ଆପଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଅନୁଯାୟୀ "10th_Sanskrit103.pdf" ଫାଇଲ୍‌ରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା 'ସିଂହଶୃଗାଳଶିଶୁକଥା' ବିଷୟର ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:

୧. କବି ପରିଚୟ / ଉତ୍ସ ପରିଚୟ

Sanskrit (Devanagari): मित्रभेद-मित्रसंप्राप्ति-काकोलूकीय-लब्धप्रणाश- अपरीक्षितकारकमिति पञ्चभिः भागैः 'पञ्चतन्त्रम्' नाम गद्यकाव्यमतीव लोकप्रियमस्ति। सुप्रख्यातकविना प्रचण्डपण्डितविष्णुशर्मणा विरचिते अस्मिन् ग्रन्थे मनुष्येतर चरित्रमवलम्ब्य बहवः नीतिपूर्णकथाः लिखिताः। तासु कथासु लब्धप्रणाशं नाम चतुर्थतन्त्रस्य पञ्चमी कथेयं सिंह-शृगालशिशु-कथा अन्यतमा। शिशुः पालनीयः न तु वध्यः इति शिक्षां दातुं तथा सिंहशृगालशिशुचरित्रमाध्यमेन बालानां मनोरञ्जनार्थं कथेयं प्रदत्ता।

Odia (ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ): ମିତ୍ରଭେଦ, ମିତ୍ରସମ୍ପ୍ରାପ୍ତି, କାକୋଲୂକୀୟ, ଲବ୍ଧପ୍ରଣାଶ ଓ ଅପରୀକ୍ଷିତକାରକ - ଏହିପରି ପାଞ୍ଚୋଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ 'ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ରମ୍' ନାମକ ଗଦ୍ୟକାବ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋକପ୍ରିୟ ଅଟେ। ସୁପ୍ରଖ୍ୟାତ କବି ତଥା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପଣ୍ଡିତ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିରଚିତ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମଣିଷ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ଅବଲମ୍ବନ କରି ବହୁ ନୀତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଲେଖାଯାଇଛି। ସେହି କଥାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ 'ଲବ୍ଧପ୍ରଣାଶ' ନାମକ ଚତୁର୍ଥ ତନ୍ତ୍ରର ପଞ୍ଚମ କଥା ହେଉଛି ଏହି 'ସିଂହ-ଶୃଗାଳଶିଶୁ-କଥା'। ଶିଶୁ ପାଳନୀୟ, ବଧ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ - ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେବା ସହିତ ସିଂହ ଓ ଶୃଗାଳ ଶିଶୁ ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ପିଲାମାନଙ୍କର ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଏହି କଥାଟି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।

୨. ପାଠ୍ୟ ପଦ (Devanagari Sanskrit, Odia Pronunciation ଓ Odia Meaning)

ପ୍ରଥମ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: कस्मिंश्चिद् देशे सिंहदम्पती प्रतिवसतः स्म। अथ सिंही पुत्रद्वयमजीजनत्, सिंहोऽपि नित्यमेव मृगान् व्यापाद्य सिंह्यै ददाति। अन्यस्मिन्नहनि तेन किमपि सत्त्वं नासादितम्। वने भ्रमतोऽपि तस्य रविरस्तं गतः। अथ तेन स्वगृहमागच्छता शृगालशिशुः प्राप्तः। तं च बालोऽयमिति अवधार्य यत्नेन दंष्ट्रामध्यगतं कृत्वा सिंह्यै जीवन्तमेव समर्पितवान्।

• Odia Pronunciation: କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଦେଶେ ସିଂହଦମ୍ପତୀ ପ୍ରତିବସତଃ ସ୍ମ। ଅଥ ସିଂହୀ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟମଜୀଜନତ୍, ସିଂହୋଽପି ନିତ୍ୟମେବ ମୃଗାନ୍ ବ୍ୟାପାଦ୍ୟ ସିଂହ୍ୟୈ ଦଦାତି। ଅନ୍ୟସ୍ମିନ୍ନହନି ତେନ କିମପି ସତ୍ତ୍ୱଂ ନାସାଦିତମ୍। ବନେ ଭ୍ରମତୋଽପି ତସ୍ୟ ରବିରସ୍ତଂ ଗତଃ। ଅଥ ତେନ ସ୍ୱଗୃହମାଗଚ୍ଛତା ଶୃଗାଲଶିଶୁଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ। ତଂ ଚ ବାଲୋଽୟମିତି ଅବଧାର୍ୟ ଯତ୍ନେନ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାମଧ୍ୟଗତଂ କୃତ୍ୱା ସିଂହ୍ୟୈ ଜୀବନ୍ତମେବ ସମର୍ପିତବାନ୍।

