1. ପରମାଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କଣିକା (Sub-atomic Particles) 🔬

ପରମାଣୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ଅବପାରମାଣବିକ କଣିକାକୁ (Sub-atomic particles) ନେଇ ଗଠିତ: ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍, ପ୍ରୋଟନ୍ ଏବଂ ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍।

• ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ (Electron - e⁻): * ଏହାକୁ 1897 ମସିହାରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜେ. ଜେ. ଥମସନ୍ (J.J. Thomson) ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ।

  • ଏହାର ଚାର୍ଜ୍ ହେଉଛି ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ (-1) ବା ନେଗେଟିଭ୍।

  • ଏହାର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ପ୍ରାୟ ନଗଣ୍ୟ (ଶୂନ ସହିତ ସମାନ ବୋଲି ଧରାଯାଏ)।

• ପ୍ରୋଟନ୍ (Proton - p⁺):

  • 1886 ମସିହାରେ ଇ. ଗୋଲ୍ଡଷ୍ଟାଇନ୍ (E. Goldstein) ଏକ ନୂତନ ରଶ୍ମି ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ଯାହାକୁ ସେ କେନାଲ୍ ରଶ୍ମି (Canal Rays) ନାମ ଦେଇଥିଲେ। ଏଥିରୁ ପ୍ରୋଟନ୍ ର ଆବିଷ୍କାର ହୋଇଥିଲା। (ଏହାର ନାମକରଣ ରଦରଫୋର୍ଡ କରିଥିଲେ)।

  • ଏହାର ଚାର୍ଜ୍ ହେଉଛି ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ (+1) ବା ପଜିଟିଭ୍।

  • ଏହାର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ 2000 ଗୁଣ ଅଧିକ (ଏହାକୁ 1 u ଭାବରେ ନିଆଯାଏ)।

• ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ (Neutron - n):

  • 1932 ମସିହାରେ ଜେ. ଚାଡ୍‌ୱିକ୍ (J. Chadwick) ଏହି କଣିକାଟିକୁ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ।

  • ଏହାର କୌଣସି ଚାର୍ଜ୍ ନଥାଏ ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ଚାର୍ଜବିହୀନ (Neutral - 0)।

  • ଏହାର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ପ୍ରୋଟନ୍ ର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସହ ପ୍ରାୟ ସମାନ (1 u)। ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ବ୍ୟତୀତ ସମସ୍ତ ପରମାଣୁର ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ରେ ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ ଥାଏ।

💡 ଟ୍ରିକ୍ (Trick) ଆବିଷ୍କାରକଙ୍କ ନାମ ମନେରଖିବା ପାଇଁ:

ଇଂରାଜୀରେ ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଟ୍ରିକ୍ ଅଛି - "PEN - RTC"

• Proton -> Rutherford (ଓ Goldstein)

• Electron -> Thomson

• Neutron -> Chadwick

2. ପରମାଣୁର ବିଭିନ୍ନ ମଡେଲ୍ (Atomic Models) 🏛️

ପରମାଣୁ ଭିତରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଓ ପ୍ରୋଟନ୍ କିପରି ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି, ତାହା ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମଡେଲ୍ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।

2.1 ଥମସନ୍‌ଙ୍କ ପରମାଣୁ ମଡେଲ୍ (Thomson's Model of Atom) 🍉

ଜେ. ଜେ. ଥମସନ୍ ପରମାଣୁର ଗଠନକୁ ଏକ ତରଭୁଜ (Watermelon) ସହିତ ତୁଳନା କରିଥିଲେ।

• ତାଙ୍କ ମତରେ ପରମାଣୁ ହେଉଛି ଏକ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଚାର୍ଜ୍ ଥିବା ଗୋଲକ (ଯେପରି ତରଭୁଜର ଲାଲ୍ ଅଂଶ)।

• ଏହି ଗୋଲକ ଭିତରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଖଞ୍ଜି ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି (ଯେପରି ତରଭୁଜ ଭିତରେ କଳା ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ଥାଏ)।

• ପରମାଣୁରେ ଥିବା ମୋଟ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଏବଂ ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଚାର୍ଜ୍ ର ପରିମାଣ ସମାନ ଥିବାରୁ, ପରମାଣୁଟି ସାମଗ୍ରିକ ଭାବରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍-ନିରପେକ୍ଷ (Electrically neutral) ଅଟେ।

ତ୍ରୁଟି (Drawbacks): ଥମସନ୍ ବୁଝାଇ ଦେଲେ ଯେ ପରମାଣୁ ନିରପେକ୍ଷ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା ଫଳାଫଳକୁ ତାଙ୍କ ମଡେଲ୍ ବୁଝାଇ ପାରିନଥିଲା।

2.2 ରଦରଫୋର୍ଡଙ୍କ ପରମାଣୁ ମଡେଲ୍ (Rutherford's Model of Atom) 🎯

ଅର୍ନେଷ୍ଟ ରଦରଫୋର୍ଡ (Ernest Rutherford) ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ପରମାଣୁ ଭିତରେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ସେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଯାହାର ନାମ ଥିଲା 'ଆଲ୍‌ଫା କଣିକା ବିଚ୍ଛୁରଣ ପରୀକ୍ଷା' (Alpha-particle scattering experiment)।

ପରୀକ୍ଷା: ସେ ଏକ ଅତି ପତଳା ସୁନା ପାତିଆ (Gold foil) ଉପରକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିଶୀଳ ଆଲ୍‌ଫା କଣିକା (ଆୟନିତ ହିଲିୟମ୍ H²⁺ ଯାହାର ବସ୍ତୁତ୍ୱ 4u) ପକାଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (Observations):

1. ଅଧିକାଂଶ ଆଲ୍‌ଫା କଣିକା ସୁନା ପାତିଆ ଦେଇ ସିଧାସଳଖ ଗତି କରିଗଲେ।

2. କିଛି କଣିକା ସୁନା ପାତିଆ ଦ୍ୱାରା ଅଳ୍ପ ବାଙ୍କିଗଲେ (Small angles)।

3. ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ, ପ୍ରତି 12,000 କଣିକାରୁ ଗୋଟିଏ କଣିକା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପଛକୁ ଫେରିଆସିଲା (180 ଡିଗ୍ରୀରେ ରିବାଉଣ୍ଡ କଲା)!

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ (Conclusions):

1. ଅଧିକାଂଶ କଣିକା ସିଧା ଗଳିଯିବାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି - ପରମାଣୁ ଭିତରେ ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନ ଫାଙ୍କା (Empty space)।

2. କିଛି କଣିକା ବାଙ୍କିଯିବାର କାରଣ - ପରମାଣୁର ମଝିରେ ଏକ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ (+) କେନ୍ଦ୍ର ଅଛି ଯାହା ଆଲଫା (+) କଣିକାକୁ ବିକର୍ଷଣ କରୁଛି। ରଦରଫୋର୍ଡ ଏହି କେନ୍ଦ୍ରର ନାମ ଦେଲେ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ (Nucleus)।

3. ପରମାଣୁର ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଭିତରେ ହିଁ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇ ରହିଥାଏ। ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ର ଆକାର ପରମାଣୁ ଆକାର ତୁଳନାରେ ଅତି ଛୋଟ।

ରଦରଫୋର୍ଡଙ୍କ ମଡେଲ୍ ର ରୂପରେଖ:

• ପରମାଣୁ ମଝିରେ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଥାଏ।

• ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଚାରିପଟେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୃତ୍ତାକାର କକ୍ଷରେ (Circular paths) ଘୂରି ବୁଲନ୍ତି (ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପଟେ ଗ୍ରହମାନେ)।

ତ୍ରୁଟି (Drawbacks): ବିଜ୍ଞାନ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, କୌଣସି ଚାର୍ଜ୍ ଥିବା କଣିକା ବୃତ୍ତାକାର ପଥରେ ଘୂରିଲେ ଏହା ଲଗାତାର ଶକ୍ତି ହରାଇବ। ଫଳରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତାର ଗତି ହରାଇ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଭିତରେ ଖସିପଡ଼ିବ ଏବଂ ପରମାଣୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ପରମାଣୁ ବହୁତ ସ୍ଥାୟୀ (Stable) ଅଟେ। ଏହାକୁ ରଦରଫୋର୍ଡ ବୁଝାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।

