🏛️ ୧. କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନ ପ୍ରସ୍ତାବ (The Cabinet Mission - ୧୯୪୬)

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ ବ୍ରିଟେନରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା ଏବଂ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ବାଟ ଫିଟିଲା।

• ଇଂଲଣ୍ଡର ନୂଆ ସରକାର: ୧୯୪୫ରେ ବ୍ରିଟେନରେ ଶ୍ରମିକ ଦଳ (Labour Party) କ୍ଷମତାକୁ ଆସିଲା ଏବଂ କ୍ଲେମେଣ୍ଟ ଅଟଲି (Clement Attlee) ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ସେ ଭାରତକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେବା ସପକ୍ଷରେ ଥିଲେ।

• ମିଶନ ଗଠନ: ଭାରତକୁ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ତଦାରଖ କରିବାକୁ ସେ ନିଜ କ୍ୟାବିନେଟ୍‌ର ୩ ଜଣ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୬ରେ ଭାରତ ପଠାଇଲେ।

• 👨‍⚖️ ସଦସ୍ୟବୃନ୍ଦ: ୧. ଲର୍ଡ ପେଥିକ୍ ଲରେନ୍ସ, ୨. ସାର୍ ଷ୍ଟାଫୋର୍ଡ କ୍ରିପ୍ସ ଏବଂ ୩. ଏ. ଭି. ଆଲେକଜାଣ୍ଡାର।

• ଯୋଜନା: ଏହି ମିଶନ ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ଭାରତ ଗଠନ ଏବଂ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲା। ସେମାନେ ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍‌ର ପୃଥକ୍ 'ପାକିସ୍ତାନ' ଦାବିକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରିଦେଲେ।

🩸 ୨. ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବସ ଓ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଦଙ୍ଗା (Direct Action Day)

କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନର ନିଷ୍ପତ୍ତି ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍‌କୁ ନିରାଶ କଲା।

• ଜିନ୍ନାଙ୍କ ଡାକରା: ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ନେତା ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା ସ୍ୱାଧୀନ ପାକିସ୍ତାନ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ହିଂସାର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ସେ ୧୬ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୬ କୁ 'ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବସ' ରୂପେ ପାଳନ କରିବାକୁ ଡାକରା ଦେଲେ।

• ଭୟଙ୍କର ଦଙ୍ଗା: ଏହି ଦିନ ବଙ୍ଗଳାର କଲିକତା ଓ ନୂଆଖାଲି ସମେତ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ହିନ୍ଦୁ-ମୁସଲମାନ ଭାଇଭାଇ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତାକ୍ତ ଦଙ୍ଗା ହେଲା। ହଜାର ହଜାର ନିରୀହ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଗଲା। ଗାନ୍ଧିଜୀ ଏହି ଦଙ୍ଗା ରୋକିବା ପାଇଁ ଖାଲି ପାଦରେ ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲିଲେ।

🤝 ୩. ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାର ଗଠନ (Interim Government)

• ୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୬ ରେ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ଉପ-ସଭାପତିତ୍ୱରେ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ବା ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାର ଗଠନ କରାଗଲା।

• ପ୍ରଥମେ ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ଏହାକୁ ବର୍ଜନ କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପରେ ଯୋଗଦେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାଧାବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଶାସନ ଅଚଳ ହୋଇପଡ଼ିଲା।

📜 ୪. ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା (Constituent Assembly)

ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ଆଇନ ବା ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ସଭା ଗଠନ କରାଗଲା।

• 📅 ପ୍ରଥମ ବୈଠକ: ୯ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୬ ଦିନ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଠାରେ ଏହାର ପ୍ରଥମ ବୈଠକ ବସିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଡା. ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସିହ୍ନା ଅସ୍ଥାୟୀ ସଭାପତି ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁଲାଇଥିଲେ।

• 👑 ସ୍ଥାୟୀ ସଭାପତି: ୧୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୬ ରେ ଦେଶର ମହାନ ନେତା ଡାକ୍ତର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ଏହି ସଭାର ସ୍ଥାୟୀ ସଭାପତି ଭାବେ ସର୍ବସମ୍ମତି କ୍ରମେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ। ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ଏହି ସଭାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଜନ କଲା।

⏳ ୫. ଆଟଲିଙ୍କ ଐତିହାସିକ ଘୋଷଣା (Attlee's Declaration)

ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କ୍ଲେମେଣ୍ଟ ଅଟଲି ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଘୋଷଣା କଲେ।

• ସେ ୨୦ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୪୭ ରେ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ୩୦ ଜୁନ୍ ୧୯୪୮ ସୁଦ୍ଧା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ହାତରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ଅର୍ପଣ କରି ସ୍ୱଦେଶ ଫେରିଯିବେ।

• ଏହି କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସୁରୁଖୁରୁରେ ତୁଲାଇବା ପାଇଁ ଲର୍ଡ ୱାଭେଲଙ୍କ ବଦଳରେ ‘ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍’ ଙ୍କୁ ଭାରତର ନୂଆ ଭାଇସରୟ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରି ପଠାଇଲେ।

🗺️ ୬. ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ଯୋଜନା ଓ ଦେଶ ବିଭାଜନ (The Partition Plan)

ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ଭାରତ ଆସି ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ଦେଶରେ ଚାଲିଥିବା ହିଂସା ରୋକିବା ପାଇଁ ଦେଶର ବିଭାଜନ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ କଂଗ୍ରେସ ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ରାଜି ହେଲେ।

• ୩ ଜୁନ୍ ୧୯୪୭ ତାରିଖରେ ସେ ନିଜର ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ ‘ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ଯୋଜନା’ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

• ଯୋଜନାର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:

  ୧. ଅଖଣ୍ଡ ଭାରତକୁ ଭାଗ କରି 'ଭାରତ' ଓ 'ପାକିସ୍ତାନ' ନାମକ ଦୁଇଟି ପୃଥକ୍ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନ କରାଯିବ।

  ୨. ପଞ୍ଜାବ ଓ ବଙ୍ଗଳା ପ୍ରଦେଶକୁ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲିମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ଦୁଇଭାଗ କରାଯିବ।

  ୩. ଏଥିପାଇଁ ଏକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କମିଶନ୍ (ସାର୍ ସିରିଲ୍ ରାଡକ୍ଲିଫ୍‌ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ) ଗଠନ ହେବ।

  ୪. ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତ କିମ୍ବା ପାକିସ୍ତାନରେ ଯୋଗ ଦେଇପାରିବେ।

📜 ୭. ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଇନ (Indian Independence Act, ୧୯୪୭)

ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ଯୋଜନାକୁ ଭିତ୍ତି କରି ବ୍ରିଟିଶ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟ (ସଂସଦ) ଏହି ଆଇନକୁ ଗୃହୀତ କଲେ। ଏହାର ବିଶେଷତ୍ୱ ଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା:

• ଅଗଷ୍ଟ ୧୫, ୧୯୪୭ ରୁ ଇଂରେଜ ସରକାର ଭାରତରୁ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶାସନ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନେବେ।

• ନିଜସ୍ୱ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଭୟ ଦେଶ ୧୯୩୫ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ ଅନୁସାରେ ପରିଚାଳିତ ହେବେ।

• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶ ପାଇଁ ଜଣେ ଲେଖାଏଁ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍ ନିଯୁକ୍ତ ହେବେ।

🌅 ୮. ସ୍ୱାଧୀନତାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ (The Dawn of Freedom)

ଶେଷରେ ସେହି ପବିତ୍ର ଦିନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା ଯାହା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭାରତୀୟ ରକ୍ତ ଦେଇଥିଲେ, ହସି ହସି ଫାଶୀ ଖୁଣ୍ଟରେ ଝୁଲିଥିଲେ।

• 🌙 ୧୪ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭: 'ପାକିସ୍ତାନ' ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା ଏହାର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ ଏବଂ ଲିଆକତ୍ ଅଲ୍ଲୀ ଖାନ୍ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ।

• 🇮🇳 ୧୪ ଅଗଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରାତ୍ରି (ଅର୍ଥାତ୍ ୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭): ଦିଲ୍ଲୀର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାରେ ପଣ୍ଡିତ ନେହେରୁ ତାଙ୍କର ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାଷଣ “Tryst with Destiny” (ଭାଗ୍ୟ ସହ ସାକ୍ଷାତ) ପ୍ରଦାନ କଲେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଭାରତ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ୨୦୦ ବର୍ଷର ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶୃଙ୍ଖଳରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

• 🏰 ପ୍ରଥମ ନେତୃତ୍ୱ:

  • ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ: ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ (ସେ ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ପତାକା ଉଡ଼ାଇଥିଲେ)।

  • ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍: ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍।

• କିନ୍ତୁ ବିଡ଼ମ୍ବନାର ବିଷୟ, ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆମେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଲୁ, ସେ ସେହି ବିଜୟ ଉତ୍ସବରେ ସାମିଲ ନହୋଇ ବଙ୍ଗଳାର ନୂଆଖାଲିରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିଲେ।

✧ ══════════════ •❁• ══════════════ ✧

💡 ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତଥ୍ୟ (Quick Revision Points):

• ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବସ କେବେ ପାଳିତ ହେଲା? - ୧୬ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୬।

• ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାର ସ୍ଥାୟୀ ସଭାପତି କିଏ ଥିଲେ? - ଡାକ୍ତର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ (୧୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୬)।

• ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ଯୋଜନା କେବେ ଘୋଷଣା ହେଲା? - ୩ ଜୁନ୍ ୧୯୪୭।

• ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ କିଏ ଥିଲେ? - ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା।

• ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କିଏ ଥିଲେ? - ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ।