୧. କବି ପରିଚୟ (ଅନନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ)

• କବିଙ୍କ ନାମ: ଅନନ୍ତ ପଟ୍ଟନାୟକ।

• ସାହିତ୍ୟିକ ପରିଚୟ: ସେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରବକ୍ତା।

• ଜନ୍ମ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ: ସେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଚଣାହାଟ ଗ୍ରାମରେ ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

• ସାହିତ୍ୟ ସାଧନା: ଓଡ଼ିଶାରେ ସାମ୍ୟବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର କବିତା ରଚନା କରି ସେ ‘ନବଯୁଗ ସାହିତ୍ୟ ସଂସଦ’ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କର କାବ୍ୟକ ସାଧନା ଜାରି ରଖିଥିଲେ।

• ପ୍ରମୁଖ ରଚନାବଳୀ: ତାଙ୍କର ‘ରକ୍ତଶିଖା’, ‘ଶାନ୍ତିଶିଖା’, ‘ତର୍ପଣ କରେ ଆଜି’, ‘ଅଲୋଡ଼ା ଲୋଡ଼ା’, ଏବଂ ‘ଛାଇର ଛିଟା’ ପ୍ରଭୃତି କବିତା ଗ୍ରନ୍ଥ କବିଙ୍କ ପ୍ରଗତିବାଦୀ ମହାନ୍ ସ୍ରଷ୍ଟାପଣର ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଅମୂଲ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି।

• କାବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ: ତାଙ୍କର କବି ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ତତୋଽଧିକ ପରିମାଣରେ ସମାଜ ସଚେତନଧର୍ମୀ।

• କବିତାର ଅନ୍ତଃସ୍ୱର: ସମାଜରୁ ଅଶିକ୍ଷା, ଧର୍ମାନ୍ଧତା ଓ ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ ଆଦିର ଦୂରୀକରଣ କରି ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ଏବଂ ଶ୍ରେଣୀହୀନ ସମାଜ ଗଠନ କରିବା ଥିଲା କବିଙ୍କ କବିତାର ଅନ୍ତଃସ୍ୱର।

• ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ: ସେ ‘ଅବାନ୍ତର’ କବିତା ପୁସ୍ତକ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀ ଦ୍ୱାରା ପୁରସ୍କୃତ ହୋଇଛନ୍ତି।

• ପଠିତ କବିତାର ଆଭିମୁଖ୍ୟ: ପଠିତ କବିତାଟି କବିଙ୍କର ସୃଜନ ଆଭିମୁଖ୍ୟର ବଳିଷ୍ଠ ପରିପ୍ରକାଶ। ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ସମତା ଆଣିବା ପାଇଁ ସେ ସ୍ଵାର୍ଥ, ମିଥ୍ୟା, ହିଂସା ଓ ବ୍ୟଥା ଆଦିକୁ ଭ୍ରୂକ୍ଷେପ ନକରି ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଜଳି ସମାଜରେ ସଦ୍‌ଭାବ, ପ୍ରେମ ଓ କ୍ଷମାର ଝରଣା ପ୍ରବାହିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଛନ୍ତି।

୨. ମୂଳ ପଦ, ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ପଦାନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା

ପଦ - ୧

ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଜଳିବି ମୁହିଁ

ଜହ୍ନ ସମ ଉଠିବି ଝଳି,

ପବନ ସମ ପୃଥ୍ବୀ ଛୁଇଁ

ପ୍ରାଣରୁ ପ୍ରାଣେ ଖେଳିବି ଢଳି।

• ଶବ୍ଦାର୍ଥ:

  • ମୁହିଁ – ମୁଁ।

  • ସମ – ପରି / ସମାନ।

  • ଛୁଇଁ – ସ୍ପର୍ଶ କରି।

  • ଜହ୍ନ – ଚନ୍ଦ୍ର / ଶଶୀ / ନିଶାକର।

  • ଝଳି – ଝଲସି / ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ।

  • ପୃଥ୍ବୀ – ପୃଥିବୀ / ଧରଣୀ।

  • ଢଳି – ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ / ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ।

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

  • କବି ଏହି ପଦରେ ଶପଥ ନେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ନିଜେ ଜଳି ଉଠିବେ।

  • ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶୀତଳ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଆଲୋକରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଝଲସି ଉଠିବେ।

  • ପବନ ଯେପରି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, କବି ସେହିପରି ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣରୁ ପ୍ରାଣକୁ ନିଜର ଭାବନା ଖେଳାଇ ଦେବେ।

ପଦ - ୨

ଝରଣା ସମ ଝରିବି ହସି

ତୃଷ୍ଣା କା’ର ରଖୁବି ନାହିଁ,

ଶସ୍ୟ ଦଳେ ଧରିବି ଲସି

ଭୋକୀର ଭୋକ ଯିବରେ କାହିଁ ।

• ଶବ୍ଦାର୍ଥ:

  • ହସି – ଆନନ୍ଦରେ / ହସି ହସି।

  • ଭୋକୀ – କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ / ଭୋକିଲା ବ୍ୟକ୍ତି।

  • ତୃଷ୍ଣା – ଶୋଷ / ପିପାସା।

  • ଲସି – ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ / ଶୋଭା ପାଇ।

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

  • କବି ଝରଣା ପରି ସରସ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ହସି ହସି ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଶପଥ ନେଇଛନ୍ତି।

  • ସେ କାହାରି ମନରେ କିମ୍ବା ଜୀବନରେ ଶୋଷ ବା ତୃଷ୍ଣା ଅପୂରଣ ରଖିବେ ନାହିଁ।

  • ସବୁଜ ଶସ୍ୟ କ୍ଷେତରେ ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ସେ ଭୋକିଲା ଲୋକଙ୍କର କ୍ଷୁଧା ବା ଭୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର କରିବେ।

ପଦ - ୩

ଅଗ୍ନି ସମ ଦହିବି ସୁଖେ

ସ୍ଵାର୍ଥୀ ଜନ ମିଥ୍ୟା କଥା,

ନଭର ସମ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମୁଖେ

ନ ଥୁବ କେବେ ହିଂସା ବ୍ୟଥା ।

• ଶବ୍ଦାର୍ଥ:

  • ସୁଖେ – ସୁଖରେ / ଆନନ୍ଦରେ।

  • ସ୍ଵାର୍ଥୀ – ସ୍ୱାର୍ଥପର ବ୍ୟକ୍ତି।

  • ଦହିବି – ଦହନ କରିବି / ଜାଳି ଦେବି।

  • ବ୍ୟଥା – ଦୁଃଖ / କଷ୍ଟ / ପୀଡ଼ା।

  • ସ୍ୱଚ୍ଛ – ନିର୍ମଳ / ପରିଷ୍କାର।

  • ନଭର – ଆକାଶର।

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

  • କବି ଅଗ୍ନି ପରି ସ୍ୱାର୍ଥପର ଲୋକଙ୍କର ମିଥ୍ୟା କଥାକୁ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଦହନ କରିବା ପାଇଁ ଶପଥ ନେଇଛନ୍ତି।

  • ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମୁଖ ନେଇ ସେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବେ।

  • ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ କେବେହେଲେ କାହା ପ୍ରତି ହିଂସା କିମ୍ବା ବ୍ୟଥା (ଦୁଃଖ କଷ୍ଟ) ରହିବ ନାହିଁ।

ପଦ - ୪

ପକ୍ଷୀ ସମ ଗାଇବି ଗୀତି

ହୃଦରୁ ହୃଦେ ଉଠିବି ବାଜି,

ପଦ୍ମ ସମ ତୋଳିବି ନିତି

ଅରୂପ-ରୂପ-ରଙ୍ଗେ–ସାଜି।

• ଶବ୍ଦାର୍ଥ:

  • ଗୀତି – ଗୀତ / ଗାନ।

  • ନିତି – ପ୍ରତିଦିନ / ସର୍ବଦା।

  • ହୃଦ – ହୃଦୟ / ମନ।

  • ପଦ୍ମ – କମଳ / ପଙ୍କଜ / ଅରବିନ୍ଦ।

  • ଅରୂପ – ରୂପହୀନ / ଅପୂର୍ବ।

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

  • ସରଳ ବିହଙ୍ଗ ବା ପକ୍ଷୀର କାକଳି ପରି ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇ କବି ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରତିଧ୍ଵନି ସୃଷ୍ଟି କରିବେ।

  • ପଦ୍ମଫୁଲ ପରି ପ୍ରତିଦିନ ନୂତନ ରୂପ, ଅରୂପ ଓ ରଙ୍ଗରେ ସାଜି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରସନ୍ନତା ଭରିଦେବେ।

• ପଦ - ୫

ଅଦ୍ରି ସମ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି

ବଜ୍ରପାତେ ରହିବି ଧୀର,

ଗର୍ବ ଭରେ ଧର୍ମେ ବରି

କର୍ମେ ମୋର ଟେକିବି ଶିର।

• ଶବ୍ଦାର୍ଥ:

  • ଧୀର – ଶାନ୍ତ / ସ୍ଥିର।

  • ବରି – ବରଣ କରି।

  • ଶିର – ମସ୍ତକ / ମୁଣ୍ଡ।

  • ଅଦ୍ରି – ପର୍ବତ / ଶିଖରୀ।

  • ବଜ୍ରପାତେ – ବଜ୍ରପାତ ବା କଠିନ ବିପଦ ସମୟରେ।

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

  • କବି ପର୍ବତ (ଅଦ୍ରି) ପରି ଅଟଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରି ବଜ୍ରପାତ ଭଳି କଠିନ ବିପଦ କିମ୍ବା ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ଧୀର ରହିବେ।

  • ସେ ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ଗର୍ବର ସହ ଧର୍ମକୁ ବରଣ କରି ନିଜର ସତ୍‌କର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜରେ ମସ୍ତକ ଉଚ୍ଚ କରି ଚାଲିବେ।

ପଦ - ୬

ସିନ୍ଧୁ ସମ ଫେରାଇ ଦେବି

ଯିଏ ସେ ଦେବ ସରଳ ହାସ,

ଧରଣୀ ସମ ନେବିରେ ନେବି

ବକ୍ଷେ ବହି ଦୁଃଖ–ପ୍ରାସ ।

• ଶବ୍ଦାର୍ଥ:

  • ହାସ – ହସ।

  • ବକ୍ଷେ – ଛାତିରେ / ହୃଦୟରେ।

  • ସିନ୍ଧୁ – ସମୁଦ୍ର / ସାଗର।

  • ଧରଣୀ – ପୃଥିବୀ / ବସୁଧା / ଧରା।

  • ପ୍ରାସ – ସମୂହ / ରାଶି / ବୋଝ (ଦୁଃଖପ୍ରାସ = ଦୁଃଖର ରାଶି)।

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

  • ସମୁଦ୍ର (ସିନ୍ଧୁ) ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ଫେରାଇ ଦିଏ, ସେହିପରି ଯେଉଁମାନେ ସରଳ ହସ ଦେବେ, କବି ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦାନରେ ଫେରାଇ ଦେବେ।

  • ଧରଣୀ (ପୃଥିବୀ) ଯେପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଭାର ସହିନିଏ, କବି ସେହିପରି ନିଜ ବକ୍ଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟର ପାହାଡ଼କୁ ଆବୋରି ନେବେ।

ପଦ - ୭

ରୁଗ୍‌ଣ ଜନ ପାରୁଶେ ରହି

ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ଲାଗିବି ତା’ର

ନୃତ୍ୟ ରବେ ମୃତ୍ୟୁ ଯହିଁ

ଆଣିବି ତହିଁ ସୃଷ୍ଟିଧାର।

• ଶବ୍ଦାର୍ଥ:

  • ରବେ – ଶବ୍ଦରେ / ଧ୍ୱନିରେ।

  • ରୁଗ୍‌ଣ – ରୋଗୀ / ବେମାର ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।

  • ପାରୁଶେ – ପାଖରେ / ନିକଟରେ।

  • ଶୁଶ୍ରୂଷା – ରୋଗୀ ସେବା।

  • ସୃଷ୍ଟିଧାର – ସୃଜନର ପ୍ରବାହ।

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

  • କବି ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ବା ରୁଗ୍ଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ରହି ସେମାନଙ୍କର ସେବା ଓ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିବାକୁ ଶପଥ ନେଇଛନ୍ତି, କାରଣ ରୁଗ୍ଣ ଜନର ସେବା ହିଁ ମାଧବ ସେବା।

  • ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ଓ ନିରାଶା ରହିଛି, ସେଠାରେ ସେ ଆନନ୍ଦର ନୃତ୍ୟ ଓ ଧ୍ୱନି ମାଧ୍ୟମରେ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟିର ଧାରା ଆଣିଦେବେ।

ପଦ - ୮

ଦୃଷ୍ଟି ହେବି ଅନ୍ଧ ଲାଗି

ଯଷ୍ଟି ହେବି ଖଞ୍ଜଟିର,

ମର୍ମୁ କୋଟି ବାରତା ମାଗି

ନିର୍ବିକାର ହେବିରେ ଗିର।

• ଶବ୍ଦାର୍ଥ:

  • ଲାଗି – ପାଇଁ।

  • ମର୍ମୁ – ମର୍ମରୁ / ହୃଦୟର ଗଭୀରତାରୁ।

  • ଯଷ୍ଟି – ବାଡ଼ି / ସାହାରା।

  • ଖଞ୍ଜ – ଶାରୀରିକ ଅକ୍ଷମ / ବିକଳାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତି।

  • ବାରତା – ବାର୍ତ୍ତା / ସଂବାଦ।

  • ଗିର – କଥା / ବାଣୀ।

  • ନିର୍ବିକାର – ବିକାରହୀନ / ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର।

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

  • କବି ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟି (ଆଖି) ଏବଂ ଅସହାୟ ଖଞ୍ଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସାହାରାର ଯଷ୍ଟି (ଆଶ୍ରା ବାଡ଼ି) ହେବାକୁ ଶପଥ କରିଛନ୍ତି।

  • ଅଗଣିତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମର୍ମରୁ କୋଟି କୋଟି ବାର୍ତ୍ତା ସଂଗ୍ରହ କରି ସେ ନିର୍ବିକାର ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ନିଜର ବାଣୀ ପ୍ରକାଶ କରିବେ।

ପଦ - ୯

ମୁହିଁ ତ ନୁହେଁ ମୋହରି ପାଇଁ

ସବୁରି ଲାଗି ମୋହରି ପ୍ରାଣ

ସମତା ପଥେ ପତାକା ବାହି

ଶାନ୍ତର ମୁଁ ରଚିବି ଗାନ।

• ଶବ୍ଦାର୍ଥ:

  • ମୋହରି – ମୋ ନିଜର / ମୋର।

  • ସବୁରି – ସମସ୍ତଙ୍କର।

  • ବାହି – ବହନ କରି / ଧରି।

  • ସମତା – ସମାନତା।

  • ରଚିବି – ରଚନା କରିବି।

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

  • କବିଙ୍କ ମତରେ ତାଙ୍କର ଏହି ଜୀବନ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ବା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ସାଧନ ପାଇଁ ନୁହେଁ।

  • ପରହିତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବେ।

  • ସମାଜରେ ସମତାର ପଥରେ ପତାକା ବହନ କରି ସେ ସର୍ବତ୍ର ଶାନ୍ତିର ଗୀତ ରଚନା କରିବେ।