1. ସୌର ଚୁଲାର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ।

(Describe the structure and working of a solar cooker with a diagram.)

ଉତ୍ତର:

• ଗଠନ: ସୌର ଚୁଲା ବା Solar Cooker ଏକ ବାକ୍ସ ସଦୃଶ ଉପକରଣ।

• ଏହାର ଭିତର ପାଖରେ କଳା ରଙ୍ଗର ପ୍ରଲେପ ଦିଆଯାଇଥାଏ, ଯାହା ଅଧିକ ତାପ ଶୋଷଣ କରିପାରେ।

• ବାକ୍ସ ଉପରେ ଏକ କାଚ ଫଳକର ଢାଙ୍କୁଣୀ ଥାଏ।

• ଏଥିରେ ଏକ ଦର୍ପଣ ବା ପ୍ରତିଫଳକ (Reflector) ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଶ୍ମିକୁ ବାକ୍ସ ଭିତରକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।

• କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:

• ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପ୍ରତିଫଳକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ପଡେ।

• କାଚ ଢାଙ୍କୁଣୀ ଭିତରକୁ ତାପ ପ୍ରବେଶ କରେ କିନ୍ତୁ ବାହାରକୁ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ (Greenhouse effect)।

• ଫଳରେ ବାକ୍ସ ଭିତରର ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରାୟ ରୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧା ହୋଇଯାଏ।

💡 Trick to Remember:

• Black Color: Absorbs Heat (କଳା ରଙ୍ଗ ତାପ ଶୋଷଣ କରେ)।

• Glass Plate: Traps Heat (କାଚ ଫଳକ ତାପକୁ ଧରି ରଖେ)।

2. ଜୁଆରରୁ କିପରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିହେବ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

(Describe how electricity is produced from tidal energy.)

ଉତ୍ତର:

• ସମୁଦ୍ରରେ ଜୁଆର (High Tide) ଓ ଭଟ୍ଟା (Low Tide) ସମୟରେ ଜଳସ୍ତରର ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ।
• ସମୁଦ୍ରର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ମୁହାଣରେ ଡ୍ୟାମ୍ ବା ବନ୍ଧ ତିଆରି କରାଯାଏ।
• ପ୍ରକ୍ରିୟା:
• ଜୁଆର ସମୟରେ ଜଳ ବନ୍ଧ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
• ଭଟ୍ଟା ସମୟରେ ଜଳସ୍ତର କମିଗଲେ, ବନ୍ଧ ଭିତରୁ ଜଳ ବାହାରକୁ ଛଡାଯାଏ।
• ଏହି ଜଳ ପ୍ରବାହ ପଥରେ ଟର୍ବାଇନ୍ (Turbine) ଲଗାଯାଇଥାଏ। ଜଳର ଗତିଜ ଶକ୍ତି ଟର୍ବାଇନ୍ କୁ ଘୂରାଏ ଏବଂ ଜେନେରେଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ହୁଏ।

3. ପବନକଳର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଆଲୋଚନା କର।

(Draw a diagram of a windmill and discuss its working.)

ଉତ୍ତର:

• ଗଠନ: ପବନ କଳ (Windmill) ରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଇସ୍ପାତ ଟାୱାର ଉପରେ ବଡ଼ ପଙ୍ଖା ବା ପ୍ରପେଲର୍ (Propeller) ଲାଗିଥାଏ।

• କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:

• ପବନ ବହିଲେ ପଙ୍ଖାଗୁଡ଼ିକ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗେ।



• ପବନର ଗତିଜ ଶକ୍ତି ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

• ଏହି ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଗତି ଜେନେରେଟର (Generator) ର ଆର୍ମେଚରକୁ ଘୂରାଏ, ଫଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ।

• ବ୍ୟାବସାୟିକ ଭାବେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଅନେକ ପବନ କଳ ଏକାଠି ବସାଯାଏ, ଯାହାକୁ 'ପବନ ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ର' (Wind Energy Farm) କୁହାଯାଏ।

⚠️ Important Point:

• ପବନ କଳ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେବା ପାଇଁ ପବନର ବେଗ ଅତିକମରେ 15 km/h ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

• ଡେନ୍‌ମାର୍କକୁ 'ପବନର ଦେଶ' (Country of Winds) କୁହାଯାଏ।

4. "ସୂର୍ଯ୍ୟ ସକଳ ଶକ୍ତିର ଆଧାର" - ଏ ଉକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥତା ଦର୍ଶାଅ।

("The Sun is the source of all energy" - Justify this statement.)

ଉତ୍ତର: ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଉପଲବ୍ଧ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ମିଳିଥାଏ:

1. ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ: କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ସାହାଯ୍ୟରେ ବଢିଥିବା ଗଛଲତା ଓ ଜୀବଙ୍କ ଅବଶେଷରୁ ସୃଷ୍ଟି।
2. ଜୈବ ଶକ୍ତି: ଗଛଲତା ଆଲୋକ ଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ସୌରଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
3. ବାୟୁ ଓ ଜଳ ଶକ୍ତି: ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତାପ ଯୋଗୁଁ ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ତାପମାତ୍ରାର ପାର୍ଥକ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ଏବଂ ବର୍ଷା (ଜଳଚକ୍ର) କରାଇଥାଏ।
4. ସୌର ଶକ୍ତି: ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ମିଳେ। ତେଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ସକଳ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଆଧାର।

5. ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶର କାର୍ଯ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କର।

(Draw a diagram of a biogas plant and mention the functions of its different parts.)

ଉତ୍ତର: ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡିକ ହେଲା:

📝 Note: ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍ ରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ମିଥେନ୍ (Methane - 75%) ଗ୍ୟାସ୍ ଥାଏ।

6. ସୋଲାର ସେଲ୍ କ’ଣ ? ଏହାର ଉପକାରିତା ଉଲ୍ଲେଖ କର।

(What is a solar cell? Mention its advantages.)

ଉତ୍ତର:

• ସୋଲାର ସେଲ୍ (Solar Cell): ଯେଉଁ ଉପକରଣ ସୌରଶକ୍ତିକୁ ସିଧାସଳଖ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରେ, ତାହାକୁ ସୋଲାର ସେଲ୍ କୁହାଯାଏ। ଏହା ସିଲିକନ୍ (Silicon) ରୁ ତିଆରି।
• ଉପକାରିତା:

1. ଏଥିରେ କୌଣସି ଚଳନଶୀଳ ଅଂଶ (Moving parts) ନଥାଏ, ତେଣୁ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଖର୍ଚ୍ଚ କମ୍।
2. ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନ, ପାହାଡିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ମହାକାଶ ଯାନରେ (Satellites) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଣ ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ।
3. ଏହା ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ କରେ ନାହିଁ।

7. ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଦ୍ୱାରା କିପରି ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ ?

(How is energy produced by river dam projects?)

ଉତ୍ତର:

• ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାରେ ନଦୀରେ ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧି ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଜଳ ସଞ୍ଚୟ କରାଯାଏ।
• ବନ୍ଧର ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ଜଳକୁ ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ଥିବା ଟର୍ବାଇନ୍ ଉପରେ ଜୋରରେ ପକାଯାଏ।
• ଜଳର ସ୍ଥିତିଜ ଶକ୍ତି (Potential Energy) ଗତିଜ ଶକ୍ତିରେ (Kinetic Energy) ପରିଣତ ହୁଏ, ଯାହା ଟର୍ବାଇନ୍ କୁ ଘୂରାଏ।
• ଟର୍ବାଇନ୍ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଜେନେରେଟର ଘୂରିବା ଦ୍ୱାରା ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ (Hydro-electricity) ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ।

8. ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ:

(Differentiate between the following:)

(କ) ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ

(ଖ) ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଓ ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି

(ଗ) ସାମୁଦ୍ରିକ ତାପଜ ଶକ୍ତି ଓ ଭୂତାପୀୟ ଶକ୍ତି

(ଘ) ସୌର ଚୁଲା ଓ ସୋଲାର ସେଲ୍

9. ସୌର ଚୁଲାର 2ଟି ଉପକାରିତା ଲେଖ।

(Write 2 advantages of a solar cooker.)

1. ଏଥିରେ ରୋଷେଇ କଲେ କୌଣସି ଇନ୍ଧନ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଶସ୍ତା।
2. ଏହା ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟର ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।

10. ନାଭିକୀୟ ଶକ୍ତି ବିନିଯୋଗର 2ଟି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲେଖ।

(Write 2 obstacles in harnessing nuclear energy.)

1. ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା: ନାଭିକୀୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ (Nuclear Waste) ବିପଜ୍ଜନକ ଓ ଏହାର ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କଷ୍ଟକର।
2. ଦୁର୍ଘଟଣା ଭୟ: ରିଆକ୍ଟରରୁ ବିକିରଣ (Radiation) ଲିକ୍ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ ଯାହା ଜୀବଜଗତ ପାଇଁ ମାରାତ୍ମକ।

11. ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର 2ଟି ଉପକାରିତା ଲେଖ।

(Write 2 advantages of fossil fuels.)

1. ଏହା ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏବଂ ବହୁ ପରିମାଣରେ ତାପ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ।
2. ଏହାକୁ ପରିବହନ କରିବା ସୁବିଧାଜନକ ଏବଂ ଆମର ବର୍ତ୍ତମାନର ଅଧିକାଂଶ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ।

12. ସୌରଶକ୍ତି ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ କାହିଁକି ?

(Why is solar energy more useful than fossil fuels?)

• ସୌରଶକ୍ତି ଏକ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ (Renewable) ଉତ୍ସ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା କେବେ ସରିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ସୀମିତ।
• ସୌରଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ହୁଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଜଳିଲେ କ୍ଷତିକାରକ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏ।

13. ସୌରଶକ୍ତି ବାୟୁପ୍ରବାହ ପାଇଁ କିପରି ଦାୟୀ ବୁଝାଅ।

(Explain how solar energy is responsible for wind flow.)

• ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପୃଥିବୀର ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ସମାନ ଭାବରେ ପଡେ ନାହିଁ।
• ବିଷୁବ ରେଖା ଅଞ୍ଚଳ ଅଧିକ ଗରମ ହୁଏ ଓ ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳ ଥଣ୍ଡା ରହେ। ସେହିପରି ସ୍ଥଳଭାଗ ଜଳଭାଗ ଅପେକ୍ଷା ଶୀଘ୍ର ଗରମ ହୁଏ।
• ଏହି ତାପମାତ୍ରା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ବାୟୁଚାପରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
• ବାୟୁ ଗୁରୁଚାପ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଲଘୁଚାପ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗତି କରେ, ଫଳରେ ପବନ ବହେ।

14. ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ (Multiple Choice Questions)

(କ) କେଉଁଦିନ ଏକ ସୌର ଜଳ ଉତ୍ତାପକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ପାଣି ଗରମ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ?

• (i) ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖରାଦିନ
• (ii) ଏକ ମେଘୁଆ ଦିନ ✅
• (iii) ଏକ ଗରମ ଦିନ
• (iv) ଏକ ପବନ ବହୁଥିବା ଦିନ ଉତ୍ତର: (ii) ଏକ ମେଘୁଆ ଦିନ

(ଖ) ନିମ୍ନଲିଖିତ କେଉଁଟି ଜୈବଶକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ ?

• (i) କାଠ
• (ii) ଗୋବର ଗ୍ୟାସ
• (iii) ନାଭିକୀୟ ଶକ୍ତି ✅
• (iv) କୋଇଲା ଉତ୍ତର: (iii) ନାଭିକୀୟ ଶକ୍ତି

🌟 Exam Tip: "Energy can neither be created nor destroyed" - ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ବିନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ରୂପରୁ ଅନ୍ୟ ରୂପକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ। ଏହି ନିୟମଟି ମନେରଖିବ।