1. ଦ୍ୱିସଙ୍କରଣ କ’ଣ ? ଏହାଦ୍ୱାରା ମେଣ୍ଡେଲ୍ କିପରି ସ୍ୱାଧୀନ ଅପବ୍ୟୁହନ ନିୟମ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥିଲେ ବୁଝାଅ ।

ଉତ୍ତର:

·         ଦ୍ୱିସଙ୍କରଣ (Dihybrid Cross): ଦୁଇ ଯୋଡ଼ା ବିକଳ୍ପୀ ଗୁଣକୁ (ଯଥା- ମଞ୍ଜିର ଆକାର ଓ ରଙ୍ଗ) ଏକ ସମୟରେ ନେଇ କରାଯାଉଥିବା ସଙ୍କରଣ ପରୀକ୍ଷାକୁ ଦ୍ୱିସଙ୍କରଣ କୁହାଯାଏ ।

ମେଣ୍ଡେଲଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ଅପବ୍ୟୁହନ ନିୟମ:

1.      ମେଣ୍ଡେଲ୍ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ବିଶୁଦ୍ଧ ମଟର ଗଛ ନେଇଥିଲେ: ଗୋଟିଏ ଗୋଲ ଓ ହଳଦିଆ (RRYY) ମଞ୍ଜିଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ଖଦଡ଼ା ଓ ଶାଗୁଆ (rryy) ମଞ୍ଜିଯୁକ୍ତ ।

2.      ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପର-ପରାଗଣ ଫଳରେ ପିଢ଼ିରେ ସମସ୍ତ ଗଛ ଗୋଲ ଓ ହଳଦିଆ (RrYy) ମଞ୍ଜିଯୁକ୍ତ ହେଲା (ପ୍ରଭାବୀ ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ) ।

3.      ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱ-ପରାଗଣ କରାଇବାରୁ ପିଢ଼ିରେ 4 ପ୍ରକାରର ମଞ୍ଜି ଦେଖାଗଲା । ସେଗୁଡ଼ିକର ଅନୁପାତ ଥିଲା 9 : 3 : 3 : 1 ।

·         ଗୋଲ-ହଳଦିଆ (9)

·         ଗୋଲ-ଶାଗୁଆ (3)

·         ଖଦଡ଼ା-ହଳଦିଆ (3)

·         ଖଦଡ଼ା-ଶାଗୁଆ (1)

4.      ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଏଥିରୁ ମେଣ୍ଡେଲ୍ ସ୍ୱାଧୀନ ଅପବ୍ୟୁହନ ନିୟମ (Law of Independent Assortment) ପ୍ରତିପାଦନ କଲେ । ଏହି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଏକାଧିକ ଯୋଡ଼ା ବିକଳ୍ପୀ ଗୁଣ ଥିଲେ, ଗୋଟିଏ ଗୁଣର ବଂଶଗତି ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲକ୍ଷଣ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ସଞ୍ଚରିତ ହୁଏ ।

---

2. ଏକସଙ୍କରଣ ଦ୍ୱାରା ମେଣ୍ଡେଲ୍ କିପରି ଓ କେଉଁ କେଉଁ ବଂଶାନୁକ୍ରମ ନୀତି ଓ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

ଉତ୍ତର:

·         ଏକସଙ୍କରଣ (Monohybrid Cross): ମେଣ୍ଡେଲ୍ ଏକ ଯୋଡ଼ା ବିକଳ୍ପୀ ଗୁଣ (ଯଥା- ଡେଙ୍ଗା ଓ ଗେଡ଼ା) ବିଶିଷ୍ଟ ମଟର ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ସଙ୍କରଣ କରାଇଥିଲେ ।

·         ପରୀକ୍ଷା: ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଡେଙ୍ଗା (TT) ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଗେଡ଼ା (tt) ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ପରାଗଣ କରାଇଥିଲେ ।

·         ** ପିଢ଼ି:** ସମସ୍ତ ଗଛ ଡେଙ୍ଗା (Tt) ହେଲା ।

·         ** ପିଢ଼ି:** ଗଛରେ ସ୍ୱ-ପରାଗଣ ଫଳରେ ଉଭୟ ଡେଙ୍ଗା ଓ ଗେଡ଼ା ଗଛ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ଏହାର ଦୃଶ୍ୟରୂପୀ ଅନୁପାତ (Phenotypic Ratio) ଥିଲା 3:1 (3 ଡେଙ୍ଗା : 1 ଗେଡ଼ା) ।

ଏଥିରୁ ପ୍ରତିପାଦିତ ନିୟମ:

1.      ଏକକ ଗୁଣ ନୀତି (Principle of Unit Character): ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଣ ଗୋଟିଏ ଯୋଡ଼ା କାରକ (Factor/Gene) ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ ।

2.      ପ୍ରଭାବୀ ଗୁଣ ନୀତି (Principle of Dominance): ବିଷମଯୁଗ୍ମଜୀ ଅବସ୍ଥାରେ (Tt) ଗୋଟିଏ କାରକ (T) ଅନ୍ୟଟି (t) ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରେ । ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିବା ଗୁଣକୁ 'ପ୍ରଭାବୀ' ଏବଂ ଅପ୍ରକାଶିତ ଗୁଣକୁ 'ଅପ୍ରଭାବୀ' କୁହାଯାଏ ।

3.      ପୃଥକ୍‌କରଣ ନିୟମ (Law of Segregation): ଯୁଗ୍ମକ ସୃଷ୍ଟି ବେଳେ ଯୋଡ଼ା କାରକ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଯୁଗ୍ମକକୁ ଯାଆନ୍ତି ।

---

3. ଡାରଉଇନ୍‌ଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଅ ।

ଉତ୍ତର: ଚାର୍ଲସ୍ ଡାରଉଇନ୍ 1859 ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ "The Origin of Species" ରେ ଜୈବ ବିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପର୍କରେ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟାଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

1.      ଅପରିସୀମ ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବର ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର କ୍ଷମତା ଥାଏ ।

2.      ସୀମିତ ସମ୍ବଳ ଓ ଜୀବନ ସଂଗ୍ରାମ: ଖାଦ୍ୟ ଓ ବାସସ୍ଥାନ ସୀମିତ ଥିବାରୁ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଞ୍ଚି ରହିବା ପାଇଁ ସଂଗ୍ରାମ (Struggle for existence) ହୁଏ ।

3.      ବିଭେଦାୟନ (Variation): କୌଣସି ଦୁଇଟି ଜୀବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକା ଭଳି ନୁହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ନା କିଛି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥାଏ ।

4.      ପ୍ରାକୃତିକ ଉଦ୍‌ବରଣ (Natural Selection): ପ୍ରକୃତି ସେହି ଜୀବକୁ ବାଛିଥାଏ ଯିଏ ପରିବେଶ ସହ ନିଜକୁ ଖାପ ଖୁଆଇ ପାରେ (Survival of the fittest) । ଅନ୍ୟମାନେ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ।

5.      ନୂତନ ଜାତିର ଉଦ୍ଭବ: ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିରନ୍ତର ଚାଲିବା ଫଳରେ ନୂତନ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଜୀବରୁ ନୂଆ ଜାତି (Species) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

---

4. ନୂତନ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ମତବାଦ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନର ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ମତବାଦ ରହିଛି:

1.      ଦୈବୀ ସୃଷ୍ଟି: ଈଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ।

2.      ମହାକାଶୀୟ ମତବାଦ: ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହ ବା ନକ୍ଷତ୍ରଲୋକରୁ ରେଣୁ (Spores) ମାଧ୍ୟମରେ ଜୀବନ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଛି ।

3.      ଜୈବ ରାସାୟନିକ ତତ୍ତ୍ୱ (Biochemical Origin): ଏହା ସର୍ବାଧିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ମତବାଦ । ଏ.ଆଇ. ଓପାରିନ୍ ଓ ଜେ.ବି.ଏସ୍. ହାଲଡେନ୍ ଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଆଦିମ ପୃଥିବୀର ପରିବେଶରେ ଅଜୈବିକ ବସ୍ତୁ (ଯଥା- ମିଥେନ୍, ଆମୋନିଆ, ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ) ରୁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଫଳରେ ଜୀବନର ମୌଳିକ ଉପାଦାନ (ଏମିନୋ ଏସିଡ୍, ପ୍ରୋଟିନ୍) ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ଏହାକୁ ଷ୍ଟାନ୍‌ଲେ ମିଲର୍ ଓ ହାରୋଲ୍ଡ ୟୁରି ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲେ ।

---

5. ସମଜାତ ଓ ଅନୁରୂପୀ ଅଙ୍ଗ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଉଦାହରଣ ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

ଉତ୍ତର:

ସମଜାତ ଅଙ୍ଗ (Homologous Organs)	ଅନୁରୂପୀ ଅଙ୍ଗ (Analogous Organs)
୧. ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ମୌଳିକ ଗଠନ ସମାନ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଭିନ୍ନ ।	୧. ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଗଠନ ଭିନ୍ନ ।
୨. ଏହା ଅପସାରୀ ବିବର୍ତ୍ତନ (Divergent evolution) କୁ ସୂଚାଏ ।	୨. ଏହା ଅଭିସାରୀ ବିବର୍ତ୍ତନ (Convergent evolution) କୁ ସୂଚାଏ ।
୩. ଉଦାହରଣ: ମଣିଷର ହାତ, ଘୋଡ଼ାର ଅଗ୍ରପଦ, ବାଦୁଡ଼ିର ଡେଣା ଓ ତିମିର ଫ୍ଲିପର୍ । (ସମସ୍ତଙ୍କର ହାଡ଼ର ଗଠନ ସମାନ କିନ୍ତୁ କାମ ଅଲଗା) ।	୩. ଉଦାହରଣ: ପକ୍ଷୀର ଡେଣା, ବାଦୁଡ଼ିର ଡେଣା ଓ ପ୍ରଜାପତିର ଡେଣା । (ସମସ୍ତେ ଉଡ଼ିବା କାମ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଗଠନ ଅଲଗା) ।

---

6. ‘ଆଧୁନିକ ସାଂଶ୍ଳେଷିକ ତତ୍ତ୍ୱ’ ଆଲୋଚନା କର ।

ଉତ୍ତର: ବିବର୍ତ୍ତନର ଆଧୁନିକ ସାଂଶ୍ଳେଷିକ ତତ୍ତ୍ୱ (Modern Synthetic Theory) ଡାରଉଇନ୍‌ଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ଉଦ୍‌ବରଣ ଓ ମେଣ୍ଡେଲ୍‌ଙ୍କ ବଂଶଗତି ନିୟମର ସମନ୍ୱୟ ଅଟେ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରକଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

1.      ବିଭେଦାୟନ (Variation): ଜିନ୍‌ରେ ହେଉଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ (Mutation) ଓ ଜିନୀୟ ପୁନର୍ବିନ୍ୟାସ (Recombination) ଯୋଗୁଁ ଜୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖାଦିଏ ।

2.      ପ୍ରାକୃତିକ ଉଦ୍‌ବରଣ (Natural Selection): ପ୍ରକୃତି ଉପଯୋଗୀ ବିଭେଦାୟନକୁ ବାଛିଥାଏ, ଯାହା ବଂଶବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

3.      ଅନ୍ତରଣ (Isolation): ଏହା ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଜାତିର ଜୀବମାନେ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସତ୍ତା ବଜାୟ ରଖନ୍ତି ।

---

7. ଜୀବାଶ୍ମ କ’ଣ ? ଜୀବାଶ୍ମ ଅଧ୍ୟୟନରୁ କ’ଣ ଜାଣି ହେବ ?

ଉତ୍ତର:

·         ଜୀବାଶ୍ମ (Fossil): ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ମାଟି ତଳେ ପୋତି ହୋଇଯାଇଥିବା ଜୀବଜନ୍ତୁ ବା ଉଦ୍ଭିଦର ପ୍ରସ୍ତରୀଭୂତ ଦେହାବଶେଷ ବା ଛାପକୁ ଜୀବାଶ୍ମ କୁହାଯାଏ ।

·         ଉପାଦେୟତା:

1.      ଏଥିରୁ ଅତୀତରେ କି ପ୍ରକାର ଜୀବ ବାସ କରୁଥିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ।

2.      ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ (Connecting link) ଜଣାପଡ଼େ । ଉଦାହରଣ: ଆର୍କିଓପ୍‌ଟେରିକ୍ସ (Archaeopteryx) ଜୀବାଶ୍ମରୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ସରୀସୃପରୁ ପକ୍ଷୀର ବିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ।

---

8. ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

(କ) ଜୀବନର ପ୍ରାଥମିକ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖ । ଉ: ଏମିନୋ ଏସିଡ୍ (Amino acids), ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଟାଇଡ୍ (Nucleotides), ଶର୍କରା ଓ ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ । ଏମାନଙ୍କ ସଂଯୋଗରୁ ପ୍ରୋଟିନ୍, DNA ଓ RNA ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।

(ଖ) ଜୈବ ବିବର୍ତ୍ତନ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଉ: ସରଳ ଜୀବରୁ ଜଟିଳ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ମନ୍ଥର ଓ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜୈବ ବିବର୍ତ୍ତନ (Organic Evolution) କୁହାଯାଏ ।

(ଗ) ଜୀବାଶ୍ମ ଆଧାରିତ ବିବର୍ତ୍ତନସଂପର୍କିତ ପ୍ରମାଣିକ ତଥ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କର । ଉ: ଆର୍କିଓପ୍‌ଟେରିକ୍ସ ଜୀବାଶ୍ମରେ ସରୀସୃପ (ଲାଞ୍ଜ, ଦାନ୍ତ) ଓ ପକ୍ଷୀ (ଡେଣା, ପର) ଉଭୟର ଲକ୍ଷଣ ଥିବାରୁ ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ପକ୍ଷୀମାନେ ସରୀସୃପରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି ।

(ଘ) ଅବଶେଷାଙ୍ଗ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଉ: ଜୀବ ଶରୀରରେ ଥିବା ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅତୀତରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ତାହାକୁ ଅବଶେଷାଙ୍ଗ (Vestigial organ) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ: ମଣିଷର ଆପେଣ୍ଡିକ୍ସ (Appendix) ।

(ଙ) ଭ୍ରୂଣବିଜ୍ଞାନଆଧାରିତ ପ୍ରମାଣ ବିଷୟରେ ଟିପ୍‌ପଣୀ ଲେଖ । ଉ: ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର (ମାଛ, ବେଙ୍ଗ, ସରୀସୃପ, ପକ୍ଷୀ, ମଣିଷ) ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭ୍ରୂଣ ଅବସ୍ଥାରେ ବହୁତ ସମାନତା (ଯଥା- ଗାଲିଛିଦ୍ର, ଲାଞ୍ଜ) ଦେଖାଯାଏ । ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ଯେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଏକ ଥିଲେ ।

---

9. ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

(କ) କେଉଁ ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀର ପ୍ରାଣୀ ଭିତରେ ଆର୍‌କିଓପ୍‌ଟେରିକ୍ସ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି ?

ଉ: ସରୀସୃପ (Reptiles) ଏବଂ ବିହଙ୍ଗ ବା ପକ୍ଷୀ (Birds) ।

(ଖ) କଖାରୁ ଗଛର ଆକର୍ଷୀ ଓ ବୋଗନଭିଲାର କଣ୍ଟା ଭିତରେ କି ସଂପର୍କ ରହିଛି ?

ଉ: ଉଭୟ କାଣ୍ଡରୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ସମଜାତ ଅଙ୍ଗ (Homologous organs) ।

(ଗ) ମଶାର ଡେଣା, ପାରାର ଡେଣା ଓ ବାଦୁଡ଼ି ଡେଣା ଭିତରେ କି ସଂପର୍କ ରହିଛି ?

ଉ: ଏଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟ (ଉଡ଼ିବା) ସମାନ କିନ୍ତୁ ଗଠନ ଅଲଗା ହୋଇଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନୁରୂପୀ ଅଙ୍ଗ (Analogous organs) ।

(ଘ) ଡାରଉଇନ୍‌ଙ୍କ 1859 ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ବହିଟିର ନାମ ଲେଖ ।

ଉ: ଦି ଅରିଜିନ୍ ଅଫ୍ ସ୍ପେସିସ୍ (The Origin of Species) ।

(ଙ) ମଡର୍ଣ୍ଣ ସିନ୍ଥେଟିକ ଥୁଓରୀର ପ୍ରମୁଖ କାରକଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖ କର । 

ଉ: ବିଭେଦାୟନ (Variation), ପ୍ରାକୃତିକ ଉଦ୍‌ବରଣ (Natural Selection) ଓ ଅନ୍ତରଣ (Isolation) ।

---

10. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ ।

(କ) ମେଣ୍ଡେଲ୍‌ଙ୍କ କୃତ୍ରିମ ସଂକରଣ ପଦ୍ଧତି: 

ମେଣ୍ଡେଲ୍ ମଟର ଗଛରୁ ଅପରିପକ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରେ ପୁଂକେଶର କାଟି ବାହାର କରି (Emasculation) ତାହାକୁ ମାଈ ଫୁଲ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ମୁତାବକ ଅନ୍ୟ ଗଛର ପରାଗରେଣୁ ଆଣି ପରାଗଣ କରାଉଥିଲେ ।

