୧. କବି ପରିଚୟ / ଉତ୍ସ ପରିଚୟ

Sanskrit (Devanagari): पञ्चतन्त्रं नाम संस्कृतवाङ्मयस्य नीतिसंवलितं कथासाहित्यम् अतीव लोकप्रसिद्धम्। नीतिविशारदेन पण्डितविष्णुशर्मणा इदं विरचितम्। पञ्चतन्त्रस्य मित्रभेदो नाम प्रथमतन्त्रम्। तत्र सप्तमी कथेयं भवति बककुलीरक-कथा। कथाकारः कथामाध्यमेन बालानां मनोरञ्जनं करोति। अतिलोभः मृत्योः कारणमिति नीतिशिक्षा अत्र प्रदीयते।

Odia (ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ): 'ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ରମ୍' ନାମକ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟର ନୀତିମୂଳକ କଥାସାହିତ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋକପ୍ରିୟ ଅଟେ। ନୀତିବିଶାରଦ ପଣ୍ଡିତ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବିରଚିତ। ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଥମ ତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି 'ମିତ୍ରଭେଦ'। ଏହି 'ବକ-କୁଲୀରକ କଥା' (ବଗ-କଙ୍କଡ଼ା କଥା) ହେଉଛି ଏହାର ସପ୍ତମ କଥା। କଥାକାର କଥା ମାଧ୍ୟମରେ ପିଲାମାନଙ୍କର ମନୋରଞ୍ଜନ କରିଥାଆନ୍ତି। 'ଅତି ଲୋଭ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ' - ଏହି ନୀତିଶିକ୍ଷା ଏଠାରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।

୨. ପାଠ୍ୟ ପଦ (Devanagari Sanskrit, Odia Pronunciation ଓ Odia Meaning)

ପ୍ରଥମ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: अस्ति कस्मिंश्चित् वनप्रदेशे नानाजलचरयुक्तं महत् सरः। तत्र च कृताश्रयः कश्चित् बको वृद्धभावमुपागतो मत्स्यान् व्यापादयितुमसमर्थः। ततश्च क्षुत्क्षामकण्ठः सरस्तीरे उपविष्टः अश्रुप्रवाहैः धरातलमभिषिञ्चन् रुरोद।

• Odia Pronunciation: ଅସ୍ତି କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ବନପ୍ରଦେଶେ ନାନାଜଲଚରୟୁକ୍ତଂ ମହତ୍ ସରଃ। ତତ୍ର ଚ କୃତାଶ୍ରୟଃ କଶ୍ଚିତ୍ ବକୋ ବୃଦ୍ଧଭାବମୁପାଗତୋ ମତ୍ସ୍ୟାନ୍ ବ୍ୟାପାଦୟିତୁମସମର୍ଥଃ। ତତଶ୍ଚ କ୍ଷୁତ୍‌କ୍ଷାମକଣ୍ଠଃ ସରସ୍ତୀରେ ଉପବିଷ୍ଟଃ ଅଶ୍ରୁପ୍ରବାହୈଃ ଧରାତଲମଭିଷିଞ୍ଚନ୍ ରୁରୋଦ।

• Odia Meaning: କୌଣସି ଏକ ବଣରେ ଅନେକ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଥିବା ଏକ ବିରାଟ ପୋଖରୀ ଥିଲା। ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଏକ ବଗ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯିବାରୁ ମାଛ ମାରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲା। ତେଣୁ ସେ ଭୋକରେ ଆତୁର ହୋଇ ପୋଖରୀ କୂଳରେ ବସି ନିଜ ଆଖିର ଲୁହରେ ଭୂମିକୁ ଓଦା କରି କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: अथ कश्चित् कुलीरको बहुजलचरसमेतः समेत्य तस्य दुःखेन दुःखितः सादरम् इदमूचे - "माम ! किमद्य त्वया नाहारवृत्तिः अनुष्ठीयते ? केवलमश्रुपूर्णनेत्राभ्यां सनिःश्वासेन स्थीयते ?"

• Odia Pronunciation: ଅଥ କଶ୍ଚିତ୍ କୁଲୀରକୋ ବହୁଜଲଚରସମେତଃ ସମେତ୍ୟ ତସ୍ୟ ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତଃ ସାଦରମ୍ ଇଦମୂଚେ - "ମାମ ! କିମଦ୍ୟ ତ୍ୱୟା ନାହାରବୃତ୍ତିଃ ଅନୁଷ୍ଠୀୟତେ ? କେବଲମଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣନେତ୍ରାଭ୍ୟାଂ ସନିଃଶ୍ୱାସେନ ସ୍ଥୀୟତେ ?"

