କ. ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ

୧. ପ୍ରତ୍ୟେକର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

   ପୟୋଧି: ସମୁଦ୍ର, ସାଗର

   ତଟିନୀ: ନଦୀ, ସ୍ରୋତସ୍ଵିନୀ

   ସମୀର: ପବନ, ବାୟୁ

   ଭୂଧର: ପର୍ବତ, ପାହାଡ଼

    ଊଟଜ: କୁଡ଼ିଆ, କୁଟୀର

    ଅରି: ଶତ୍ରୁ, ରିପୁ

୨. ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

      ଶୁଭ୍ର: କୃଷ୍ଣ ବା ମଳିନ

      ଘନ: ତରଳ ବା ପତଳା

      ସୁନ୍ଦର: ଅସୁନ୍ଦର ବା କୁତ୍ସିତ

ପବିତ୍ର: ଅପବିତ୍ର

ପୁଣ୍ୟ: ପାପ

ଦର୍ପିତ: ବିନୀତ ବା ନମ୍ର

୩. ନିମ୍ନଲିଖୁତ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସାର୍ଥକ ବାକ୍ୟ ରଚନା କର ।

       ବିଧୌତ: ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଶରୀର ପବିତ୍ର ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଧୌତ ।

ସୁଶୋଭିତ: ଉତ୍କଳର ତଟଦେଶ ତାଳତମାଳ ବୃକ୍ଷରେ ସୁଶୋଭିତ ।

ରାଜିତ: ଉତ୍କଳ ମାତାର ଅଙ୍ଗ ଘଞ୍ଚ ବନଭୂମିରେ ରାଜିତ ।

କଳକଳ: ନଦୀର କଳକଳ ଧ୍ୱନି ମନମୁଗ୍ଧ କରେ ।

ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନ: ଉତ୍କଳର ଚକ୍ଷୁ ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ଉଦ୍‌ଭାସିତ ।

ଊଟଜ: ଯୋଗୀଋଷିମାନେ ପବିତ୍ର ଊଟଜ ନିର୍ମାଣ କରି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ।

୪. ‘କଳକଳ’ ଭଳି ଆଉ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ଧ୍ୱନ୍ୟାତ୍ମକ ଯୁଗ୍ମଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

     ଉତ୍ତର: ଝିରିଝିରି, ରିମଝିମ, କିଚିକିଚି, ଛମ୍‌ଛମ୍, ଝମ୍‌ଝମ୍ ।

୫. ପଠିତ କବିତା ଅବଲମ୍ବନରେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

     (କ) ପୂତ   ପୟୋଧି ବିଧୌତ-ଶରୀରା,

(ଖ) ତାଳ    ତମାଳ  ସୁଶୋଭିତ-ତୀରା,

(ଗ) ଶୁଭ୍ର    ତଟିନୀ  କୂଳ-ଶୀକର-ସମୀରା,

(ଘ)  ଘନଘନ  ବନଭୂମି ରାଜିତ ଅଙ୍ଗେ,

(ଡ) ନୀଳ ଭୂଧରମାଳା ସାଜେ   ତରଙ୍ଗେ

(ଚ)   କଳକଳ   ମୁଖରିତ ଚାରୁ ବିହଙ୍ଗେ,

(ଛ) ସୁନ୍ଦର ଶାଳି  ସୁଶୋଭିତ  କ୍ଷେତ୍ରା,

(ଜ)  ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ   ପ୍ରଦର୍ଶିତ-ନେତ୍ରା,

(ଝ) ଯୋଗୀ ଋଷିଗଣ ଊଟଜ   ପବିତ୍ରା,

(ଞ) ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର  ମଣ୍ଡିତ  ଦେଶା,

୬. ଅର୍ଥଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।

   ସୁର – ଶୂର: ସୁର (ଦେବତା) ଏବଂ ଶୂର (ବୀର) ଉଭୟ ଉତ୍କଳ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ।

   ପୂତ – ପୁତ: ସମୁଦ୍ରର ପୂତ (ପବିତ୍ର) ଜଳରେ ଧୌତ ଉତ୍କଳ ମାତା ନିଜର ପୁତ (ପୁତ୍ର) ପାଇଁ ଗର୍ବିତ ।

   ଶାଳି – ଶାଳୀ: ଉତ୍କଳର କ୍ଷେତ ଶାଳି (ଧାନ)ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆଉ ଘରେ ଶାଳୀ (ପତ୍ନୀର ଭଉଣୀ) ଆଦର ପାଏ ।

   ବଳି – ବଳୀ: ଦୁର୍ବଳ ଲୋକକୁ ବଳି (ବଳିଦାନ) ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ବଳୀ (ବଳଶାଳୀ) ଲୋକ ହିଁ ଅନ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରେ ।

   କୂଳ – କୁଳ: ନଦୀ କୂଳ (ତଟ)ରେ ବସି ସେ ନିଜ କୁଳ (ବଂଶ)ର ଗୌରବ ଗାନ କରୁଥିଲା ।

ଖ. କ୍ଷୁଦ୍ର ଉତ୍ତର ମୂଳକ

୭. ଚାରୁହାସମୟୀ ଚାରୁଭାଷମୟୀ କାହାକୁ କୁହାଯାଇଛି ?

   ଉତ୍ତର: କବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର 'ଚାରୁହାସମୟୀ ଚାରୁଭାଷମୟୀ' ବୋଲି ଉତ୍କଳ ଜନନୀ ବା ଓଡ଼ିଶା ମାତାଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି ।

୮. ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଶରୀରକୁ କିଏ ଧୋଇ ଦେଉଛି ?

    ଉତ୍ତର: ସମୁଦ୍ରର ପବିତ୍ର ଜଳ (ପୂତ-ପୟୋଧି) ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଧୋଇ ଦେଉଛି ।

୯. ସମୁଦ୍ରକୂଳ କେଉଁ କେଉଁ ବୃକ୍ଷଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ?

     ଉତ୍ତର: ସମୁଦ୍ରକୂଳ ତାଳ ଓ ତମାଳ ବୃକ୍ଷରାଜି ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ।

୧୦. ଉତ୍କଳର ଆକାଶ କାହାର କଳରବରେ ମୁଖରିତ ?

ଉତ୍ତର: ଉତ୍କଳର ଆକାଶ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର (ଚାରୁ ବିହଙ୍ଗ) କଳକଳ ଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ ।

୧୧. ପର୍ବତମାଳାଗୁଡିକ ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଦେହରେ କିଭଳି ଭାବେ ଶୋଭାପାଉଛି ?

     ଉତ୍ତର: ନୀଳ ପର୍ବତମାଳାଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଦେହରେ ତରଙ୍ଗ ବା ଢେଉ ଆକାରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଶୋଭାପାଉଛି ।

୧୨. କେଉଁମାନଙ୍କର କୁଟୀର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କଳ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି ?

    ଉତ୍ତର: ଯୋଗୀଋଷିମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର କୁଟୀର (ଊଟଜ) ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କଳ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି ।

୧୩. ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବିମାନେ କାହାର କୀର୍ତି ବନ୍ଦନା କରୁଛନ୍ତି ?

    ଉତ୍ତର: ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବିମାନେ (କବିକୁଳମୌଳି) ଏବଂ ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କର ବନ୍ଦନା କରୁଛନ୍ତି ।

ଗ. ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ ଲେଖ

୧୪. "ପୂତ-ପୟୋଧି-ବିଧୌତ-ଶରୀରା, ତାଳତମାଳ-ସୁଶୋଭିତ-ତୀରା,"

    ଉତ୍ତର: ସଂକଳିତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ତଥା ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତ "ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ" କବିତାରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ କବି ଉତ୍କଳର ସୁନ୍ଦର ଉପକୂଳର ଶୋଭା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଉତ୍କଳ ଜନନୀର ଭୌଗୋଳିକ ସୀମାରେ ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ରହିଛି । କବି କଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି ଯେ, ସମୁଦ୍ରର ପବିତ୍ର ଜଳରାଶି (ପୂତ-ପୟୋଧି) ମାତୃଭୂମିର ଶରୀରକୁ ସତେ ଯେପରି ସ୍ନେହରେ ଧୌତ କରୁଛି । ଏହି ସମୁଦ୍ରର ତଟଦେଶ (ତୀରା) ତାଳ ଓ ତମାଳ ପରି ଘଞ୍ଚ ବୃକ୍ଷରାଜିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁଶୋଭିତ ଦେଖାଯାଉଛି । ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ମାତୃଭୂମିର ପ୍ରାକୃତିକ ସୁଷମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ।

୧୫. "ଘନଘନ ବନଭୂମି ରାଜିତ ଅଙ୍ଗେ, ନୀଳ ଭୂଧରମାଳା ସାଜେ ତରଙ୍ଗେ,"

      ଉତ୍ତର: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ରଚିତ "ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ" କବିତାରୁ ଆନୀତ । ଏହି ପକ୍ତିରେ କବି ଉତ୍କଳର ବନଭୂମି ଏବଂ ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ମନୋରମ ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଉତ୍କଳ ଜନନୀର ଶରୀର (ଅଙ୍ଗ) ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ (ଘନଘନ ବନଭୂମି) ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ (ରାଜିତ) ହୋଇଛି । ତା’ ସହିତ, ରାଜ୍ୟରେ ଥିବା ନୀଳ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀଗୁଡ଼ିକ (ନୀଳ ଭୂଧରମାଳା) ଦୂରରୁ ଦେଖିବାକୁ ସତେ ଯେପରି ସମୁଦ୍ରର ଢେଉ (ତରଙ୍ଗ) ପରି ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛନ୍ତି । କବିଙ୍କର ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ଉତ୍କଳର ପ୍ରାକୃତିକ ବିବିଧତାକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ ।