(ଖ) ସମଜାତ ଅଙ୍ଗ: 

ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପତ୍ତି ସମାନ କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଲଗା, ଯଥା- ମଣିଷର ହାତ ଓ ପକ୍ଷୀର ଡେଣା ।

(ଗ) ପୃଥକ୍‌କରଣ ନିୟମ:

ଏକସଙ୍କରଣ ପରୀକ୍ଷାରୁ ମିଳିଥିବା ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଯୁଗ୍ମକ ସୃଷ୍ଟି ବେଳେ ବିକଳ୍ପୀ କାରକ ଦୁଇଟି ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଆନ୍ତି ।

(ଘ) ସ୍ୱାଧୀନ ଅପବ୍ୟୁହନ ନିୟମ: 

ଦ୍ୱିସଙ୍କରଣ ପରୀକ୍ଷାରୁ ମିଳିଥିବା ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଏକାଧିକ ଲକ୍ଷଣର ବଂଶଗତି ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ ।

(ଙ) ଦ୍ୱିସଙ୍କରଣ ପରୀକ୍ଷଣ: 

ଦୁଇଟି ଲକ୍ଷଣକୁ (ଯଥା- ମଞ୍ଜିର ଆକାର ଓ ରଙ୍ଗ) ଏକାଠି ନେଇ କରାଯାଉଥିବା ସଙ୍କରଣ । ଏହାର ଅନୁପାତ 9:3:3:1 ।

(ଚ) ଅନୁରୂପୀ ଅଙ୍ଗ: 

ଭିନ୍ନ ଉତ୍ପତ୍ତି କିନ୍ତୁ ସମାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଅଙ୍ଗ, ଯଥା- ପକ୍ଷୀର ଡେଣା ଓ ପ୍ରଜାପତିର ଡେଣା ।

---

11. ପ୍ରଦତ୍ତ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରୁ ଠିକ୍‌ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(କ) ମେଣ୍ଡେଲ୍ ତାଙ୍କର ବଂଶାନୁକ୍ରମ ପରୀକ୍ଷା କେଉଁ ଗଛରେ କରିଥିଲେ ?

·         ଉତ୍ତର: (ii) ମଟର (Pea plant)

(ଖ) ମେଣ୍ଡେଲ୍‌ଙ୍କର ଏକସଙ୍କରଣ ପରୀକ୍ଷା କେତୋଟି ବିକଳ୍ପ କାରକକୁ ନେଇ ହୋଇଥିଲା ?

·         ଉତ୍ତର: (i) ଏକ (One pair) (Note: One pair of contrasting characters means two alternative factors like T and t)

(ଗ) ଗୋଟିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଡେଙ୍ଗା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଗେଡ଼ା ଗଛ ମଧ୍ୟରେ କୃତ୍ରିମ ସଂକରଣ କରି ମେଣ୍ଡେଲ୍ ପିଢ଼ିରେ କେଉଁ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥିଲେ ?

·         ଉତ୍ତର: (ii) ଡେଙ୍ଗା (Tall) (Note: Specifically Hybrid Tall)

(ଘ) ଏକ ପିଢ଼ି ଡେଙ୍ଗା ଗଛର ସ୍ୱପରାଗଣ ପରେ ପିଢ଼ିରେ ଉପୁଜିଥିବା ଡେଙ୍ଗା ଓ ଗେଡ଼ା ଗଛର ଅନୁପାତ କ’ଣ ?

·         ଉତ୍ତର: (iii) 3:1

(ଙ) ଦ୍ୱିସଙ୍କରଣ ପଦ୍ଧତିରେ ପିଢ଼ିରେ କେତେ ପ୍ରକାରର ଦୃଶ୍ୟରୂପ (Phenotype) ମିଳିଥାଏ ?

·         ଉତ୍ତର: (iv) 4 (Round-Yellow, Round-Green, Wrinkled-Yellow, Wrinkled-Green)

💡 Important Trick: ମନେରଖନ୍ତୁ:

·         Genotype Ratio ( Monohybrid): 1:2:1 (TT : Tt : tt)

·         Phenotype Ratio ( Monohybrid): 3:1 (Tall : Dwarf)

·         Phenotype Ratio ( Dihybrid): 9:3:3:1