• Odia Meaning: କୌଣସି ଏକ ଦେଶରେ ଗୋଟିଏ ସିଂହଦମ୍ପତୀ ବାସ କରୁଥିଲେ। କିଛିଦିନ ପରେ ସିଂହୀ ଦୁଇଟି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ କଲା, ଏବଂ ସିଂହ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ମୃଗମାନଙ୍କୁ ଶିକାର କରି ଆଣି ସିଂହୀକୁ ଦେଉଥିଲା। ଦିନେ ସେ କୌଣସି ଜୀବଜନ୍ତୁ (ଶିକାର) ପାଇଲା ନାହିଁ। ବଣରେ ବୁଲୁବୁଲୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ଏହାପରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବା ବାଟରେ ସେ ଗୋଟିଏ ବିଲୁଆ ଛୁଆ ପାଇଲା। ତାକୁ ଏକ ଛୋଟ ଛୁଆ ବୋଲି ବିଚାର କରି, ଯତ୍ନର ସହ ନିଜ ଦାନ୍ତ ମଝିରେ ଧରି ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଣି ସିଂହୀକୁ ସମର୍ପଣ କଲା।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶ (ଶ୍ଳୋକ):

• Sanskrit Text: अकृत्यं नैव कर्त्तव्यं प्राणत्यागेऽपि संस्थिते । न च कृत्यं परित्याज्यं धर्म एष सनातनः ।।

• Odia Pronunciation: ଅକୃତ୍ୟଂ ନୈବ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଂ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗେଽପି ସଂସ୍ଥିତେ । ନ ଚ କୃତ୍ୟଂ ପରିତ୍ୟାଜ୍ୟଂ ଧର୍ମ ଏଷ ସନାତନଃ ।।

• Odia Meaning: ନିଜର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲେ ମଧ୍ୟ କେବେହେଲେ ଅକୃତ୍ୟ (ଅନୁଚିତ କର୍ମ) କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ କଦାପି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହା ହିଁ ହେଉଛି ସନାତନ ଧର୍ମ।

ତୃତୀୟ ଅଂଶ:

• Sanskrit Text: तदाकर्ण्य सिंही तस्य जीवितमिच्छन्ती अन्तर्विहस्य प्राह- "शूरोऽसि कृतविद्योऽसि दर्शनीयोऽसि पुत्रक ! । यस्मिन् कुले त्वमुत्पन्नो गजस्तत्र न हन्यते ।।" "तत् सम्यक् शृणु । वत्स ! त्वं शृगालीसुतः ।"

• Odia Pronunciation: ତଦାକର୍ଣ୍ୟ ସିଂହୀ ତସ୍ୟ ଜୀବିତମିଚ୍ଛନ୍ତୀ ଅନ୍ତର୍ବିହସ୍ୟ ପ୍ରାହ- "ଶୂରୋଽସି କୃତବିଦ୍ୟୋଽସି ଦର୍ଶନୀୟୋଽସି ପୁତ୍ରକ ! । ଯସ୍ମିନ୍ କୁଲେ ତ୍ୱମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଗଜସ୍ତତ୍ର ନ ହନ୍ୟତେ ।।" "ତତ୍ ସମ୍ୟକ୍ ଶୃଣୁ । ବତ୍ସ ! ତ୍ୱଂ ଶୃଗାଲୀସୁତଃ ।"

• Odia Meaning: ତାହା (ଶୃଗାଳର ଗର୍ବୋକ୍ତି) ଶୁଣି, ତା'ର ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସିଂହୀ ମନେମନେ ହସି କହିଲା - "ହେ ପୁତ୍ର ! ତୁମେ ବୀର ଅଟ, ବିଦ୍ୟାବାନ୍ ଅଟ, ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଅଟ । କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛ, ସେଠାରେ ହାତୀକୁ ଶିକାର କରାଯାଏ ନାହିଁ ।" ତେଣୁ ଭଲଭାବରେ ଶୁଣ, ହେ ବତ୍ସ! ତୁମେ ହେଉଛ ଜଣେ ବିଲୁଆର ପୁଅ।

୩. ଟିପ୍ପଣୀ/କଠିନ ଶବ୍ଦ (Devanagari ଓ Odia ରେ - ସହଜରୁ କଠିନ କ୍ରମରେ)