• Odia Meaning: ତା'ପରେ ଗୋଟିଏ କଙ୍କଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଜଳଚରମାନଙ୍କ ସହ ଆସି ତା'ର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଆଦରର ସହ କହିଲା - "ମାମୁଁ ! ଆଜି ତୁମେ ଆହାର କାହିଁକି କରୁନାହଁ ? କେବଳ ଲୁହଭରା ଆଖିରେ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ପକାଇ କାହିଁକି ବସିଛ ?"

ତୃତୀୟ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: बक आह - "वत्स ! सत्यमुपलक्षितं भवता। मया हि मत्स्यादनं प्रति परमवैराग्येण सांप्रतं प्रायोपवेशनं कृतम्। तेनाहं समीपगतानपि मत्स्यान् न भक्षयामि।"

• Odia Pronunciation: ବକ ଆହ - "ବତ୍ସ ! ସତ୍ୟମୁପଲକ୍ଷିତଂ ଭବତା। ମୟା ହି ମତ୍ସ୍ୟାଦନଂ ପ୍ରତି ପରମବୈରାଗ୍ୟେଣ ସାଂପ୍ରତଂ ପ୍ରାୟୋପବେଶନଂ କୃତମ୍। ତେନାହଂ ସମୀପଗତାନପି ମତ୍ସ୍ୟାନ୍ ନ ଭକ୍ଷୟାମି।"

• Odia Meaning: ବଗ କହିଲା - "ପୁଅ ! ତୁମେ ସତ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଛ। ମାଛ ଖାଇବା ପ୍ରତି ଅତିଶୟ ବିରକ୍ତି ଆସିଯାଇଥିବାରୁ ମୁଁ ଏବେ ଅନଶନ କରୁଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ପାଖକୁ ଆସୁଥିବା ମାଛମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଉନାହିଁ।"

୩. ଟିପ୍ପଣୀ/କଠିନ ଶବ୍ଦ (Devanagari ଓ Odia ରେ - ସହଜରୁ କଠିନ କ୍ରମରେ)

ବହିରେ ଥିବା ଟିପ୍ପଣୀ ଅନୁସାରେ କଠିନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମାନ୍ୱୟ ତାଲିକା:

• सरः (ସରଃ) - ପୁଷ୍କରିଣୀ

• रुरोद (ରୁରୋଦ) - କାନ୍ଦୁଥିଲା

• समेत्य (ସମେତ୍ୟ) - ଆସି, ପହଞ୍ଚି

• सरसि (ସରସି) - ପୋଖରୀରେ

• क्षेमम् (କ୍ଷେମମ୍) - କଲ୍ୟାଣ

• अतिश्रान्तः (ଅତିଶ୍ରାନ୍ତଃ) - ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ

• दुष्टाशयः (ଦୁଷ୍ଟାଶୟଃ) - ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତବୃତ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ

• निर्वण्णः (ନିର୍ବଣ୍ଣଃ) - ଚିଡ଼ା ବା ବିରକ୍ତ

• क्षुत्क्षामकण्ठः (କ୍ଷୁତ୍‌କ୍ଷାମକଣ୍ଠଃ) - କ୍ଷୁଧାତୁରକଣ୍ଠ ହୋଇଥିବା (ଭୋକିଲା)

• अश्रुप्रवाहैः (ଅଶ୍ରୁପ୍ରବାହୈଃ) - ଲୋତକଧାରରେ

• अभिषिञ्चन् (ଅଭିଷିଞ୍ଚନ୍) - ଓଦାକରି କରି

• मत्स्यादनम् (ମତ୍ସ୍ୟାଦନମ୍) - ମତ୍ସ୍ୟଭୋଜନ

• प्रायोपवेशनम् (ପ୍ରାୟୋପବେଶନମ୍) - ଅନଶନ

• परमवैराग्येण (ପରମବୈରାଗ୍ୟେଣ) - ଅତିଶୟ ବିରାଗ ହେତୁ

୪. ସଂସ୍କୃତ (Devanagari) ରେ ଦୀର୍ଘ ସାରାଂଶ

पञ्चतन्त्रस्य अस्यां कथायां वर्णितं यत् कस्मिंश्चित् वने एकं महत् सरः आसीत्। तत्र एकः वृद्धः बकः आसीत् यः मत्स्यान् धर्तुम् असमर्थः अभवत्। क्षुधार्तः सः सरस्तीरे उपविश्य रोदितुम् आरब्धवान्। कुलीरकेण पृष्टे सति सः उपायेन उक्तवान् यत् सः दैवज्ञमुखात् श्रुतवान् यत् अत्र द्वादशवार्षिकी अनावृष्टिः भविष्यति। सर्वे जलचराः तोयाभावात् मरिष्यन्ति इति चिन्तया सः प्रायोपवेशनं कृतवान् अस्ति। एतत् श्रुत्वा भयभीताः जलचराः तं रक्षणाय उपायं पृष्टवन्तः। बकः तान् नातिदूरे स्थितं प्रभूतजलाशयं नेतुम् उक्तवान्।

सर्वे तस्य उपरि विश्वासं कृतवन्तः। दुष्टाशयः बकः प्रतिदिनं कांश्चित् जलचरान् पृष्ठे आरोप्य दूरं नीत्वा शिलायां प्रक्षिप्य खादति स्म। एकदा कुलीरकस्य वारः आगतः। बकः तं पृष्ठे नीत्वा वध्यशिलां प्रति गतः। मार्गे अस्थिपर्वतं दृष्ट्वा कुलीरकः बकस्य दुष्टम् अभिप्रायं ज्ञातवान्। यदा बकः तं हन्तुम् इष्टवान्, तदा कुलीरकः स्वदंशद्वयेन बकस्य ग्रीवां छित्त्वा तं मारितवान्। ततः सः बकग्रीवां नीत्वा जलाशयम् आगत्य अन्येभ्यः जलचरेभ्यः बकस्य विश्वासघातकतां न्यवेदयत्। अनेन प्रकारेण कुलीरकस्य बुद्ध्या सर्वेषां क्षेमम् अभवत्, अतिलोभेन च बकः मृत्युं प्राप्तवान्।

୫. ଓଡ଼ିଆରେ ଦୀର୍ଘ ସାରାଂଶ

ଗୋଟିଏ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବଡ଼ ପୋଖରୀ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ଗୋଟିଏ ବଗ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯିବାରୁ ମାଛ ଧରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲା। ତେଣୁ ସେ ଉପାୟ ପାଞ୍ଚି ଭୋକିଲା ରହି ପୋଖରୀ କୂଳରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା। ତାକୁ କାନ୍ଦୁଥିବାର ଦେଖି ଗୋଟିଏ କଙ୍କଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳଚରମାନେ ଦୁଃଖର କାରଣ ପଚାରିଲେ। ବଗଟି ମିଛ କହିଲା ଯେ, ସେ ଜଣେ ଜ୍ୟୋତିଷଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି ଯେ ବାରବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ବର୍ଷା ହେବ ନାହିଁ। ପୋଖରୀ ଶୁଖିଗଲେ ସମସ୍ତେ ମରିଯିବେ, ସେହି ଦୁଃଖରେ ସେ ମାଛ ଖାଇବା ଛାଡ଼ି ଅନଶନ କରୁଛି।

ଏହା ଶୁଣି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଜଳଚରମାନେ ବଗକୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଉପାୟ ପଚାରିଲେ। ବଗ କହିଲା ଯେ ପାଖରେ ଏକ ବଡ଼ ଜଳାଶୟ ଅଛି, ସେ ନିଜ ପିଠିରେ ବସାଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଛାଡ଼ି ଆସିବ। ସମସ୍ତେ ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ବଗକୁ ବିଶ୍ୱାସ କଲେ। ବଗଟି ପ୍ରତିଦିନ କିଛି ଜଳଚରଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବସାଇ ଏକ ଦୂର ପଥର ପାଖକୁ ନେଇ କଚାଡ଼ି ମାରି ଖାଇବାକୁ ଲାଗିଲା। ଦିନେ କଙ୍କଡ଼ାର ପାଳି ପଡ଼ିଲା। କଙ୍କଡ଼ା ବଗ ପିଠିରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ବାଟରେ ମାଛମାନଙ୍କର ହାଡ଼ର ପାହାଡ଼ ଦେଖି ସବୁକିଛି ବୁଝିଗଲା। ଯେତେବେଳେ ବଗଟି ତାକୁ ପଥରରେ କଚାଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, ଚତୁର କଙ୍କଡ଼ା ନିଜ ଦୁଇ ଦାନ୍ତରେ ବଗର ବେକକୁ ଚିପି ଧରି ତାକୁ ମାରିଦେଲା। ତା'ପରେ ବଗର କଟା ବେକ ଧରି ଫେରିଆସି ସେ ଅନ୍ୟ ଜଳଚରମାନଙ୍କୁ ବଗର ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲା। ଏହିପରି ଅତି ଲୋଭ ଯୋଗୁଁ ହିଁ ବଗର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା।