀତା ଏବଂ ଦୁର୍ଗାବତୀ । 👸✨

୨. ଭାରତର କଟିରେ କେଉଁ ପର୍ବତମାଳା ଶୋଭାପାଉଛି?

ଉତ୍ତର: ଭାରତର କଟିରେ (ଅଣ୍ଟାରେ) ବିନ୍ଧ୍ୟ ଗିରିବର ବା ପର୍ବତମାଳା ଶୋଭାପାଉଛି । ⛰️

୩. କାଳିଦାସ କିଏ? ତାଙ୍କ ରଚିତ ଗୋଟିଏ କାବ୍ୟର ନାମ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: କାଳିଦାସ ଜଣେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାକବି ଅଟନ୍ତି । ତାଙ୍କ ରଚିତ ଏକ କାବ୍ୟର ନାମ ହେଉଛି ‘ରଘୁବଂଶ’ (ବା ‘ଅଭିଜ୍ଞାନ ଶାକୁନ୍ତଳମ୍’) । 📜🖋️

୪. ଆମ ଜନ୍ମଭୂମିର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ଜଳଧୂର ନାମ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: କବିତା ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମଭୂମିର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଓ ସିନ୍ଧୁନଦୀ ପରି ଜଳରାଶି ବା ଜଳଧୂ ବିଦ୍ୟମାନ । 🌊

୫. ଭାରତର ଶରୀରରେ କେଉଁସବୁ ନଦୀ ଶୋଭା ପାଉଛି?

ଉତ୍ତର: ଭାରତର ଶରୀରରେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ଅନେକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି । 💧🛶

(ଖ) ଉପରଲିଖିତ ପଦ୍ୟାଶକୁ ପଢ଼ି ଉତ୍ତର ଲେଖ ।

ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀ 'ସାହିତ୍ୟ ସୁଧା' ପୁସ୍ତକର ପ୍ରଥମ ପାଠ 'ଜନ୍ମଭୂମି' କବିତାର ଅନୁଶୀଳନୀରୁ ୩. ବୁଝି ବିଚାରି ଲେଖ ବିଭାଗର (ଖ) ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ବହିର ନମ୍ବର ଅନୁଯାୟୀ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:

୩. ବୁଝି ବିଚାରି ଲେଖ :

(ଖ) “ଚୈତନ୍ୟାଦି ମହାତ୍ମାଜନେ, ପ୍ରଚାରିଲେ ବିଭୁନାମ ଆନନ୍ଦମନେ ।”

‘ମହାତ୍ମା’ର ଅର୍ଥ – ମହାପୁରୁଷ, ବଡ଼ଲୋକ, ମହାମାନବ, ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ।

‘ବିଭୁ’ର ଅର୍ଥ – ଈଶ, ଈଶ୍ୱର, ପ୍ରଭୁ, ଠାକୁର, ଦେବତା ।

ଉପରଲିଖିତ ପଦ୍ୟାଶକୁ ପଢ଼ି ଉତ୍ତର ଲେଖ ।

·         ଚୈତନ୍ୟ କିଏ ?

ଉତ୍ତର: ଚୈତନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଗୌଡ଼ୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ମତବାଦର ଜଣେ ମହାନ୍ ପ୍ରଚାରକ ଏବଂ ପ୍ରସାରକ । 🙏

·         ସେ କ’ଣ କରିଥିଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ସେ ଆନନ୍ଦ ମନରେ ସାରା ଭାରତବର୍ଷରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନାମ ବା ‘ବିଭୁନାମ’ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ । 📢

·         ତାଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା କାହିଁକି କ‌ହିବା ?

ଉତ୍ତର: ସେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପ୍ରେମ, ଭକ୍ତି ଏବଂ ମୈତ୍ରୀର ପବିତ୍ର ମାର୍ଗ ଦେଖାଇ ମହାନ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ‘ମହାତ୍ମା’ କୁହାଯାଏ । ✨

କବିତାର ରଚନାଶୈଳୀ

ପ୍ରଶ୍ନ: “ବିନ୍ଧ୍ୟ ଗିରିବର କଟିରେ, ଗଙ୍ଗା ଆଦି କେତେ ନ‌ଦୀ ଶୋଭେ ଶରୀରେ ।” ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଶ ପରି ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ଆଉ କିଛି ପଦଂଶ କବିତାରୁ ବାଛି ଲେଖ । ଉତ୍ତର: ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା କବିତାର ଅନ୍ୟ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ୟାଶ ହେଲା— "କେତେ କେତେ ପୁଣ୍ୟବତୀ କେତେ ପତିବ୍ରତା ସତୀ କେତେ ବୀରନାରୀ କେତେ ବୀର ଜନନୀ;" 🌸

ମେଳ କର

ପ୍ରଶ୍ନ: ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭର କବିତାଂଶ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଭାବାର୍ଥକୁ ସଂଯୋଗ କର । ଉତ୍ତର:

୧. ଜନମିଲେ ତୋ କୋଳରେ କେତେ ସୁରବୀର ନରେ — ୨. ଭାରତମାତାର କୋଳରେ ଅନେକ ସୁର, ବୀର ଓ ମହାମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । 🦸‍♂️

୨. ତୋ ଆନନ୍ଦେ ହୋଇବା ସୁଖୀ କାନ୍ଦିବା ଦୁଃଖରେ ତୋର ହୋଇଣ ଦୁଃଖୀ — ୩. ଆମେ ଜନ୍ମଭୂମିର ଉନ୍ନତି ବା ପ୍ରଗତିରେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିବା ଓ ଅବନତିରେ ଦୁଃଖୀ ହେବା । 😊😢

୩. ସମସ୍ତେ ତୋର ଦୁହିତା ପଦ୍ମିନୀ ସାବିତ୍ରୀ ସୀତା — ୧. ପଦ୍ମିନୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ସୀତା ପ୍ରଭୃତି ସମସ୍ତ ବୀର ରମଣୀ ଭାରତମାତାର ଦୁହିତା ଅଟନ୍ତି ।

ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀ 'ସାହିତ୍ୟ ସୁଧା' ପୁସ୍ତକର ପ୍ରଥମ ପାଠ 'ଜନ୍ମଭୂମି' କବିତାର ଅନୁଶୀଳନୀରୁ 'ଅନୁମାନ ଓ କଳ୍ପନାରୁ' ବିଭାଗର ପ୍ରଶ୍ନ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:

ଅନୁମାନ ଓ କଳ୍ପନାରୁ :

(କ) ପ୍ରଶ୍ନ: କେଉଁମାନଙ୍କୁ ମହାକବି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଲିଖିତ ଗ୍ରନ୍ଥର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।

ଉତ୍ତର: ଆମ ଦେଶର ତିନିଜଣ ମହାନ୍ କବି ଯଥା- ବେଦବ୍ୟାସ, ବାଲ୍ମୀକି ଏବଂ କାଳିଦାସଙ୍କୁ 'ମହାକବି' ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି । 📜✒️

ସେମାନଙ୍କ ଲିଖିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

·         ମହାକବି ବେଦବ୍ୟାସ — ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ଗୀତା ଓ ମହାଭାରତ 📚

·         ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକି — ସଂସ୍କୃତ ରାମାୟଣ 📖

·         ମହାକବି କାଳିଦାସ — ରଘୁବଂଶ, କୁମାରସମ୍ଭବମ୍ ଓ ମେଘଦୂତମ୍ ✍️✨

(ଖ) ପ୍ରଶ୍ନ: ଏହି କବିତାଂଶରେ ‘ବୀରନାରୀ’ ବୋଲି କାହାକୁ ଓ କାହିଁକି କୁହାଯାଇଛି ?

ଉତ୍ତର: ଏହି କବିତାରେ ପଦ୍ମିନୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ସୀତା ଏବଂ ଦୁର୍ଗାବତୀଙ୍କ ପରି ମହୀୟସୀ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ‘ବୀରନାରୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି । 👸🛡️

କାରଣ: ଏହି ନାରୀମାନେ ନିଜର ଅସୀମ ସାହସ, ଅତୁଳନୀୟ ତ୍ୟାଗ, ସତୀତ୍ୱ ଏବଂ ଦେଶପ୍ରେମ ପାଇଁ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଅମର ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଆଦର୍ଶ ଓ ବୀରତ୍ୱ ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ବୀରନାରୀ’ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି । 💪🌟

ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀ 'ସାହିତ୍ୟ ସୁଧା' ପୁସ୍ତକର ପ୍ରଥମ ପାଠ 'ଜନ୍ମଭୂମି' କବିତାର ଅନୁଶୀଳନୀରୁ 'ଶବ୍ଦର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ (ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ବା ସମାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ)' ବିଭାଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:

ଶବ୍ଦର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ (ପ୍ରତିଶବ୍ଦ):

ପ୍ରଶ୍ନ: ଶବ୍ଦର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଲେଖ ।

(ଯେପରି, ଚରଣ – ପଦ, ପାଦ, ପୟର । ସେହିପରି ନିମ୍ନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ରୂପ ଲେଖ ।)

ଉତ୍ତର:

·         ନଦୀ — ତଟିନୀ, ସରିତ, ପ୍ରବାହିଣୀ, ତରଙ୍ଗିଣୀ 🌊

·         ଭୂମି — ଧରଣୀ, ମେଦିନୀ, ପୃଥିବୀ, ବସୁଧା 🌍

·         ଜନନୀ — ମାଆ, ମାତା, ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ, ଗର୍ଭଧାରିଣୀ 👩‍👦

·         ଦୁହିତା — କନ୍ୟା, ଝିଅ, ତନୟା, ସୁତା 👧

·         ମସ୍ତକ — ମୁଣ୍ଡ, ଶିର, ମାଥା 💆‍♂️

·         ସୁର — ଦେବତା, ଅମର, ଦେବ 😇

·         ଜଳଧି — ସମୁଦ୍ର, ସାଗର, ସିନ୍ଧୁ, ରତ୍ନାକର 🌊

(ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ସମାନ, କେବଳ ପ୍ରକାଶ କରିବାର ରୂପ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଟେ ।)

ପ୍ରଶ୍ନ: (ଖ) କବିତାରେ ବ୍ୟବହୃତ ଗିରିବର ଶବ୍ଦରେ ‘ବର’ ଅର୍ଥ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ’ ।

ଏହି ଅର୍ଥକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖ ଓ ଶବ୍ଦ ଶେଷରେ ‘ବର’ ଲଗାଇ ନୂତନ ଶବ୍ଦ ଗଠନ କର । ଉତ୍ତର: ଶବ୍ଦ ଶେଷରେ ‘ବର’ ଲଗାଇ ଗଠିତ କିଛି ନୂତନ ଶବ୍ଦ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:

·         ମୁନି + ବର = ମୁନିବର (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି) 🧘‍♂️

·         ନୃପ + ବର = ନୃପବର (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା) 👑

·         ପକ୍ଷୀ + ବର = ପକ୍ଷୀବର (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ) 🦅

·         ତରୁ + ବର = ତରୁବର (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଛ) 🌳