ଆମ ପରିବେଶ – Book Q A Class 10 ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ
1. ପରିସଂସ୍ଥାର ଗାଠନିକ ଉପାଦାନର ଏକ ବିବରଣୀ ଦିଅ । (Give a detailed account of the structural components of the ecosystem.)
ଉତ୍ତର: ପରିସଂସ୍ଥା (Ecosystem) ମୁଖ୍ୟତଃ ୪ଟି ଗାଠନିକ ଉପାଦାନକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ (Abiotic Components): ଏହା ନିର୍ଜୀବ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
ଉଦାହରଣ: ମାଟି, ପାଣି, ପବନ, ତାପମାତ୍ରା, ଆଲୋକ, ଆର୍ଦ୍ରତା ଇତ୍ୟାଦି । ଏଥିରେ କାର୍ବନ, ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍, ଅକ୍ସିଜେନ୍ ପରି ମୌଳିକ ଉପାଦାନ ଏବଂ ଜଳ, ପ୍ରୋଟିନ୍, ଶ୍ୱେତସାର ପରି ଯୌଗିକ ଉପାଦାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ଉତ୍ପାଦକ (Producers): ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ।
ଉଦାହରଣ: ସମସ୍ତ ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ, ଘାସ ଓ ପ୍ଳବ ଉଦ୍ଭିଦ (Phytoplankton) । ସେମାନେ ସୌରଶକ୍ତିକୁ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି ।
ଭକ୍ଷକ (Consumers): ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ଏମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର:
ପ୍ରାଥମିକ ଭକ୍ଷକ: ତୃଣଭୋଜୀ (ଯଥା: ଝିଣ୍ଟିକା, ହରିଣ) ।
ଦ୍ୱିତୀୟକ ଭକ୍ଷକ: ମାଂସାଶୀ ଯେଉଁମାନେ ତୃଣଭୋଜୀଙ୍କୁ ଖାଆନ୍ତି (ଯଥା: ବେଙ୍ଗ) ।
ତୃତୀୟକ ଭକ୍ଷକ: ଶୀର୍ଷ ମାଂସାଶୀ (ଯଥା: ସାପ, ବାଘ) ।
ଅପଘଟକ (Decomposers): ଯେଉଁମାନେ ମୃତ ଶରୀରକୁ ପଚାଇ ମାଟିରେ ମିଶାନ୍ତି ।
ଉଦାହରଣ: ବୀଜାଣୁ (Bacteria) ଓ କବକ (Fungi) ।
💡 Important Point: ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଅଜୈବିକ ଓ ଜୈବିକ ଉପାଦାନ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।
2. ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଲୋଚନା କର । (Discuss the food chain and its importance.)
ଉତ୍ତର: ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ (Food Chain): ଗୋଟିଏ ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଉତ୍ପାଦକଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଭିନ୍ନ ଭକ୍ଷକଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିର ଧାରାବାହିକ ପ୍ରବାହକୁ 'ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ' କୁହାଯାଏ । ଏହା ସର୍ବଦା ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ଗତି କରେ ।
ଉଦାହରଣ: ଘାସ → ଝିଣ୍ଟିକା → ବେଙ୍ଗ → ସାପ → ଚିଲ । (ଚିତ୍ର-୯.୨ ଦେଖନ୍ତୁ)
ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ମହତ୍ତ୍ୱ:
ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ: ଏହା ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା 'ଖାଦ୍ୟ-ଖାଦକ' ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝାଏ ।
ଶକ୍ତି ପ୍ରବାହ: ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତରକୁ ଶକ୍ତିର ପ୍ରବାହ ଜଣାପଡେ ।
ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥର ଚଳନ: ଜୈବ ପରିବର୍ଦ୍ଧନ (Biomagnification) ବା ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ କିପରି ଗୋଟିଏ ଜୀବରୁ ଅନ୍ୟ ଜୀବକୁ ଯାଏ, ତାହା ଜଣାପଡେ ।
3. ଜୀବମଣ୍ଡଳର ଗଠନ ଓ ଉପାଦାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । (Describe the structure and components of the Biosphere.)
