🧪 ଅଧ୍ୟାୟ ୧: ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଓ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ (ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର)

ଭାଗ-୧: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ (୨ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ)

୧. ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମୂଳ ପଦାର୍ଥର ପ୍ରକୃତି ଓ ପରିଚୟରେ ସ୍ଥାୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂତନ ଗୁଣ ବିଶିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହାକୁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

୨. ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ପାତକୁ ବାୟୁରେ ଜଳାଇବା ପୂର୍ବରୁ କାହିଁକି ସଫା କରାଯାଏ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଏହା ଉପରେ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍‌ର ($MgO$) ଏକ ପତଳା ସ୍ତର ଜମିଯାଏ, ଯାହା ଦହନରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ । ତେଣୁ, ଏହାକୁ ସହଜରେ ଜଳାଇବା ପାଇଁ ବାଲି କାଗଜରେ ଘଷି ସଫା କରାଯାଏ ।

୩. ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ କାହାକୁ କୁହନ୍ତି? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: କୌଣସି ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏବଂ ସାଙ୍କେତିକ ଭାବରେ (ପ୍ରତିକାରକ ଓ ଉତ୍ପାଦର ସଙ୍କେତ ଓ ଫର୍ମୁଲା ବ୍ୟବହାର କରି) ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।

୪. ସମତୁଲ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ କ’ଣ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣରେ ତୀର ଚିହ୍ନର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ଥାଏ, ତାହାକୁ ସମତୁଲ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।

୫. କଙ୍କାଳୀୟ (Skeletal) ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣର ଏକ ଉଦାହରଣ ଦିଅ । [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଅମ୍ଳଜାନରେ ଜଳିବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର କଙ୍କାଳୀୟ ସମୀକରଣ ହେଲା: $Mg + O_2 \rightarrow MgO$ (ଏଠାରେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ନାହିଁ) ।

୬. ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମଟି ଲେଖ । [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: କୌଣସି ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ବିନାଶ ଘଟେ ନାହିଁ । ଅର୍ଥାତ୍, ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତିକାରକର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଏବଂ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପରେ ଉତ୍ପାଦର ମୋଟ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସର୍ବଦା ସମାନ ରହେ ।

୭. ତାପଉତ୍ପାଦୀ (Exothermic) ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ତାପ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ତାପଉତ୍ପାଦୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।
• ଉଦାହରଣ: $C + O_2 \rightarrow CO_2 + \text{ତାପ}$

୮. ଶ୍ଵସନ (Respiration) କି ପ୍ରକାରର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଏବଂ କାହିଁକି? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଶ୍ଵସନ ଏକ ତାପଉତ୍ପାଦୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା । କାରଣ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଖାଦ୍ୟ (ଗ୍ଲୁକୋଜ୍) ଶରୀର କୋଷରେ ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ମିଶି ବିଘଟିତ ହୁଏ ଏବଂ ଶକ୍ତି (ତାପ) ନିର୍ଗତ କରେ ।

୯. ତାପଶୋଷୀ (Endothermic) ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସଂଘଟିତ ହେବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି (ତାପ, ଆଲୋକ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍) ଶୋଷିତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ତାପଶୋଷୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

୧୦. ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କ’ଣ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଦୁଇ ବା ତତୋଽଧିକ ପ୍ରତିକାରକ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ କେବଳ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଉତ୍ପାଦ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

୧୧. କଲିଚୂନ ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ସମୀକରଣ ଲେଖ । [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: $CaO(s) + H_2O(l) \rightarrow Ca(OH)_2(aq) + \text{ତାପ}$ (କଲିଚୂନ + ଜଳ $\rightarrow$ ଶମିତ ଚୂନ + ତାପ)

୧୨. ବିଘଟନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କାହାକୁ କୁହନ୍ତି? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଜଟିଳ ପ୍ରତିକାରକ ବିଘଟିତ ହୋଇ ଦୁଇ ବା ତତୋଽଧିକ ସରଳ ଉତ୍ପାଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତାହାକୁ ବିଘଟନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

୧୩. ଲେଡ୍ ନାଇଟ୍ରେଟ୍ ପାଉଡରକୁ ଗରମ କଲେ କ’ଣ ଦେଖାଯାଏ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଲେଡ୍ ନାଇଟ୍ରେଟ୍ ପାଉଡରକୁ ଗରମ କଲେ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ଧୂଆଁ ନିର୍ଗତ ହୁଏ । ଏହି ଧୂଆଁ ହେଉଛି ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ($NO_2$) ।

୧୪. ବିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ସଂଜ୍ଞା ଲେଖ । [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ଅଧିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ମୌଳିକ, ଅନ୍ୟ ଏକ କମ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ମୌଳିକକୁ ତା’ର ଯୌଗିକରୁ ଅପସାରଣ (ବିସ୍ଥାପନ) କରେ, ତାହାକୁ ବିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

୧୫. ଦ୍ୱୈତ ବିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କ’ଣ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିକାରକ ମଧ୍ୟରେ ଆୟନର ବିନିମୟ (Exchange of ions) ଘଟି ନୂତନ ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହାକୁ ଦ୍ୱୈତ ବିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

୧୬. ଅବକ୍ଷେପଣ (Precipitation) ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କାହାକୁ କୁହନ୍ତି? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଏକ ଅଦ୍ରବଣୀୟ କଠିନ ପଦାର୍ଥ (ଅବକ୍ଷେପ) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ତଳେ ଜମା ହୋଇଯାଏ, ତାହାକୁ ଅବକ୍ଷେପଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

୧୭. ଜାରଣ (Oxidation) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଯଦି କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରେ କିମ୍ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ହରାଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ଜାରଣ କୁହାଯାଏ ।

୧୮. ବିଜାରଣ (Reduction) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଯଦି କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ଅମ୍ଳଜାନ ହରାଏ କିମ୍ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ଲାଭ କରେ, ତେବେ ତାହାକୁ ବିଜାରଣ କୁହାଯାଏ ।

୧୯. ସଂକ୍ଷାରଣ (Corrosion) ର ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ । [2 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  1. ଲୁହା ଜିନିଷରେ କଳଙ୍କି ଲାଗିବା ।
  2. ରୂପା ଗହଣା କଳା ପଡିବା କିମ୍ବା ତମ୍ବା ବାସନ ଉପରେ ସବୁଜ ଆସ୍ତରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ।

୨୦. ସଢ଼ା ଅବସ୍ଥା (Rancidity) କ’ଣ? [2 Marks]

• ଉତ୍ତର: ତେଲ ଓ ଚର୍ବି ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଧିକ ସମୟ ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ରହିଲେ ଜାରିତ ହୋଇଯାଏ, ଫଳରେ ଏହାର ଗନ୍ଧ ଓ ସ୍ଵାଦ ଖରାପ ହୋଇଯାଏ । ଏହାକୁ ସଢ଼ା ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ ।

ଭାଗ-୨: ମଧ୍ୟମ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ (୩ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ)

୨୧. ନିମ୍ନଲିଖିତ ସମୀକରଣଗୁଡିକୁ ସମତୁଲ କର: [3 Marks] (a) $HNO_3 + Ca(OH)_2 \rightarrow Ca(NO_3)_2 + H_2O$ (b) $NaCl + AgNO_3 \rightarrow AgCl + NaNO_3$ (c) $BaCl_2 + H_2SO_4 \rightarrow BaSO_4 + HCl$

• ଉତ୍ତର: (a) $2HNO_3 + Ca(OH)_2 \rightarrow Ca(NO_3)_2 + 2H_2O$ (b) $NaCl + AgNO_3 \rightarrow AgCl + NaNO_3$ (ଏହା ସ୍ୱତଃ ସମତୁଲ ଅଛି) (c) $BaCl_2 + H_2SO_4 \rightarrow BaSO_4 + 2HCl$

୨୨. କାନ୍ଥ ଧଉଳାଇବାର ୨-୩ ଦିନ ପରେ କାନ୍ଥଟି କାହିଁକି ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଶେ? ସମୀକରଣ ସହ ବୁଝାଅ । [3 Marks]

• ଉତ୍ତର: କାନ୍ଥ ଧଉଳାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଶମିତ ଚୂନ [$Ca(OH)_2$] ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ($CO_2$) ସହ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ । ଏହା ଫଳରେ କାନ୍ଥ ଉପରେ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ ($CaCO_3$) ର ଏକ ପତଳା ଓ କଠିନ ଆସ୍ତରଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା କାନ୍ଥକୁ ଧବଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପ୍ରଦାନ କରେ ।
• ସମୀକରଣ: $Ca(OH)_2(aq) + CO_2(g) \rightarrow CaCO_3(s) + H_2O(l)$

୨୩. ଫେରସ୍ ସଲଫେଟ୍ ସ୍ଫଟିକକୁ ଗରମ କଲେ କ’ଣ ଘଟେ? ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ ସମୀକରଣ ଲେଖ । [3 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଫେରସ୍ ସଲଫେଟ୍ ସ୍ଫଟିକ ($FeSO_4 \cdot 7H_2O$) ର ରଙ୍ଗ ସବୁଜ । ଏହାକୁ ଗରମ କଲେ ପ୍ରଥମେ ଜଳୀୟ ଅଂଶ ବାହାରିଯାଏ ଓ ଏହା ଧଳା ପଡିଯାଏ । ଅଧିକ ଉତ୍ତପ୍ତ କଲେ ଏହା ବିଘଟିତ ହୋଇ ଫେରିକ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ($Fe_2O_3$) ସହ ସଲଫର ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ($SO_2$) ଓ ସଲଫର ଟ୍ରାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ($SO_3$) ଗ୍ୟାସ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏଥିରେ ଜଳନ୍ତା ଗନ୍ଧକର ଗନ୍ଧ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
• ସମୀକରଣ: $2FeSO_4(s) \xrightarrow{\text{ତାପ}} Fe_2O_3(s) + SO_2(g) + SO_3(g)$

୨୪. ଆଲୋକୀୟ ବିଘଟନ କ’ଣ? ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ ଓ ବ୍ୟବହାର ଲେଖ । [3 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • ଯେଉଁ ବିଘଟନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଘଟେ, ତାହାକୁ ଆଲୋକୀୟ ବିଘଟନ କୁହାଯାଏ ।
  • ଉଦାହରଣ: ସିଲଭର କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ($AgCl$) ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖିଲେ ଧଳା ରଙ୍ଗରୁ ଧୂସର ରଙ୍ଗରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
  • ସମୀକରଣ: $2AgCl(s) \xrightarrow{\text{ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ}} 2Ag(s) + Cl_2(g)$
  • ବ୍ୟବହାର: ଏହା କଳା-ଧଳା ଫଟୋଗ୍ରାଫି (Black & White Photography) ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

୨୫. ଲୁହା କଣ୍ଟାକୁ କପର୍ ସଲଫେଟ୍ ଦ୍ରବଣରେ ବୁଡାଇଲେ ଦ୍ରବଣର ରଙ୍ଗ କାହିଁକି ବଦଳିଯାଏ? [3 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଲୁହା କଣ୍ଟାକୁ ନୀଳ ରଙ୍ଗର କପର୍ ସଲଫେଟ୍ ($CuSO_4$) ଦ୍ରବଣରେ ବୁଡାଇଲେ, ଲୁହା (Fe) ଅଧିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା କପର୍ (Cu) କୁ ବିସ୍ଥାପିତ କରେ । ଫଳରେ ଆଇରନ୍ ସଲଫେଟ୍ ($FeSO_4$) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହାର ରଙ୍ଗ ଫିକା ସବୁଜ । ତେଣୁ ଦ୍ରବଣର ନୀଳ ରଙ୍ଗ ବଦଳି ସବୁଜ ହୋଇଯାଏ ।
• ସମୀକରଣ: $Fe(s) + CuSO_4(aq) \rightarrow FeSO_4(aq) + Cu(s)$

୨୬. ଜଳର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଶ୍ଳେଷଣ ବେଳେ କ୍ୟାଥୋଡ୍ ଓ ଆନୋଡ୍‌ରେ ସଂଗୃହିତ ଗ୍ୟାସ୍‌ର ନାମ ଲେଖ । ସେମାନଙ୍କର ଆୟତନର ଅନୁପାତ କେତେ? [3 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଜଳର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଶ୍ଳେଷଣ ବେଳେ:
  • କ୍ୟାଥୋଡ୍ (-): ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ($H_2$)
  • ଆନୋଡ୍ (+): ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ୍ ($O_2$)
  • ଅନୁପାତ: ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଓ ଅମ୍ଳଜାନର ଆୟତନର ଅନୁପାତ 2:1 । (କାରଣ $2H_2O \rightarrow 2H_2 + O_2$)

୨୭. ତେଲ ଓ ଚର୍ବି ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥକୁ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଦ୍ୱାରା କାହିଁକି ପ୍ରଭାବିତ କରାଯାଏ? [3 Marks]

• ଉତ୍ତର: ତେଲ ଓ ଚର୍ବି ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ (ଯେପରି ଚିପ୍ସ) ବାୟୁର ଅମ୍ଳଜାନ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଜାରିତ ହୋଇ 'ସଢ଼ା' (Rancid) ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଵାଦ ଓ ଗନ୍ଧ ଖରାପ ହୋଇଯାଏ । ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଏକ ଅଣ-ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ (Inert) ଗ୍ୟାସ୍ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଖାଦ୍ୟକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଦୂରେଇ ରଖେ ଓ ଜାରଣ ହେବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ ।

୨୮. ରେଡକ୍ସ (Redox) ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କ’ଣ? ନିମ୍ନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ କିଏ ଜାରିତ ଓ କିଏ ବିଜାରିତ ହେଉଛି ଲେଖ । [3 Marks] $CuO + H_2 \xrightarrow{\text{ତାପ}} Cu + H_2O$

• ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଏକ ସଙ୍ଗେ ଜାରଣ ଓ ବିଜାରଣ ଘଟେ, ତାହାକୁ ରେଡକ୍ସ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।
• ଉପରୋକ୍ତ ସମୀକରଣରେ:
  • ଜାରିତ: $H_2$ (କାରଣ ଏହା ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି $H_2O$ ହେଉଛି) ।
  • ବିଜାରିତ: $CuO$ (କାରଣ ଏହା ଅମ୍ଳଜାନ ହରାଇ $Cu$ ହେଉଛି) ।

୨୯. ସଂକ୍ଷାରଣ କ’ଣ? ଏହାକୁ ରୋକିବାର ଦୁଇଟି ଉପାୟ ଲେଖ । [3 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଧାତୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଉପାଦାନ ଯଥା ଆର୍ଦ୍ରତା, ଅମ୍ଳ ଇତ୍ୟାଦି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସଂକ୍ଷାରଣ କୁହାଯାଏ ।
• ରୋକିବାର ଉପାୟ:
  1. ଧାତୁ ପୃଷ୍ଠରେ ରଙ୍ଗ (Paint) ଦେବା ।
  2. ତେଲ ବା ଗ୍ରୀଜ୍ ଲଗାଇବା ।
  3. ଗାଲଭାନାଇଜେସନ୍ (ଦସ୍ତା ଲେପନ) କରିବା ।

୩୦. ବିଘଟନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ବିପରୀତ ବୋଲି କାହିଁକି କୁହାଯାଏ? [3 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • ସଂଶ୍ଳେଷଣ: ଏଥିରେ ଦୁଇ ବା ତତୋଽଧିକ ପ୍ରତିକାରକ ମିଶି ଏକମାତ୍ର ଉତ୍ପାଦ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ($A + B \rightarrow AB$)
  • ବିଘଟନ: ଏଥିରେ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରତିକାରକ ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇ ବା ତତୋଽଧିକ ଉତ୍ପାଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ($AB \rightarrow A + B$)
  • ଉଭୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରସ୍ପରର ଓଲଟା ହୋଇଥିବାରୁ ଏପରି କୁହାଯାଏ ।

୩୧. କପର ଗୁଣ୍ଡକୁ ଗରମ କଲେ କ’ଣ ହୁଏ? ପୁନର୍ବାର ଏହା ଉପରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ରବାହିତ କଲେ କ’ଣ ହୁଏ? [3 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • କପର (ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗ) ଗୁଣ୍ଡକୁ ଗରମ କଲେ ଏହା ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ମିଶି କଳା ରଙ୍ଗର କପର ଅକ୍ସାଇଡ୍ ($CuO$) ରେ ପରିଣତ ହୁଏ । $2Cu + O_2 \xrightarrow{\text{ତାପ}} 2CuO$
  • ଏହି କଳା ପଦାର୍ଥ ଉପରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ରବାହିତ କଲେ, ଏହା ବିଜାରିତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର କପର (Cu) ମିଳେ । $CuO + H_2 \xrightarrow{\text{ତାପ}} Cu + H_2O$

୩୨. ଜିଙ୍କ୍ ଦାନା ସହ ଲଘୁ ସଲଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ମିଶାଇଲେ କ’ଣ ହୁଏ? ନିର୍ଗତ ଗ୍ୟାସ୍‌କୁ କିପରି ଚିହ୍ନଟ କରିବ? [3 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଜିଙ୍କ୍ ଦାନା ସହ ଲଘୁ ସଲଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ମିଶାଇଲେ ଜିଙ୍କ୍ ସଲଫେଟ୍ ଏବଂ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
• $Zn + H_2SO_4 \rightarrow ZnSO_4 + H_2 \uparrow$
• ଚିହ୍ନଟ: ନିର୍ଗତ ଗ୍ୟାସ୍ ପାଖରେ ଜଳନ୍ତା ଦିଆସିଲି କାଠି ରଖିଲେ ତାହା 'ପପ୍' (Pop) ଶବ୍ଦ କରି ଜଳେ, ଯାହା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସର ଉପସ୍ଥିତି ସୂଚାଏ ।

୩୩. ବେରିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଓ ସୋଡିୟମ୍ ସଲଫେଟ୍‌ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କେଉଁ ପ୍ରକାରର? ସମୀକରଣ ଲେଖ । [3 Marks]

• ଉତ୍ତର: ଏହା ଏକ ଦ୍ୱୈତ ବିସ୍ଥାପନ ଏବଂ ଅବକ୍ଷେପଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ।
• ଏଥିରେ $Ba^{2+}$ ଏବଂ $SO_4^{2-}$ ଆୟନ ମଧ୍ୟରେ ବିନିମୟ ଘଟି ବେରିୟମ୍ ସଲଫେଟ୍‌ର ଧଳା ଅବକ୍ଷେପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
• ସମୀକରଣ: $Na_2SO_4(aq) + BaCl_2(aq) \rightarrow BaSO_4(s) \downarrow + 2NaCl(aq)$

୩୪. ଜାରକ (Oxidizing agent) ଓ ବିଜାରକ (Reducing agent) କାହାକୁ କୁହନ୍ତି? [3 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • ଜାରକ: ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଅନ୍ୟକୁ ଜାରିତ କରେ କିମ୍ବା ନିଜେ ବିଜାରିତ ହୁଏ (ଅମ୍ଳଜାନ ଦିଏ ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ନିଏ) ।
  • ବିଜାରକ: ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଅନ୍ୟକୁ ବିଜାରିତ କରେ କିମ୍ବା ନିଜେ ଜାରିତ ହୁଏ (ଅମ୍ଳଜାନ ନିଏ ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ଦିଏ) ।

୩୫. ନିମ୍ନ ସମୀକରଣକୁ ସମତୁଲ କର: [3 Marks] $MnO_2 + HCl \rightarrow MnCl_2 + Cl_2 + H_2O$

• ଉତ୍ତର:
  • ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା HCl କୁ 4 କଲେ H ଓ Cl ସମତୁଲ ହେବ ।
  • ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: $MnO_2 + 4HCl \rightarrow MnCl_2 + Cl_2 + 2H_2O$

ଭାଗ-୩: ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ (୪ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ)

୩୬. (କ) ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ କାହାକୁ କୁହନ୍ତି? (ଖ) ସମତୁଲ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ କାହାକୁ କୁହନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ସମତୁଲ କରିବା କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ? [4 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • (କ): କୌଣସି ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ସଙ୍କେତ ଓ ସୂତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।
  • (ଖ): ଯେଉଁ ସମୀକରଣରେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୌଳିକର ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ଥାଏ, ତାହାକୁ ସମତୁଲ ସମୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।
  • ଆବଶ୍ୟକତା: ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ବିନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ପରମାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ରଖିବା ପାଇଁ ସମୀକରଣକୁ ସମତୁଲ କରାଯାଏ ।

୩୭. ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କ’ଣ? କଲିଚୂନରେ ଜଳ ମିଶାଇଲେ କ’ଣ ଘଟେ? ସମୀକରଣ ସହ ବୁଝାଅ । ଏହା ତାପଉତ୍ପାଦୀ ନା ତାପଶୋଷୀ? [4 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • ସଂଜ୍ଞା: ଦୁଇ ବା ତତୋଽଧିକ ପ୍ରତିକାରକ ମିଶି ଏକମାତ୍ର ଉତ୍ପାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ।
  • କଲିଚୂନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: କଲିଚୂନ ($CaO$) ରେ ଜଳ ମିଶାଇଲେ ଏହା ତୀବ୍ର ଭାବେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଶମିତ ଚୂନ [$Ca(OH)_2$] ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
  • ସମୀକରଣ: $CaO(s) + H_2O(l) \rightarrow Ca(OH)_2(aq) + \text{ତାପ}$
  • ତାପ: ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଚୁର ତାପ ନିର୍ଗତ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହା ଏକ ତାପଉତ୍ପାଦୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ।

୩୮. ତାପୀୟ, ଆଲୋକୀୟ ଓ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ବିଘଟନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ । ପ୍ରତ୍ୟେକର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ସମୀକରଣ ଦିଅ । [4 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  1. ତାପୀୟ ବିଘଟନ: ତାପ ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ।
     • $CaCO_3(s) \xrightarrow{\text{ତାପ}} CaO(s) + CO_2(g)$
  2. ବୈଦ୍ୟୁତିକ ବିଘଟନ: ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ।
     • $2H_2O(l) \xrightarrow{\text{ବିଦ୍ୟୁତ୍}} 2H_2(g) + O_2(g)$
  3. ଆଲୋକୀୟ ବିଘଟନ: ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଦ୍ୱାରା ।
     • $2AgCl(s) \xrightarrow{\text{ଆଲୋକ}} 2Ag(s) + Cl_2(g)$

୩୯. ବିସ୍ଥାପନ ଓ ଦ୍ୱୈତ ବିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ? ପ୍ରତ୍ୟେକର ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ଦିଅ । [4 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • ବିସ୍ଥାପନ: ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ମୌଳିକ ଅନ୍ୟ ଏକ କମ୍ ସକ୍ରିୟ ମୌଳିକକୁ ତା’ର ଲବଣ ଦ୍ରବଣରୁ ଅପସାରଣ କରେ ।
    • $Zn + CuSO_4 \rightarrow ZnSO_4 + Cu$
  • ଦ୍ୱୈତ ବିସ୍ଥାପନ: ଏଥିରେ ଦୁଇଟି ଯୌଗିକ ମଧ୍ୟରେ ଆୟନର ଅଦଳବଦଳ ଘଟେ ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ଅବକ୍ଷେପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
    • $Na_2SO_4 + BaCl_2 \rightarrow BaSO_4 \downarrow + 2NaCl$

୪୦. ଜାରଣ ଓ ବିଜାରଣ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? $CuO + H_2 \rightarrow Cu + H_2O$ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ କିଏ ଜାରିତ ଓ କିଏ ବିଜାରିତ ହେଉଛି ଦର୍ଶାଅ । [4 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • ଜାରଣ: ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ହରାଇବା ।
  • ବିଜାରଣ: ଅମ୍ଳଜାନ ହରାଇବା ବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ।
  • ଉଦାହରଣ ବିଶ୍ଳେଷଣ:
    • $CuO$ ରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଅପସାରିତ ହୋଇ $Cu$ ହେଉଛି $\rightarrow$ ବିଜାରଣ ।
    • $H_2$ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି $H_2O$ ହେଉଛି $\rightarrow$ ଜାରଣ ।

୪୧. ସଂକ୍ଷାରଣ (Corrosion) କ’ଣ? ଏହାର ତିନୋଟି କ୍ଷତିକାରକ ପ୍ରଭାବ ଓ ଏହାକୁ ରୋକିବାର ଦୁଇଟି ଉପାୟ ଲେଖ । [4 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • ସଂଜ୍ଞା: ଧାତୁ ପରିବେଶର ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ଅମ୍ଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି କ୍ଷୟ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ।
  • କ୍ଷତି: (୧) ଲୁହା ପୋଲ ଓ ରେଳଧାରଣା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, (୨) ଯାନବାହାନର ବଡି ଖରାପ ହୁଏ, (୩) ପ୍ରତିବର୍ଷ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର କ୍ଷତି ହୁଏ ।
  • ଉପାୟ: (୧) ରଙ୍ଗ ଦେବା, (୨) ଗାଲଭାନାଇଜେସନ୍ (ଦସ୍ତା ଲେପନ) ।

୪୨. ଏକ ଧାତବ ଯୌଗିକ 'X' କୁ ଗରମ କଲେ ଏକ ବର୍ଣ୍ଣହୀନ ଗ୍ୟାସ୍ 'Y' ନିର୍ଗତ ହୁଏ ଯାହା ଚୂନ ପାଣିକୁ ଦୁଧିଆ କରେ । ଅବଶିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥ 'Z' ଜଳ ସହ ମିଶି କାନ୍ଥ ଧଉଳା ଦ୍ରବଣ ଦିଏ । X, Y, Z କୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଓ ସମୀକରଣ ଲେଖ । [4 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • X: କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ / ଚୂନ ପଥର ($CaCO_3$)
  • Y: କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ($CO_2$)
  • Z: କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ / କଲିଚୂନ ($CaO$)
  • ସମୀକରଣ: $CaCO_3 \xrightarrow{\text{ତାପ}} CaO + CO_2$

୪୩. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦ ସମୀକରଣଗୁଡିକୁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣରେ ପରିଣତ କରି ସମତୁଲ କର: [4 Marks] (i) ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ + ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ $\rightarrow$ ଆମୋନିଆ (ii) ଆଲୁମିନିୟମ୍ + କପର୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ $\rightarrow$ ଆଲୁମିନିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ + କପର୍

• ଉତ୍ତର: (i) $3H_2 + N_2 \rightarrow 2NH_3$ (ii) $2Al + 3CuCl_2 \rightarrow 2AlCl_3 + 3Cu$

୪୪. ସଢ଼ା ଅବସ୍ଥା (Rancidity) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? ଏହା କିପରି ଘଟେ? ଏହାକୁ ରୋକିବାର ଚାରୋଟି ଉପାୟ ଲେଖ । [4 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • ସଂଜ୍ଞା: ତେଲ ଓ ଚର୍ବି ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଜାରିତ ହୋଇ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ବଦସ୍ୱାଦ ହେବା ।
  • କାରଣ: ବାୟୁର ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (ଜାରଣ) ।
  • ଉପାୟ: (୧) ବାୟୁରୁଦ୍ଧ ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର, (୨) ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଭର୍ତ୍ତି କରିବା, (୩) ଫ୍ରିଜ୍‌ରେ ରଖିବା, (୪) ଆଣ୍ଟି-ଅକ୍ସିଡାଣ୍ଟ ମିଶାଇବା ।

୪୫. ଜଳର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପରୀକ୍ଷାଟି ବର୍ଣ୍ଣନା କର । (ଚିତ୍ର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, କେବଳ ପଦ୍ଧତି, ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ) [4 Marks]

• ଉତ୍ତର:
  • ପଦ୍ଧତି: ଏକ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମଗ୍‌ରେ ଜଳ ନେଇ ସେଥିରେ ଅଳ୍ପ ଏସିଡ୍ ମିଶାଅ । ଦୁଇଟି ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ ରଡ୍ (ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଡ୍) ବୁଡାଇ ୬ ଭୋଲ୍ଟ ବ୍ୟାଟେରୀ ସହ ସଂଯୋଗ କର । ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷା ନଳୀକୁ ଓଲଟାଇ ରଡ୍ ଉପରେ ରଖ ।
  • ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ କଲେ ଦୁଇଟି ଯାକ ନଳୀରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଜମା ହୁଏ । କ୍ୟାଥୋଡ୍‌ରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ଗ୍ୟାସ୍‌ର ଆୟତନ ଆନୋଡ୍‌ର ଗ୍ୟାସ୍ ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣ ।
  • ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଜଳ ବିଘଟିତ ହୋଇ କ୍ୟାଥୋଡ୍‌ରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ($H_2$) ଓ ଆନୋଡ୍‌ରେ ଅମ୍ଳଜାନ ($O_2$) ସୃଷ୍ଟି କରେ । ($2H_2O \rightarrow 2H_2 + O_2$)

ଭାଗ-୪: ବିବିଧ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ (ଉତ୍ତର ବିହୀନ) - ୨୦ଟି

(Practice Questions for Self-Evaluation)

1. କଲିଚୂନର ରାସାୟନିକ ସଙ୍କେତ କ’ଣ? [1 Mark]
2. ଶମିତ ଚୂନର ରାସାୟନିକ ନାମ ଲେଖ । [1 Mark]
3. ମାର୍ବଲ୍‌ର ରାସାୟନିକ ସୂତ୍ର କ’ଣ? [1 Mark]
4. ଜିଙ୍କ୍ ଓ ସଲଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ କେଉଁ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏ? [1 Mark]
5. କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍‌କୁ ଗରମ କଲେ କେଉଁ ଗ୍ୟାସ୍ ମିଳେ? [1 Mark]
6. ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ସିଲଭର କ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ର ରଙ୍ଗ କ’ଣ ହୁଏ? [1 Mark]
7. ଲେଡ୍ ନାଇଟ୍ରେଟ୍‌କୁ ଗରମ କଲେ ବାହାରୁଥିବା ବାଦାମୀ ଧୂଆଁ କେଉଁ ଗ୍ୟାସ୍? [1 Mark]
8. କପର୍ ସଲଫେଟ୍ ଦ୍ରବଣର ରଙ୍ଗ କ’ଣ? [1 Mark]
9. ଫେରସ୍ ସଲଫେଟ୍ ସ୍ଫଟିକର ରଙ୍ଗ କ’ଣ? [1 Mark]
10. ବେରିୟମ୍ ସଲଫେଟ୍ ଅବକ୍ଷେପର ରଙ୍ଗ କ’ଣ? [1 Mark]
11. ଲୁହାରେ କଳଙ୍କି ଲାଗିବାର ରାସାୟନିକ ସୂତ୍ର କ’ଣ? [1 Mark]
12. ଚିପ୍ସ ପ୍ୟାକେଟରେ କେଉଁ ଗ୍ୟାସ୍ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଏ? [1 Mark]
13. ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣରେ (aq) ର ଅର୍ଥ କ’ଣ? [1 Mark]
14. ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ? [1 Mark]
15. ତାପ ଶୋଷିତ ହେଉଥିବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ? [1 Mark]
16. ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣରେ କଠିନ ଅବସ୍ଥାକୁ କେଉଁ ସଙ୍କେତ ଦ୍ୱାରା ଦର୍ଶାଯାଏ? [1 Mark]
17. ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ପାଉଁଶର ରଙ୍ଗ କ’ଣ? [1 Mark]
18. ଲେଡ୍ ଆୟୋଡାଇଡ୍ ଅବକ୍ଷେପର ରଙ୍ଗ କ’ଣ? [1 Mark]
19. ଜଳର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଶ୍ଳେଷଣରେ କ୍ୟାଥୋଡ୍‌ରେ କେଉଁ ଗ୍ୟାସ୍ ଜମା ହୁଏ? [1 Mark]
20. ଗ୍ଲୁକୋଜ୍‌ର ରାସାୟନିକ ସଙ୍କେତ ଲେଖ । [1 Mark]