ବହିରେ ଥିବା ଟିପ୍ପଣୀ ଅନୁସାରେ କଠିନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମାନ୍ୱୟ ତାଲିକା:

• सिंहदम्पती (ସିଂହଦମ୍ପତୀ) - ସିଂହ ଏବଂ ସିଂହୀ

• सत्त्वम् (ସତ୍ତ୍ୱମ୍) - ଜୀବଜନ୍ତୁ ବା ପ୍ରାଣୀ

• बालोऽयम् (ବାଲୋଽୟମ୍) - ଏହା ଛୁଆଟିଏ

• सिंह्यै (ସିଂହ୍ୟୈ) - ସିଂହୀକୁ (ଦେବା ଅର୍ଥରେ)

• पथ्यम् (ପଥ୍ୟମ୍) - ଖାଦ୍ୟ (ରୋଗୀର ଖାଦ୍ୟ ପରି ଏଠାରେ ଭୋଜନ)

• अकृत्यम् (ଅକୃତ୍ୟମ୍) - ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅନୁଚିତ କର୍ମ

• विहसन्तौ (ବିହସନ୍ତୌ) - ଦୁହେଁ ହସି ହସି

• प्रबोधितः (ପ୍ରବୋଧିତଃ) - ବୁଝାଇଲା ବା ଉପଦେଶ ଦେଲା

• लघुभ्रातरौ (ଲଘୁଭ୍ରାତରୌ) - ସାନଭାଇ ଦୁହେଁ

• शौर्येण (ଶୌର୍ଯ୍ୟେଣ) - ବୀରତ୍ୱରେ

• अन्तर्विहस्य (ଅନ୍ତର୍ବିହସ୍ୟ) - ମନେ ମନେ ହସି

• कृतविद्योऽसि (କୃତବିଦ୍ୟୋଽସି) - ଜ୍ଞାନୀ ଅଟ

• दर्शनीयोऽसि (ଦର୍ଶନୀୟୋଽସି) - ସୁନ୍ଦର ଅଟ

• प्राणत्यागेऽपि संस्थिते (ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗେଽପି ସଂସ୍ଥିତେ) - ପ୍ରାଣ ଗଲେ ବି ବା ଜୀବନ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ହେଲେ ବି

• स्वोदरार्थे (ସ୍ୱୋଦରାଥେ) - ନିଜ ପେଟ ପାଇଁ ବା ନିଜର ଉଦର ପୋଷଣ ନିମିତ୍ତ

• ज्येष्ठबान्धवभङ्गात् (ଜ୍ୟେଷ୍ଠବାନ୍ଧବଭଙ୍ଗାତ୍) - ବଡ଼ଭାଇର ପଳାୟନ (ପୃଷ୍ଠଭଙ୍ଗ) ହେତୁ

• परुषतरवचनानि (ପରୁଷତରବଚନାନି) - କଟୁବଚନ ବା ରୁକ୍ଷ କଥା

• प्रस्फुरिताधरः (ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ) - କ୍ରୋଧରେ ଓଠ ଥରୁଥିବା ଅବସ୍ଥା

୪. ସଂସ୍କୃତ (Devanagari) ରେ ଦୀର୍ଘ ସାରାଂଶ

पञ्चतन्त्रस्य अस्यां कथायां वर्णितं यत् कस्मिंश्चिद् वने एकः सिंहः सिंही च वसतः स्म। सिंही पुत्रद्वयम् अजनयत्। सिंहः प्रतिदिनं तेभ्यः आहारम् आनयति स्म। एकदा सः किमपि शिकारं न प्राप्नोत्, परन्तु गृहप्रत्यावर्त्तनकाले एकं शृगालशिशुं प्राप्तवान्। तं शिशुं मत्वा सः तं न मारितवान्, अपि तु यत्नेन सिंह्यै समर्पितवान्। सिंही अपि तं बालं दृष्ट्वा स्वोदरार्थे तस्य वधं न अकरोत् यतः अकृत्यं कर्त्तव्यं न भवति। सा तं स्वपुत्रवत् पालितवती।

त्रयः शिशवः परस्परं जातिभेदम् अजानन्तः एकत्र क्रीडन्ति स्म। एकदा तत्र एकः अरण्यगजः आगतः। सिंहसुतौ तं हन्तुम् उद्यतौ, परन्तु शृगालसुतः भीतः सन् तौ न्यवारयत् गृहं च पलायितः। तं दृष्ट्वा सिंहसुतौ अपि निरुत्साहौ जातौ। गृहम् आगत्य तौ पित्रोः पुरतः ज्येष्ठभ्रातुः कापुरुषतां वर्णितवन्तौ। एतत् श्रुत्वा शृगालशिशुः कुपितः भूत्वा तौ परुषवचनानि अवदत्, स्वशौर्यस्य च गर्वम् अकरोत्। तदा सिंही तस्य प्राणरक्षार्थम् एकान्ते तं बोधितवती यत् सः वस्तुतः शृगालपुत्रः अस्ति, सिंहकुले गजाः न हन्यन्ते। सा तं शीघ्रं स्वजातीयानां मध्ये गन्तुम् आदिष्टवती, अन्यथा सिंहसुतौ तं मारयिष्यतः। सत्यं ज्ञात्वा शृगालशिशुः भयाकुलः सन् ततः पलायितः स्वजात्या च मिलितः।

୫. ଓଡ଼ିଆରେ ଦୀର୍ଘ ସାରାଂଶ

ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ରରୁ ସଂଗୃହୀତ ଏହି କାହାଣୀରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, କୌଣସି ଏକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋଟିଏ ସିଂହ ଓ ସିଂହୀ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସିଂହୀ ଦୁଇଟି ଛୁଆ ଜନ୍ମ କରିଥିଲା ଏବଂ ସିଂହ ପ୍ରତିଦିନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକାର ଆଣୁଥିଲା। ଦିନେ ସିଂହକୁ କୌଣସି ଶିକାର ମିଳିଲା ନାହିଁ, ମାତ୍ର ଫେରିବା ବାଟରେ ସେ ଗୋଟିଏ ବିଲୁଆ ଛୁଆ ପାଇଲା। ଛୋଟ ଛୁଆଟିଏ ହୋଇଥିବାରୁ ତାକୁ ନମାରି ସେ ଯତ୍ନର ସହ ଆଣି ସିଂହୀକୁ ଦେଲା। ସିଂହୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପେଟ ପାଇଁ ଏକ ଶିଶୁକୁ ମାରିବା ମହାପାପ ବା ଅକୃତ୍ୟ ଭାବି ତାକୁ ମାରିଲା ନାହିଁ ଏବଂ ନିଜର ତୃତୀୟ ପୁତ୍ର ରୂପେ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଇ ପାଳନ କଲା।

ତିନି ଭାଇ ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଜାତିଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ନଜାଣି ଏକାଠି ଖେଳାବୁଲା କରି ବଡ଼ ହେଲେ। ଦିନେ ସେଠାକୁ ଗୋଟିଏ ବଣୁଆ ହାତୀ ଆସିଲା। ସିଂହ ଛୁଆ ଦୁଇଟି ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଲୁଆ ଛୁଆଟି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ବାରଣ କଲା ଏବଂ ଘରକୁ ପଳାଇ ଆସିଲା। ବଡ଼ଭାଇର ଏପରି ଭୟଭୀତ ଆଚରଣ ଦେଖି ସିଂହ ଛୁଆ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ନିରୁତ୍ସାହିତ ହୋଇଗଲେ। ଘରେ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ବଡ଼ଭାଇର ଭୀରୁତା ବିଷୟରେ ହସି ହସି କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି ବିଲୁଆ ଛୁଆଟି ରାଗିଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ କଟୁ କଥା କହିଲା ଏବଂ ନିଜ ବୀରତ୍ୱର ଅହଂକାର ଦେଖାଇଲା।

ଏହାପରେ ସିଂହୀ ବିଲୁଆର ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାକୁ ଏକାନ୍ତକୁ ନେଇ ବୁଝାଇଲା ଯେ, ସେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ବୀର ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଯେଉଁ ବିଲୁଆ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି, ସେଠାରେ ହାତୀ ଶିକାର କରାଯାଏ ନାହିଁ। ସିଂହୀ ତାକୁ ସତ୍ୟ ଜଣାଇ ଦେଲା ଯେ ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଗୋଟିଏ ବିଲୁଆ ଛୁଆ। ତେଣୁ ସିଂହ ଛୁଆ ଦୁଇଟି ତା'ର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ଜାଣି ତାକୁ ମାରିଦେବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ନିଜ ସ୍ୱଜାତି (ବିଲୁଆମାନଙ୍କ) ସହ ମିଶିଯିବାକୁ ସିଂହୀ ଉପଦେଶ ଦେଲା। ନିଜର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ପାଇ ବିଲୁଆ ଛୁଆଟି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ସେଠାରୁ ପଳାଇ ଯାଇ ନିଜ ଜାତି ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିଗଲା।