(ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ)

1. ଜୀବମଣ୍ଡଳ (Biosphere) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଜଳମଣ୍ଡଳ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଓ ଅଶ୍ମମଣ୍ଡଳର ସମଷ୍ଟି ସ୍ଥଳରେ ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବସତ୍ତା ତିଷ୍ଠି ରହିପାରେ, ତାହାକୁ ଜୀବମଣ୍ଡଳ କୁହାଯାଏ । ଏହା ପୃଥିବୀର ସର୍ବବୃହତ ପରିସଂସ୍ଥା ଅଟେ ।

2. ସମସ୍ଥିତି (Homeostasis) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ବାହ୍ୟ ପରିବେଶରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସତ୍ତ୍ୱେ ଜୀବ ବା ପରିସଂସ୍ଥା ନିଜର ଅନ୍ତଃପରିବେଶକୁ ସ୍ଥିର ରଖିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସମସ୍ଥିତି କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଅଧିକ ଗରମ ହେଲେ ଶରୀରରୁ ଝାଳ ବାହାରି ଦେହକୁ ଥଣ୍ଡା ରଖିବା ।

3. ଅଶ୍ମମଣ୍ଡଳ (Lithosphere) କ’ଣ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମାଟି, ପଥର, ପାହାଡ଼ ଓ ପର୍ବତ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ନେଇ ଗଠିତ କଠିନ ଆସ୍ତରଣକୁ ଅଶ୍ମମଣ୍ଡଳ କୁହାଯାଏ ।

4. ଟ୍ରଫିକ୍ ଲେଭଲ୍ (Trophic Level) ବା ଖାଦ୍ୟସ୍ତର କ’ଣ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୋପାନ ବା ସ୍ତରକୁ ଖାଦ୍ୟସ୍ତର କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଉତ୍ପାଦକ ପ୍ରଥମ ଖାଦ୍ୟସ୍ତର ଏବଂ ତୃଣଭୋଜୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଖାଦ୍ୟସ୍ତରରେ ରହନ୍ତି ।

5. ପ୍ଲାଙ୍କଟନ୍ ବା ପ୍ଳବ ଉଦ୍ଭିଦ (Phytoplankton) କ’ଣ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଜଳ ଭାଗରେ ଭାସୁଥିବା ଅଣୁବୀକ୍ଷଣୀୟ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ପ୍ଳବ ଉଦ୍ଭିଦ କୁହାଯାଏ । ଏମାନେ ଜଳଜ ପରିସଂସ୍ଥାରେ 'ଉତ୍ପାଦକ'ର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

6. ମାଂସାଶୀ କ୍ରମ-୧ (Carnivore Order-1) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୃଣଭୋଜୀ (ଶାକାହାରୀ) ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମାଂସାଶୀ କ୍ରମ-୧ ବା ପ୍ରାଥମିକ ମାଂସାଶୀ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ: ବେଙ୍ଗ ।

7. ଜୈବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Biomass) କ’ଣ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଏକ ପୋଷକ ସ୍ତରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ଶୁଷ୍କ ଓଜନ ବା ବସ୍ତୁତ୍ୱକୁ ଜୈବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ କୁହାଯାଏ ।

8. ସବୁଜ କୋଠରି ପ୍ରଭାବ (Greenhouse Effect) କ’ଣ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଅନ୍ୟ ସବୁଜ କୋଠରି ଗ୍ୟାସ୍‌ର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ବିକିରିତ ତାପ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିବା ଫଳରେ ପୃଥିବୀର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏହାକୁ ସବୁଜ କୋଠରି ପ୍ରଭାବ କୁହାଯାଏ ।

9. ଅମ୍ଳ ବର୍ଷା (Acid Rain) କିପରି ହୁଏ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: କଳକାରଖାନା ଓ ଗାଡ଼ିମୋଟରରୁ ନିର୍ଗତ ସଲଫର୍ ଡାଇଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଓ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ସହ ମିଶି ସଲଫୁରିକ୍ ଓ ନାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଯାହା ବର୍ଷା ସହ ମିଶି ଅମ୍ଳ ବର୍ଷା କରାଏ ।

10. ଶକ୍ତି ପ୍ରବାହର ଦୁଇଟି ନିୟମ ଲେଖ । [2 Marks] ଉତ୍ତର: ୧. ଶକ୍ତିର ପ୍ରବାହ ସର୍ବଦା ଏକତରଫା (Unidirectional) । ୨. ଗୋଟିଏ ସ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତରକୁ ଶକ୍ତି ଯିବାବେଳେ କିଛି ଶକ୍ତି ତାପ ରୂପେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ (୧୦% ନିୟମ) ।

11. ଓଜୋନ୍ ସ୍ତରର କ୍ଷୟ ପାଇଁ ଦାୟୀ ମୁଖ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍‌ର ନାମ କ’ଣ ଏବଂ ଏହାର ଉତ୍ସ କ’ଣ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଓଜୋନ୍ ସ୍ତରର କ୍ଷୟ ପାଇଁ ଦାୟୀ ମୁଖ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍ ହେଲା କ୍ଲୋରୋଫ୍ଲୋରୋକାର୍ବନ୍ (CFC) । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ରେଫ୍ରିଜରେଟର ବା ଶୀତଳୀକରଣ ଯନ୍ତ୍ରରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ ।

12. ସର୍ବଭୋଜୀ (Omnivore) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଜୀବ ଉଭୟ ଉଦ୍ଭିଦଜାତ ପଦାର୍ଥ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାକୁ ସର୍ବଭୋଜୀ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ: ମଣିଷ, କୁକୁର ।

13. ପୋଷକ ଚକ୍ର (Nutrient Cycle) କ’ଣ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଜୀବ ଶରୀର ଏବଂ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ପୋଷକ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଚକ୍ରାକାର ଗତିକୁ ପୋଷକ ଚକ୍ର କୁହାଯାଏ ।

14. ଜୈବ-ଅବନମିତକ୍ଷମ ବର୍ଜ୍ୟ (Biodegradable waste) କ’ଣ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ (ଯଥା: ପନିପରିବା ଚୋପା, କାଗଜ) ଅଣୁଜୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପଘଟିତ ହୋଇ ମାଟିରେ ମିଶିଯାନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜୈବ-ଅବନମିତକ୍ଷମ ବର୍ଜ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

15. 'କଳ୍ପବୃକ୍ଷ' ସଂସ୍ଥା କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: 'କଳ୍ପବୃକ୍ଷ' ସଂସ୍ଥା ଦିଲ୍ଲୀ ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଉପରେ ଗବେଷଣା କରିବା ସହ ସବୁଜ ବଳୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପରିବେଶ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରସାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ।

16. ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ କେତେ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଓ କ’ଣ କ’ଣ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ: (୧) ଜଳବାୟୁ କାରକ, (୨) ଅଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ (ଖଣିଜ ଲବଣ), ଏବଂ (୩) ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ (ପୁଷ୍ଟିସାର, ଶ୍ୱେତସାର) ।

17. ପୋଷକ କୁଣ୍ଡ (Nutrient Pool) କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଅପଘଟକମାନେ ମୃତ ଜୀବଙ୍କ ଶରୀରକୁ ବିଭାଜିତ କରି ସେଥିରୁ ମୌଳିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ମାଟିରେ ମିଶାନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମାଟିରେ ପୋଷକ କୁଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

18. ବିଶ୍ୱତାପନ (Global Warming) ର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO₂) ଓ ଅନ୍ୟ ସବୁଜ କୋଠରି ଗ୍ୟାସ୍‌ର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ହିଁ ବିଶ୍ୱତାପନର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ।

19. ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ତାପଗତି ନିୟମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ । [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ପ୍ରଥମ ନିୟମ ଶକ୍ତିର ରୂପାନ୍ତରଣ ବିଷୟରେ କହୁଥିବା ବେଳେ (ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ବା ବିନାଶ ହୁଏନାହିଁ), ଦ୍ୱିତୀୟ ନିୟମ କହେ ଯେ ରୂପାନ୍ତରଣ ବେଳେ କିଛି ଶକ୍ତି ତାପ ରୂପେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।

20. ଶୀର୍ଷ ଭକ୍ଷକ (Top Consumer) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ଶେଷ ସ୍ତରରେ ଥିବା ମାଂସାଶୀ ପ୍ରାଣୀ, ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଖାଦ୍ୟରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାକୁ ଶୀର୍ଷ ଭକ୍ଷକ କୁହାଯାଏ ।

(ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟାମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ)

1. ଉତ୍ପାଦକ ଓ ଅପଘଟକ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ । [3 Marks] |

2. ୧୦% ନିୟମ (Ten Percent Law) ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ । [3 Marks] ଉତ୍ତର: ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ଲିଣ୍ଡେମାନ୍ ଏହି ନିୟମ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଗୋଟିଏ ଖାଦ୍ୟସ୍ତରରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଖାଦ୍ୟସ୍ତରକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରବାହିତ ହେବାବେଳେ ମାତ୍ର ୧୦% ଶକ୍ତି ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ ଏବଂ ବାକି ଶକ୍ତି ତାପ ରୂପେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ଉଦାହରଣ: ଯଦି ଉତ୍ପାଦକ ସ୍ତରରେ ୧୦୦ କ୍ୟାଲୋରୀ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ତେବେ ତୃଣଭୋଜୀ ପାଖକୁ ୧୦ କ୍ୟାଲୋରୀ ଏବଂ ମାଂସାଶୀ ପାଖକୁ ମାତ୍ର ୧ କ୍ୟାଲୋରୀ ଶକ୍ତି ଯିବ ।

3. ଜୈବ ପରିବର୍ଦ୍ଧନ (Biomagnification) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? [3 Marks] ଉତ୍ତର: କେତେକ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ (ଯଥା: କୀଟନାଶକ) ଜୀବ ଶରୀରରେ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ କିମ୍ବା ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏନାହିଁ । ଏହା ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତରକୁ ଯାଇ ଶୀର୍ଷ ଭକ୍ଷକ ଶରୀରରେ ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣରେ ଜମା ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜୈବ ପରିବର୍ଦ୍ଧନ କୁହାଯାଏ ।

4. ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଜାଲି ମଧ୍ୟରେ ୩ଟି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

1. ଗଠନ: ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ସରଳରେଖା ସଦୃଶ ହୋଇଥାଏ , କିନ୍ତୁ ଖାଦ୍ୟ ଜାଲି ଏକାଧିକ ଶୃଙ୍ଖଳର ସମାହାର ଯୋଗୁଁ ଜଟିଳ ହୋଇଥାଏ ।
2. ଖାଦ୍ୟ ବିକଳ୍ପ: ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଗୋଟିଏ ଜୀବ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ଜୀବକୁ ଖାଏ, କିନ୍ତୁ ଖାଦ୍ୟ ଜାଲିରେ ଗୋଟିଏ ଜୀବ ପାଇଁ ଏକାଧିକ ଖାଦ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ଥାଏ ।
3. ସ୍ଥାୟିତ୍ୱ: ଖାଦ୍ୟ ଜାଲି ପରିସଂସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ସ୍ଥାୟୀ କରିଥାଏ ।
4. 
   

5. ସଂଖ୍ୟା ପିରାମିଡ୍ (Pyramid of Numbers) ବିଷୟରେ ଲେଖ । [3 Marks]

ଉତ୍ତର: ପରିସଂସ୍ଥାରେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟସ୍ତରରେ ଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ପିରାମିଡ୍‌କୁ ସଂଖ୍ୟା ପିରାମିଡ୍ କୁହାଯାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଉତ୍ପାଦକମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଥାଏ ଏବଂ ଉପର ସ୍ତରକୁ ଗଲେ ଭକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମାଗତ ଭାବେ କମି କମି ଯାଏ ।

6. ଜୈବିକ ଓ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନର ସମ୍ପର୍କ ବୁଝାଅ । [3 Marks]

ଉତ୍ତର: ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଜୈବିକ (ଜୀବ) ଓ ଅଜୈବିକ (ମାଟି, ପାଣି, ପବନ) ଉପାଦାନ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ଉଦ୍ଭିଦ (ଜୈବିକ) ମାଟି ଓ ପାଣି (ଅଜୈବିକ) ରୁ ପୋଷକ ନେଇ ବଢନ୍ତି । ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅପଘଟକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ବିଭାଜିତ କରି ପୁନର୍ବାର ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି ।

7. ଶକ୍ତି ପିରାମିଡ୍ (Pyramid of Energy) ସର୍ବଦା ସିଧା କାହିଁକି? [3 Marks] ଉତ୍ତର: ତାପଗତି ବିଜ୍ଞାନର ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଶକ୍ତି ଗୋଟିଏ ସ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ତରକୁ ଗଲେ କିଛି ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ତେଣୁ ନିମ୍ନ ସ୍ତର (ଉତ୍ପାଦକ) ରେ ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତି ଥାଏ ଏବଂ ଉପର ସ୍ତରକୁ ଗଲେ ଶକ୍ତି କମି କମି ଯାଏ । ତେଣୁ ଶକ୍ତି ପିରାମିଡ୍ ସର୍ବଦା ସିଧା ରହେ ।

8. ଓଜୋନ୍ ସ୍ତର କ୍ଷୟର ପ୍ରଭାବ ଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ? [3 Marks]

ଉତ୍ତର: ଓଜୋନ୍ ସ୍ତରରେ ଛିଦ୍ର ହେବା ଫଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କ୍ଷତିକାରକ ଅତିବାଇଗଣି ରଶ୍ମି (UV rays) ସିଧାସଳଖ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପହଞ୍ଚୁଛି । ଏହାଦ୍ୱାରା:

1. ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଠାରେ ଚର୍ମ କର୍କଟ (Skin cancer) ରୋଗ ହୁଏ ।
2. ଆଖିରେ ପରଳ ରୋଗ (Cataract) ଦେଖାଦିଏ ।
3. ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଏ ।
4. 
   

9. ଜୈବ-ଅବନମିତଅକ୍ଷମ ବର୍ଜ୍ୟର କୁପ୍ରଭାବ ଲେଖ । [3 Marks]

ଉତ୍ତର: ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, କାଚ ଓ ପଲିଥିନ୍ ଭଳି ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଅପଘଟିତ ନ ହୋଇ ପରିବେଶରେ ଜମା ହୋଇ ରହେ ।

1. ଏହା ମୃତ୍ତିକା ଓ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ କରେ ।
2. ଏହା ଜଳ ନିଷ୍କାସନରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
3. ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଜୈବ ପରିବର୍ଦ୍ଧନ ଘଟାଏ ।
4. 
   

10. ସ୍ଥୂଳ ପୋଷକ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୋଷକ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ସ୍ଥୂଳ ପୋଷକ (Macronutrients): ଜୀବ ଶରୀର ପାଇଁ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ଉପାଦାନ । ଉଦାହରଣ: କାର୍ବନ, ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍, ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ।
• ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୋଷକ (Micronutrients): ଜୀବ ଶରୀର ପାଇଁ ଖୁବ୍ କମ୍ ପରିମାଣରେ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ଉପାଦାନ । ଉଦାହରଣ: କପର, ଜିଙ୍କ, ମାଙ୍ଗାନିଜ ।
• 
  

11. ଅମ୍ଳ ବର୍ଷାର ୩ଟି କ୍ଷତିକାରକ ପ୍ରଭାବ ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

1. ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗଛଲତା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।
2. ଶସ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପାଏ ।
3. ପୁରାତନ କୋଠାବାଡ଼ି ଓ ସ୍ମାରକୀ (ଯଥା: ତାଜମହଲ) ର କ୍ଷତି ଘଟାଏ ।
4. 
   

12. 'କେରଳ ଶାସ୍ତ୍ର ସାହିତ୍ୟ ପରିଷଦ' ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର: ଏହା ଏକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ ଯାହା ୧୯୭୦ ମସିହାରୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି । ଏହା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍, ଧୂମହୀନ ଚୁଲି ଓ କୋଇଲାର ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଉଛି ।

13. ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତି ପ୍ରବାହ କିପରି ହୁଏ? (ସଂକ୍ଷେପରେ) [3 Marks] ଉତ୍ତର: ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ସୂର୍ଯ୍ୟ । ସୌରଶକ୍ତି ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପାଦକ (ଉଦ୍ଭିଦ) ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ ହୁଏ । ତା’ପରେ ଖାଦ୍ୟ ଆକାରରେ ତୃଣଭୋଜୀ, ମାଂସାଶୀ ଓ ଶୀର୍ଷ ଭକ୍ଷକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ । ଶେଷରେ ଅପଘଟକମାନେ ମୃତ ଶରୀରରୁ ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରବାହ ଏକମୁଖୀ ଅଟେ ।

14. ବମ୍ବେ ନାଚୁରାଲ୍ ହିଷ୍ଟ୍ରି ସୋସାଇଟି (BNHS) ର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ? [3 Marks]

ଉତ୍ତର: ୧୮୮୩ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ସଂସ୍ଥା ବନ୍ୟଜୀବ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି । ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଗବେଷଣା ଓ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରେ ।

15. ଚାଇନାର ଲୋକପ୍ରବାଦଟି ପରିବେଶ ସଚେତନତା ବିଷୟରେ କ’ଣ କହେ? [3 Marks]

ଉତ୍ତର: ଚାଇନାର ଲୋକପ୍ରବାଦ ଅନୁଯାୟୀ: "ଯଦି ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରୁଛ ତେବେ ଧାନଚାଷ କର, ଯଦି ଦଶ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରୁଛ ତେବେ ଗଛ ଲଗାଅ, ଏବଂ ଯଦି ୧୦୦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରୁଛ ତେବେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷିତ କର" ।

(ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ)

1. ପରିସଂସ୍ଥାର ଗାଠନିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । [4 Marks]

ଉତ୍ତର: ପରିସଂସ୍ଥା ମୁଖ୍ୟତଃ ୪ଟି ଉପାଦାନକୁ ନେଇ ଗଠିତ:

1. ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ (Abiotic): ମାଟି, ପାଣି, ପବନ ଓ ଖଣିଜ ଲବଣ । ଏହା ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପରିବେଶ ଯୋଗାଏ ।
2. ଉତ୍ପାଦକ (Producers): ସମସ୍ତ ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଯେଉଁମାନେ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ।
3. ଭକ୍ଷକ (Consumers): ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ଏମାନେ ପ୍ରାଥମିକ (ତୃଣଭୋଜୀ), ଦ୍ୱିତୀୟକ (ମାଂସାଶୀ) ଓ ତୃତୀୟକ ଭକ୍ଷକରେ ବିଭକ୍ତ ।
4. ଅପଘଟକ (Decomposers): ବୀଜାଣୁ ଓ କବକ, ଯେଉଁମାନେ ମୃତ ଶରୀରକୁ ଅପଘଟନ କରି ପରିବେଶକୁ ପରିଷ୍କାର ରଖନ୍ତି ଓ ପୋଷକ ଫେରାନ୍ତି ।
5. 
   

2. ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ କ’ଣ? ଏକ ତୃଣଭୂମି ପରିସଂସ୍ଥାର ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ । [4 Marks] ଉତ୍ତର:

ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ: ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଉତ୍ପାଦକଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଭିନ୍ନ ଭକ୍ଷକ ସ୍ତର ଦେଇ ଶକ୍ତିର ଧାରାବାହିକ ପ୍ରବାହକୁ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ କୁହାଯାଏ । ତୃଣଭୂମିର ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ:

• ଉତ୍ପାଦକ: ଘାସ (ସୌରଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରେ) ।
• ପ୍ରାଥମିକ ଭକ୍ଷକ: ଝିଣ୍ଟିକା (ଘାସ ଖାଏ) ।
• ଦ୍ୱିତୀୟକ ଭକ୍ଷକ: ବେଙ୍ଗ (ଝିଣ୍ଟିକାକୁ ଖାଏ) ।
• ତୃତୀୟକ ଭକ୍ଷକ: ସାପ (ବେଙ୍ଗକୁ ଖାଏ) ।
• ଶୀର୍ଷ ଭକ୍ଷକ: ଚିଲ ବା ଛଞ୍ଚାଣ (ସାପକୁ ଖାଏ) ।

ପ୍ରବାହ: ଘାସ → ଝିଣ୍ଟିକା → ବେଙ୍ଗ → ସାପ → ଚିଲ ।

3. ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ଯୋଗୁଁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ୪ଟି ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର । [4 Marks] ଉତ୍ତର:

1. ବିଶ୍ୱତାପନ (Global Warming): ସବୁଜ କୋଠରି ଗ୍ୟାସ୍ ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ପୃଥିବୀର ତାପମାତ୍ରା ବଢୁଛି ଓ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ।
2. ଓଜୋନ୍ ସ୍ତର କ୍ଷୟ: CFC ଗ୍ୟାସ୍ ଯୋଗୁଁ ଓଜୋନ୍ ସ୍ତରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇ ଅତିବାଇଗଣି ରଶ୍ମି ପୃଥିବୀକୁ ଆସୁଛି ।
3. ଅମ୍ଳ ବର୍ଷା: ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଯୋଗୁଁ ଅମ୍ଳ ବର୍ଷା ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲ ଓ କୋଠାବାଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି ।
4. ଜୈବ ପରିବର୍ଦ୍ଧନ: କୀଟନାଶକ ଓ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବର୍ଜ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ମିଶି ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ମଣିଷଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ହାନି କରୁଛି ।
5. 
   

4. ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତି ପ୍ରବାହର କୌଶଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । [4 Marks] ଉତ୍ତର: ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତି ପ୍ରବାହ ନିମ୍ନଲିଖିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୁଏ:

1. ସୌରଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ: ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରୁ ମାତ୍ର ୧% ଶକ୍ତି ଖାଦ୍ୟରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି ।
2. ଏକମୁଖୀ ପ୍ରବାହ: ଶକ୍ତି ସର୍ବଦା ସୂର୍ଯ୍ୟ → ଉତ୍ପାଦକ → ଭକ୍ଷକ → ଅପଘଟକ ଦିଗରେ ଗତି କରେ । ଏହା ଫେରିପାରେ ନାହିଁ ।
3. ତାପଗତି ନିୟମ: ଶକ୍ତିର ରୂପାନ୍ତରଣ ବେଳେ କିଛି ଶକ୍ତି ତାପ ରୂପେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।
4. ୧୦% ନିୟମ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତରରେ ମାତ୍ର ୧୦% ଶକ୍ତି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ତରକୁ ଯାଏ । ତେଣୁ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଖୁବ୍ ବେଶୀରେ ୫ଟି ସ୍ତର ରହିପାରେ ।
5. 
   

5. ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍ କେତେ ପ୍ରକାର ଓ କ’ଣ କ’ଣ? ବୁଝାଇ ଲେଖ । [4 Marks] ଉତ୍ତର: ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍ ୩ ପ୍ରକାରର:

1. ସଂଖ୍ୟା ପିରାମିଡ୍: ଏଥିରେ ଉତ୍ପାଦକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସର୍ବାଧିକ ଥାଏ ଓ ଶୀର୍ଷ ଭକ୍ଷକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସର୍ବନିମ୍ନ ଥାଏ । ଏହା ସିଧା (Upright) ହୋଇଥାଏ ।
2. ଜୈବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ପିରାମିଡ୍: ଜୀବମାନଙ୍କର ଓଜନକୁ ନେଇ ଏହା ଗଠିତ । ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଉତ୍ପାଦକଙ୍କ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅଧିକ ଥାଏ ।
3. ଶକ୍ତି ପିରାମିଡ୍: ଏହା ଶକ୍ତିର ପରିମାଣକୁ ଦର୍ଶାଏ । ଏହା ସର୍ବଦା ସିଧା କାରଣ ଶକ୍ତି ପ୍ରବାହ ବେଳେ ଶକ୍ତି କମି କମି ଯାଏ ।
4. 
   

6. ଆମେ ନିଜ ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବା? [4 Marks] ଉତ୍ତର: ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ:

1. ବୃକ୍ଷରୋପଣ: ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଇବା ଓ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ରୋକିବା ।
2. ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା: ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର କମାଇବା ଏବଂ ଜୈବ-ଅବନମିତକ୍ଷମ ବର୍ଜ୍ୟକୁ ଖତରେ ପରିଣତ କରିବା ।
3. ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଗାଡ଼ି ବଦଳରେ ସାଧାରଣ ପରିବହନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଓ ଧୂମହୀନ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
4. ଜନସଚେତନତା: ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷିତ କରାଇବା ।
5. 
   

7. ଜୀବମଣ୍ଡଳର ଗଠନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର । [4 Marks] ଉତ୍ତର: ଜୀବମଣ୍ଡଳ (Biosphere) ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିସଂସ୍ଥା । ଏହା ତିନୋଟି ମଣ୍ଡଳକୁ ନେଇ ଗଠିତ:

• ଜଳମଣ୍ଡଳ: ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଆଦି (ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଜଳ ଭାଗ) ।
• ବାୟୁମଣ୍ଡଳ: ପୃଥିବୀକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ବାୟୁର ଆସ୍ତରଣ (ଯବକ୍ଷାରଜାନ, ଅମ୍ଳଜାନ ଆଦି ଗ୍ୟାସ୍) ।
• ଅଶ୍ମମଣ୍ଡଳ: ମାଟି, ପଥର ଓ ପାହାଡ଼ (ପୃଥିବୀର ସ୍ଥଳ ଭାଗ) । ଏହି ତିନି ମଣ୍ଡଳର ସମନ୍ୱୟରେ ଜୀବନ ଧାରଣ ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି ।
• 
  

8. ଜୈବ ପରିବର୍ଦ୍ଧନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । [4 Marks] ଉତ୍ତର:

• ପ୍ରକ୍ରିୟା: ଫସଲରେ ବ୍ୟବହୃତ କୀଟନାଶକ ବର୍ଷା ପାଣିରେ ଧୋଇ ହୋଇ ଜଳାଶୟକୁ ଯାଏ । ସେଠାରୁ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଛୋଟ ଜୀବଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଜୀବମାନେ ଛୋଟ ଜୀବଙ୍କୁ ଖାଆନ୍ତି, ଏହି ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବଢିଚାଲେ ।
• ପ୍ରଭାବ:
1. ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଅଣ୍ଡା ଖୋଳପା ପତଳା ହୋଇଯାଏ ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ।

ମଣିଷ ଶରୀରରେ କର୍କଟ ଓ ଅନ୍ୟ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

(ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ)

1. ପରିସଂସ୍ଥା ଶବ୍ଦଟି କେଉଁ ମସିହାରେ ପ୍ରଚଳନ ହୋଇଥିଲା? [1 Mark]
2. ଉତ୍ପାଦକ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? [1 Mark]
3. ସର୍ବଭୋଜୀର ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ଦିଅ । [1 Mark]
4. CFC ର ପୂରା ନାମ କ’ଣ? [1 Mark]
5. ଜଳମଣ୍ଡଳ କ’ଣ? [2 Marks]
6. ଅପଘଟକର ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ । [2 Marks]
7. ପ୍ରାଥମିକ ଭକ୍ଷକ ସର୍ବଦା ____ ହୋଇଥାନ୍ତି । (ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର) [1 Mark]
8. ଜୈବିକ ଓ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟରେ ୨ଟି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ । [2 Marks]
9. ପୋଷକ ଚକ୍ର କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? [2 Marks]
10. ଜୈବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Biomass) କ’ଣ? [2 Marks]
11. ସମସ୍ଥିତି (Homeostasis) ବୁଝାଅ । [2 Marks]
12. ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଶକ୍ତି ପ୍ରବାହ କାହିଁକି ଏକତରଫା? [3 Marks]
13. ଦଶ ପ୍ରତିଶତ ନିୟମଟିକୁ ଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ । [3 Marks]
14. ଜୈବ ପରିବର୍ଦ୍ଧନ କିପରି ମଣିଷକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ? [3 Marks]
15. ସବୁଜ କୋଠରି ପ୍ରଭାବ କ’ଣ? ଏହାର ଫଳାଫଳ ଲେଖ । [3 Marks]
16. ଓଜୋନ୍ ସ୍ତର କ୍ଷୟ ହେବାର କାରଣ ଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋଚନା କର । [3 Marks]
17. ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଜାଲି ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ । [3 Marks]
18. ଅମ୍ଳ ବର୍ଷା କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ? [3 Marks]
19. 'ସଂଖ୍ୟା ପିରାମିଡ୍' ଉପରେ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ । [3 Marks]
20. ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଅପଘଟକର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାହିଁକି? [3 Marks]
21. କଠିନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା କାହିଁକି ଏକ ସମସ୍ୟା ହୋଇପଡ଼ିଛି? [3 Marks]
22. ଶକ୍ତିର ପ୍ରବାହ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତାପଗତି ବିଜ୍ଞାନର ନିୟମ ଦ୍ୱୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । [4 Marks]
23. ଏକ ତୃଣଭୂମି ପରିସଂସ୍ଥାର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । [4 Marks]
24. ଜୀବମଣ୍ଡଳର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ ଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ଦିଅ । [4 Marks]
25. ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନର ଭୂମିକା ଆଲୋଚନା କର । [4 Marks]
26. ଇକୋଲୋଜିକାଲ ପିରାମିଡ୍ କ’ଣ? ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପିରାମିଡ୍ ବିଷୟରେ ଚିତ୍ର ସହ ଆଲୋଚନା କର । [4 Marks]
27. "ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଶକ୍ତିର ପ୍ରବାହ ଏକତରଫା କିନ୍ତୁ ପୋଷକର ପ୍ରବାହ ଚକ୍ରାକାର" - ଯୁକ୍ତି ଦର୍ଶାଅ । [4 Marks]
28. ବିଶ୍ୱତାପନର କାରଣ ଓ ନିରାକରଣ ବିଷୟରେ ଏକ ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖ । [4 Marks]
29. ଜୈବ-ଅବନମିତକ୍ଷମ ଓ ଜୈବ-ଅବନମିତଅକ୍ଷମ ବର୍ଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ । [3 Marks]
30. ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷାରେ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଅ । [3 Marks]