ଉତ୍ତର: ପୃଥିବୀର ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ରହିଛି, ତାହାକୁ ଜୀବମଣ୍ଡଳ (Biosphere) କୁହାଯାଏ । (ଚିତ୍ର-୯.୧ ଦେଖନ୍ତୁ)
ଗଠନ ଓ ଉପାଦାନ: ଜୀବମଣ୍ଡଳ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ମଣ୍ଡଳର ସମଷ୍ଟି ଓ ସମନ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ:
ଅଶ୍ମମଣ୍ଡଳ (Lithosphere): ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠର ମାଟି, ପଥର, ପାହାଡ଼ ଓ ପର୍ବତକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
ଜଳମଣ୍ଡଳ (Hydrosphere): ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ଭୂତଳ ଜଳକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
ବାୟୁମଣ୍ଡଳ (Atmosphere): ପୃଥିବୀକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ବାୟୁର ଆସ୍ତରଣ (ଯବକ୍ଷାରଜାନ ୭୮.୬୨%, ଅମ୍ଳଜାନ ୨୦.୮୪%) ।
ଏହି ତିନୋଟି ମଣ୍ଡଳର ମିଳନସ୍ଥଳରେ ଜୀବମାନେ ବାସ କରନ୍ତି । ଜୀବମଣ୍ଡଳ ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ସର୍ବବୃହତ ପରିସଂସ୍ଥା ।
4. "ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତିର ପ୍ରବାହ ଏକତରଫା" - ଆଲୋଚନା କର । (Discuss "Energy flow in the ecosystem is unidirectional".)
ଉତ୍ତର: ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତିର ପ୍ରବାହ ଚକ୍ରାକାର ନ ହୋଇ ସର୍ବଦା ଏକତରଫା (Unidirectional) ହୋଇଥାଏ ।
ଉତ୍ସ: ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ ।
ପ୍ରବାହ ପଥ: ସୌରଶକ୍ତି → ଉତ୍ପାଦକ (ଉଦ୍ଭିଦ) → ତୃଣଭୋଜୀ → ମାଂସାଶୀ → ଅପଘଟକ ।
କାରଣ: ତାପଗତି ବିଜ୍ଞାନ (Thermodynamics) ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଶକ୍ତି ଗୋଟିଏ ସ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତରକୁ ଯିବାବେଳେ କିଛି ଶକ୍ତି ତାପ ରୂପେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ଏହି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଶକ୍ତି ପୁନର୍ବାର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଯାଇପାରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଉତ୍ପାଦକମାନେ ଏହାକୁ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ତେଣୁ ଶକ୍ତିର ପ୍ରବାହ ସର୍ବଦା ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ହୋଇଥାଏ ।
5. ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ (Answer briefly):
(କ) ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଅପଘଟକଙ୍କର ଭୂମିକା କ’ଣ ? (Role of Decomposers) ଅପଘଟକମାନେ (ଯଥା: ବୀଜାଣୁ ଓ କବକ) ମୃତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦଙ୍କ ଶରୀର ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ସେମାନେ ମୃତ ଶରୀରକୁ ଅପଘଟନ କରି ସେଥିରେ ଥିବା ଜଟିଳ ପଦାର୍ଥକୁ ମୌଳିକ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି, ଯାହା ମାଟି ଓ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ମିଶି ପୋଷକ କୁଣ୍ଡ (Nutrient pool)କୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରଖେ ।
(ଖ) ଜୈବ ପରିବର୍ଦ୍ଧନ କ’ଣ ? ଏଥିଯୋଗୁଁ ଆମର କି ଅସୁବିଧା ହେଉଛି ? (Biomagnification) ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତର ଦେଇ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ (ଯଥା: କୀଟନାଶକ) ଗତି କରିବା ବେଳେ ଏହାର ପରିମାଣ ଶୀର୍ଷ ଭକ୍ଷକ ପାଖରେ ବହୁଗୁଣିତ ହୋଇଯାଏ; ଏହାକୁ ଜୈବ ପରିବର୍ଦ୍ଧନ କୁହାଯାଏ । ଏଥିଯୋଗୁଁ ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପାଏ ।
(ଗ) ଖାଦ୍ୟଜାଲି କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? (Food Web) ପରିବେଶରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଣୀ ଏକାଧିକ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଖାଦ୍ୟକୁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ଖାଆନ୍ତି । ତେଣୁ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ସରଳରେଖା ପରି ନ ହୋଇ ପରସ୍ପର ସହ ଛନ୍ଦି ହୋଇ ଏକ ଜାଲ ସଦୃଶ ଗଠନ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହାକୁ ଖାଦ୍ୟଜାଲି କୁହାଯାଏ ।
(ଘ) ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍ କ’ଣ ? ଏହା କି କି ପ୍ରକାରର ? (Ecological Pyramid) ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଉତ୍ପାଦକଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶୀର୍ଷ ଭକ୍ଷକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସଂଖ୍ୟା, ବସ୍ତୁତ୍ୱ ବା ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କ୍ରମରେ ସଜାଇଲେ ଏହା ଏକ ପିରାମିଡ୍ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହା ତିନି ପ୍ରକାରର: ୧. ସଂଖ୍ୟା ପିରାମିଡ୍ (Pyramid of Numbers) ୨. ଜୈବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ପିରାମିଡ୍ (Pyramid of Biomass) ୩. ଶକ୍ତି ପିରାମିଡ୍ (Pyramid of Energy)
(ଙ) ପରିସଂସ୍ଥାରେ ସମସ୍ଥିତି କିପରି ସମ୍ଭବ ହୁଏ ? (Homeostasis) ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଥିବା ଜୈବିକ ଓ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏହାଛଡ଼ା ଫେରନ୍ତା ସଙ୍କେତ (Feedback) ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ପରିସଂସ୍ଥା ନିଜର ସମସ୍ଥିତି ବା ଭାରସାମ୍ୟ ବଜାୟ ରଖେ ।
(ଚ) ଦଶ ପ୍ରତିଶତ ନିୟମ ବୁଝାଅ । (Ten Percent Law) ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ଆର୍.ଏଲ୍. ଲିଣ୍ଡେମାନ୍ ଏହି ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ । ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଗୋଟିଏ ପୋଷକ ସ୍ତରରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ତରକୁ ଶକ୍ତି ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହେବାବେଳେ ମାତ୍ର ୧୦% ଶକ୍ତି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ତରକୁ ଯାଏ ଏବଂ ବାକି ଶକ୍ତି ତାପ ରୂପେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।
(ଛ) ‘ପରିସଂସ୍ଥା’ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝ ? (Ecosystem) ଗୋଟିଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ସଜୀବ (ଉଦ୍ଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ, ଅଣୁଜୀବ) ଓ ନିର୍ଜୀବ ବସ୍ତୁ (ମାଟି, ପାଣି, ପବନ)କୁ ନେଇ ଗଠିତ ପ୍ରକୃତିର ଗାଠନିକ ଓ କ୍ରିୟାତ୍ମକ ଏକକକୁ ପରିସଂସ୍ଥା କୁହାଯାଏ ।
6. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ (Write Short Notes):
(କ) ଅଣ-ଅବନମିତକ୍ଷମ ବର୍ଜ୍ୟ (Non-biodegradable waste): ଯେଉଁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାଟିରେ ଅପଘଟିତ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଉଦାହରଣ: ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, ପଲିଥିନ୍, କାଚ, ଡି.ଡି.ଟି. ଇତ୍ୟାଦି । ଏଗୁଡ଼ିକ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ।
(ଖ) କଳ୍ପବୃକ୍ଷ (Kalpavriksha): ଏହା ଏକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ ଯାହା ୧୯୭୯ ମସିହାରୁ ଦିଲ୍ଲୀ ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସବୁଜ ବଳୟ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ।
(ଗ) ସବୁଜ କୋଠରି ପ୍ରଭାବ (Greenhouse Effect): ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO₂) ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍ର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ହେତୁ ପୃଥିବୀର ତାପମାତ୍ରା ବଢିବାକୁ ସବୁଜ କୋଠରି ପ୍ରଭାବ କୁହାଯାଏ । ଏହା ବିଶ୍ୱତାପନ (Global Warming)ର କାରଣ ।
(ଘ) ସ୍ଥୂଳ ପୋଷକ (Macronutrients): ଜୀବ ଶରୀର ଗଠନ ପାଇଁ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ମୌଳିକ ଉପାଦାନ । ଉଦାହରଣ: କାର୍ବନ, ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍, ଅକ୍ସିଜେନ୍, ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍, ଫସଫରସ୍ ଇତ୍ୟାଦି ।
(ଙ) ଅପଘଟକ (Decomposers): (ପ୍ରଶ୍ନ ୫(କ) ଦେଖନ୍ତୁ) ବୀଜାଣୁ ଓ କବକ ଯେଉଁମାନେ ଜଟିଳ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥକୁ ବିଭାଜିତ କରି ପରିବେଶକୁ ପୋଷକ ଫେରାନ୍ତି ।
(ଟିପ୍ପଣୀ: ବହିରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଟିପ୍ପଣୀ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଯଥା - ଅମ୍ଳବର୍ଷା, ଓଜୋନ୍ ଛିଦ୍ର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୋଷକ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରଶ୍ନ ୭ରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଟିପ୍ପଣୀ ଶ୍ରେଣୀର ଅଟେ ।)
7. ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ (Answer in one sentence):
(କ) ଜଳମଣ୍ଡଳ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଉତ୍ତର: ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜଳର ଉତ୍ସ ଯଥା ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ଭୂତଳ ଜଳକୁ ନେଇ ଗଠିତ ମଣ୍ଡଳକୁ ଜଳମଣ୍ଡଳ କୁହାଯାଏ ।
(ଖ) ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣରେ ସୌରଶକ୍ତି କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ ? ଉତ୍ତର: ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣରେ ସୌରଶକ୍ତି ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତି (ଖାଦ୍ୟ ବା ଶ୍ୱେତସାର) ରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ ।
(ଗ) ସ୍ୱପୋଷୀ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ଓ କାହିଁକି ? ଉତ୍ତର: ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱପୋଷୀ କୁହାଯାଏ କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ।
(ଘ) ତାପଗତି ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରଥମ ନିୟମ ଉଲ୍ଲେଖ କର । ଉତ୍ତର: ଶକ୍ତି ଗୋଟିଏ ରୂପରୁ ଅନ୍ୟ ରୂପକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସୃଷ୍ଟି ବା ବିନାଶ ଅସମ୍ଭବ ।
(ଙ) ପରିସଂସ୍ଥାର ଗାଠନିକ ଉପାଦାନର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କର । ଉତ୍ତର: ପରିସଂସ୍ଥାର ଗାଠନିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ, ଉତ୍ପାଦକ, ଭକ୍ଷକ ଏବଂ ଅପଘଟକ ।
(ଚ) ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଓ ଅମ୍ଳଜାନର ଶତକଡ଼ା ପରିମାଣ କେତେ ? ଉତ୍ତର: ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ୭୮.୬୨% ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ୨୦.୮୪% ଥାଏ ।
(ଛ) ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ କ’ଣ ? ଉତ୍ତର: ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଉତ୍ପାଦକଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଭିନ୍ନ ଭକ୍ଷକ ସ୍ତର ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିର କ୍ରମିକ ପ୍ରବାହକୁ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ କୁହାଯାଏ ।
(ଜ) ଅପଘଟକର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ? ଉତ୍ତର: ଅପଘଟକର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ମୃତ ଶରୀର ଓ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ପଚାଇ ମାଟିରେ ପୋଷକ ମିଶାଇବା ।
8. ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଶବ୍ଦ ବାଛ (Choose the correct word):
(କ) ପରିସଂସ୍ଥାରେ ପ୍ଳବ ଉଦ୍ଭିଦ ଏକ ଉତ୍ପାଦକ ।
(ଖ) ପରିସଂସ୍ଥା (Ecosystem) ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଥମେ ଟାନ୍ସ୍ଲେ (Tansley) କରିଥିଲେ ।
(ଗ) ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରୁଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱପୋଷୀ କୁହାଯାଏ ।
(ଘ) ଖାଦ୍ୟଶକ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଜୀବଙ୍କୁ ପରିପୋଷୀ କୁହାଯାଏ ।
(ଙ) ତୃଣଭୋଜୀମାନେ ପ୍ରାଥମିକ ଭକ୍ଷକ ଶ୍ରେଣୀର ଭକ୍ଷକ ।
(ଚ) ପରିବେଶରେ କବକ ହେଉଛନ୍ତି ଅପଘଟକ ।
(ଛ) ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡର ଧାରଣା ପ୍ରଥମେ ଏଲ୍ଟନ୍ (Elton) ଦେଇଥିଲେ ।
9. ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପର୍କକୁ ଦେଖି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଣ ହେବ ଲେଖ (Relation/Analogy):
(କ) ପତ୍ର : ଜୈବଅବନମିତକ୍ଷମ :: ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ନିର୍ମିତ ପଦାର୍ଥ : ଜୈବଅବନମିତଅକ୍ଷମ
(ଖ) ସଲଫର ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ ଗ୍ୟାସ୍ : ଅମ୍ଳବର୍ଷା :: ସି.ଏଫ.ସି. ଗ୍ୟାସ୍ : ଓଜୋନ୍ ଛିଦ୍ର
(ଗ) କାର୍ବନ : ସ୍ଥୂଳ ପୋଷକ :: ମାଙ୍ଗାନିଜ : ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୋଷକ
(ଘ) ଦଶ ପ୍ରତିଶତ ନିୟମ : ଲିଣ୍ଡେମାନ୍ :: ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍ : ଏଲ୍ଟନ୍
(ଙ) ଝିଣ୍ଟିକା : ପ୍ରାଥମିକ ଭକ୍ଷକ :: ବେଙ୍ଗ : ଦ୍ୱିତୀୟକ ଭକ୍ଷକ