🏛️ ୧. କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନ ପ୍ରସ୍ତାବ (The Cabinet Mission - ୧୯୪୬)

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ ବ୍ରିଟେନର ରାଜନୀତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା ଏବଂ ଭାରତକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ବାଟ ଫିଟିଲା।

• 🇬🇧 ନୂତନ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର: ୧୯୪୫ ରେ ବ୍ରିଟେନରେ ଶ୍ରମିକ ଦଳ (Labour Party) କ୍ଷମତାକୁ ଆସିଲା ଏବଂ କ୍ଲେମେଣ୍ଟ ଅଟଲି (Clement Attlee) ନୂଆ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ। ସେ ଭାରତକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦେବା ସପକ୍ଷରେ ଥିଲେ।

• 👨‍⚖️ ମିଶନର ସଦସ୍ୟବୃନ୍ଦ: ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର ପାଇଁ ସେ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୬ ରେ ୩ ଜଣିଆ କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନ ଭାରତ ପଠାଇଲେ। ସଦସ୍ୟମାନେ ହେଲେ:

  ୧. ଲର୍ଡ ପେଥିକ୍ ଲରେନ୍ସ (Lord Pethick-Lawrence)

  ୨. ସାର୍ ଷ୍ଟାଫୋର୍ଡ କ୍ରିପ୍ସ (Sir Stafford Cripps)

  ୩. ଏ. ଭି. ଆଲେକଜାଣ୍ଡାର (A. V. Alexander)

• 📝 ପ୍ରସ୍ତାବ: ଏହି ମିଶନ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ବିଧାନ ସଭା ଗଠନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲା। ସେମାନେ ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍‌ର ପୃଥକ୍ 'ପାକିସ୍ତାନ' ଦାବିକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରିଦେଇଥିଲେ।

🩸 ୨. ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବସ ଓ ରକ୍ତପାତ (Direct Action Day)

• କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନର ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ। ନେତା ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା ସ୍ୱାଧୀନ ପାକିସ୍ତାନ ଦାବି ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ହିଂସାତ୍ମକ ପନ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ।

• ସେ ୧୬ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୬ କୁ 'ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବସ' (Direct Action Day) ରୂପେ ପାଳନ କରିବାକୁ ଡାକରା ଦେଲେ।

• ଏହି ଦିନ ବଙ୍ଗଳାର କଲିକତା ଓ ନୂଆଖାଲି ସମେତ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଦଙ୍ଗା ହେଲା। ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ନିହତ ହେଲେ। ଗାନ୍ଧିଜୀ ଏହି ଦଙ୍ଗା ରୋକିବା ପାଇଁ ଖାଲି ପାଦରେ ଦଙ୍ଗାଗ୍ରସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ବୁଲିଥିଲେ।

🤝 ୩. ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାର ଗଠନ (Interim Government)

• ୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୬ ରେ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ଉପ-ସଭାପତିତ୍ୱରେ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ବା ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାର ଗଠନ କରାଗଲା।

• ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ବର୍ଜନ କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପରେ ଯୋଗଦେଇ ପ୍ରତିଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କଲା, ଯାହାଫଳରେ ସରକାର ଅଚଳ ହୋଇପଡ଼ିଲା।

📜 ୪. ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା (Constituent Assembly)

ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ନିଜସ୍ୱ ଆଇନ ବା ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଐତିହାସିକ ସଭା ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା।

• 📅 ପ୍ରଥମ ବୈଠକ: ୯ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୬ ରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଠାରେ ଏହାର ପ୍ରଥମ ବୈଠକ ବସିଥିଲା। ଏଥିରେ ବରିଷ୍ଠ ସଦସ୍ୟ ଡା. ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସିହ୍ନା ଅସ୍ଥାୟୀ ସଭାପତି ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁଲାଇଥିଲେ।

• 👑 ସ୍ଥାୟୀ ସଭାପତି: ୧୧ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୬ ରେ ଡାକ୍ତର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ଏହି ସଭାର ସ୍ଥାୟୀ ସଭାପତି ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ। ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ଏହି ସଭାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବର୍ଜନ କରିଥିଲା।

⏳ ୫. ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଆଟଲିଙ୍କ ଐତିହାସିକ ଘୋଷଣା

ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କ୍ଲେମେଣ୍ଟ ଅଟଲି ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଘୋଷଣା କଲେ।

• ସେ ୨୦ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୪୭ ରେ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ, ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ୩୦ ଜୁନ୍ ୧୯୪୮ ସୁଦ୍ଧା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ହାତରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର କରି ଭାରତ ଛାଡ଼ିବେ।

• ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ ଲର୍ଡ ୱାଭେଲଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ‘ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍’ (Lord Mountbatten) ଙ୍କୁ ଭାରତର ନୂତନ ଭାଇସରୟ ଭାବେ ପ୍ରେରଣ କଲେ।

