ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ପଦାର୍ଥର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଓ ନିଜସ୍ଵ ସତ୍ତାରେ ସ୍ଥାୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ଏବଂ ଏକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଆମେ କହୁ ଯେ ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଘଟିଛି ।

ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର କିଛି ଉଦାହରଣ:

1. ଖରାଦିନେ କ୍ଷୀର ବାହାରେ ରହିଲେ ଖଟା ହୋଇଯିବା ।

2. ଲୁହା ତାୱା ବା କଣ୍ଟା ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁରେ ପଡ଼ିରହିଲେ କଳଙ୍କି ଲାଗିବା ।

3. ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧା ହେବା ଏବଂ ଆମ ଶରୀରରେ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ ହେବା ।

4. ଆମ ଶରୀରରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ହେବା ।

ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ପାତର ଦହନ:

ଯେତେବେଳେ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ପାତକୁ ବାୟୁରେ (ଅକ୍ସିଜେନ୍ ଉପସ୍ଥିତିରେ) ଜଳାଯାଏ, ଏହା ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧଳା ଶିଖା ସହ ଜଳିଥାଏ ଏବଂ ଏକ ଧଳା ଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହି ଧଳା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ($MgO$) ।

💡 ଟ୍ରିକ୍ (ମନେରଖନ୍ତୁ): ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ପାତକୁ ଜାଳିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ବାଲିକାଗଜରେ ଘସି ସଫା କରାଯାଏ। କାରଣ ଏହା ଉପରେ ଲାଗିଥିବା ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ର ପ୍ରତିରୋଧକ ସ୍ତର ବାହାରିଯିବ ଏବଂ ଏହା ସହଜରେ ଜଳିପାରିବ ।

🔍 ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଘଟିଛି ବୋଲି କିପରି ଜାଣିବା?

କୌଣସି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆମେ ଜାଣିପାରିବା ଯେ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଘଟିଛି:

1. ଅବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ: କଠିନରୁ ତରଳ ବା ଗ୍ୟାସ୍ ଇତ୍ୟାଦିରେ ବଦଳିବା ।

2. ରଙ୍ଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଲୁହାରେ କଳଙ୍କି ଲାଗିଲେ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗ ହେବା ।

3. ଗ୍ୟାସ୍‌ର ନିର୍ଗମନ: ଜିଙ୍କ୍ ଦାନା ଉପରେ ଲଘୁ ଏସିଡ୍ ପକାଇଲେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ($H_{2}$) ଗ୍ୟାସ୍ ବାହାରିବା ।

4. ତାପମାତ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ବା ହ୍ରାସ ପାଇବା ।

📝 1. ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ (Chemical Equations)

ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ବାକ୍ୟ ଆକାରରେ ଲେଖିବା ବହୁତ ଲମ୍ବା ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରୂପରେ ଲେଖିବା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।

ସୂଚକୀୟ ସମୀକରଣ (Skeletal Equation):

ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣରେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ମୌଳିକ ଗୁଡ଼ିକର ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ନଥାଏ (ଅସମତୁଲ ଥାଏ), ତାକୁ ସୂଚକୀୟ ସମୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।

$$Mg + O_{2} \rightarrow MgO$$

⚖️ ସମତୁଲ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ (Balanced Chemical Equations)

ନବମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ିଥିବା ବସ୍ତୁତ୍ଵ ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ (Law of Conservation of Mass) ଅନୁସାରେ, କୌଣସି ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ବସ୍ତୁତ୍ଵର ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ବିନାଶ ଘଟେ ନାହିଁ । ଅର୍ଥାତ୍, ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପୂର୍ବରୁ (ପ୍ରତିକାରକରେ) ଏବଂ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପରେ (ଉତ୍ପାଦରେ) ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୌଳିକର ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମାନ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣକୁ ସମତୁଲ କରିବାର ଏହି ପ୍ରଣାଳୀକୁ ପରଖ-ନିରେଖ ପଦ୍ଧତି (Hit-and-trial method) କୁହାଯାଏ ।

ଆସନ୍ତୁ ଏକ ଅସମତୁଲ ସମୀକରଣକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ନେଇ ଏହାକୁ ସୋପାନ-କ୍ରମରେ (Step-by-step) ସମତୁଲ କରିବା ଶିଖିବା:

$$Fe + H_{2}O \rightarrow Fe_{3}O_{4} + H_{2}$$

Step 1: ସଂକେତ ଚାରିପାଖରେ ବାକ୍ସ ଅଙ୍କନ କରନ୍ତୁ 📦

ସମୀକରଣକୁ ସମତୁଲ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂକେତର ଚାରିପାଖରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ବାକ୍ସ ତିଆରି କରନ୍ତୁ ।

$$[Fe] + [H_{2}O] \rightarrow [Fe_{3}O_{4}] + [H_{2}]$$

💡 ଟ୍ରିକ୍: ସମତୁଲ କଲାବେଳେ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ଥିବା ସୂତ୍ର ବା ସଂଖ୍ୟାକୁ କେବେହେଲେ ବଦଳାନ୍ତୁ ନାହିଁ! ଆପଣ କେବଳ ବାକ୍ସ ବାହାରେ (ବାମ ପଟେ) ସଂଖ୍ୟା ଗୁଣି ପାରିବେ ।

Step 2: ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟାର ଗଣନା କରନ୍ତୁ 🧮

ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୌଳିକର ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ଖାତାରେ ଲେଖନ୍ତୁ:

• $Fe$ (ଆଇରନ୍): ବାମ ପଟେ (1), ଡାହାଣ ପଟେ (3)

• 

  $H$ (ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍): ବାମ ପଟେ (2), ଡାହାଣ ପଟେ (2)

• $O$ (ଅକ୍ସିଜେନ୍): ବାମ ପଟେ (1), ଡାହାଣ ପଟେ (4)

Step 3: ସର୍ବାଧିକ ପରମାଣୁ ଥିବା ଯୌଗିକକୁ ପ୍ରଥମେ ବାଛନ୍ତୁ 🎯

ସମୀକରଣରେ ଯେଉଁ ଯୌଗିକରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପରମାଣୁ ଥାଏ, ସେଥିରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସହଜ ହୁଏ । ଏଠାରେ $Fe_{3}O_{4}$ ରେ ସର୍ବାଧିକ ପରମାଣୁ ଅଛି ଏବଂ ସେଥିରେ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ($O$) ସଂଖ୍ୟା 4 ରହିଛି ।

ବାମ ପଟେ କେବଳ 1 ଟି ଅକ୍ସିଜେନ୍ ଅଛି । ତେଣୁ ବାମ ପଟେ ଥିବା $H_{2}O$ ପୂର୍ବରୁ 4 ଗୁଣନ୍ତୁ ।

$$Fe + 4H_{2}O \rightarrow Fe_{3}O_{4} + H_{2}$$

Step 4: ଦ୍ୱିତୀୟ ମୌଳିକକୁ ସମତୁଲ କରନ୍ତୁ ⚖️

ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମର ଅକ୍ସିଜେନ୍ ସମତୁଲ ହୋଇଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ବାମ ପଟେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ($H$) ସଂଖ୍ୟା $4 \times 2 = 8$ ହୋଇଗଲା । ଡାହାଣ ପଟେ କେବଳ 2 ଟି ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଅଛି ।

ତେଣୁ ଡାହାଣ ପଟେ ଥିବା $H_{2}$ ପୂର୍ବରୁ 4 ଗୁଣନ୍ତୁ ($4 \times 2 = 8$) ।

$$Fe + 4H_{2}O \rightarrow Fe_{3}O_{4} + 4H_{2}$$

Step 5: ଶେଷ ମୌଳିକକୁ ସମତୁଲ କରନ୍ତୁ 🛠️

ବର୍ତ୍ତମାନ କେବଳ ଆଇରନ୍ ($Fe$) ବାକି ରହିଲା । ଡାହାଣ ପଟେ 3 ଟି $Fe$ ପରମାଣୁ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ବାମ ପଟେ କେବଳ 1 ଟି ଅଛି ।

ତେଣୁ ବାମ ପଟେ ଥିବା $Fe$ ପୂର୍ବରୁ 3 ଗୁଣନ୍ତୁ ।

$$3Fe + 4H_{2}O \rightarrow Fe_{3}O_{4} + 4H_{2}$$

Step 6: ସମତୁଲ ସମୀକରଣର ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ ✅

ବର୍ତ୍ତମାନ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ଗଣି ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ:

• ବାମ ପଟେ: $Fe = 3$, $H = 8$, $O = 4$

• ଡାହାଣ ପଟେ: $Fe = 3$, $H = 8$, $O = 4$

  ସମୀକରଣଟି ବର୍ତ୍ତମାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମତୁଲ ହୋଇଯାଇଛି!

Step 7: ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥାର ସୂଚନା ଯୋଗ କରନ୍ତୁ 🏷️

ସମୀକରଣକୁ ଅଧିକ ତଥ୍ୟମୂଳକ (Informative) କରିବା ପାଇଁ ପଦାର୍ଥର ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା ଲେଖାଯାଏ ।

• କଠିନ ପାଇଁ $(s)$

• ତରଳ ପାଇଁ $(l)$

• ଗ୍ୟାସ୍ ପାଇଁ $(g)$

• ଜଳୀୟ ଦ୍ରବଣ ପାଇଁ $(aq)$

ଆମର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ସମତୁଲ ସମୀକରଣ ହେବ:

$$3Fe(s) + 4H_{2}O(g) \rightarrow Fe_{3}O_{4}(s) + 4H_{2}(g)$$

(ଏଠାରେ ଜଳକୁ ବାଷ୍ପ ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିବାରୁ $H_{2}O$ ସହିତ $(g)$ ଲେଖାଯାଇଛି)

🗂️ 2. ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

🤝 1. ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Combination Reaction)

ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଦୁଇ ବା ଅଧିକ ପ୍ରତିକାରକ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ନୂତନ ଉତ୍ପାଦ (Product) ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ତାକୁ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

• ସାଧାରଣ ରୂପ: $A + B \rightarrow AB$

• ଉଦାହରଣ (କଲିଚୂନରୁ ଶମିତ ଚୂନ):

  $$CaO(s) + H_{2}O(l) \rightarrow Ca(OH)_{2}(aq)$$



• କୋଇଲାର ଦହନ:

  $$C(s) + O_{2}(g) \rightarrow CO_{2}(g)$$

🔥 ତାପଉତ୍ପାଦୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Exothermic Reaction): ଯେଉଁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପାଦ ସହିତ ତାପ (Heat) ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ ।

• ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ଏକ ତାପଉତ୍ପାଦୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା, କାରଣ ଏଥିରୁ ଆମ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ମିଳିଥାଏ:

  $$C_{6}H_{12}O_{6}(aq) + 6O_{2}(aq) \rightarrow 6CO_{2}(aq) + 6H_{2}O(l) + \text{Energy}$$

💔 2. ବିଘଟନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Decomposition Reaction)

ଯେଉଁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ପ୍ରତିକାରକ ବିଘଟିତ ହୋଇ (ଭାଙ୍ଗିଯାଇ) ଦୁଇ ବା ଅଧିକ ସରଳ ଉତ୍ପାଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ବିଘଟନ ପାଇଁ ତାପ, ଆଲୋକ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ (ଏଣୁ ଏହା ତାପଶୋଷୀ ଅଟେ) ।

• ତାପୀୟ ବିଘଟନ (ଫେରସ୍ ସଲଫେଟ୍ କୁ ଗରମ କଲେ):

  $$2FeSO_{4}(s) \xrightarrow{\Delta} Fe_{2}O_{3}(s) + SO_{2}(g) + SO_{3}(g)$$

• ଚୂନପଥରକୁ ଗରମ କଲେ:

  $$CaCO_{3}(s) \xrightarrow{\Delta} CaO(s) + CO_{2}(g)$$

• ଆଲୋକୀୟ ବିଘଟନ (ସିଲଭର୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖିଲେ):

  $$2AgCl(s) \xrightarrow{\text{Sunlight}} 2Ag(s) + Cl_{2}(g)$$

🔄 3. ବିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Displacement Reaction)

ଯେଉଁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ଅଧିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ମୌଳିକ କୌଣସି ଯୌଗିକରୁ ଏକ କମ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ମୌଳିକକୁ ଅପସାରଣ (ବିସ୍ଥାପନ) କରେ ।

• ଉଦାହରଣ: ଲୁହା କଣ୍ଟାକୁ କପର୍ ସଲଫେଟ୍ ଦ୍ରବଣରେ ବୁଡେଇ ରଖିଲେ ଲୁହା ($Fe$) କପର୍ ($Cu$) କୁ ବିସ୍ଥାପିତ କରିଦିଏ । ଦ୍ରବଣର ନୀଳ ରଙ୍ଗ ସବୁଜ ହୋଇଯାଏ ।

  $$Fe(s) + CuSO_{4}(aq) \rightarrow FeSO_{4}(aq) + Cu(s)$$

💡 ଟ୍ରିକ୍: ଏହାକୁ “ମ୍ୟୁଜିକାଲ୍ ଚେୟାର” ଖେଳ ସହ ତୁଳନା କରନ୍ତୁ । ଯିଏ ଅଧିକ ବଳବାନ୍ (ଅଧିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ), ସେ ଦୁର୍ବଳକୁ ହଟାଇ ନିଜେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ବସିଯାଏ !