2.3 ନିଲ୍‌ସ୍ ବୋରଙ୍କ ମଡେଲ୍ (Bohr's Model of Atom) 🌌

ରଦରଫୋର୍ଡଙ୍କ ମଡେଲ୍ ର ତ୍ରୁଟି ସୁଧାରିବା ପାଇଁ 1912 ମସିହାରେ ନିଲ୍‌ସ୍ ବୋର୍ (Neils Bohr) ଏକ ନୂଆ ମଡେଲ୍ ଦେଲେ।

ବୋରଙ୍କ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:

1. ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ପରମାଣୁ ଭିତରେ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଘୂରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେମାନେ କେବଳ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବା ଅନୁମୋଦିତ କକ୍ଷରେ (Discrete orbits) ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଚାରିପଟେ ଘୂରନ୍ତି।

2. ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କକ୍ଷରେ ଘୂରିବା ସମୟରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ଶକ୍ତି ବିକିରଣ ବା ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ପରମାଣୁ ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇ ରହେ।

• ଏହି ବୃତ୍ତାକାର କକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଶକ୍ତି ସ୍ତର (Energy levels) କହିଲେ।

• ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ପାଖରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି କକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ K, L, M, N... ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା n=1, 2, 3, 4... ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ।

3. ବିଭିନ୍ନ କକ୍ଷରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ବିତରଣ (Distribution of Electrons) 🎯

ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଏହି କକ୍ଷ (K, L, M, N) ଗୁଡ଼ିକରେ କିପରି ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରହିବେ, ତାହା ଦୁଇ ବୈଜ୍ଞାନିକ 'ବୋର୍' ଏବଂ 'ବରୀ' (Bohr-Bury) ଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ଥିର କରାଯାଏ।

ବୋର୍-ବରୀ ନିୟମ (Bohr-Bury Rules):

1. ଗୋଟିଏ କକ୍ଷରେ ସର୍ବାଧିକ କେତୋଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ରହିବେ, ତାହା 2n² ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୁଏ। (ଯେଉଁଠି 'n' ହେଉଛି କକ୍ଷର କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା)।

   • ପ୍ରଥମ କକ୍ଷ (K shell, n=1): 2 × (1)² = 2

   • ଦ୍ୱିତୀୟ କକ୍ଷ (L shell, n=2): 2 × (2)² = 8

   • ତୃତୀୟ କକ୍ଷ (M shell, n=3): 2 × (3)² = 18

   • ଚତୁର୍ଥ କକ୍ଷ (N shell, n=4): 2 × (4)² = 32

2. ସର୍ବବହିଃସ୍ଥ କକ୍ଷରେ (Outermost shell) ସର୍ବାଧିକ 8 ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ହିଁ ରହିପାରିବେ।

3. ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ସବୁବେଳେ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ପୂରଣ ହୁଅନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍ ଭିତର କକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାହାର କକ୍ଷରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। (ପ୍ରଥମେ K, ତାପରେ L, ତାପରେ M...)।

💡 ଟ୍ରିକ୍ (Trick): "ସ୍କୁଲ୍ ବସ୍ ଆସନ" ନିୟମ!

ଭାବନ୍ତୁ କକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ସ୍କୁଲ୍ ବସ୍ ର ସିଟ୍ ପରି। ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ି (K) ରେ କେବଳ 2 ଜଣ ବସିପାରିବେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଧାଡ଼ି (L) ରେ 8 ଜଣ ବସିପାରିବେ। ଆଗ ଧାଡ଼ି ପୂର୍ଣ୍ଣ ନହେଲା ଯାଏଁ ପିଲାମାନେ ପଛ ଧାଡ଼ିକୁ ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ!

