ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ – Book Q A Class 10 ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ
୧. 5R ନୀତି କ’ଣ ? ଏହାଦ୍ଵାରା ଆମର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦମାନଙ୍କର କିପରି ସୁରକ୍ଷା ହୋଇପାରିବ ଦର୍ଶାଅ।
ଉତ୍ତର:
ପରିବେଶ ତଥା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ସୁପରିଚାଳନା ପାଇଁ '5R' ନୀତି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ। ଏହି ୫ଟି 'R' ହେଲା:
| ନୀତି (Principle) | ଅର୍ଥ (Meaning) | ବିବରଣୀ |
| 1. Refuse | ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ | ପରିବେଶ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ବସ୍ତୁ (ଯଥା: ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍) ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ମନା କରିବା। |
| 2. Reduce | ସମ୍ବରଣ | ଆବଶ୍ୟକତା ମୁତାବକ ସମ୍ପଦ ବ୍ୟବହାର କରିବା। ଯଥା: ବିଜୁଳି ଓ ଜଳର ଅପଚୟ ରୋକିବା। |
| 3. Reuse | ପୁନଃବ୍ୟବହାର | ଗୋଟିଏ ଜିନିଷକୁ ଫିଙ୍ଗି ନ ଦେଇ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର କରିବା (ଯଥା: ଲଫାପା, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ)। |
| 4. Repurpose | ପୁନଃଉପଯୋଗ | ବ୍ୟବହାର ଅନୁପଯୋଗୀ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଅନ୍ୟ କାମରେ ଲଗାଇବା (ଯଥା: ଫଟା ବାଲ୍ଟିରେ ଗଛ ଲଗାଇବା)। |
| 5. Recycle | ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ | ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁରୁ (କାଚ, କାଗଜ, ଧାତୁ) ନୂତନ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା। |
💡 Trick to Remember:
"RRRRR" formula: Refuse ➡️ Reduce ➡️ Reuse ➡️ Repurpose ➡️ Recycle
୨. ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟହେବାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ଉତ୍ତର:
ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ମନୁଷ୍ୟକୃତ। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
ବିକାଶମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ: ରାସ୍ତା, ରେଳପଥ, କଳକାରଖାନା ଓ ଡ୍ୟାମ୍ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ଜଙ୍ଗଲ କଟାଯାଉଛି।
ଜନବସତି ବୃଦ୍ଧି: ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ଚାଷଜମି ଓ ଘର ତିଆରି ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କରାଯାଉଛି।
ଜଙ୍ଗଲ ନିଆଁ (Forest Fire): ପ୍ରାକୃତିକ କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟକୃତ କାରଣରୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଆଁ ଲାଗି ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଗଛ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଶିଳ୍ପାୟନ: କାଗଜ କଳ, ଆସବାବପତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ କଞ୍ଚାମାଲ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଗଛ କଟାଯାଉଛି।
ପୋଡ଼ୁଚାଷ: ଆଦିବାସୀମାନେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ପୋଡ଼ି ଚାଷ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।
୩. ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଦକ୍ଷେପ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ଉତ୍ତର:
ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସୁପରିଚାଳନା ପାଇଁ ନିମ୍ନ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ଉଚିତ:
ନୂତନ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି: ପତିତ ଜମି ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପକ ବୃକ୍ଷରୋପଣ (Afforestation) କରାଯିବା ଦରକାର।
ସାମାଜିକ ବନୀକରଣ: ରାସ୍ତାକଡ଼, ବିଦ୍ୟାଳୟ ହତା ଓ ପଡ଼ିଆ ଜମିରେ ଗଛ ଲଗାଇବା।
ଯୁଗ୍ମ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା (JFM): ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଜଙ୍ଗଲର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରିବା। ଏଥିରେ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ କିଛି ଅଂଶ ମିଳିଥାଏ।
ବୈଷୟିକ କୌଶଳ: ଉପଗ୍ରହ ଚିତ୍ର (Satellite Image) ମାଧ୍ୟମରେ ଜଙ୍ଗଲର ସ୍ଥିତି ପରଖିବା ଏବଂ ହେଲିକପ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ଜଙ୍ଗଲ ନିଆଁ ଲିଭାଇବା।
୪. ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ଅଂଶୀଦାରମାନେ କିଏ ? ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାରେ ଏମାନଙ୍କର ଭୂମିକା କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର:
ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ମୁଖ୍ୟତଃ ୪ ପ୍ରକାର ଅଂଶୀଦାର (Stakeholders) ଅଛନ୍ତି:
ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିବାସୀ: ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ବା ପାଖରେ ରହୁଥିବା ଲୋକ। ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲର ସ୍ଥାୟୀ ସୁରକ୍ଷା ଚାହାନ୍ତି କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ (ଉଦା: ବିଷୋଇ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ)।
ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ: ସରକାରୀ ବିଭାଗ ଯାହା ଜଙ୍ଗଲର ମାଲିକାନା ଓ ପରିଚାଳନା ଦାୟିତ୍ଵରେ ଥାଏ।
ଶିଳ୍ପପତି: ଯେଉଁମାନେ କଞ୍ଚାମାଲ (କାଠ, କେନ୍ଦୁପତ୍ର) ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଏମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଲାଭଖୋର ମନୋଭାବ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀ ଓ ପରିବେଶବିତ୍: ଯେଉଁମାନେ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ପ୍ରକୃତିର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଭୂମିକା: ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିବାସୀ ଓ ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। (ଉଦାହରଣ: ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନ)।
୫. ‘ଜଙ୍ଗଲ ହେଉଛି ଜୈବବିବିଧତାର ଉତ୍ସ’ – ଏହି ଉକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।
ଉତ୍ତର:
ଜଙ୍ଗଲ କେବଳ ଗଛଲତାର ସମାହାର ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଅଣୁଜୀବ ଓ ଉଦ୍ଭିଦଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ଆବାସସ୍ଥଳୀ।
ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବ (Biodiversity) ଏକାଠି ବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଏହି ଜୀବମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଫଳରେ ଜୈବବିବିଧତା ହ୍ରାସ ପାଏ। ତେଣୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜୈବବିବିଧତାର ମୂଳାଧାର ବା ହଟସ୍ପଟ୍ (Biodiversity Hotspot) କୁହାଯାଏ।
୬. ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର କମିବାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର କିପରି ସମୃଦ୍ଧ କରାଯାଇପାରିବ ?
ଉତ୍ତର:
କାରଣ:
ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳ ବ୍ୟବହାର।
ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ ବର୍ଷାଜଳ ମାଟି ଭିତରକୁ ଶୋଷି ହୋଇପାରୁନାହିଁ।
କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଗଭୀର ନଳକୂପ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳ ଉତ୍ତୋଳନ।
ସହରୀକରଣ ଯୋଗୁଁ କଂକ୍ରିଟ୍ ରାସ୍ତା ଓ ଘର ବଢ଼ିବା ଫଳରେ ଜଳ ଭୂତଳକୁ ଯାଇପାରୁନାହିଁ।
ସମୃଦ୍ଧ କରିବାର ଉପାୟ:
ବୃକ୍ଷରୋପଣ: ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଇଲେ ମାଟିର ଜଳଧାରଣ କ୍ଷମତା ବଢ଼େ।
ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା (Watershed Management): ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଟକ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ।
ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ (Rainwater Harvesting): ଛାତ ଉପର ବର୍ଷା ପାଣିକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଭୂତଳକୁ ଛାଡ଼ିବା।
୭. ବୃଷ୍ଟିଜଳ ସଂରକ୍ଷଣର ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
ଉତ୍ତର:
ବୃଷ୍ଟିଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ (Rainwater Harvesting) ର ପ୍ରମୁଖ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
ପୋଖରୀ ଓ ଗଡ଼ିଆ ଖୋଳିବା: ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରେ ପୋଖରୀ ଖୋଳି ବର୍ଷାଜଳ ସଞ୍ଚୟ କଲେ ତାହା ଧୀରେ ଧୀରେ ମାଟି ତଳକୁ ଯାଇ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବଢ଼ାଏ।
ଛାତ ଉପର ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ: ଘର ଛାତ ଉପରେ ପଡୁଥିବା ବର୍ଷାଜଳକୁ ପାଇପ୍ ଯୋଗେ ଆଣି ଏକ ଇଙ୍ଗୁରା ଗାତ (Soak pit) କିମ୍ବା ଟାଙ୍କିରେ ଜମା କରାଯାଏ।
ଅଟକ ବନ୍ଧ (Check Dam): ଛୋଟ ନାଳ ବା ଝରଣା ଉପରେ ଛୋଟ ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧି ପାଣି ଅଟକାଇଲେ ତାହା ଭୂତଳକୁ ଶୋଷି ହୁଏ।
୮. ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଦ୍ଵାରା ଆମକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସୁବିଧା ମିଳିପାରିଛି ? ଆମେ ଏହାର ବିକଳ୍ପ ଚିନ୍ତା କରିବା କାହିଁକି ଦରକାର ?
ଉତ୍ତର:
ସୁବିଧା:
କୃଷି ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ଜଳସେଚନର ସୁବିଧା।
ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ।
ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ।
ବିକଳ୍ପ ଚିନ୍ତାର ଆବଶ୍ୟକତା (ଅସୁବିଧା):
ବିସ୍ଥାପନ: ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ନିଜ ଭିଟାମାଟି ହରାଇ ବିସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି (ଯଥା: ନର୍ମଦା ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନ)।
ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ: ବହୁମୂଲ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୈବବିବିଧତା ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ: କେବଳ କେନାଲ୍ ପାଖ ଲୋକେ ଲାଭ ପାଆନ୍ତି।
ତେଣୁ ବଡ଼ ବନ୍ଧ ବଦଳରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀବନ୍ଧ ଓ ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା ଭଳି ବିକଳ୍ପ ଉପାୟ ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ।
୯. ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ।
(କ) ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା କ'ଣ ?
ଉତ୍ତର: ମୃତ୍ତିକା ଓ ଜଳର ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଜୈବପିଣ୍ଡ (Biomass) ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ପାହାଡ଼ର ଗଡ଼ାଣିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପଥର ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା କୁହାଯାଏ।
(ଖ) କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା କିପରି ଉପଯୋଗୀ ?
ଉତ୍ତର: ଏହା ଦ୍ଵାରା ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ହୁଏ, ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ବିସ୍ଥାପନ ସମସ୍ୟା ହୁଏ ନାହିଁ।
(ଗ) ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କିପରି କରାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: ଘରର ଛାତ ଉପର ବର୍ଷାଜଳକୁ ପାଇପ୍ ଯୋଗେ ଆଣି ମାଟି ତଳେ ଥିବା ଟାଙ୍କି ବା ବାଲିଶଯ୍ୟା (Recharge pit) ମଧ୍ୟକୁ ଛଡ଼ାଯାଏ।
(ଘ) ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାରେ କି କି ଅସୁବିଧା ରହିଛି ?
ଉତ୍ତର: ଆଦିବାସୀଙ୍କ ବିସ୍ଥାପନ, ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବା ଏବଂ ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ବିଗିଡ଼ିବା।
(ଙ) କୋଇଲା ଓ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଜନିତ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିଷୟରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଦିଅ।
ଉତ୍ତର: ଏଗୁଡ଼ିକର ଦହନ ଫଳରେ $CO_2$, ସଲଫର୍ ଓ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏ, ଯାହା ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଓ ବିଶ୍ୱତାପନ (Global Warming) ର କାରଣ ସାଜେ।
(ଚ) ପୁନର୍ବ୍ଯବହାର (Reuse):
ଉତ୍ତର: କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଫିଙ୍ଗି ନ ଦେଇ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର କରିବା। ଏହା ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଠାରୁ ଭଲ କାରଣ ଏଥିରେ ଶକ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏନାହିଁ।
(ଛ) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ସଂରକ୍ଷଣରେ ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନଙ୍କର ଭୂମିକା:
ଉତ୍ତର: ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି (ଯଥା: ବିଷୋଇ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ)।
(ଜ) IUCN:
ଉତ୍ତର: International Union for Conservation of Nature. ଏହା ବିଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ 'ରେଡ୍ ଡାଟା ବୁକ୍' (Red Data Book) ପ୍ରକାଶ କରେ।
(ଝ) ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାରେ ଜନ ସଚେତନତାର ଭୂମିକା:
ଉତ୍ତର: ଲୋକମାନେ ସଚେତନ ହେଲେ ଚିପ୍କୋ ଭଳି ଆନ୍ଦୋଳନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଙ୍ଗଲ ଧ୍ୱଂସକୁ ରୋକାଯାଇପାରିବ।
(ଞ) ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନ:
ଉତ୍ତର: ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଗଡ଼ୱାଲରେ ଗଛ କାଟିବା ବିରୋଧରେ ମହିଳାମାନେ ଗଛକୁ କୁଣ୍ଢାଇ ଧରି ଯେଉଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ ତାହା ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ।
(ଟ) ବିଷୋଇ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ:
ଉତ୍ତର: ରାଜସ୍ଥାନର ଏକ ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଯେଉଁମାନେ ଗଛ ଓ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାଆନ୍ତି (ଉଦା: ଅମ୍ରିତା ଦେବୀ ବିଷୋଇ)।
୧୦. ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ।
(କ) ଅଟକ ବନ୍ଧ ବା ଆଡିବନ୍ଧ (Check dam) କ'ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଜଳସ୍ରୋତକୁ ଅଟକାଇ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ଛୋଟ ବନ୍ଧକୁ ଅଟକ ବନ୍ଧ କୁହାଯାଏ।
(ଖ) ଜଳଛାୟା ଅଞ୍ଚଳ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
ଉତ୍ତର: ପାହାଡ଼ର ଯେଉଁ ଗଡ଼ାଣିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ବର୍ଷାଜଳ ତଳକୁ ବହିଆସେ, ତାହାକୁ ଜଳଛାୟା ଅଞ୍ଚଳ କୁହାଯାଏ।
(ଗ) ବିଶ୍ଵ ବନ୍ୟଜୀବ ପାଣ୍ଠି (WWF) ର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ ?
