ଅଧ୍ୟାୟ ୨: (ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ) ଭାରତରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର,ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ – Book Q A Class 10 ଇତିହାସ
🌟withteachers.in🌟
୧. ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦରେ ଲେଖ।
ପ୍ରଶ୍ନ (କ): ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସଂଜ୍ଞା ନିରୂପଣ କର।
ଉତ୍ତର: ଜନମତ ହେଉଛି ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଭିତ୍ତିଭୂମି। ଆବ୍ରାହାମ୍ ଲିଙ୍କନଙ୍କ ମତରେ, "ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କର, ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗଠିତ ସରକାର"।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜନମତ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଜନକଲ୍ୟାଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧି ଚୟନ କରି ସରକାର ଗଠନ କରନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଖ): ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ।
ଉତ୍ତର:
-
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ: ଏଥିରେ ସମସ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ ମତଦାତା ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ମତଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ପ୍ରତିନିଧି (ଯେପରିକି ଲୋକସଭା ବା ବିଧାନସଭା ସଦସ୍ୟ) ବାଛନ୍ତି। ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସିଧାସଳଖ ଜଡ଼ିତ କରେ।
-
ପରୋକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ: ଏଥିରେ ଜନସାଧାରଣ ସିଧାସଳଖ ଭୋଟ୍ ନ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ (ସାଂସଦ ବା ବିଧାୟକ) ମାଧ୍ୟମରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ (ଯେପରିକି ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଉପ-ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ରାଜ୍ୟସଭା ସଦସ୍ୟ) ବାଛନ୍ତି।🌟withteachers.in🌟
ପ୍ରଶ୍ନ (ଗ): ନିର୍ବାଚନର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର: ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ବାଚନର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧି ଚୟନ କରନ୍ତି। କେଉଁ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ସରକାର ଗଠନ କରିବ, ତାହା ମତଦାତାମାନେ ଏହି ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି। ଏକ ମୁକ୍ତ, ଅବାଧ ଓ ନିର୍ମଳ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସଫଳତା ନିର୍ଭର କରେ; ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବାଚନ ହେଲେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିବାର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଘ): ଭାରତରେ ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଲୋଚନା କର।
ଉତ୍ତର: ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
-
ଜାତି, ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ୧୮ ବର୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ 'ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ପ୍ରଥା' ରହିଛି।
-
ଏକ-ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ଓ ଗୋପନୀୟ ମତଦାନ (Secret Ballot) ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି।
-
ଏଥିରେ SC ଓ ST ବର୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ସଂରକ୍ଷଣର ସୁବିଧା ରହିଛି।
-
ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଏହାକୁ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି।🌟withteachers.in🌟
ପ୍ରଶ୍ନ (ଙ): ଆମ ଦେଶର ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ସଂକ୍ଷେପରେ ଆଲୋଚନା କର।
ଉତ୍ତର: ଆମ ଦେଶର ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରେ:
୧. ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଓ ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତି।
୨. ନିର୍ବାଚନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଘୋଷଣା ଏବଂ ଅଧିକାରୀ (ରିଟର୍ଣ୍ଣିଂ ଅଫିସର ଆଦି) ନିଯୁକ୍ତି।
୩. ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ଦାଖଲ, ଯାଞ୍ଚ ଓ ପ୍ରତ୍ୟାହାର।
୪. ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର।
୫. ମତଦାନ ଏବଂ ପରିଶେଷରେ ସିଦ୍ଧମତ ଗଣତି ଓ ବିଜୟୀ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଘୋଷଣା।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଚ): ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ଉତ୍ତର:
-
ଗଠନ: ସମ୍ବିଧାନର ୩୨୪ ଧାରା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ତିନି-ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ଆୟୁକ୍ତ ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ୟ ଆୟୁକ୍ତ ଥାଆନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି।
-
କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ: ମତଦାତା ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ନିର୍ବାଚନ ତାରିଖ ଘୋଷଣା କରିବା, ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକେତ ପ୍ରଦାନ କରିବା, ଆଦର୍ଶ ଆଚରଣ ବିଧି ଲାଗୁ କରିବା ଏବଂ ମୁକ୍ତ ଓ ଅବାଧ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା କରିବା ଏହି ଆୟୋଗର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଛ): ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ନିର୍ବାଚନ କ'ଣ?
ଉତ୍ତର: ଯଦି ଲୋକସଭା କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ତାର ସ୍ୱାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ (୫ ବର୍ଷ) ପୂରଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ବା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ, ତେବେ ଏକ ନୂତନ ସରକାର ଗଠନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ନିର୍ବାଚନ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ (Mid-term) ନିର୍ବାଚନ କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବରୁ ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଲୋକସଭା ପାଇଁ ଏଭଳି ନିର୍ବାଚନ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଜ): ଏକ-ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝ?
ଉତ୍ତର: ଏକ-ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ବାଚନ କ୍ଷେତ୍ର ଯେଉଁଠାରୁ କେବଳ ଜଣେ ମାତ୍ର ପ୍ରତିନିଧି ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ଲୋକସଭା କିମ୍ବା ବିଧାନସଭାକୁ ଯାଇଥାଆନ୍ତି। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଭାରତର ୫୪୩ ଟି ଲୋକସଭା ଆସନ ପାଇଁ ସମଗ୍ର ଦେଶକୁ ୫୪୩ ଗୋଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ମଣ୍ଡଳୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣ୍ଡଳୀରୁ କେବଳ ଜଣେ ସଦସ୍ୟ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଝ): ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର। ଉତ୍ତର: ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନାମ ତାଲିକା ଘୋଷଣା ହେବା ପରେ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୧୫ ଦିନ ସମୟ ମିଳିଥାଏ। ଦଳଗୁଡ଼ିକ ନିଜର 'ନିର୍ବାଚନ ଇସ୍ତାହାର' ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ପୋଷ୍ଟର, ସାଧାରଣ ସଭା, ରାଲି ଓ ଦୂରଦର୍ଶନ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନେ ଭୋଟରଙ୍କ ସମର୍ଥନ ଲୋଡ଼ନ୍ତି। ମତଦାନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନର ୪୮ ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଚାର ବନ୍ଦ ହୋଇଥାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଞ): ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ତଥା ମୁକ୍ତ ନିର୍ବାଚନର ପ୍ରତିବନ୍ଧକଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?
ଉତ୍ତର: ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଅବାଧ ନିର୍ବାଚନରେ ଅନେକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଦେଖାଯାଏ, ଯଥା: ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାରେ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ବୃଦ୍ଧି, ନିର୍ବାଚନରେ ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଓ ଅପରାଧୀକରଣ, ଅର୍ଥବଳ ଏବଂ ବାହୁବଳର ବ୍ୟବହାର, ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଅତ୍ୟଧିକ ବେଆଇନ ଖର୍ଚ୍ଚ, ଧନିକ ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଏବଂ 'ପାରିବାରିକ ରାଜନୀତି' ବା ବଂଶବାଦର ପ୍ରଭାବ।
୨. ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ୨୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦରେ ଲେଖ।
ପ୍ରଶ୍ନ (କ): 'ମତଦାତାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚୟ ପତ୍ର' କ'ଣ?
ଉତ୍ତର: ଏହା ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଏକ 'ଫଟୋ ପରିଚୟ ପତ୍ର' (Voter ID), ଯେଉଁଥିରେ ମତଦାତାଙ୍କ ନାମ, ବୟସ, ବାସସ୍ଥାନ ଇତ୍ୟାଦି ଉଲ୍ଲେଖ ଥାଏ ଏବଂ ମତଦାନ ସମୟରେ ପରିଚୟ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରେ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଖ): ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀର ସୀମା କିଏ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି ଓ କିପରି?
ଉତ୍ତର: ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀର ସୀମା ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଆଧାର କରି 'ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଆୟୋଗ' ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତି ଜନଗଣନା ପରେ ପୁନଃ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥାଏ।
🌟withteachers.in🌟ପ୍ରଶ୍ନ (ଗ): ପରୋକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ ପଦ୍ଧତି କ'ଣ? ଏହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ?
ଉତ୍ତର: ପରୋକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନରେ ଲୋକମାନେ ସିଧାସଳଖ ଭୋଟ୍ ନ ଦେଇ ନିଜର ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ଜରିଆରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିନିଧି ବାଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନ। ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନରେ ଜନସାଧାରଣ ସିଧାସଳଖ ନିଜେ ଭୋଟ୍ ଦିଅନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଘ): ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ଯାଞ୍ଚ କ'ଣ ଏବଂ ଏହା କାହିଁକି କରାଯାଏ?
ଉତ୍ତର: ଦାଖଲ ହୋଇଥିବା ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ରରେ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଏବଂ ସମସ୍ତ କାଗଜପତ୍ର ଠିକ୍ ଅଛି କି ନାହିଁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ରିଟର୍ଣ୍ଣିଂ ଅଫିସର ଏହାକୁ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବୈଧ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ତାଲିକା ବାହାରିବ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଙ): ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ଗଠନ ବିଷୟରେ ଲେଖ।
ଉତ୍ତର: ରାଜ୍ୟସ୍ତରରେ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ପୌରସଂସ୍ଥା ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ଏକ-ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ 'ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ' ଅଛି। ଏହାର ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟପାଳ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଚ): 'ଆଦର୍ଶ ଆଚରଣ ବିଧି' ସମ୍ପର୍କରେ ଯାହା ଜାଣିଛ, ଲେଖ।
ଉତ୍ତର: ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଓ ଅସାଧୁ ଉପାୟ ରୋକିବା ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଏହାକୁ ଲାଗୁ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମାନିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଓ ଦଳ ବାଧ୍ୟ ଅଟନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଛ): 'ସାବାଳକ ମତଦାନ' ପ୍ରଥା କହିଲେ ତୁମେ କ'ଣ ବୁଝ?
ଉତ୍ତର: ସମ୍ବିଧାନର ୩୨୬ ଧାରା ଅନୁଯାୟୀ, ଜାତି, ଧର୍ମ, ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ବିଶେଷରେ ୧୮ ବର୍ଷ ବା ତଦୁର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବୟସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକ ଭୋଟ୍ ଦେବାର ଅଧିକାର ପାଇବାକୁ ସାବାଳକ ମତଦାନ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଜ): ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି କିପରି ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି?
ଉତ୍ତର: ସଂସଦର ଉଭୟ ଗୃହ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାର ନିର୍ବାଚିତ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏକ ନିର୍ବାଚକ ମଣ୍ଡଳୀ ଦ୍ୱାରା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଝ): କେଉଁ ଆଇନ ବଳରେ ନିର୍ବାଚନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାହିତ ହୁଏ?
ଉତ୍ତର: ନିର୍ବାଚନ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ (ଧାରା ୩୨୪ ରୁ ୩୨୯) ଏବଂ 'ଲୋକ ପ୍ରତିନିଧି ଆଇନ' (Representation of the People Act) ର ବ୍ୟବସ୍ଥାନୁସାରେ ସମାହିତ ହୋଇଥାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଞ): କେଉଁ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ଦାଖଲ କରାଯାଏ?
ଉତ୍ତର: ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ତାରିଖ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀର 'ରିଟର୍ଣ୍ଣିଂ ଅଫିସର'ଙ୍କ (Returning Officer) ନିକଟରେ ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ଦାଖଲ କରନ୍ତି।
🌟withteachers.in🌟
୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ବାକ୍ୟରେ ଲେଖ।
ପ୍ରଶ୍ନ (କ): ‘ଅମାନତ ଅର୍ଥ ରାଶି’ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାର୍ଥୀ ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ଦାଖଲ କରିବା ସମୟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଅର୍ଥ ରାଶିକୁ ଅମାନତ (security) ଭାବରେ ରିଟର୍ଣ୍ଣିଂ ଅଫିସରଙ୍କ ନିକଟରେ ଦାଖଲ କରିଥାଆନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଖ): ‘ମତଦାତାଙ୍କ ନାମ ତାଲିକା’ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ତାଲିକାରେ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀର ୧୮ ବର୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଗ୍ୟ ସାବାଳକ ମତଦାତାଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ମତଦାତାଙ୍କ ନାମ ତାଲିକା ବା ଭୋଟର ତାଲିକା କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଗ): ‘ଆପେକ୍ଷିକ ସଂଖ୍ୟା ଗରିଷ୍ଠତା’ କହିଲେ ତୁମେ କ’ଣ ବୁଝ ?
ଉତ୍ତର: ଗୋଟିଏ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ସର୍ବାଧିକ 'ସିଦ୍ଧମତ' (ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଭୋଟ୍) ପାଆନ୍ତି, ତାହାକୁ ଆପେକ୍ଷିକ ସଂଖ୍ୟା ଗରିଷ୍ଠତା କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସେ ବିଜୟୀ ଘୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଘ): ନିର୍ବାଚନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିବାଦର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି କିଏ ନିଅନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ନିର୍ବାଚନ ସମ୍ପର୍କିତ ଯେକୌଣସି ମୋକଦ୍ଦମା ବା ବିବାଦର ବିଚାର କରି ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାଆନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଙ): ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଅନ୍ୟ କି ପ୍ରକାର କାଗଜପତ୍ର ଦାଖଲ କରିଥାଆନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥୀ ନିଜ ଆୟର ପରିମାଣ ଏବଂ ନିଜ ବିରୋଧରେ ଥିବା କୌଣସି ଫୌଜଦାରୀ ମୋକଦ୍ଦମାର ସୂଚନା ସମ୍ପର୍କିତ କାଗଜପତ୍ର ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଭାବେ ଦାଖଲ କରିଥାଆନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଚ): ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନେ କାହା ନିକଟରେ ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ଦାଖଲ କରନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଉପଖଣ୍ଡର ଉପ-ଜିଲ୍ଲାପାଳ ତଥା ରିଟର୍ଣ୍ଣିଂ ଅଫିସରଙ୍କ ନିକଟରେ ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ଦାଖଲ କରନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଛ): ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳିତ ହୁଏ ?
ଉତ୍ତର: ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଅନୁଷ୍ଠାନ ତଥା ପୌରସଂସ୍ଥା (ମୁନିସିପାଲିଟି ଓ ଏନ୍.ଏ.ସି.) ମାନଙ୍କର ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଜ): ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ କେଉଁ ପ୍ରଣାଳୀରେ ପଦଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଜଣେ ବିଚାରପତି ଯେଉଁ ପ୍ରଣାଳୀରେ ପଦଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ସଂସଦର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ସମର୍ଥନରେ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ପଦଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଝ): ଉପ-ନିର୍ବାଚନ କେତେବେଳେ କରାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: କୌଣସି ନିର୍ବାଚିତ ସଦସ୍ୟଙ୍କର ଇସ୍ତଫା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲେ ଅଥବା ତାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ଅସିଦ୍ଧ ଘୋଷିତ ହେଲେ, ଖାଲି ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ପଦ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଉପ-ନିର୍ବାଚନ କରାଯାଏ।
ପ୍ରଶ୍ନ (ଞ): ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ଆୟୁକ୍ତଙ୍କୁ କିଏ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି ?
ଉତ୍ତର: ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆୟୁକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
🌟withteachers.in🌟
୪. ନିମ୍ନରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚାରିଗୋଟି ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ସହିତ ତାର କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ବାଛି ଲେଖ।
(କ) ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କର, ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସରକାର। ଏହା କିଏ କହିଥିଲେ?
(କ) ମହାତ୍ମାଗାନ୍ଧୀ
(ଖ) ଆବ୍ରାହମ୍ ଲିଙ୍କନ୍
(ଗ) ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ
(ଘ) ଡଃ ବି.ଆର. ଆମ୍ବେଦକର
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (ଖ) ଆବ୍ରାହମ୍ ଲିଙ୍କନ୍
(ଖ) ଭାରତରେ ଜଣେ ମତଦାତାଙ୍କର ସର୍ବନିମ୍ନ ବୟସ ସୀମା କେତେ ବର୍ଷ?
(କ) ୨୧ ବର୍ଷ
(ଖ) ୨୦ ବର୍ଷ
(ଗ) ୧୯ ବର୍ଷ
(ଘ) ୧୮ ବର୍ଷ
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (ଘ) ୧୮ ବର୍ଷ
(ଗ) ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଉକ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉକ୍ତିକୁ ବାଛି ଲେଖ।
(କ) ଭାରତରେ ଲୋକସଭାର ସଦସ୍ୟମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି।
(ଖ) ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାର ସଦସ୍ୟମାନେ ପରୋକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି।
(ଗ) ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି।
(ଘ) ଲୋକସଭା ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁବିଧା ଅଛି।
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (କ) ଭାରତରେ ଲୋକସଭାର ସଦସ୍ୟମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି।
(ଘ) ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗରେ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କେତେ ଜଣ ଆୟୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି?
(କ) ୧
(ଖ) ୨
(ଗ) ୩
(ଘ) ୪
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (ଖ) ୨
(ଙ) ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଉକ୍ତିଟି ନିର୍ବାଚନର ଆବଶ୍ୟକତା ସମ୍ପର୍କରେ ଠିକ୍ କାରଣ ନୁହେଁ?
(କ) ନିର୍ବାଚନ ଜରିଆରେ ମତଦାତା ସରକାରଙ୍କ ସଫଳତାର ବିଚାର କରନ୍ତି।
(ଖ) ନିଜ ମନପସନ୍ଦର ଲୋକପ୍ରତିନିଧି ଚୟନ ନିର୍ବାଚନ ଜରିଆରେ କରାଯାଏ।
(ଗ) ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ସଫଳତାର ମୂଲ୍ୟାୟନ କରାଯାଏ।
(ଘ) ମତଦାତା ନିର୍ବାଚନ ଜରିଆରେ ଦଳୀୟ ନୀତିକୁ ସମର୍ଥନ ଜଣାନ୍ତି।
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (ଗ) ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ସଫଳତାର ମୂଲ୍ୟାୟନ କରାଯାଏ।
(ଚ) ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିସରଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ?
(କ) ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର
(ଖ) ମତଦାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା
(ଗ) ମତ-ଗଣତି ପ୍ରକ୍ରିୟା
(ଘ) ଫଳାଫଳ ଘୋଷଣା
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (କ) ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର
(ଛ) ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ଆଦର୍ଶ ଆଚରଣ ବିଧି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରୁଅଛି?
(କ) ନିର୍ବାଚନ ତାରିଖ ଘୋଷଣା ହେବା ପରେ ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଉଦ୍ଘାଟନ କଲେ।
(ଖ) ମତଦାତାଙ୍କ ନାମ ତାଲିକାରେ ୨୦,୦୦୦ ମତଦାତାଙ୍କ ନାମ ଜାଲ ଅଟେ ବୋଲି ତଦନ୍ତରୁ ଜଣା ପଡ଼ିଲା।
(ଗ) ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ସଭାରେ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ବିରୋଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଳାପତାକା ପ୍ରଦର୍ଶନ।
(ଘ) ଦୂରଦର୍ଶନରେ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ ଦଳୀୟ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ନିଜର ମତାମତ ରଖିବାକୁ ମାତ୍ର ୧୦ ମିନିଟ୍ ସମୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି।
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (କ) ନିର୍ବାଚନ ତାରିଖ ଘୋଷଣା ହେବା ପରେ ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଉଦ୍ଘାଟନ କଲେ।
(ଜ) ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ସୁସ୍ଥ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ବିରୋଧୀ?
(କ) ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହିଂସାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟ
(ଖ) ମତଦାତାଙ୍କ ନାମ ତାଲିକାର ଠିକ୍ ସଂଶୋଧନ
(ଗ) ମତଦାତାଙ୍କର ନିର୍ବାଚନ ପରିଚୟ ପତ୍ର ଯାଞ୍ଚ
(ଘ) ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିଯୁକ୍ତ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ପାଦନରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ସହଯୋଗ ପ୍ରଦାନ
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (କ) ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହିଂସାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟ
(ଝ) ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କୁ ନିମ୍ନୋକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି?
(କ) ରାଷ୍ଟ୍ରପତି
(ଖ) ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ
(ଗ) ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
(ଘ) ରାଜ୍ୟପାଳ
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (କ) ରାଷ୍ଟ୍ରପତି
(ଞ) ରାଜ୍ୟସଭାର ସଦସ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିମ୍ନୋକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ମତଦାନ କରନ୍ତି?
(କ) ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାର ସଦସ୍ୟ
(ଖ) ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ
(ଗ) ଲୋକସଭାର ସାଂସଦ
(ଘ) ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ ପରିଷଦର ସଦସ୍ୟ
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (କ) ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାର ସଦସ୍ୟ
(ଟ) ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଭୋଟିଂ ମେସିନର ବ୍ୟବହାର କାହିଁକି ଫଳପ୍ରଦ ନୁହେଁ (ବା ଏହାର ତ୍ରୁଟି କ'ଣ)?
(କ) ମତଦାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୁଏ।
(ଖ) ମତଦାନ ଓ ମତ ଗଣତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ରହେ।
(ଗ) ଏଥିରେ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଗୋଳମାଳ ଘଟିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ।
(ଘ) ଏହି ଯନ୍ତ୍ରରେ ମତଦାତାଙ୍କର ମତଦାନ ଦୀର୍ଘଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରାପଦ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ।
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (ଗ) ଏଥିରେ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଗୋଳମାଳ ଘଟିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ।
(ଠ) ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ନିର୍ବାଚନରେ ଦଳୀୟ ସଂକେତ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ?
(କ) ସରପଞ୍ଚ ପଦ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ
(ଖ) ଲୋକସଭାର ସାଂସଦ ପଦ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ
(ଗ) ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାର ବିଧାୟକ ପଦ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ
(ଘ) ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ସଦସ୍ୟ ପଦ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (କ) ସରପଞ୍ଚ ପଦ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ
(ଡ) ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କୁ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି?
(କ) ରାଜ୍ୟପାଳ
(ଖ) ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ
(ଗ) ରାଜ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି
(ଘ) ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାର ବାଚସ୍ପତି
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (କ) ରାଜ୍ୟପାଳ
(ଢ) ଲୋକସଭାର ସଦସ୍ୟ ନିର୍ବାଚନରେ ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକଙ୍କ (Observer) କାର୍ଯ୍ୟ ପରିସରଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ?
(କ) ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମତଦାନ ଓ ମତ ଗଣନା ବ୍ୟବସ୍ଥା ତଦାରଖ ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କୁ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରଦାନ
(ଖ) ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ଦାଖଲ
(ଗ) ନାମାଙ୍କନ ପତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟାହାର
(ଘ) ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଦଳୀୟ ସଂକେତ ପ୍ରଦାନ
ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (ଘ) ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଦଳୀୟ ସଂକେତ ପ୍ରଦାନ (ଏହା ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ)।