4. ଯୋଜ୍ୟତା (Valency) 🤝

• ପରମାଣୁର ସବୁଠାରୁ ବାହାରେ ଥିବା କକ୍ଷକୁ ସର୍ବବହିଃସ୍ଥ କକ୍ଷ (Valence shell) ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ କୁ ସଂଯୋଜକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ (Valence electrons) କୁହାଯାଏ।

• ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରମାଣୁ ଚାହାନ୍ତି ତାଙ୍କର ସର୍ବବହିଃସ୍ଥ କକ୍ଷରେ 8 ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ (ଅଷ୍ଟକ ଅବସ୍ଥା - Octet) ରହୁ। ଏହାହେଲେ ସେମାନେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍ (Noble gas) ପରି ସ୍ଥାୟୀ (Stable) ହୋଇଯିବେ।

• ଏହି ଅଷ୍ଟକ ଅବସ୍ଥା ପାଇବା ପାଇଁ ପରମାଣୁ ଯେତିକି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତ୍ୟାଗ କରେ କିମ୍ବା ସହଭାଗ (share) କରେ, ତାହାକୁ ସେହି ପରମାଣୁର ଯୋଜ୍ୟତା (Valency) ବା ସଂଯୋଗ କ୍ଷମତା କୁହାଯାଏ।

ଯୋଜ୍ୟତା ବାହାର କରିବାର ସହଜ ଟ୍ରିକ୍:

ଯଦି ବାହାର କକ୍ଷରେ ଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟା...

• 1, 2, 3 କିମ୍ବା 4 ଅଛି, ତେବେ ତାହାର ଯୋଜ୍ୟତା ସେତିକି ହିଁ ହେବ (1, 2, 3, ବା 4)।

  • କାରଣ: ଏତେ କମ୍ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ କୁ ବାହାରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେବା (ଦାନ କରିବା) ସହଜ।

• 5, 6 କିମ୍ବା 7 ଅଛି, ତେବେ ଯୋଜ୍ୟତା ହେବ (8 - ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟା)।

  • ଉଦାହରଣ: ଯଦି 7 ଟି ଅଛି, 8 ରୁ 7 ଗଲେ 1 (ଯୋଜ୍ୟତା 1)।

  • କାରଣ: 7 ଟି କାହାକୁ ଦେବା ଅପେକ୍ଷା ଆଉ ଜଣକ ପାଖରୁ 1 ଟି ମାଗିଆଣି ନିଜର 8 ପୂରଣ କରିବା ଅଧିକ ସହଜ!

5. ପାରମାଣବିକ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା (Atomic Number and Mass Number) 🔢

ପାରମାଣବିକ ସଂଖ୍ୟା (Atomic Number - Z)

• ଗୋଟିଏ ପରମାଣୁର ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ରେ ଥିବା ସମୁଦାୟ ପ୍ରୋଟନ୍ ସଂଖ୍ୟାକୁ ତାହାର ପାରମାଣବିକ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ।

• ଏହାକୁ 'Z' ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ।

• କୌଣସି ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ମୌଳିକର ପାରମାଣବିକ ସଂଖ୍ୟା କେବେବି ସମାନ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। (ଉଦାହରଣ: ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ର ପ୍ରୋଟନ୍ ସଂଖ୍ୟା 1, ତେଣୁ Z=1. କାର୍ବନ୍ ର ପ୍ରୋଟନ୍ 6, ତେଣୁ Z=6).

ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା (Mass Number - A)

• ପରମାଣୁର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ତାର କେନ୍ଦ୍ର ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ରେ ଥାଏ। ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଭିତରେ ପ୍ରୋଟନ୍ ଓ ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ ଥାଆନ୍ତି।

• ତେଣୁ, ଗୋଟିଏ ପରମାଣୁର ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ରେ ଥିବା ପ୍ରୋଟନ୍ ଏବଂ ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳକୁ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ।

• ଏହାକୁ 'A' ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ। (ପ୍ରୋଟନ୍ ଓ ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ କୁ ମିଶାଇ ନ୍ୟୁକ୍ଲିଅନ୍ - Nucleons କୁହାଯାଏ)।

• ଉଦାହରଣ: କାର୍ବନ୍ ରେ 6 ଟି ପ୍ରୋଟନ୍ ଓ 6 ଟି ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ ଥାଏ। ତେଣୁ ଏହାର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା (A) = 6 + 6 = 12 u.

ସଂକେତ ଲେଖିବା ନିୟମ: ମୌଳିକର ସଂକେତ ମଝିରେ ରହେ। ତା'ର ତଳେ (ବାମ ପଟେ) ପାରମାଣବିକ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖାଯାଏ ଏବଂ ଉପରେ (ବାମ ପଟେ) ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖାଯାଏ।

ଉଦାହରଣ: ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ କୁ ଏହିପରି ଲେଖାଯାଏ: ¹⁴₇N

6. ଆଇସୋଟୋପ୍ ଓ ଆଇସୋବାର୍ (Isotopes and Isobars) ⚖️

ଆଇସୋଟୋପ୍ (Isotopes): "ସମସ୍ଥାନିକ"

ଯେଉଁ ଗୋଟିଏ ମୌଳିକର ପରମାଣୁଗୁଡ଼ିକର ପାରମାଣବିକ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ କିନ୍ତୁ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା ଭିନ୍ନ ଥାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଇସୋଟୋପ୍ କୁହାଯାଏ। (କାରଣ ଏଥିରେ ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟା ଅଲଗା ଥାଏ)।

• ଉଦାହରଣ (ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ର 3 ଟି ଆଇସୋଟୋପ୍):

  1. ପ୍ରୋଟିଅମ୍ (Protium - ¹₁H) : ପ୍ରୋଟନ୍ 1, ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ 0

  2. ଡ୍ୟୁଟେରିଅମ୍ (Deuterium - ²₁H) : ପ୍ରୋଟନ୍ 1, ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ 1

  3. ଟ୍ରିଟିଅମ୍ (Tritium - ³₁H) : ପ୍ରୋଟନ୍ 1, ନ୍ୟୁଟ୍ରନ୍ 2

• ଆଇସୋଟୋପ୍ ର ବ୍ୟବହାର:

  • ୟୁରାନିୟମ୍ ର ଏକ ଆଇସୋଟୋପ୍ (U-235) ପରମାଣୁ ଚୁଲ୍ଲୀ (Nuclear reactor) ରେ ଜାଳେଣି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।

  • କୋବାଲ୍ଟ (Co-60) ର ଆଇସୋଟୋପ୍ କର୍କଟ (Cancer) ରୋଗର ଚିକିତ୍ସାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

  • ଆୟୋଡିନ୍ (I-131) ର ଆଇସୋଟୋପ୍ ଗଳଗଣ୍ଡ (Goiter) ରୋଗର ଚିକିତ୍ସାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଆଇସୋବାର୍ (Isobars): "ସମଭାରୀ"

ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମୌଳିକ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପାରମାଣବିକ ସଂଖ୍ୟା ଅଲଗା ଅଲଗା କିନ୍ତୁ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଇସୋବାର୍ କୁହାଯାଏ।

• ଉଦାହରଣ: କ୍ୟାଲସିୟମ୍ (Z=20) ଏବଂ ଆର୍ଗନ୍ (Z=18) ହେଉଛନ୍ତି ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ମୌଳିକ। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି ଉଭୟଙ୍କର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା 40! ଅର୍ଥାତ୍ ଉଭୟ ପରମାଣୁର ଓଜନ ସମାନ।

💡 ଟ୍ରିକ୍ ମନେରଖିବା ପାଇଁ:

• Isotope -> ଏଥିରେ Top (ଉପର ସଂଖ୍ୟା ଅର୍ଥାତ୍ ବସ୍ତୁତ୍ୱ) ବଦଳିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତଳ ସମାନ ରହେ।

• Isobar -> 'Bar' ବା 'Base' (ତଳ ସଂଖ୍ୟା ଅର୍ଥାତ୍ ପାରମାଣବିକ ସଂଖ୍ୟା) ବଦଳିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉପର (ଓଜନ) ସମାନ ରହେ।