🌅 ୧. ନୂତନ ପ୍ରଦେଶର ଶୁଭାରମ୍ଭ (The Dawn of a New Province)

ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷର ସଂଗ୍ରାମ ପରେ ଶେଷରେ ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଜନ୍ମ ଲାଭ କଲା।

• 🗓️ ସ୍ଥାପନା ଦିବସ: ୧ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୬ (ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମେ ଏହାକୁ 'ଉତ୍କଳ ଦିବସ' ରୂପେ ପାଳନ କରୁଛୁ)।

• 👑 ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟପାଳ: ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍ (Sir John Austen Hubback) ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର (ରାଜ୍ୟପାଳ) ଭାବରେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

• 🏢 ରାଜଧାନୀ: ଐତିହାସିକ ସହର କଟକ କୁ ନୂତନ ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରଥମ ରାଜଧାନୀ କରାଗଲା।

• 🗺️ ଜିଲ୍ଲା ସଂଖ୍ୟା: ସେତେବେଳେ ନୂଆ ଓଡ଼ିଶାରେ ମୋଟ ୬ ଟି ଜିଲ୍ଲା ଥିଲା। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- କଟକ, ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ୱର, ସମ୍ବଲପୁର, ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ କୋରାପୁଟ।

• ⚖️ ବିଚାର ବିଭାଗ: ଓଡ଼ିଶାର ନିଜସ୍ୱ ହାଇକୋର୍ଟ ନଥିବାରୁ, ଏହା ବିହାରର ପାଟଣା ହାଇକୋର୍ଟ ଅଧୀନରେ ରହିଲା।

🏛️ ୨. ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଉପଦେଷ୍ଟା ପରିଷଦ (Administrative Setup)

• ନିର୍ବାଚନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ ପରିଚାଳନା କରିବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟପାଳ ହବାକ୍‌ଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତା ଦିଆଯାଇଥିଲା।

• ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ୨୦ ଜଣ ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ 'ଉପଦେଷ୍ଟା ପରିଷଦ' (Advisory Council) ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା।

• ଏହି ପରିଷଦର ପ୍ରଥମ ବୈଠକ ୨୩ ମଇ ୧୯୩୬ ରେ କଟକ ଠାରେ ବସିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପାରଳା ମହାରାଜା, ଖଲ୍ଲିକୋଟ ରାଜା, ମଧୁବାବୁଙ୍କ ଭଳି ବହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

🗳️ ୩. ପ୍ରଥମ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ - ୧୯୩୭ (First Assembly Election)

୧୯୩୫ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲା।

• 📅 ନିର୍ବାଚନ ସମୟ: ୧୯୩୭ ଜାନୁଆରୀ ୧୮ ରୁ ୨୩ ତାରିଖ ମଧ୍ୟରେ।

• 🪑 ମୋଟ ଆସନ (Seats): ବିଧାନସଭାର ମୋଟ ଆସନ ଥିଲା ୬୦ ଟି।

  • ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ୫୬ ଟି ଆସନ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ ହୋଇଥିଲା।

  • ବାକି ୪ ଜଣ ସଦସ୍ୟ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ (Nominated) ହୋଇଥିଲେ।

• 🏆 ନିର୍ବାଚନ ଫଳାଫଳ: ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଏକକ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଦଳ ଭାବେ ଉଭା ହେଲା। କଂଗ୍ରେସ ମୋଟ ୩୬ ଟି ଆସନ ଲାଭ କରି ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ହାସଲ କଲା।

🦁 ୪. ପ୍ରଥମ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ (ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ)

• କଂଗ୍ରେସର ଅସ୍ୱୀକୃତି: ନିର୍ବାଚନରେ ଜିତିବା ସତ୍ତ୍ୱେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଗଠନ କରିବାକୁ ମନା କରିଦେଲା। କାରଣ, ରାଜ୍ୟପାଳମାନଙ୍କର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କ୍ଷମତାକୁ କଂଗ୍ରେସ ବିରୋଧ କରୁଥିଲା।

• 👑 ପାରଳା ମହାରାଜାଙ୍କ ସାହସ: ଏହି ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ସମୟରେ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ।

• ୧ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୩୭ ରେ ସେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ 'ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ' (ସେତେବେଳେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କୁହାଯାଉଥିଲା) ଭାବେ ଶପଥ ନେଲେ।

• ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ: ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳରେ ମାନ୍ଧାତା ଗୋରାଚାନ୍ଦ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏବଂ ଲତିଫୁର ରହମାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ।

• ଏହା ଥିଲା ଏକ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ସରକାର, ଯାହା ମାତ୍ର କିଛି ମାସ ଚାଲିବା ପରେ କଂଗ୍ରେସ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବଦଳାଇବାରୁ ଗଜପତି ମହାରାଜା ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ।

🚩 ୫. ପ୍ରଥମ କଂଗ୍ରେସ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ (ବିଶ୍ୱନାଥ ଦାସଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ)

ଗଭର୍ଣ୍ଣର ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କ୍ଷମତାର ଅପବ୍ୟବହାର କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେବା ପରେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ସରକାର ଗଠନ କରିବାକୁ ରାଜି ହେଲା।

• 👤 ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ: ୧୯ ଜୁଲାଇ ୧୯୩୭ ରେ ବରିଷ୍ଠ କଂଗ୍ରେସ ନେତା ବିଶ୍ୱନାଥ ଦାସ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ) ରୂପେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

• 👥 ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀ: ତାଙ୍କ ସହିତ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ କାନୁନ୍‌ଗୋ ଏବଂ ବୋଧରାମ ଦୁବେ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ।

🏛️ ପ୍ରଥମ ବିଧାନସଭା ବୈଠକ (First Assembly Session):

• ୨୮ ଜୁଲାଇ ୧୯୩୭ ଦିନ କଟକ ସ୍ଥିତ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜ ହଲ୍ (ବର୍ତ୍ତମାନର ବିଦ୍ୟାଧର ହଲ୍) ଠାରେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭାର ପ୍ରଥମ ଐତିହାସିକ ଅଧିବେଶନ ବସିଥିଲା।

• 🎤 ପ୍ରଥମ ବାଚସ୍ପତି (Speaker): ମୁକୁନ୍ଦ ପ୍ରସାଦ ଦାସ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ।

• 🎤 ପ୍ରଥମ ଉପ-ବାଚସ୍ପତି (Deputy Speaker): ନନ୍ଦକିଶୋର ଦାସ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ।

🛑 କଂଗ୍ରେସର ଇସ୍ତଫା (୧୯୩୯):

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ବିନା ପରାମର୍ଶରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ଭାରତକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମିଲ କରିବାରୁ ଏହାର ପ୍ରତିବାଦରେ ୧୯୩୯ ନଭେମ୍ବର ୪ ତାରିଖରେ ବିଶ୍ୱନାଥ ଦାସଙ୍କ କଂଗ୍ରେସ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲା।

🤝 ୬. ଦ୍ୱିତୀୟ ସମ୍ମିଳିତ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ (୧୯୪୧ - ୧୯୪୪)

କଂଗ୍ରେସ ଇସ୍ତଫା ଦେବା ପରେ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ବର୍ଷ କାଳ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଶାସନ ଚାଲିଲା। ଏହାପରେ ଏକ ମିଳିତ ସରକାର ଗଠନ ହେଲା।

• 👑 ପୁଣି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ: ୨୪ ନଭେମ୍ବର ୧୯୪୧ ରେ ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ପୁଣି ଥରେ ମିଳିତ ଦଳର ନେତା ଭାବେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଲେ।

• 👥 ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ: ପଣ୍ଡିତ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଏବଂ ମୌଲବୀ ଆବଦୁସ ଶୋଭାନ ଖାଁ।

🎓 ପଣ୍ଡିତ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଅବଦାନ:

ଏହି ସରକାର ସମୟରେ ଶିକ୍ଷାମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ପଣ୍ଡିତ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ ଥିଲା:

୧. ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ (Utkal University): ୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

୨. ମେଡିକାଲ କଲେଜ: କଟକର ମେଡିକାଲ ସ୍କୁଲକୁ ଉନ୍ନୀତ କରି ଓଡ଼ିଶା ମେଡିକାଲ କଲେଜ (ଯାହା ପରେ SCB ମେଡିକାଲ କଲେଜ ହେଲା) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

୩. ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ନୂଆ ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜ ଖୋଲିଥିଲେ।

ଏହି ସରକାର ୨୯ ଜୁନ୍ ୧୯୪୪ ରେ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ।

✧ ══════════════ •❁• ══════════════ ✧

💡 ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ (Quick Revision Dashboard):

• ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର: ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍।

• ୧୯୩୬ ରେ ଜିଲ୍ଲା ସଂଖ୍ୟା: ୬ ଟି।

• ପ୍ରଥମ ବିଧାନସଭା ଆସନ ସଂଖ୍ୟା: ୬୦ (୫୬ ନିର୍ବାଚିତ + ୪ ମନୋନୀତ)।

• ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ: ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି (ଅପ୍ରେଲ ୧୯୩୭)।

• ପ୍ରଥମ କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ: ବିଶ୍ୱନାଥ ଦାସ (ଜୁଲାଇ ୧୯୩୭)।

• ବିଧାନସଭାର ପ୍ରଥମ ବାଚସ୍ପତି: ମୁକୁନ୍ଦ ପ୍ରସାଦ ଦାସ।

• ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା: ୧୯୪୩ (ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ)।

(ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରଶାସନିକ ଇତିହାସର ଏହି ବିସ୍ତୃତ ନୋଟ୍ସଟି ଆପଣଙ୍କୁ ଆଗାମୀ ବୋର୍ଡ ପରୀକ୍ଷାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାର୍କ ଆଣିବାରେ ନିଶ୍ଚିତ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ଆପଣଙ୍କ ପାଠପଢ଼ା ପାଇଁ ଅନେକ ଶୁଭକାମନା!) 🎓✨