📘

WithTeachers

Learning Together

© WithTeachers

Designed with for a better world.
Class 10 ଜ୍ୟାମିତି
ତ୍ରିକୋଣମିତି Ex 4(a)

ତ୍ରିକୋଣମିତି Ex 4(a) – Book Q A Class 10 ଜ୍ୟାମିତି

୧. ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(a) sin80=\sin 80^\circ = \dots [sin10,sin20,cos10,cos20][\sin 10^\circ, \sin 20^\circ, \cos 10^\circ, \cos 20^\circ]

(b) cos65=\cos 65^\circ = \dots [sin25,sin35,cos25,cos35][\sin 25^\circ, \sin 35^\circ, \cos 25^\circ, \cos 35^\circ]

(c) sin180=\sin 180^\circ = \dots [1,1,0,±1][1, -1, 0, \pm 1]

(d) cos90=\cos 90^\circ = \dots [1,1,0,±1][1, -1, 0, \pm 1]

(e) cos110+sin20=\cos 110^\circ + \sin 20^\circ = \dots [2cos110,2sin20,0,1][2 \cos 110^\circ, 2 \sin 20^\circ, 0, 1]

(f) sin75cos15=\sin 75^\circ - \cos 15^\circ = \dots [32,12,0,1][\frac{\sqrt{3}}{2}, \frac{1}{2}, 0, 1]

(g) sin0=\sin 0^\circ = \dots [cos0,sin90,sin180,cos180][\cos 0^\circ, \sin 90^\circ, \sin 180^\circ, \cos 180^\circ]

(h) sin15+cos105=\sin 15^\circ + \cos 105^\circ = \dots [0,1,1,±1][0, 1, -1, \pm 1]

(i) cos121+sin149=\cos 121^\circ + \sin 149^\circ = \dots [1,1,0,±1][1, -1, 0, \pm 1]

(j) tan102cot168=\tan 102^\circ - \cot 168^\circ = \dots [0,1,1,±1][0, -1, 1, \pm 1]

✅ ଉତ୍ତର:

(a) cos10\cos 10^\circ (କାରଣ sin80=sin(9010)=cos10\sin 80^\circ = \sin(90^\circ-10^\circ) = \cos 10^\circ)
(b) sin25\sin 25^\circ (କାରଣ cos65=cos(9025)=sin25\cos 65^\circ = \cos(90^\circ-25^\circ) = \sin 25^\circ)
(c)  0 
(d)  0   
(e) 0 (କାରଣ cos110=cos(90+20)=sin20\cos 110^\circ = \cos(90^\circ+20^\circ) = -\sin 20^\circ)
(f) 0 (କାରଣ sin75=sin(9015)=cos15\sin 75^\circ = \sin(90^\circ-15^\circ) = \cos 15^\circ)
(g)  sin180\sin 180^\circ (କାରଣ sin0=0\sin 0^\circ = 0 ଏବଂ sin180=0\sin 180^\circ = 0)   
(h) 0 (କାରଣ cos105=cos(90+15)=sin15\cos 105^\circ = \cos(90^\circ+15^\circ) = -\sin 15^\circ)
(i) 0 (କାରଣ cos121=sin31\cos 121^\circ = -\sin 31^\circ ଏବଂ sin149=sin(18031)=sin31\sin 149^\circ = \sin(180^\circ-31^\circ) = \sin 31^\circ)
(j) 0 (କାରଣ tan102=cot12\tan 102^\circ = -\cot 12^\circ ଏବଂ cot168=cot12\cot 168^\circ = -\cot 12^\circ)


୨. 90+θ90^\circ + \theta କିମ୍ବା 90θ90^\circ - \theta କିମ୍ବା 180θ180^\circ - \theta, ର ତ୍ରିକୋଣମିତିକ ଅନୁପାତ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ କର 

(i) sin111\sin 111^\circ (ii) cos122\cos 122^\circ (iii) tan99\tan 99^\circ (iv) cot101\cot 101^\circ (v) sin91\sin 91^\circ (vi) csc93\csc 93^\circ (vii) cos128\cos 128^\circ (viii) csc132\csc 132^\circ (ix) cot131\cot 131^\cir 

✅ ଉତ୍ତର: (i) sin111=sin(90+21)=cos21\sin 111^\circ = \sin(90^\circ + 21^\circ) = \cos 21^\circ
(ii) cos122=cos(90+32)=sin32\cos 122^\circ = \cos(90^\circ + 32^\circ) = -\sin 32^\circ
(iii) tan99=tan(90+9)=cot9\tan 99^\circ = \tan(90^\circ + 9^\circ) = -\cot 9^\circ
(iv) cot101=cot(90+11)=tan11\cot 101^\circ = \cot(90^\circ + 11^\circ) = -\tan 11^\circ
(v) sin91=sin(90+1)=cos1\sin 91^\circ = \sin(90^\circ + 1^\circ) = \cos 1^\circ
(vi) csc93=csc(90+3)=sec3\csc 93^\circ = \csc(90^\circ + 3^\circ) = \sec 3^\circ
(vii) cos128=cos(90+38)=sin38\cos 128^\circ = \cos(90^\circ + 38^\circ) = -\sin 38^\circ
(viii) csc132=csc(18048)=csc48\csc 132^\circ = \csc(180^\circ - 48^\circ) = \csc 48^\circ
(ix) cot131=cot(18049)=cot49\cot 131^\circ = \cot(180^\circ - 49^\circ) = -\cot 49^\circ

୩. ନିମ୍ନସ୍ତ ପଦଗୁଡ଼ିକୁ 00^\circ ଏବଂ 4545^\circ କୋଣ ପରିମାଣ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ତ୍ରିକୋଣମିତିକ ଅନୁପାତରେ ପ୍ରକାଶ କର ।

(i) cos85+cot85\cos 85^\circ + \cot 85^\circ (ii) sin75+tan75\sin 75^\circ + \tan 75^\circ (iii) cot65+tan49\cot 65^\circ + \tan 49^\circ

✅ ଉତ୍ତର: (i) cos85+cot85=cos(905)+cot(905)=sin5+tan5\cos 85^\circ + \cot 85^\circ = \cos(90^\circ - 5^\circ) + \cot(90^\circ - 5^\circ) = \sin 5^\circ + \tan 5^\circ
(ii) sin75+tan75=sin(9015)+tan(9015)=cos15+cot15\sin 75^\circ + \tan 75^\circ = \sin(90^\circ - 15^\circ) + \tan(90^\circ - 15^\circ) = \cos 15^\circ + \cot 15^\circ
(iii) cot65+tan49=cot(9025)+tan(9041)=tan25+cot41\cot 65^\circ + \tan 49^\circ = \cot(90^\circ - 25^\circ) + \tan(90^\circ - 41^\circ) = \tan 25^\circ + \cot 41^\circ


୪. ମାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର । (i) sin18cos72\frac{\sin 18^\circ}{\cos 72^\circ} (ii) tan26cot64\frac{\tan 26^\circ}{\cot 64^\circ}

(iii) sin116cos26\frac{\sin 116^\circ}{\cos 26^\circ} (iv) csc74csc106\frac{\csc 74^\circ}{\csc 106^\circ} (v) sin28cos118\frac{\sin 28^\circ}{\cos 118^\circ}

✅ ଉତ୍ତର: (i) sin18cos72=sin(9072)cos72=cos72cos72=1\frac{\sin 18^\circ}{\cos 72^\circ} = \frac{\sin(90^\circ - 72^\circ)}{\cos 72^\circ} = \frac{\cos 72^\circ}{\cos 72^\circ} = 1
(ii) tan26cot64=tan(9064)cot64=cot64cot64=1\frac{\tan 26^\circ}{\cot 64^\circ} = \frac{\tan(90^\circ - 64^\circ)}{\cot 64^\circ} = \frac{\cot 64^\circ}{\cot 64^\circ} = 1
(iii) sin116cos26=sin(90+26)cos26=cos26cos26=1\frac{\sin 116^\circ}{\cos 26^\circ} = \frac{\sin(90^\circ + 26^\circ)}{\cos 26^\circ} = \frac{\cos 26^\circ}{\cos 26^\circ} = 1
(iv) csc74csc106=csc74csc(18074)=csc74csc74=1\frac{\csc 74^\circ}{\csc 106^\circ} = \frac{\csc 74^\circ}{\csc(180^\circ - 74^\circ)} = \frac{\csc 74^\circ}{\csc 74^\circ} = 1
(v) sin28cos118=sin28cos(90+28)=sin28sin28=1\frac{\sin 28^\circ}{\cos 118^\circ} = \frac{\sin 28^\circ}{\cos(90^\circ + 28^\circ)} = \frac{\sin 28^\circ}{-\sin 28^\circ} = -1

୫. ସରଳ କର :- (i) csc31sec59\csc 31^\circ - \sec 59^\circ

(ii) sin(50+θ)cos(40θ)\sin(50^\circ + \theta) - \cos(40^\circ - \theta)

(iii) cos220+cos270sin259+sin231\frac{\cos^2 20^\circ + \cos^2 70^\circ}{\sin^2 59^\circ + \sin^2 31^\circ}

(iv) tan(55θ)cot(35+θ)\tan(55^\circ - \theta) - \cot(35^\circ + \theta)

(v) cos1cos2cos180\cos 1^\circ \cdot \cos 2^\circ \dots \cos 180^\circ

(vi) (sin27cos63)2+(cos63sin27)2(\frac{\sin 27^\circ}{\cos 63^\circ})^2 + (\frac{\cos 63^\circ}{\sin 27^\circ})^2

(vii) cot112cot158\cot 112^\circ \cdot \cot 158^\circ

(viii) cos2(90+α)+cos2(180α)\cos^2(90^\circ + \alpha) + \cos^2(180^\circ - \alpha)

(ix) sec2(105+α)tan2(75α)\sec^2(105^\circ + \alpha) - \tan^2(75^\circ - \alpha)

(x) sin2(110+α)+cos2(70α)\sin^2(110^\circ + \alpha) + \cos^2(70^\circ - \alpha)

✅ ଉତ୍ତର: (i) csc31sec59=csc31csc(9059)=csc31csc31=0\csc 31^\circ - \sec 59^\circ = \csc 31^\circ - \csc(90^\circ - 59^\circ) = \csc 31^\circ - \csc 31^\circ = 0
(ii) sin(50+θ)cos(40θ)=sin(50+θ)sin(90(40θ))=sin(50+θ)sin(50+θ)=0\sin(50^\circ + \theta) - \cos(40^\circ - \theta) = \sin(50^\circ + \theta) - \sin(90^\circ - (40^\circ - \theta)) = \sin(50^\circ + \theta) - \sin(50^\circ + \theta) = 0
(iii) cos220+cos270sin259+sin231=cos220+sin220sin259+cos259=11=1\frac{\cos^2 20^\circ + \cos^2 70^\circ}{\sin^2 59^\circ + \sin^2 31^\circ} = \frac{\cos^2 20^\circ + \sin^2 20^\circ}{\sin^2 59^\circ + \cos^2 59^\circ} = \frac{1}{1} = 1
(iv) tan(55θ)cot(35+θ)=tan(55θ)tan(90(35+θ))=tan(55θ)tan(55θ)=0\tan(55^\circ - \theta) - \cot(35^\circ + \theta) = \tan(55^\circ - \theta) - \tan(90^\circ - (35^\circ + \theta)) = \tan(55^\circ - \theta) - \tan(55^\circ - \theta) = 0
(v) ଏହି ଗୁଣଫଳରେ cos90\cos 90^\circ ଅଛି
ଯେହେତୁ cos90=0\cos 90^\circ = 0, ତେଣୁ ସମୁଦାୟ ଗୁଣଫଳ 00 ହେବ
(vi) (sin27cos63)2+(cos63sin27)2=(1)2+(1)2=1+1=2(\frac{\sin 27^\circ}{\cos 63^\circ})^2 + (\frac{\cos 63^\circ}{\sin 27^\circ})^2 = (1)^2 + (1)^2 = 1 + 1 = 2
(vii) cot112cot158=cot(90+22)cot(18022)=(tan22)(cot22)=tan22cot22=1\cot 112^\circ \cdot \cot 158^\circ = \cot(90^\circ + 22^\circ) \cdot \cot(180^\circ - 22^\circ) = (-\tan 22^\circ) \cdot (-\cot 22^\circ) = \tan 22^\circ \cdot \cot 22^\circ = 1
(viii) cos2(90+α)+cos2(180α)=(sinα)2+(cosα)2=sin2α+cos2α=1\cos^2(90^\circ + \alpha) + \cos^2(180^\circ - \alpha) = (-\sin \alpha)^2 + (-\cos \alpha)^2 = \sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha = 1
(ix) sec2(105+α)tan2(75α)=csc2(15α)cot2(15α)=1\sec^2(105^\circ + \alpha) - \tan^2(75^\circ - \alpha) = \csc^2(15^\circ - \alpha) - \cot^2(15^\circ - \alpha) = 1
(x) sin2(110+α)+cos2(70α)=cos2(20+α)+sin2(20+α)=1\sin^2(110^\circ + \alpha) + \cos^2(70^\circ - \alpha) = \cos^2(20^\circ + \alpha) + \sin^2(20^\circ + \alpha) = 1

୬. ମାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର । (i) csc267tan223\csc^2 67^\circ - \tan^2 23^\circ (ii) sin51+sin156cos39+cos66\frac{\sin 51^\circ + \sin 156^\circ}{\cos 39^\circ + \cos 66^\circ} (iii) cos68+sin131sin22+cos41\frac{\cos 68^\circ + \sin 131^\circ}{\sin 22^\circ + \cos 41^\circ} (iv) sin162+cos153cos72cos27\frac{\sin 162^\circ + \cos 153^\circ}{\cos 72^\circ - \cos 27^\circ} (v) cos38+sin1202sin52+3\frac{\cos 38^\circ + \sin 120^\circ}{2 \sin 52^\circ + \sqrt{3}} (vi) 2cos67sin23tan40cot50sin90\frac{2 \cos 67^\circ}{\sin 23^\circ} - \frac{\tan 40^\circ}{\cot 50^\circ} - \sin 90^\circ (vii) sec61+csc1203csc29+2\frac{\sec 61^\circ + \csc 120^\circ}{\sqrt{3} \csc 29^\circ + 2}

✅ ଉତ୍ତର: (i) csc267tan223=sec223tan223=1\csc^2 67^\circ - \tan^2 23^\circ = \sec^2 23^\circ - \tan^2 23^\circ = 1
(ii) sin51+sin(90+66)cos(9051)+cos66=sin51+cos66sin51+cos66=1\frac{\sin 51^\circ + \sin(90^\circ + 66^\circ)}{\cos(90^\circ - 51^\circ) + \cos 66^\circ} = \frac{\sin 51^\circ + \cos 66^\circ}{\sin 51^\circ + \cos 66^\circ} = 1
(iii) cos68+sin(90+41)sin(9068)+cos41=cos68+cos41cos68+cos41=1\frac{\cos 68^\circ + \sin(90^\circ + 41^\circ)}{\sin(90^\circ - 68^\circ) + \cos 41^\circ} = \frac{\cos 68^\circ + \cos 41^\circ}{\cos 68^\circ + \cos 41^\circ} = 1
(iv) sin162+cos153cos72cos27=sin(18018)+cos(18027)sin(9072)cos27=sin18cos27sin18cos27=1\frac{\sin 162^\circ + \cos 153^\circ}{\cos 72^\circ - \cos 27^\circ} = \frac{\sin(180^\circ - 18^\circ) + \cos(180^\circ - 27^\circ)}{\sin(90^\circ - 72^\circ) - \cos 27^\circ} = \frac{\sin 18^\circ - \cos 27^\circ}{\sin 18^\circ - \cos 27^\circ} = 1
(v) cos38+sin1202sin52+3=sin52+3/22(sin52+3/2)=12\frac{\cos 38^\circ + \sin 120^\circ}{2 \sin 52^\circ + \sqrt{3}} = \frac{\sin 52^\circ + \sqrt{3}/2}{2(\sin 52^\circ + \sqrt{3}/2)} = \frac{1}{2}
(vi) 2cos67sin23tan40cot50sin90=2sin23sin23tan40tan401=211=0\frac{2 \cos 67^\circ}{\sin 23^\circ} - \frac{\tan 40^\circ}{\cot 50^\circ} - \sin 90^\circ = \frac{2 \sin 23^\circ}{\sin 23^\circ} - \frac{\tan 40^\circ}{\tan 40^\circ} - 1 = 2 - 1 - 1 = 0
(vii) sec61+csc1203csc29+2=csc29+2/33(csc29+2/3)=13\frac{\sec 61^\circ + \csc 120^\circ}{\sqrt{3} \csc 29^\circ + 2} = \frac{\csc 29^\circ + 2/\sqrt{3}}{\sqrt{3}(\csc 29^\circ + 2/\sqrt{3})} = \frac{1}{\sqrt{3}}


  • \csc^2 \theta - \cot^2 \theta = 1

୭. ପ୍ରମାଣ କର : (i) cos(90θ)csc(180θ)=1\cos(90^\circ-\theta) \cdot \csc(180^\circ-\theta) = 1

(ii) cos29+sin159sin61+cos69=1\frac{\cos 29^\circ + \sin 159^\circ}{\sin 61^\circ + \cos 69^\circ} = 1

(iii) sin270+cos2110=1\sin^2 70^\circ + \cos^2 110^\circ = 1

(iv) sin2110+sin220=1\sin^2 110^\circ + \sin^2 20^\circ = 1

(v) sec2θ+csc2(180θ)=sec2θcsc2θ\sec^2 \theta + \csc^2(180^\circ-\theta) = \sec^2 \theta \cdot \csc^2 \theta

(vi) 2sinθsec(90+θ)sin30tan135=12\sin \theta \cdot \sec(90^\circ+\theta) \cdot \sin 30^\circ \cdot \tan 135^\circ = 1

✅ ଉତ୍ତର: (i) ବାମପକ୍ଷ =cos(90θ)csc(180θ)=sinθcscθ=1== \cos(90^\circ-\theta) \cdot \csc(180^\circ-\theta) = \sin \theta \cdot \csc \theta = 1 = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ

(ii) ବାମପକ୍ଷ =cos29+sin(18021)sin(9029)+cos(9021)=cos29+sin21cos29+sin21=1== \frac{\cos 29^\circ + \sin(180^\circ-21^\circ)}{\sin(90^\circ-29^\circ) + \cos(90^\circ-21^\circ)} = \frac{\cos 29^\circ + \sin 21^\circ}{\cos 29^\circ + \sin 21^\circ} = 1 = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ

(iii) ବାମପକ୍ଷ =sin270+cos2(18070)=sin270+(cos70)2=sin270+cos270=1== \sin^2 70^\circ + \cos^2(180^\circ-70^\circ) = \sin^2 70^\circ + (-\cos 70^\circ)^2 = \sin^2 70^\circ + \cos^2 70^\circ = 1 = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ

(iv) ବାମପକ୍ଷ =sin2(90+20)+sin220=cos220+sin220=1== \sin^2(90^\circ+20^\circ) + \sin^2 20^\circ = \cos^2 20^\circ + \sin^2 20^\circ = 1 = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ

(v) ବାମପକ୍ଷ =sec2θ+csc2θ=1cos2θ+1sin2θ=sin2θ+cos2θsin2θcos2θ=1sin2θcos2θ=sec2θcsc2θ== \sec^2 \theta + \csc^2 \theta = \frac{1}{\cos^2 \theta} + \frac{1}{\sin^2 \theta} = \frac{\sin^2 \theta + \cos^2 \theta}{\sin^2 \theta \cdot \cos^2 \theta} = \frac{1}{\sin^2 \theta \cdot \cos^2 \theta} = \sec^2 \theta \cdot \csc^2 \theta = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ

(vi) ବାମପକ୍ଷ =2sinθ(cscθ)12(1)=2(sinθcscθ)12(1)=2112=1== 2\sin \theta \cdot (-\csc \theta) \cdot \frac{1}{2} \cdot (-1) = -2(\sin \theta \cdot \csc \theta) \cdot \frac{1}{2} \cdot (-1) = -2 \cdot 1 \cdot -\frac{1}{2} = 1 = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ

୮. ପ୍ରମାଣ କର :

(i) cos21352sin2180+3cot21504tan2120=52\cos^2 135^\circ - 2\sin^2 180^\circ + 3\cot^2 150^\circ - 4\tan^2 120^\circ = -\frac{5}{2}

(ii) tan30tan135tan150tan45=1\tan 30^\circ \cdot \tan 135^\circ \cdot \tan 150^\circ \cdot \tan 45^\circ = 1

(iii) sec2180+tan150csc290+cot120=1\frac{\sec^2 180^\circ + \tan 150^\circ}{\csc^2 90^\circ + \cot 120^\circ} = 1

(iv) sin2135+cos2120sin2120+tan2150=13\sin^2 135^\circ + \cos^2 120^\circ - \sin^2 120^\circ + \tan^2 150^\circ = \frac{1}{3}

✅ ଉତ୍ତର: (i) ବାମପକ୍ଷ =(12)22(0)2+3(3)24(3)2=120+912=123=52== (-\frac{1}{\sqrt{2}})^2 - 2(0)^2 + 3(-\sqrt{3})^2 - 4(-\sqrt{3})^2 = \frac{1}{2} - 0 + 9 - 12 = \frac{1}{2} - 3 = -\frac{5}{2} = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ

(ii) ବାମପକ୍ଷ =13(1)(13)1=13= \frac{1}{\sqrt{3}} \cdot (-1) \cdot (-\frac{1}{\sqrt{3}}) \cdot 1 = \frac{1}{3} (ସୂଚନା: ପୁସ୍ତକରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉତ୍ତର 1 ରେ ସାମାନ୍ୟ ତ୍ରୁଟି ଥାଇପାରେ)

(iii) ବାମପକ୍ଷ =(1)2+(1/3)12+(1/3)=11/311/3=1== \frac{(-1)^2 + (-1/\sqrt{3})}{1^2 + (-1/\sqrt{3})} = \frac{1 - 1/\sqrt{3}}{1 - 1/\sqrt{3}} = 1 = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ

(iv) ବାମପକ୍ଷ =(12)2+(12)2(32)2+(13)2=12+1434+13=2+134+13=0+13=13== (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 + (-\frac{1}{2})^2 - (\frac{\sqrt{3}}{2})^2 + (-\frac{1}{\sqrt{3}})^2 = \frac{1}{2} + \frac{1}{4} - \frac{3}{4} + \frac{1}{3} = \frac{2+1-3}{4} + \frac{1}{3} = 0 + \frac{1}{3} = \frac{1}{3} = ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ 

9. ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କର :

(i) tan10tan20tan30tan70tan80\tan 10^\circ \cdot \tan 20^\circ \cdot \tan 30^\circ \dots \tan 70^\circ \cdot \tan 80^\circ

(ii) cot12cot38cot52cot60cot78\cot 12^\circ \cdot \cot 38^\circ \cdot \cot 52^\circ \cdot \cot 60^\circ \cdot \cot 78^\circ

(iii) tan5tan15tan45tan75tan85\tan 5^\circ \cdot \tan 15^\circ \cdot \tan 45^\circ \cdot \tan 75^\circ \cdot \tan 85^\circ

✅ ଉତ୍ତର: (i) (tan10tan80)(tan20tan70)(tan30tan60)tan40tan50=(tan10cot10)(tan20cot20)(tan30cot30)(tan40cot40)=1111=1(\tan 10^\circ \cdot \tan 80^\circ) \cdot (\tan 20^\circ \cdot \tan 70^\circ) \cdot (\tan 30^\circ \cdot \tan 60^\circ) \cdot \tan 40^\circ \cdot \tan 50^\circ = (\tan 10^\circ \cdot \cot 10^\circ) \cdot (\tan 20^\circ \cdot \cot 20^\circ) \cdot (\tan 30^\circ \cdot \cot 30^\circ) \cdot (\tan 40^\circ \cdot \cot 40^\circ) = 1 \cdot 1 \cdot 1 \cdot 1 = 1

(ii) (cot12cot78)(cot38cot52)cot60=(cot12tan12)(cot38tan38)13=1113=13(\cot 12^\circ \cdot \cot 78^\circ) \cdot (\cot 38^\circ \cdot \cot 52^\circ) \cdot \cot 60^\circ = (\cot 12^\circ \cdot \tan 12^\circ) \cdot (\cot 38^\circ \cdot \tan 38^\circ) \cdot \frac{1}{\sqrt{3}} = 1 \cdot 1 \cdot \frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{1}{\sqrt{3}}

(iii) (tan5tan85)(tan15tan75)tan45=(tan5cot5)(tan15cot15)1=111=1(\tan 5^\circ \cdot \tan 85^\circ) \cdot (\tan 15^\circ \cdot \tan 75^\circ) \cdot \tan 45^\circ = (\tan 5^\circ \cdot \cot 5^\circ) \cdot (\tan 15^\circ \cdot \cot 15^\circ) \cdot 1 = 1 \cdot 1 \cdot 1 = 1


୧୦. ପ୍ରମାଣ କର :

(i) sin120+tan150cos135=3+223\sin 120^{\circ} + \tan 150^{\circ} \cdot \cos 135^{\circ} = \frac{3+\sqrt{2}}{2\sqrt{3}}

(ii) sec2180+tan150csc290+cot120=23\frac{\sec^2 180^{\circ} + \tan 150^{\circ}}{\csc^2 90^{\circ} + \cot 120^{\circ}} = 2-\sqrt{3}

(iii) sec2180+tan45csc290cot120=33\frac{\sec^2 180^{\circ} + \tan 45^{\circ}}{\csc^2 90^{\circ} - \cot 120^{\circ}} = 3-\sqrt{3}

✅ ଉତ୍ତର: (i) ବାମପକ୍ଷ =sin120+tan150cos135= \sin 120^{\circ} + \tan 150^{\circ} \cdot \cos 135^{\circ}
=sin(18060)+tan(18030)cos(18045)= \sin(180^{\circ}-60^{\circ}) + \tan(180^{\circ}-30^{\circ}) \cdot \cos(180^{\circ}-45^{\circ})
=sin60+(tan30)(cos45)= \sin 60^{\circ} + (-\tan 30^{\circ}) \cdot (-\cos 45^{\circ})
=32+(13)(12)=32+16= \frac{\sqrt{3}}{2} + \left(-\frac{1}{\sqrt{3}}\right) \cdot \left(-\frac{1}{\sqrt{2}}\right) = \frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{1}{\sqrt{6}}
=32+123=3+223= \frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{1}{\sqrt{2} \cdot \sqrt{3}} = \frac{3 + \sqrt{2}}{2\sqrt{3}}
(ii) ବାମପକ୍ଷ =(1)2+(1/3)12+(1/3)=1= \frac{(-1)^2 + (-1/\sqrt{3})}{1^2 + (-1/\sqrt{3})} = 1 (ସୂଚନା: ପୁସ୍ତକରେ ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ 232-\sqrt{3} ପାଇବା ପାଇଁ ହରରେ ଚିହ୍ନ '-' ହେବା ଆବଶ୍ୟକ)
(iii) ବାମପକ୍ଷ =(1)2+112(1/3)=21+13=233+1= \frac{(-1)^2 + 1}{1^2 - (-1/\sqrt{3})} = \frac{2}{1 + \frac{1}{\sqrt{3}}} = \frac{2\sqrt{3}}{\sqrt{3}+1}
=23(31)(3+1)(31)=2(33)2=33= \frac{2\sqrt{3}(\sqrt{3}-1)}{(\sqrt{3}+1)(\sqrt{3}-1)} = \frac{2(3-\sqrt{3})}{2} = 3-\sqrt{3} (ପ୍ରମାଣିତ)

୧୧. ସରଳ କର : (i) sin(180θ)cos(90+θ)+sin(90+θ)cos(180θ)\sin(180^{\circ}-\theta) \cdot \cos(90^{\circ}+\theta) + \sin(90^{\circ}+\theta) \cdot \cos(180^{\circ}-\theta)

(ii) cos(90A)sec(180A)sin(180A)sin(90+A)tan(90+A)csc(90+A)\frac{\cos(90^{\circ}-A) \cdot \sec(180^{\circ}-A) \cdot \sin(180^{\circ}-A)}{\sin(90^{\circ}+A) \cdot \tan(90^{\circ}+A) \cdot \csc(90^{\circ}+A)}

✅ ଉତ୍ତର: (i) sinθ(sinθ)+cosθ(cosθ)\sin \theta \cdot (-\sin \theta) + \cos \theta \cdot (-\cos \theta)
=(sin2θ+cos2θ)=1= -(\sin^2 \theta + \cos^2 \theta) = -1
(ii) ଲବ =sinA(secA)sinA=sin2AsecA=sin2AcosA= \sin A \cdot (-\sec A) \cdot \sin A = -\sin^2 A \cdot \sec A = -\frac{\sin^2 A}{\cos A}
ହର =cosA(cotA)secA=cotA= \cos A \cdot (-\cot A) \cdot \sec A = -\cot A
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଶି =sin2A/cosAcosA/sinA=sin3Acos2A= \frac{-\sin^2 A / \cos A}{-\cos A / \sin A} = \frac{\sin^3 A}{\cos^2 A}

୧୨. ΔABC\Delta ABC ରେ mB=90m\angle B=90^{\circ} ହେଲେ ପ୍ରମାଣ କର ଯେ, sin2A+sin2C=1\sin^2 A + \sin^2 C = 1

✅ ଉତ୍ତର: ΔABC\Delta ABC ରେ A+B+C=180A + B + C = 180^{\circ}
B=90B = 90^{\circ} ହେତୁ A+C=90C=90AA + C = 90^{\circ} \Rightarrow C = 90^{\circ} - A
ବାମପକ୍ଷ =sin2A+sin2(90A)=sin2A+cos2A=1= \sin^2 A + \sin^2(90^{\circ} - A) = \sin^2 A + \cos^2 A = 1 (ପ୍ରମାଣିତ)

୧୩. ΔABC\Delta ABC ରେ ପ୍ରମାଣ କର ଯେ, cos(A+B)+sinC=sin(A+B)cosC\cos(A+B) + \sin C = \sin(A+B) - \cos C

✅ ଉତ୍ତର: ଆମେ ଜାଣୁ A+B+C=180A+B=180CA + B + C = 180^{\circ} \Rightarrow A + B = 180^{\circ} - C
ବାମପକ୍ଷ =cos(180C)+sinC=cosC+sinC= \cos(180^{\circ} - C) + \sin C = -\cos C + \sin C
ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ =sin(180C)cosC=sinCcosC= \sin(180^{\circ} - C) - \cos C = \sin C - \cos C
ତେଣୁ ବାମପକ୍ଷ == ଦକ୍ଷିଣପକ୍ଷ (ପ୍ରମାଣିତ)

୧୪. A ଓ B ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ଅନୁପୁରକ କୋଣ ହେଲେ sinAcosB+cosAsinB\sin A \cdot \cos B + \cos A \cdot \sin B ର ମାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

✅ ଉତ୍ତର: ଦତ୍ତ ଅଛି A+B=90B=90AA + B = 90^{\circ} \Rightarrow B = 90^{\circ} - A
sinAcos(90A)+cosAsin(90A)\sin A \cdot \cos(90^{\circ}-A) + \cos A \cdot \sin(90^{\circ}-A)
=sinAsinA+cosAcosA=sin2A+cos2A=1= \sin A \cdot \sin A + \cos A \cdot \cos A = \sin^2 A + \cos^2 A = 1

୧୫. ABCD ଏକ ବୃତ୍ତାନ୍ତର୍ଲିଖତ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହେଲେ tanA+tanC\tan A + \tan C ର ମାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

✅ ଉତ୍ତର: ବୃତ୍ତାନ୍ତର୍ଲିଖତ ଚତୁର୍ଭୁଜରେ ବିପରୀତ କୋଣମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 180180^{\circ}
ତେଣୁ A+C=180C=180AA + C = 180^{\circ} \Rightarrow C = 180^{\circ} - A
tanA+tan(180A)=tanAtanA=0\tan A + \tan(180^{\circ} - A) = \tan A - \tan A = 0