ଉତ୍ତର: ବିଶ୍ଵ ଜୈବବିବିଧତାର ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସମାନ ଓ ପରିପୋଷଣକାରୀ ବ୍ୟବହାର ନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
(ଘ) ରେଡ଼୍ ଡାଟା ବୁକ୍ରେ କେଉଁ କେଉଁ ରଙ୍ଗର ପୃଷ୍ଠା ରହିଛି ?
ଉତ୍ତର: ରେଡ଼୍ ଡାଟା ବୁକ୍ରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗୋଲାପି (Pink) (ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଜାତି ପାଇଁ) ଏବଂ ସବୁଜ (Green) (ବିପଦମୁକ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ) ପୃଷ୍ଠା ରହିଛି।
(ଡ) ଯୁଗ୍ମ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା କ'ଣ ?
ଉତ୍ତର: ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ମିଳିତ ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ଓ ପରିଚାଳନା କରିବା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଯୁଗ୍ମ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା (JFM) କୁହାଯାଏ।
୧୧. ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ।
(କ) ଉଦ୍ଭିଦ ଉଦ୍ୟାନ କେଉଁ ପ୍ରକାର ସଂରକ୍ଷଣର ଉଦାହରଣ ? — ବାହ୍ୟସ୍ଥାନେ ସଂରକ୍ଷଣ (Ex-situ conservation)
(ଖ) ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ କେଉଁ ପ୍ରକାର ସଂରକ୍ଷଣର ଉଦାହରଣ ? — ସ୍ୱସ୍ଥାନେ ସଂରକ୍ଷଣ (In-situ conservation)
(ଗ) ସୁନ୍ଦରଲାଲ ବହୁଗୁଣା କେଉଁ ପରିବେଶ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରଧର ? — ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନ
(ଘ) କୋଇଲା କେଉଁ ପ୍ରକାର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ଉଦାହରଣ ? — ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ
(ଙ) ସର୍ଦ୍ଦାର ସରୋବର ନଦୀବନ୍ଧ ଭାରତର କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ? — ଗୁଜୁରାଟ
୧୨. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର।
(କ) IUCN ବିପନ୍ନ ଜାତି ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସମୀକ୍ଷା କରି ରେଡ୍ ଡାଟା ବୁକ୍ (Red Data Book) ନାମକ ଏକ ପୁସ୍ତକ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
(ଖ) ଜଙ୍ଗଲ ନିଆଁକୁ ଆୟତ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଆକାଶମାର୍ଗରୁ ହେଲିକାପ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ଜଳକମାଣ (Water cannon) ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
(ଗ) ଆମଦେଶରେ ରହିଥିବା ସମସ୍ତ ଚିଡ଼ିଆଖାନା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଚିଡ଼ିଆଖାନା ସଂସ୍ଥା (Central Zoo Authority) ଦ୍ବାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।
(ଘ) ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ବାହାରୁଥିବା ଫ୍ଲାଏ ଆସ୍ (Fly ash) କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଇଟା ତିଆରି କରାଯାଉଛି।
(ଙ) ଆମ ଘରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା କାଚ ବୋତଲ, ଧାତୁ ଓ ଜରି ପରି ଆବର୍ଜନାକୁ କଞ୍ଚାମାଲ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରି ସେଥୁରୁ ପୁନର୍ବାର ମୂଳ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ (Recycling) କୁହାଯାଏ।