୧. କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ କ’ଣ?

ଉତ୍ତର: ଚୌଧୁରୀ ଭାଗବତ ପ୍ରସାଦ ସାମନ୍ତରାୟ ମହାପାତ୍ର ।

୨. ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ କାହା ପ୍ରରୋଚନାରେ ସଙ୍ଗୀତରେ ମନୋନିବେଶ କରିଥିଲେ?

     ଉତ୍ତର: ପାରିବାରିକ ଗୁରୁ ବାବାଜୀ ରାମଦାସଙ୍କ ପ୍ରରୋଚନାରେ ।

୩. କାନ୍ତକବିଙ୍କର କେଉଁ ଗଳ୍ପଟି ଓଡ଼ିଶାର ଜନମାନସରେ ବେଶ୍ ପରିଚିତ?

ଉତ୍ତର: 'ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି' ।

୪. ଉତ୍କଳର କ୍ଷେତ କେଉଁଥିରେ ସୁଶୋଭିତ?

ଉତ୍ତର: ସୁନ୍ଦର ଧାନ ବା 'ଶାଳି'ରେ ।

୫. 'ଗେହ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ?

ଉତ୍ତର: ଗୃହ ।

୬. ଉତ୍କଳର ପ୍ରଦେଶ କେଉଁଥିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ?

ଉତ୍ତର: ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ସମୂହରେ (ତୀର୍ଥଚୟ) ।

୭. ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଦେହ କାହିଁକି 'ଶୋଣିତ-ଚର୍ଚ୍ଚିତ' ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି?

ଉତ୍ତର: କାରଣ ଏହା ଶତ୍ରୁବଂଶର ରକ୍ତରେ ଅନୁରଞ୍ଜିତ ।

୮. 'ବନ୍ଧ୍ୟା' ଶବ୍ଦଟି କବିତାରେ କେଉଁ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ?

ଉତ୍ତର: ବନ୍ଦନୀୟା ।  

୯. ଉତ୍କଳର କୀର୍ତ୍ତି କିପରି ବୋଲି କବି କହିଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ଉତ୍କଳର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରଶଂସନୀୟ (ଅନିନ୍ଦ୍ୟା) ଏବଂ ତାହା ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଘୋଷିତ (ଭୁବନ-ବିଘୋଷିତ) ।

୧୦. କବି କାହିଁକି ଉତ୍କଳକୁ 'ଧନ୍ୟେ, ପୁଣ୍ୟେ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: କାରଣ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ଏବଂ ସେ ସୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦନୀୟା ।

୧. କବିତାର ଘୋଷାପଦରେ କବି ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କୁ କିପରି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: କବିତାର ଘୋଷାପଦରେ କବି ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କୁ 'ଚାରୁ ହାସମୟୀ' (ସୁନ୍ଦର ହସଯୁକ୍ତା) ଏବଂ 'ଚାରୁ ଭାଷମୟୀ' (ମଧୁର ଭାଷାଯୁକ୍ତା) ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରି ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ବନ୍ଦନା କରିଛନ୍ତି ।

୨. 'ଶୁଭ୍ର-ତଟିନୀ-କୂଳ-ଶୀକର-ସମୀରା'— ପଦଟିକୁ ବୁଝାଇ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଉତ୍କଳର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ (ଶୁଭ୍ର ତଟିନୀ) । ସେହି ନଦୀ କୂଳରେ ଜଳକଣା (ଶୀକର) ବହନ କରି ଶୀତଳ ପବନ (ସମୀର) ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି ।

୩. 'ବିଶ୍ୱଭୂମଣ୍ଡଳ-କୃତବର-ସ୍ନେହା' କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝାଏ?

ଉତ୍ତର: ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଉତ୍କଳର ଗୁଣୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ (କୃତବର) ନିଜର ପ୍ରତିଭା ବଳରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱଭୂମଣ୍ଡଳରେ (ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ) ସ୍ନେହର ପାତ୍ର ହୋଇପାରିଛନ୍ତି ।

୪. କାନ୍ତକବିଙ୍କର ଦୁଇଟି ସାହିତ୍ୟ କୃତିର ନାମ ଲେଖ ଯାହା 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ବିଭାଗର ।

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବିଙ୍କର ଦୁଇଟି ଅନ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ କୃତି ହେଲା ଉପନ୍ୟାସ 'କଣାମାମୁଁ' ଏବଂ ଗଳ୍ପ 'ବୁଢ଼ା ଶଙ୍ଖାରି' ।

୫. ଉତ୍କଳ କିପରି କଳା ଏବଂ ତୀର୍ଥର ଦେଶ ଅଟେ?

ଉତ୍ତର: ଉତ୍କଳର ଦେଶ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ (ମଣ୍ଡିତ-ଦେଶା) ଏବଂ ଏହାର ବେଶ ଚମତ୍କାର କଳାକୃତି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ (ଚାରୁ କଳାବଳି-ଶୋଭିତ-ବେଶା) । ଏହା ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ (ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥଚୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଦେଶା) ।

୬. ବ୍ୟାକରଣ: ସମାସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର: 'ତାଳତମାଳ', 'ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ' ।

ଉତ୍ତର:

o    ତାଳତମାଳ: ତାଳ ଓ ତମାଳ (ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସମାସ)

o    ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ: ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନ (ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସମାସ)

୭. ବ୍ୟାକରଣ: 'ଚାରୁ' ଓ 'ଶୁଭ୍ର' ଶବ୍ଦକୁ ବିଶେଷଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

o    ଚାରୁ: ଉତ୍କଳର କଳା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାରୁ ଓ ମନୋମୁଗ୍ଧକର ।

o    ଶୁଭ୍ର: ହିମାଳୟର ଶୁଭ୍ର ଶୃଙ୍ଗ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଝଲସି ଉଠେ ।

୮. ବ୍ୟାକରଣ: 'ସୁଶୋଭିତ' ଓ 'ଅନିନ୍ଦ୍ୟା' ଶବ୍ଦରୁ ଉପସର୍ଗ ପୃଥକ୍ କର ।

ଉତ୍ତର:

o    ସୁଶୋଭିତ: ସୁ (ଉପସର୍ଗ)

o    ଅନିନ୍ଦ୍ୟା: ଅନ୍ (ଉପସର୍ଗ)

୯. ବ୍ୟାକରଣ: 'ତଟିନୀ' ଓ 'ବିହଙ୍ଗ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

o    ତଟିନୀ: ନଦୀ

o    ବିହଙ୍ଗ: ପକ୍ଷୀ

୧୦. ବ୍ୟାକରଣ: 'କବିକୁଳମୌଳି' ଏବଂ 'ପୂତ-ପୟୋଧି' ପଦ ଦୁଇଟିର ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ କର ।

ଉତ୍ତର:

o    କବିକୁଳମୌଳି: କବିବଂଶର ମୁକୁଟ ସ୍ୱରୂପ ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି ।

o    ପୂତ-ପୟୋଧି: ପବିତ୍ର ସମୁଦ୍ର ।

୧. "ନୀଳ ଭୂଧରମାଳା ସାଜେ ତରଙ୍ଗେ, କଳକଳ ମୁଖରିତ ଚାରୁ ବିହଙ୍ଗେ,"

ଉତ୍ତର: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ରଚିତ "ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ" କବିତାରୁ ଆନୀତ । ଏଠାରେ କବି ଉତ୍କଳର ପାର୍ବତ୍ୟ ଶୋଭା ଓ ଆକାଶର ମଧୁର ଧ୍ୱନିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । କବିଙ୍କ କଳ୍ପନାରେ, ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ନୀଳ ପର୍ବତମାଳାଗୁଡ଼ିକ (ନୀଳ ଭୂଧରମାଳା) ସମୁଦ୍ରର ଢେଉ (ତରଙ୍ଗ) ପରି ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି । ଏଥିସହିତ, ଉତ୍କଳର ଆକାଶ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର (ଚାରୁ ବିହଙ୍ଗ) ମଧୁର କଳକଳ ଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ ହେଉଛି । ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ଉତ୍କଳର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶକୁ ଜୀବନ୍ତ କରି ତୋଳିଛି ।

୨. "ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ-ପ୍ରଦର୍ଶିତ-ନେତ୍ରା, ଯୋଗୀଋଷିଗଣ-ଊଟଜ-ପବିତ୍ରା,"

ଉତ୍ତର: ଏହି ପଦ୍ୟାଂଶଟି "ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ" କବିତାରୁ ଉଦ୍ଧୃତ, ଯାହାର ରଚୟିତା ହେଉଛନ୍ତି କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର । ଏଠାରେ କବି ଉତ୍କଳର ବୌଦ୍ଧିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗାରିମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । କବି କହନ୍ତି, ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ (ନେତ୍ର) କେବଳ ପ୍ରାକୃତିକ ଶୋଭାରେ ମୁଗ୍ଧ ନୁହେଁ, ତାହା ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍‌ଭାସିତ ହୋଇଛି । ଏହା ଉତ୍କଳର ବୌଦ୍ଧିକ ପରମ୍ପରାକୁ ସୂଚାଏ । ଏଥିସହିତ, ଏହି ଭୂମି ବହୁ ଯୋଗୀଋଷିଙ୍କର ପବିତ୍ର କୁଟୀର (ଊଟଜ) ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି । ଏହା ଉତ୍କଳର ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିର ପରିଚୟ ଦିଏ ।

୩. "ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର ମଣ୍ଡିତ-ଦେଶା, ଚାରୁ କଳାବଳି-ଶୋଭିତ-ବେଶା,"

ଉତ୍ତର: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ରାଜ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ "ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ"ରୁ ଗୃହୀତ । ଏହି ପକ୍ତିରେ କବି ଉତ୍କଳର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ କଳାତ୍ମକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି । କବିଙ୍କ ଭାଷାରେ, ଉତ୍କଳ ଦେଶ ଅସଂଖ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ (ମଣ୍ଡିତ) ହୋଇରହିଛି । ଏହି ମନ୍ଦିରମାଳିନୀ ରାଜ୍ୟର ବେଶ ବା ସଜ୍ଜା, ଏହାର ଚମତ୍କାର କଳାକୃତି (ଚାରୁ କଳାବଳି) ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛି । ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବମୟ କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରାକୁ ସୂଚିତ କରେ ।

୪. "ବିଶ୍ୱଭୂମଣ୍ଡଳ-କୃତବର-ସ୍ନେହା, ଜନନୀ, ଜନନୀ, ଜନନୀ ।"

ଉତ୍ତର: ଏହି ପଦ୍ୟାଂଶଟି କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ରଚିତ "ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ" କବିତାରୁ ଆନୀତ । ଏଠାରେ କବି ଉତ୍କଳର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରତିଭା ଓ ସ୍ୱୀକୃତିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଉତ୍କଳ କେବଳ ବୀରମାନଙ୍କର ଗୃହ ନୁହେଁ, ଏହା ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁଣୀ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର (କୃତବର) ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମଭୂମି । ଏହି ମାଟିର ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ ନିଜର ପ୍ରତିଭା ଓ ସାଧନା ବଳରେ କେବଳ ଉତ୍କଳରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ (ବିଶ୍ୱଭୂମଣ୍ଡଳ) ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ନେହଭାଜନ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି । ଏହା କହି କବି ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତିର ସହ ବନ୍ଦନା କରିଛନ୍ତି ।

୫. "କବିକୁଳମୌଳି-ସୁନନ୍ଦନ-ବନ୍ଧ୍ୟା, ଭୁବନ-ବିଘୋଷିତ-କୀର୍ତ୍ତି-ଅନିନ୍ଦ୍ୟା,"

ଉତ୍ତର: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି "ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ" କବିତାରୁ ଗୃହୀତ, ଯାହାର ରଚୟିତା ହେଉଛନ୍ତି କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର । ଏହି ଅନ୍ତିମ ପଦରେ କବି ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌରବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । କବି କହନ୍ତି, ଉତ୍କଳ ମାତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବିମାନଙ୍କ (କବିକୁଳମୌଳି) ଏବଂ ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ (ସୁନନ୍ଦନ) ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ବନ୍ଦନୀୟା (ବନ୍ଧ୍ୟା) ଅଟନ୍ତି । ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଏପରି ପ୍ରଶଂସନୀୟ (ଅନିନ୍ଦ୍ୟା) ଯେ ତାହା କେବଳ ଉତ୍କଳରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ସଂସାରରେ (ଭୁବନ) ତାହା ଘୋଷିତ ଓ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଛି । ଏହା ହିଁ ଉତ୍କଳର ମହାନତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରିଚୟ ।

ବିଭାଗ ୪: ୫ ଟି ଅତିରିକ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

୧. କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଉତ୍କଳର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' କବିତାରେ ଉତ୍କଳର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତି ଜୀବନ୍ତ ଓ ମନୋମୁଗ୍ଧକର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।

ସମୁଦ୍ର ଓ ତଟଭୂମି: କବି ଉତ୍କଳକୁ ସମୁଦ୍ର-ବିଧୌତ ଶରୀରା ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ସମୁଦ୍ରର ପବିତ୍ର ଜଳ ତା’ର ଶରୀରକୁ ଧୌତ କରୁଛି । ତା’ର ତଟଦେଶ ତାଳ ଓ ତମାଳ ପରି ସବୁଜ ବୃକ୍ଷରାଜିରେ ସୁଶୋଭିତ ।

ନଦୀ ଓ ପବନ: ଉତ୍କଳର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ (ଶୁଭ୍ର ତଟିନୀ) ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ତା’ର କୂଳରେ ଜଳକଣାମିଶା ଶୀତଳ    ପବନ (ଶୀକର-ସମୀରା) ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି ।

ବନଭୂମି ଓ ପର୍ବତ: ଉତ୍କଳର ଅଙ୍ଗ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ (ଘନଘନ ବନଭୂମି) ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହାର ନୀଳ ପର୍ବତମାଳାଗୁଡ଼ିକ ଦୂରରୁ  ସମୁଦ୍ରର ଢେଉ ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି ।

 ଆକାଶ ଓ ପକ୍ଷୀ: ଉତ୍କଳର ଆକାଶ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କଳକଳ ଧ୍ୱନିରେ ସର୍ବଦା ମୁଖରିତ ରହିଥାଏ ।

 କୃଷିକ୍ଷେତ୍ର: ଉତ୍କଳର କ୍ଷେତଗୁଡ଼ିକ ସୁନ୍ଦର ଧାନରେ (ସୁନ୍ଦରଶାଳି) ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଏ । ଏହିପରି ଭାବରେ କବି        ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପବନ, ଜଙ୍ଗଲ, ପର୍ବତ ଓ ଶସ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଉତ୍କଳର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାକୃତିକ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଛନ୍ତି ।

୨. "ଉତ୍କଳ କେବଳ ପ୍ରକୃତିର ଲୀଳାଭୂମି ନୁହେଁ, ଏହା ଜ୍ଞାନ, ବୀରତ୍ୱ ଓ କଳାର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର"—କବିତା ଆଧାରରେ ଏହାର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।

ଉତ୍ତର: 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' କବିତାରେ କବି କେବଳ ଉତ୍କଳର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିନାହାନ୍ତି, ବରଂ ଏହାର ଗୌରବମୟ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିପାଦିତ କରିଛନ୍ତି ।

ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା: କବି ଉତ୍କଳକୁ "ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ-ପ୍ରଦର୍ଶିତ-ନେତ୍ରା" କହି ଏହାର ବୌଦ୍ଧିକ ଉତ୍କର୍ଷକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଭୂମି "ଯୋଗୀଋଷିଗଣ-ଊଟଜ-ପବିତ୍ରା" ଅଟେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ସାଧୁସନ୍ଥଙ୍କର ପବିତ୍ର ତପୋଭୂମି ।

କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ: ଉତ୍କଳ "ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର"ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଦେଶ । ଏହାର "ଚାରୁ କଳାବଳି" (ଚମତ୍କାର କଳାକୃତି) ଏହାର ବେଶକୁ ସୁଶୋଭିତ କରେ । ଏହା ଉତ୍କଳର କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ମହାନତାକୁ ବୁଝାଏ ।

ବୀରତ୍ୱ: ଉତ୍କଳ ହେଉଛି "ଶୂରବର-ଦର୍ପିତ ଗେହା" ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କର ଗର୍ବିତ ଗୃହ । ଏହି ମାଟିର ବୀର ସନ୍ତାନମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ (ଅରିକୁଳ-ଶୋଣିତ) ନିଜ ଦେହକୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ କରି ମାତୃଭୂମିର ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି । ତେଣୁ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଉତ୍କଳ କେବଳ ପ୍ରକୃତିର ଲୀଳାଭୂମି ନୁହେଁ, ଏହା ଜ୍ଞାନ, ବୀରତ୍ୱ, କଳା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ।

୩. ପଠିତ କବିତାରେ କବିଙ୍କର ଗଭୀର ଦେଶାତ୍ମବୋଧ ଓ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଭାବନା କିପରି ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି, ଆଲୋଚନା କର ।

ଉତ୍ତର: 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' କବିତାଟି କାନ୍ତକବିଙ୍କ ଗଭୀର ଦେଶାତ୍ମବୋଧ ଓ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଭାବନାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ ।

ପ୍ରଥମତଃ, କବି ନିଜ ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ଏକ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ ନ ଭାବି, ତାକୁ "ଜନନୀ" ବା ମା’ ଭାବରେ ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ମାତୃବୋଧ ହିଁ ଜାତୀୟତାର ପ୍ରଥମ ସୋପାନ ।

ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, କବି ଉତ୍କଳର ସମସ୍ତ ଗୌରବମୟ ଦିଗକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି । ସେ ଉତ୍କଳର ପ୍ରକୃତି (ପୟୋଧି, ତଟିନୀ, ବନଭୂମି) , କଳା (ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର) , ଜ୍ଞାନ (ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ) , ଏବଂ ବୀରତ୍ୱ (ଶୂରବର-ଦର୍ପିତ ଗେହା) ଆଦିର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଉତ୍କଳୀୟମାନଙ୍କ ମନରେ ନିଜ ମାଟି ପାଇଁ ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ଗର୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି ।

ତୃତୀୟତଃ, ସେ "ଚାରୁ ଭାଷମୟୀ" କହି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରତି ନିଜର ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଭାଷା-ଭିତ୍ତିକ ଜାତୀୟତାବୋଧର ପ୍ରତୀକ ।

ଚତୁର୍ଥତଃ, ସେ ଏହି ମାଟିର ମହାନ କବି ଓ ସୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କଳ ବନ୍ଦନୀୟା ବୋଲି କହି, ବର୍ତ୍ତମାନ ପିଢ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ମହାନ ହେବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି । ସମଗ୍ର କବିତାଟି ଉତ୍କଳର ଗୌରବଗାନ କରି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜାତିର ପରିଚୟକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାତୀୟତାବାଦୀ କବିତା ଅଟେ ।

୪. 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' କବିତାରେ ଉତ୍କଳର ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କର ମହାନତା (ଯଥା: ଯୋଗୀଋଷି, ବୀର, କବି) କିପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି?

ଉତ୍ତର: କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଉତ୍କଳର ମାଟିକୁ ଯେତିକି ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ସେତିକି ଗୌରବ ଏହାର ମହାନ ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି ।

ଯୋଗୀଋଷି: ଉତ୍କଳ ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭୂମି । ଏହି ମାଟି ବହୁ ଯୋଗୀଋଷିଙ୍କର ତପସ୍ୟା ସ୍ଥଳୀ ରହିଆସିଛି । ସେମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର କୁଟୀର (ଊଟଜ) ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କଳ ଜନନୀ ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି ।

ବୀର (ଶୂରବର): ଉତ୍କଳ ବୀରପ୍ରସବିନୀ ଅଟେ । ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କର ଗର୍ବିତ ଗୃହ । ଏହି ବୀର ସନ୍ତାନମାନେ ନିଜ ମାତୃଭୂମିର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ନିଜ ରକ୍ତରେ ଏହି ମାଟିକୁ ରଞ୍ଜିତ କରିଛନ୍ତି ।

ବିଦ୍ୱାନ (କୃତବର): ଉତ୍କଳର ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁଣୀ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ (କୃତବର) ନିଜ ପ୍ରତିଭା ବଳରେ କେବଳ ଉତ୍କଳରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ।

କବି ଓ ସୁପୁତ୍ର: ଉତ୍କଳ ମାତା ମହାନ କବିମାନଙ୍କ (କବିକୁଳମୌଳି) ଏବଂ ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ (ସୁନନ୍ଦନ) ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ବନ୍ଦନୀୟା ଅଟନ୍ତି । ଏହିପରି ଭାବରେ, ଯୋଗୀଋଷିଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ବୀରଙ୍କ ବୀରତ୍ୱ, ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ପ୍ରତିଭା ଏବଂ କବିଙ୍କ ସୃଜନଶୀଳତା ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କୁ ମହାନ କରି ଗଢ଼ି ତୋଳିଛି ।

୫. "ଧନ୍ୟେ, ପୁଣ୍ୟେ, ଚିରଶରଣ୍ୟେ"—କବି କେଉଁ କେଉଁ କାରଣ ପାଇଁ ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କୁ ଧନ୍ୟା, ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ଚିରଶରଣ୍ୟା ବୋଲି କହିଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: କବିତାର ଅନ୍ତିମ ପଦରେ କବି ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କୁ "ଧନ୍ୟେ, ପୁଣ୍ୟେ, ଚିରଶରଣ୍ୟେ" ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି । ଏହା ପଛରେ ଥିବା କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

ଧନ୍ୟା: ଉତ୍କଳ ଜନନୀ ଧନ୍ୟା, କାରଣ ସେ ମହାନ କବି ଏବଂ ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସର୍ବଦା ବନ୍ଦନୀୟା ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସନୀୟ କୀର୍ତ୍ତି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଧନ୍ୟ କରିଛି ।

ପୁଣ୍ୟବତୀ: ଉତ୍କଳ ଜନନୀ ପୁଣ୍ୟବତୀ, କାରଣ ଏହି ଭୂମି ପବିତ୍ର ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଧୌତ । ଏହା ଅସଂଖ୍ୟ ଯୋଗୀଋଷିଙ୍କର ତପୋଭୂମି ଓ ପବିତ୍ର କୁଟୀରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା ଏକ ମନ୍ଦିରମାଳିନୀ ଦେଶ ଏବଂ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନକୁ ନିଜ କୋଳରେ ଧାରଣ କରିଛି । ତେଣୁ ସେ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ଅଟନ୍ତି ।

ଚିରଶରଣ୍ୟା: ସେ ଚିରଶରଣ୍ୟା ଅର୍ଥାତ୍ ସେ ସର୍ବଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶରଣ ବା ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କର କୋଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ । ସେ ନିଜର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ (ଯୋଗୀ, ଋଷି, ବୀର, କବି, ସାଧାରଣ ଜନତା) ସର୍ବଦା ନିଜ ସ୍ନେହର ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ଆସିଛନ୍ତି । ଏହି ସମସ୍ତ ମହାନ ଗୁଣ ପାଇଁ କବି ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କୁ ଧନ୍ୟା, ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ଚିରଶରଣ୍ୟା ଭାବରେ ବନ୍ଦନା କରିଛନ୍ତି ।