🗺️ ୬. ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ଯୋଜନା (Mountbatten Plan)

ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ଭାରତ ଆସି ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଯେ ଦେଶରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ରକ୍ତାକ୍ତ ଦଙ୍ଗା ରୋକିବା ପାଇଁ ଦେଶର ବିଭାଜନ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ସମାଧାନ। କଂଗ୍ରେସ ମଧ୍ୟ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଏଥିରେ ରାଜି ହେଲା।

• ୩ ଜୁନ୍ ୧୯୪୭ ତାରିଖରେ ସେ ତାଙ୍କର ଯୋଜନା ଘୋଷଣା କଲେ।

• ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ:

  ୧. ଅଖଣ୍ଡ ଭାରତକୁ ବିଭାଜନ କରାଯାଇ 'ଭାରତ' ଓ 'ପାକିସ୍ତାନ' ନାମକ ଦୁଇଟି ସ୍ୱାଧୀନ ଦେଶ ଗଠନ କରାଯିବ।

  ୨. ପଞ୍ଜାବ ଓ ବଙ୍ଗଳା ପ୍ରଦେଶକୁ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲିମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ଭିତ୍ତିରେ ଦୁଇଭାଗ କରାଯିବ।

  ୩. ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଭାରତ କିମ୍ବା ପାକିସ୍ତାନରେ ଯୋଗ ଦେଇପାରିବେ ନଚେତ୍ ସ୍ୱାଧୀନ ରହିପାରିବେ।

  ୪. ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ସାର୍ ସିରିଲ୍ ରାଡକ୍ଲିଫ୍ (Sir Cyril Radcliffe) ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ କମିଶନ୍ ଗଠନ ହେବ।

⚖️ ୭. ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଇନ (Indian Independence Act, ୧୯୪୭)

ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ଯୋଜନା ଆଧାରରେ ବ୍ରିଟିଶ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟ ଜୁଲାଇ ୧୯୪୭ ରେ ଏହି ଐତିହାସିକ ଆଇନ ପାସ୍ କଲେ।

• ଅଗଷ୍ଟ ୧୫, ୧୯୪୭ ରୁ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କର ଭାରତ ଉପରେ ଆଉ କୌଣସି କ୍ଷମତା ରହିବ ନାହିଁ।

• ନିଜର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଭୟ ଦେଶ ୧୯୩୫ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ପରିଚାଳିତ ହେବେ।

• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶ ପାଇଁ ନିଜର ଜଣେ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍ ନିଯୁକ୍ତ ହେବେ।

🌅 ୮. ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅରୁଣୋଦୟ ଓ ଦେଶ ବିଭାଜନ

ଦୀର୍ଘ ୨୦୦ ବର୍ଷର ଗୋଲାମୀ ପରେ ଶେଷରେ ସେହି ଗୌରବମୟ ଦିନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ସ୍ୱାଧୀନତା ବିଭାଜନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ନେଇ ଆସିଥିଲା।

• 🌙 ପାକିସ୍ତାନ ଗଠନ (୧୪ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭): ପାକିସ୍ତାନ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ରୂପେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଲା। ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା ଏହାର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ ଏବଂ ଲିଆକତ୍ ଅଲ୍ଲୀ ଖାନ୍ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ।

• 🇮🇳 ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା (୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭): ୧୪ ଅଗଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଦିଲ୍ଲୀର ସମ୍ବିଧାନ ସଭାରେ ପଣ୍ଡିତ ନେହେରୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ “Tryst with Destiny” (ଭାଗ୍ୟ ସହ ସାକ୍ଷାତ) ଭାଷଣ ଦେଇ ଭାରତକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଘୋଷଣା କଲେ।

  • ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ଉଡ଼ାଇ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ।

  • ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଲେ।

• ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି: ଯେଉଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା, ସେ ଏହି ଉତ୍ସବରେ ଯୋଗ ନଦେଇ ଦେଶରେ ଶାନ୍ତି ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ବଙ୍ଗଳାର ନୂଆଖାଲିରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ।

✧ ══════════════ •❁• ══════════════ ✧

💡 ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ (Quick Revision Dashboard):

• ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବସ (Direct Action Day): ୧୬ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୬।

• ସମ୍ବିଧାନ ସଭାର ପ୍ରଥମ ବୈଠକ: ୯ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୪୬।

• ସମ୍ବିଧାନ ସଭାର ସ୍ଥାୟୀ ସଭାପତି: ଡାକ୍ତର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ।

• ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍ ଯୋଜନା: ୩ ଜୁନ୍ ୧୯୪୭।

• ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କମିଶନ୍ ମୁଖ୍ୟ: ସାର୍ ସିରିଲ୍ ରାଡକ୍ଲିଫ୍।

• ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ: ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ।

• ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ: ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା।