🌍 ୧. ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓ ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରୟାସ (Background & Initial Efforts)

୧୯୨୦ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସରେ ମିଶିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଗଠନର ନିଆଁ ଲିଭି ନଥିଲା। ମଧୁସୂଦନ ଦାସ, ପାରଳା ମହାରାଜା, ଖଲ୍ଲିକୋଟ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି ନେତାମାନେ ନିଜର ପ୍ରୟାସ ଜାରି ରଖିଥିଲେ।

• 📜 ମଣ୍ଟେଗୁ-ଚେମସଫୋର୍ଡ ରିପୋର୍ଟ (୧୯୧୮): ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିଲା।

• 🤝 ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସିହ୍ନାଙ୍କ ସଂକଳ୍ପ (୧୯୨୦): କେନ୍ଦ୍ର ଆଇନ ସଭାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ସେ ଏକ ସଂକଳ୍ପ ଆଗତ କରିଥିଲେ ଯାହାକୁ ସରକାର ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲେ।

🕵️‍♂️ ୨. ଫିଲିପ୍-ଡଫ୍ କମିଟି - ୧୯୨୪ (Philip-Duff Committee)

ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ ବିଶାଖାପାଟଣା (ଭିଜାଗାପଟମ୍) ର ଓଡ଼ିଆମାନେ ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାହା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ୧୯୨୪ ରେ ଏହି କମିଟି ଗଠନ କରାଗଲା।

• ସଦସ୍ୟ: ସି.ଏଲ୍. ଫିଲିପ୍ (C.L. Philip) ଏବଂ ଏ.ସି. ଡଫ୍ (A.C. Duff)।

• 📊 ରିପୋର୍ଟ: କମିଟି ନିଜ ରିପୋର୍ଟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଲା ଯେ, ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ବହୁସଂଖ୍ୟକ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ପ୍ରଦେଶରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ମିଶିବାକୁ ପ୍ରବଳ ଆଗ୍ରହୀ। ମଧୁବାବୁ ଏବଂ ପାରଳା ମହାରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଯୋଗୁଁ ଏହା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା।

🏛️ ୩. ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍ (୧୯୨୮) ଓ ଆଟଲି ସବ୍-କମିଟି

• ଯଦିଓ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍ କୁ 'କଳା ପତାକା' ଦେଖାଇ ବର୍ଜନ କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ନେତାମାନେ ଏକ ବାସ୍ତବବାଦୀ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ। ପାଟଣା ଠାରେ କମିଶନ୍ କୁ ଭେଟି ସେମାନେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଗଠନ ପାଇଁ ଦାବିପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କଲେ।

• କମିଶନ୍ ଏହି ଦାବିର ସତ୍ୟତା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ସାର୍ କ୍ଲେମେଣ୍ଟ ଆଟଲି (Clement Attlee) ଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଏକ 'ସବ୍-କମିଟି' ଗଠନ କଲା।

• 📝 ସୁପାରିଶ: ଆଟଲି ସବ୍-କମିଟି ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ଦାବିକୁ ଯଥାର୍ଥ ବୋଲି ମାନିନେଇ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକ ପୃଥକ୍ ପ୍ରଦେଶ କରିବାକୁ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲା।

👑 ୪. ପ୍ରଥମ ଗୋଲଟେବୁଲ୍ ବୈଠକ ଓ ପାରଳା ମହାରାଜା (1st Round Table Conference - 1930)

ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସରେ ଏହା ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଘଟଣା ଥିଲା।

• 📍 ସ୍ଥାନ ଓ ତାରିଖ: ଲଣ୍ଡନ (ନଭେମ୍ବର ୧୯୩୦ - ଜାନୁଆରୀ ୧୯୩୧)।

• 🦁 ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିନିଧି: ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

• 🎤 ମହାରାଜାଙ୍କ ଐତିହାସିକ ଭାଷଣ: ସେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ଆଗରେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ଅବସ୍ଥାର ଦୟନୀୟ ଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଏକ ଐତିହାସିକ ଭାଷଣ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଏକ ସ୍ମାରକପତ୍ର (Memorandum) ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।

• ✌️ ସଫଳତା: ମହାରାଜାଙ୍କ ଯୁକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଏକ "ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କମିଟି" (Boundary Commission) ଗଠନ କରିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ।

🗺️ ୫. ଓ'ଡୋନେଲ୍ କମିଟି - ୧୯୩୧ (The O'Donnell Committee)

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ସୀମା କ'ଣ ହେବ ତାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ୧୯୩୧ ରେ ଏହି ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କମିଟି ଗଠନ କଲେ।

• 👨‍⚖️ ସଭାପତି: ସାମୁଏଲ୍. ପି. ଓ'ଡୋନେଲ୍ (S.P. O'Donnell)।

• 👥 ସଦସ୍ୟ: ଏଚ୍.ଏମ୍. ମେହେଟ୍ଟା ଏବଂ ଟି.ଆର୍. ଫୁକନ୍ (ଆସାମ)।

• 🤝 ସହଯୋଗୀ ସଦସ୍ୟ (Associate Members): ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି (ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି), ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସିହ୍ନା ଏବଂ ସି.ଭି.ଏସ୍. ନରସିଂହ ରାଜୁ।

• 📝 କମିଟିର ସୁପାରିଶ (୧୯୩୨): କମିଟି ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ କରିବାକୁ ରାଜି ହେଲା। ଏଥିରେ କଟକ, ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ୱର, ସମ୍ବଲପୁର ଓ ଗଞ୍ଜାମର କିଛି ଅଂଶ ରହିବ ବୋଲି ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଗଲା।

• ❌ ନିରାଶା: କିନ୍ତୁ କମିଟି ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ମେଦିନୀପୁର, ସିଂହଭୂମି, ଫୁଲଝର, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ଏବଂ ଜୟପୁର (କୋରାପୁଟ) ଭଳି ବିଶାଳ ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବାଦ୍ ଦେଇଥିଲା, ଯାହା ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଆଘାତ ଦେଇଥିଲା।

📜 ୬. ଶ୍ୱେତପତ୍ର ଓ ବିରୋଧ (The White Paper - 1933)

• ୧୭ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୩ ରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଏକ ‘ଶ୍ୱେତପତ୍ର’ (White Paper) ପ୍ରକାଶ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଗଠନର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତାବ ଥିଲା।

• 💔 ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ମାନ୍ଦ୍ରାଜର ତେଲୁଗୁ ନେତାମାନଙ୍କ ଚକ୍ରାନ୍ତ ଯୋଗୁଁ ଜୟପୁର (କୋରାପୁଟ) ଏବଂ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିକୁ ଓଡ଼ିଶାରୁ ବାହାରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।

• ଏହା ବିରୋଧରେ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିବାଦ, ସଭାସମିତି ଏବଂ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରାଗଲା। ପୁଣିଥରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଏକଜୁଟ ହୋଇ ଲଢ଼େଇ କଲା।

⚖️ ୭. ଜଏଣ୍ଟ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ କମିଟି - ୧୯୩୩-୩୪ (JPC)

ଶ୍ୱେତପତ୍ରର ତ୍ରୁଟି ସୁଧାରିବା ପାଇଁ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଲର୍ଡ ଲିନଲିଥଗୋ (Lord Linlithgow) ଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଏକ ମିଳିତ ସଂସଦୀୟ କମିଟି (JPC) ଗଠନ କରାଗଲା।

• 🦁 ପାରଳା ମହାରାଜାଙ୍କ ଶେଷ ସଂଗ୍ରାମ: ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ପୁଣି ଥରେ ନିଜ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ଯାଇ କମିଟି ଆଗରେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ୍ ପ୍ରଶାସକ ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଖଲ୍ଲିକୋଟ ରାଜା, ଭୁବନାନନ୍ଦ ଦାସ ପ୍ରମୁଖ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

• ✌️ ଐତିହାସିକ ବିଜୟ: ଶେଷରେ କମିଟି ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବଦଳାଇଲା ଏବଂ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ଜମିଦାରୀର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ତଥା ସମଗ୍ର ଜୟପୁର ଏଜେନ୍ସି (କୋରାପୁଟ) କୁ ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶାଇବାକୁ ସୁପାରିଶ କଲା!

🇮🇳 ୮. ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ ୧୯୩୫ (Govt. of India Act 1935)

• ଜଏଣ୍ଟ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ କମିଟି (JPC) ର ରିପୋର୍ଟକୁ ଭିତ୍ତି କରି ବ୍ରିଟିଶ୍ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟରେ ୧୯୩୫ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ ଗୃହୀତ ହେଲା।

• ଏହି ଆଇନର ବିଭାଗ-୨୮୯ ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତରେ ଦୁଇଟି ନୂତନ ପ୍ରଦେଶ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା: ୧- ସିନ୍ଧୁ (Sindh) ଏବଂ ୨- ଓଡ଼ିଶା (Odisha)।

• Order in Council: ୧୯୩୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ୩ ତାରିଖରେ ରାଜା ଅଷ୍ଟମ ଏଡୱାର୍ଡ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଦେଶନାମାରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କଲେ।

🎉 ୯. ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶର ଜନ୍ମ (Birth of Separate Odisha)

ଶେଷରେ ସେହି ଗୌରବମୟ ଦିନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା ଯାହା ପାଇଁ ୪ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସଂଗ୍ରାମ ଚାଲିଥିଲା!

• 🗓️ ତାରିଖ: ୧ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୬ (ଏପ୍ରିଲ୍ ପହିଲା)। ଏହି ଦିନଟିକୁ ଆମେ ଆଜି ବି "ଉତ୍କଳ ଦିବସ" (Utkal Divas) ରୂପେ ପାଳନ କରୁଛୁ।

• 🗺️ ଭୌଗୋଳିକ ଆକାର: ନୂତନ ପ୍ରଦେଶରେ ସମୁଦାୟ ୬ ଟି ଜିଲ୍ଲା ରହିଲା। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

  ୧. କଟକ

  ୨. ପୁରୀ

  ୩. ବାଲେଶ୍ୱର

  ୪. ସମ୍ବଲପୁର

  ୫. ଗଞ୍ଜାମ

  ୬. କୋରାପୁଟ

• 🏢 ରାଜଧାନୀ: ଐତିହାସିକ ସହର କଟକ ନୂତନ ପ୍ରଦେଶର ରାଜଧାନୀ ହେଲା।

• 👑 ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟପାଳ: ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍ (Sir John Austen Hubback) ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ବା ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବରେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଶପଥ ପାଠ କରାଇଥିଲେ ପାଟଣା ହାଇକୋର୍ଟର ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ସାର୍ କୋର୍ଟନୀ ଟେରିଲ୍।

✧ ══════════════ •❁• ══════════════ ✧

💡 ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ (Quick Revision Dashboard):

• ଫିଲିପ୍-ଡଫ୍ କମିଟି କେବେ ଗଠିତ ହେଲା? - ୧୯୨୪ ମସିହା।

• ୧ମ ଗୋଲଟେବୁଲ୍ ବୈଠକରେ କିଏ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ? - ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି (୧୯୩୦)।

• ଓ'ଡୋନେଲ୍ କମିଟି (୧୯୩୧) ର ସଭାପତି କିଏ ଥିଲେ? - ଏସ୍. ପି. ଓ'ଡୋନେଲ୍।

• ୧୯୩୫ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ କେଉଁ ଦୁଇଟି ନୂଆ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ହେଲା? - ଓଡ଼ିଶା ଓ ସିନ୍ଧୁ।

• ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା କେବେ ଗଠିତ ହେଲା? - ୧ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୬।

• ୧୯୩୬ ରେ ଓଡ଼ିଶାରେ କେତୋଟି ଜିଲ୍ଲା ଥିଲା? - ୬ ଟି।

• ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟପାଳ କିଏ ଥିଲେ? - ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍।

(ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ଏହି ସବୁଠାରୁ ଗର୍ବର ଅଧ୍ୟାୟର ଏହି ସୁନ୍ଦର ନୋଟ୍ସ ଆପଣଙ୍କୁ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ସର୍ବାଧିକ ନମ୍ବର ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ଆପଣଙ୍କୁ ଆଗାମୀ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନେକ ଅନେକ ଶୁଭେଚ୍ଛା!) 🎓✨