ଅଣୁଜୀବ ଜଗତ – Book Q A Class 8 ଜିଜ୍ଞାସା
1. ଏକ କୋଷର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର। 🧬
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଲେଖ:
ନ୍ୟଷ୍ଟି, ହରିତ୍ ଲବକ, କୋଷଝିଲ୍ଲୀ, କୋଷଜୀବକ, କୋଷଭିଭି, ନ୍ୟୁକ୍ଲିଅଏଡ଼୍
ଉତ୍ତର:
-
କେବଳ ବୀଜାଣୁ (Bacteria) କୋଷରେ: ନ୍ୟୁକ୍ଲିଅଏଡ଼୍।
-
କେବଳ ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ: ହରିତ୍ ଲବକ ଏବଂ କୋଷଭିଭି।
-
ପ୍ରାଣୀ କୋଷରେ (ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ): ନ୍ୟଷ୍ଟି, କୋଷଝିଲ୍ଲୀ ଏବଂ କୋଷଜୀବକ।
2.ପ୍ରଶ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ନେଇ ସେଗୁଡ଼ିକୁ 'କ' ଏବଂ 'ଖ' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କଲା। ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ଦୁଇ ଚାମଚ ଲେଖାଏଁ ଚିନି ଦ୍ରବଣ ପକାଇଲା। ପରୀକ୍ଷାନଳୀ 'ଖ' ରେ, ସେ ଏକ ଚାମଚ ଇଷ୍ଟ (Yeast) ପକାଇଲା। ତା’ପରେ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରୀକ୍ଷାନଳୀର ମୁହଁରେ ଦୁଇଟି ଅଳ୍ପ ଫୁଲାଯାଇଥିବା ବେଲୁନ୍ ବାନ୍ଧିଦେଲା। ତା’ପରେ ସେ ଏହାକୁ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରୁ ଦୂରରେ ଏକ ଉଷ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲା।💡 ଟ୍ରିକ୍ (Trick): ମନେରଖନ୍ତୁ "ହରିତ୍" ମାନେ ସବୁଜ, ଯାହା ଗଛରେ ଥାଏ! ତେଣୁ ଏହା କେବଳ ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ ଥାଏ।
(i) ୩-୪ ଦିନ ପରେ କ’ଣ ହେବ ବୋଲି ତୁମେ ଅନୁମାନ କରୁଛ? ସେ ଦେଖିଲା ଯେ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ 'ଖ' ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ବେଲୁନ୍ ଫୁଲିଯାଇଥିଲା। ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?
(a) ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘ଖ’ ରେ ପାଣି ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ବେଲୁନକୁ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା।
(b) ଉଷ୍ମ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ପରୀକ୍ଷା ଟ୍ୟୁବ୍ ‘ଖ’ ଭିତରେ ଥିବା ବାୟୁକୁ ବିସ୍ତାରିତ କଲା, ଯାହା ବେଲୁନକୁ ଫୁଲାଇଲା।
(c) ଇଷ୍ଟ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ ଭିତରେ ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପାଦନ କଲା ଯାହା ବେଲୁନ୍କୁ ଫୁଲାଇଲା।
(d) ଚିନି ଉଷ୍ମ ପବନ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପାଦନ କଲା ଯାହା ବେଲୁନକୁ ଫୁଲାଇଲା।
ଉତ୍ତର: ସଠିକ୍ ବିକଳ୍ପ ହେଉଛି (c)। ଇଷ୍ଟ ଏକ କବକ ଏବଂ ଏହା ଚିନି ଦ୍ରବଣରେ ଥିବା ଶର୍କରାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି କିଣ୍ବନ (Fermentation) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (Carbon dioxide) ଗ୍ୟାସ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ବାହାରି ବେଲୁନ୍ ଭିତରେ ଜମା ହେବା ଫଳରେ ବେଲୁନ୍ଟି ଫୁଲିଯାଇଥିଲା।
3. ପ୍ରଶ୍ନ: ଜଣେ ଚାଷୀ ତାଙ୍କ କ୍ଷେତରେ ଗହମ ଚାଷ କରୁଥିଲେ। ସେ ଭଲ ଅମଳ ପାଇବା ପାଇଁ ସେ ମାଟିରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନଯୁକ୍ତ ସାର ମିଶାଇଲେ । ପାଖ ପଡ଼ିଆରେ ଆଉ ଜଣେ ଚାଷୀ ବିରି ଫସଲ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଭଲ ଫସଲ ପାଇବା ପାଇଁ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ସାର ମିଶାଇବାକୁ ପସନ୍ଦ କଲେ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଭାବିପାରୁଛ କି?
ଉତ୍ତର:
ବିରି ହେଉଛି ଏକ ଡାଲିଜାତୀୟ ଫସଲ (Leguminous Plant)। ଏହି ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡ଼ିକର ଚେରରେ ଥିବା ଗଣ୍ଠି (Root nodules) ରେ ରାଇଜୋବିୟମ୍ (Rhizobium) ନାମକ ଏକ ଉପକାରୀ ବୀଜାଣୁ ବାସ କରନ୍ତି।
ଏହି ଅଣୁଜୀବମାନେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ସିଧାସଳଖ ଯବକ୍ଷାରଜାନ (Nitrogen) ସଂଗ୍ରହ ବା ଯବକ୍ଷାରଜାନ ବିବନ୍ଧନ (Nitrogen Fixation) କରି ମାଟିରେ ମିଶାନ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ। ତେଣୁ ବିରି ଚାଷରେ ବାହାରୁ ଅଧିକ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ସାର ଦେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଗହମ ଗଛର ଚେରରେ ଏପରି କୌଣସି ବୀଜାଣୁ ନଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ଗହମ ଚାଷୀଙ୍କୁ ଫସଲର ଭଲ ଅମଳ ପାଇଁ ବାହାରୁ ସାର ମିଶାଇବାକୁ ପଡ଼ିଲା।
4. ପ୍ରଶ୍ନ: ତନ୍ମୟୀ ନିଜ ବଗିଚାରେ ଦୁଇଟି ଗାତ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ଖୋଳିଲା । ଗାତ ‘କ’ ରେ ଫଳ ଓ ପନିପରିବା ଚୋପା ସହିତ ଶୁଖୁଲା ପତ୍ର ମିଶାଇ ପକାଇଲା । ଗାତ ‘ଖ’ ରେ ଫଳ ଓ ପନିପରିବା ଚୋପା ସହିତ ଶୁଖୁଲା ପତ୍ର ମିଶ୍ରଣ କଲା ନାହିଁ । ତା’ ପରେ ଉଭୟ ଗାତକୁ ମାଟିରେ ଘୋଡ଼ାଇ ଦେଲା ଏବଂ ତିନି ସପ୍ତାହ ପରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କଲା । ସେ କ’ଣ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି?ଉତ୍ତର:
ବିଘଟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା: କିଛି ଅଣୁଜୀବ ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଜାତ ଆବର୍ଜନାକୁ ସରଳ ପଦାର୍ଥରେ ବିଘଟିତ କରନ୍ତି ।
ଖତ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଏହି ବିଘଟନ ଫଳରେ ଆବର୍ଜନାଗୁଡ଼ିକ ଖତ (Manure) ରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଯାହା ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବଢ଼ାଏ।
ଶୁଖିଲା ପତ୍ରର ପ୍ରଭାବ: ଗାତ ‘କ’ ରେ ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ମିଶାଇ ସେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ଯେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜୈବିକ ବସ୍ତୁ ଏକାଠି ମିଶିଲେ ବିଘଟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି ହୁଏ।
ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା: ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ପରିବେଶକୁ ପରିଷ୍କାର ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
5. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କର (Identify the following Microorganisms) 🧐
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଣୁଜୀବର ନାମ ଲେଖ:
(i) ମୁଁ ସବୁ ପ୍ରକାର ପରିବେଶରେ ଏବଂ ତୁମ ଅନ୍ତ୍ରନଳୀ ଭିତରେ ରହେ।
ଉତ୍ତର: ବୀଜାଣୁ (Bacteria)
(ii) ମୁଁ ରୁଟି ଏବଂ ପିଠାକୁ ଫୁଲାଇ ଦିଏ ଓ ନରମ କରେ।
ଉତ୍ତର: ଇଷ୍ଟ (Yeast)
(iii) ମୁଁ ଡାଲିଜାତୀୟ ଫସଲର ଚେରରେ ରୁହେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପୋଷକ ଯୋଗାଇଥାଏ।
ଉତ୍ତର: ରାଇଜୋବିୟମ୍ (Rhizobium)
6. ପ୍ରଶ୍ନ: ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସର୍ବାତ୍ତମ ତାପମାତ୍ରା, ବାୟୁ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।🌡️🌬️💧
ଉତ୍ତର: ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପରୀକ୍ଷାଟି କରାଯାଇପାରିବ:
ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସାମଗ୍ରୀ: ଦୁଇଟି ପାଉଁରୁଟି ଖଣ୍ଡ, ଦୁଇଟି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟାଗ୍, ଏବଂ ସାମାନ୍ୟ ପାଣି।
ପ୍ରକ୍ରିୟା:
ପ୍ରଥମ ପାଉଁରୁଟି ଖଣ୍ଡକୁ ସାମାନ୍ୟ ପାଣି ଦେଇ ଓଦା କରନ୍ତୁ (ଆର୍ଦ୍ରତା ପାଇଁ) ଏବଂ ତାକୁ ଏକ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟାଗ୍ରେ ରଖି ତା’ ଭିତରେ କିଛି ବାୟୁ ଛାଡ଼ି ବ୍ୟାଗ୍କୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଅନ୍ତୁ। ଏହାକୁ ଏକ ଉଷ୍ମ ସ୍ଥାନରେ (ସର୍ବାତ୍ତମ ତାପମାତ୍ରା ପାଇଁ) ରଖନ୍ତୁ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଉଁରୁଟି ଖଣ୍ଡକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଖିଲା ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ଏକ ଏୟାର-ଟାଇଟ୍ ବ୍ୟାଗ୍ରେ ରଖି ଫ୍ରିଜ୍ ଭିତରେ (ଅତ୍ୟଧିକ ଥଣ୍ଡା ସ୍ଥାନରେ) ରଖନ୍ତୁ।
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: ୩-୪ ଦିନ ପରେ ଦେଖିବେ ଯେ ପ୍ରଥମ ପାଉଁରୁଟି ଉପରେ କଳା ବା ଧଳା ରଙ୍ଗର ଆସ୍ତରଣ (କବକ) ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଉଁରୁଟିଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ଅଛି।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ଯେ ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତାପ, ବାୟୁ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ ।
7. ପ୍ରଶ୍ନ: ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ପାଉଁରୁଟି ନିଅ। ସେଥିରୁ ଖଣ୍ଡେ ହାତଧୂଆ ଜାଗା ପାଖରେ ଏକ ପ୍ଲେଟରେ ରଖ। ଅନ୍ୟ ଖଣ୍ଡକୁ ଫ୍ରିଜରେ ରଖ। ତିନି ଦିନ ପରେ ତୁଳନା କର। ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଲେଖ ଏବଂ ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର। 🍞
ଉତ୍ତର: ତିନି ଦିନର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ପରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଫଳାଫଳ ମିଳିବ:
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (Observation):
-
ବାହାରେ ଥିବା ପାଉଁରୁଟି: ଏହା ଉପରେ କଳା, ଧଳା ବା ପାଉଁଶିଆ ରଙ୍ଗର କିଛି ନରମ ଆସ୍ତରଣ ଦେଖାଯିବ, ଯାହାକୁ ଆମେ କବକ (Mold) ବୋଲି କହିଥାଉ। 🦠
-
ଫ୍ରିଜ୍ରେ ଥିବା ପାଉଁରୁଟି: ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ସତେଜ ରହିବ ଏବଂ ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟମାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ। ❄️
ବ୍ୟାଖ୍ୟା (Explanation):
-
ବାହାରେ ଥିବା ପାଉଁରୁଟି ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଉତ୍ତାପ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ପାଇଥାଏ, ଯାହା ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
-
ଫ୍ରିଜ୍ ଭିତରେ ତାପମାତ୍ରା ଅତି କମ୍ ଥାଏ। ଏହି ନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ଅଣୁଜୀବମାନେ ନିଜର ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ।
8. ପ୍ରଶ୍ନ: ଦୀପକ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲା ଯେ ଯେତେବେଳେ ଦହି ଗୋଟିଏ ଦିନ ପାଇଁ ସେହିପରି ଭାବରେ ରଖି ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅଧିକ ଖଟା ହୋଇଯାଏ। ଏହି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣର ଦୁଇଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କ’ଣ ହୋଇପାରେ? 🥛
ଉତ୍ତର: ଦହି ଅଧିକ ଖଟା ହେବାର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି:
1. ଲାକ୍ଟୋବାସିଲସ୍ ବୀଜାଣୁର ପ୍ରଭାବ: ଦହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ଏହାର ଖଟା ଅଂଶ ପାଇଁ ଲାକ୍ଟୋବାସିଲସ୍ (Lactobacillus) ନାମକ ବୀଜାଣୁ ଦାୟୀ। ଯେତେବେଳେ ଦହିକୁ ବାହାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରଖାଯାଏ, ଏହି ବୀଜାଣୁମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନିଜର ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି। 🧫
2. ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ଉତ୍ପାଦନ: ଏହି ବୀଜାଣୁମାନେ କ୍ଷୀରରେ ଥିବା ଶର୍କରାକୁ କିଣ୍ବନ (Fermentation) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି। ଏସିଡ୍ର ପରିମାଣ ବଢ଼ିବା ଫଳରେ ଦହିର ସ୍ୱାଦ ଅଧିକ ଖଟା ହୋଇଯାଏ। 🍋
9. ପ୍ରଶ୍ନ: ଚିତ୍ର ୨.୧୫ 📖 (ଚିତ୍ର ନ example-3.2) ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ ଏବଂ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ: 🧪
(i) ଫ୍ଲାସ୍କ ‘କ’ ରେ ଥିବା ଚିନି ଦ୍ରବଣରେ କ’ଣ ଦେଖୁଛ?
ଉତ୍ତର: ଫ୍ଲାସ୍କ ‘କ’ ରେ ଥିବା ଚିନି ଦ୍ରବଣରେ ବୁଦ୍ବୁଦ୍ (Bubbles) ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଇଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଶର୍କରାର କିଣ୍ବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଘଟୁଛି ଏବଂ ସେଥିରୁ ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗତ ହେଉଛି। 🫧
(ii) ଚାରି ଘଣ୍ଟା ପରେ ତୁମେ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ରେ କ’ଣ ଦେଖିବ? ଏହା କାହିଁକି ଘଟିଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ?
ଉତ୍ତର: ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ ରେ ଥିବା ଚୂନ ପାଣି (Limewater) ଦୁଧିଆ (Milky) ହୋଇଯିବ।
କାରଣ: ଫ୍ଲାସ୍କ ‘କ’ ରେ ଇଷ୍ଟ ଚିନି ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (Carbon dioxide) ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ କାଚ ନଳୀ ଦେଇ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ କୁ ଯାଏ ଏବଂ ଚୂନ ପାଣି ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ତାକୁ ଦୁଧିଆ କରିଦିଏ। 🌫️
(iii) ଫ୍ଲାସ୍କ ‘କ’ ରେ ଯଦି ଇଷ୍ଟ ମିଶ୍ରଣ କରା ନ ଯାଏ ତେବେ କ'ଣ ହେବ?
ଉତ୍ତର: ଯଦି ଇଷ୍ଟ ମିଶା ନ ଯାଏ, ତେବେ କୌଣସି କିଣ୍ବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହେବ ନାହିଁ। ଫଳରେ କୌଣସି ଗ୍ୟାସ୍ (ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ) ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ ରେ ଥିବା ଚୂନ ପାଣିର ରଙ୍ଗରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ। 🛑