🔀 4. ଦ୍ବୈତ ବିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Double Displacement Reaction)

ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିକାରକ ମଧ୍ୟରେ ଆୟନ (Ions) ମାନଙ୍କର ପାରସ୍ପରିକ ଅଦଳବଦଳ (Exchange) ଘଟିଥାଏ ।

• ଉଦାହରଣ: ସୋଡିୟମ୍ ସଲଫେଟ୍ ଓ ବେରିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଦ୍ରବଣକୁ ମିଶାଇଲେ, ବେରିୟମ୍ ସଲଫେଟ୍ ର ଏକ ଧଳା ଅବକ୍ଷେପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

  $$Na_{2}SO_{4}(aq) + BaCl_{2}(aq) \rightarrow BaSO_{4}(s)\downarrow + 2NaCl(aq)$$

  (ଯେଉଁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଲବଣ ବା ଅବକ୍ଷେପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାକୁ ଅବକ୍ଷେପଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ)

🧲 3. ଜାରଣ ଓ ବିଜାରଣ (Oxidation and Reduction)

ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ର ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ପରିତ୍ୟାଗକୁ ନେଇ ଏହି ଦୁଇଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବୁଝାଯାଏ ।

• 🟢 ଜାରଣ (Oxidation): ପଦାର୍ଥ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ($O$) ଲାଭ କଲେ କିମ୍ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ($H$) ହରାଇଲେ ।

• 🔴 ବିଜାରଣ (Reduction): ପଦାର୍ଥ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ($O$) ହରାଇଲେ କିମ୍ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ($H$) ଲାଭ କଲେ ।

💡 ଟ୍ରିକ୍: > ଅକ୍ସିଜେନ୍ ଆସିଲେ ଜାରଣ !

ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆସିଲେ ବିଜାରଣ !

ରେଡକ୍ସ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Redox Reaction):

ଯେଉଁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଜାରଣ ଓ ବିଜାରଣ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଘଟିଥାଏ ।

$$CuO + H_{2} \rightarrow Cu + H_{2}O$$

ଏହି ସମୀକରଣରେ:

1. $CuO$ ରୁ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ଚାଲିଯାଇ $Cu$ ହେଉଛି (ତେଣୁ ଏହା ବିଜାରିତ ହେଲା) ।

2. $H_{2}$ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି $H_{2}O$ ହେଉଛି (ତେଣୁ ଏହା ଜାରିତ ହେଲା) ।

🌍 4. ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଜାରଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ପ୍ରଭାବ

ସଂକ୍ଷାରଣ ବା କ୍ରମକ୍ଷୟ (Corrosion) 🌧️

ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଧାତୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ବା ଏସିଡ୍ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଧୀରେ ଧୀରେ କ୍ଷୟ ହୁଏ ।

1. ଲୁହାରେ କଳଙ୍କି ଲାଗିବା (ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ଆସ୍ତରଣ) ।

2. ତମ୍ବା (Copper) ଉପରେ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ଆସ୍ତରଣ ପଡିବା ।

3. ରୂପା (Silver) ଉପରେ କଳା ରଙ୍ଗର ଆସ୍ତରଣ ପଡିବା ।

   ଏହାଦ୍ୱାରା ପୋଲ, ଜାହାଜ ଏବଂ ଗାଡ଼ି ମୋଟର ଇତ୍ୟାଦି ବହୁ ମାତ୍ରାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।

ସଢ଼ା ଅବସ୍ଥା ବା ବିକୃତ ଗନ୍ଧ (Rancidity) 🍔

ଅନେକ ଦିନ ଧରି ରହିଯାଇଥିବା ତେଲ ଓ ଚର୍ବିଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ବାୟୁର ଅକ୍ସିଜେନ୍ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଜାରିତ ହୋଇଯାଏ। ଫଳରେ ସେଗୁଡିକର ଗନ୍ଧ ଓ ସ୍ୱାଦ ବଦଳି ଖରାପ ହୋଇଯାଏ ।

ଏହାକୁ ରୋକିବାର ଉପାୟ:

1. 

   ଖାଦ୍ୟରେ ପ୍ରତିଜାରକ (Antioxidants) ମିଶାଇବା ।

2. ଖାଦ୍ୟକୁ ବାୟୁରୋଧୀ ପାତ୍ର (Air-tight container) ରେ ରଖିବା ।

3. ଆଳୁ ଚିପ୍‌ସ୍ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଭିତରୁ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ବାହାର କରିଦେଇ ସେଥିରେ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ($N_{2}$) ଗ୍ୟାସ୍ ଭର୍ତ୍ତି କରିବା ।