୧୬. "ସୁନ୍ଦରଶାଳି-ସୁଶୋଭିତ-କ୍ଷେତ୍ରା, ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ-ପ୍ରଦର୍ଶିତ-ନେତ୍ରା,"

     ଉତ୍ତର: ଏହି ପଦ୍ୟାଂଶଟି "ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ" କବିତାରୁ ଉଦ୍ଧୃତ, ଯାହାର ରଚୟିତା ହେଉଛନ୍ତି କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର । ଏଠାରେ କବି ଉତ୍କଳର କୃଷି ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବୌଦ୍ଧିକ ଚେତନାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଉତ୍କଳର କ୍ଷେତ (କ୍ଷେତ୍ରା) ସୁନ୍ଦର ଧାନ (ଶାଳି)ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଛି, ଯାହା ତା’ର କୃଷିଗତ ସମୃଦ୍ଧିର ପରିଚୟ ଦିଏ । କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ (ନେତ୍ର) ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଉଦ୍‌ଭାସିତ ହୋଇଛି । ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, ଉତ୍କଳ କେବଳ ଶସ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜ୍ଞାନ-ଗାରିମାରେ ମଧ୍ୟ ମହୀୟାନ ଅଟେ ।

୧୭. "ଉତ୍କଳ ଶୂରବର-ଦର୍ପିତ ଗେହା, ଅରିକୁଳ-ଶୋଣିତ-ଚର୍ଚ୍ଚିତ-ଦେହା,"

    ଉତ୍ତର: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ କାଳଜୟୀ କବିତା "ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ"ରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ କବି ଉତ୍କଳ ଭୂମିର ବୀରତ୍ୱ ଓ ଗୌରବଗାଥାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଉତ୍କଳ ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କର (ଶୂରବର) ଗର୍ବିତ ଗୃହ (ଦର୍ପିତ ଗେହା) । ଏହି ମାଟିର ସନ୍ତାନମାନେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ନିଜ ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଦେହ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ (ଅରିକୁଳ) ରକ୍ତରେ (ଶୋଣିତ) ଅନୁରଞ୍ଜିତ (ଚର୍ଚ୍ଚିତ) ହୋଇଛି । ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ଉତ୍କଳର ବୀରତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଇତିହାସକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଦିଏ ।

ଘ. ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ

୧୮. ‘ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ’ କବିତାରୁ ଉତ୍କଳର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।

       ଉତ୍ତର: 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' କବିତାରେ କବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଉତ୍କଳର ବହୁବିଧ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ଅତି ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ: ଉତ୍କଳର ଶରୀର ପବିତ୍ର ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଧୌତ । ଏହାର ତଟଭୂମି ତାଳ ଓ ତମାଳ ବୃକ୍ଷରେ ସୁଶୋଭିତ । ଏହାର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ତା’ର କୂଳରେ ଶୀତଳ ପବନ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ।

ବନଭୂମି ଓ ପର୍ବତ: ଏହି ଭୂମି ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହାର ନୀଳ ପର୍ବତମାଳା ତରଙ୍ଗ ପରି ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଆକାଶ ପକ୍ଷୀଙ୍କ କଳରବରେ ମୁଖରିତ ।

ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନ: ଉତ୍କଳର କ୍ଷେତ ସୁନ୍ଦର ଧାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା କେବଳ ଶସ୍ୟଶାଳୀ ନୁହେଁ, ଏହା ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍‌ଭାସିତ ।

ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଓ କଳା: ଉତ୍କଳ ଭୂମି ଯୋଗୀଋଷିଙ୍କ କୁଟୀର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର । ଏହା ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ଏହାର ବେଶ ଚାରୁକଳାରେ ଶୋଭିତ । ଏହା ଏକ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥଭୂମି ।

ବୀରତ୍ୱ ଓ ଗୌରବ: ଏହି ମାଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କର ଗର୍ବିତ ଗୃହ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ରକ୍ତରେ ଏହାର ଦେହ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ।

ମହାନ ସନ୍ତାନ: ଏଠାକାର ଜ୍ଞାନୀ, ବିଦ୍ୱାନ , ମହାନ କବି ଓ ସୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କଳ ମାତା ସର୍ବଦା ବନ୍ଦନୀୟା । ଏହି ସମସ୍ତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପାଇଁ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ ଧନ୍ୟା, ପୁଣ୍ୟବତୀ ଓ ଚିରଶରଣ୍ୟା ଅଟନ୍ତି ।

୧୯. ‘ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ’ ଏକ ମାତୃଭୂମି ପ୍ରଶଂସାତ୍ମକ କବିତା– ଉକ୍ତିଟିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।

     ଉତ୍ତର: ନିମ୍ନରେ ଏହି ଉକ୍ତିଟିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କରାଗଲା:

କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ‘ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ’ କବିତାଟି ବାସ୍ତବରେ ମାତୃଭୂମି ଉତ୍କଳର ପ୍ରଶଂସାରେ ଶତମୁଖ । ଏହା କେବଳ ଏକ କବିତା ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି କବିଙ୍କ "ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚେତନା ଓ ଦେଶାତ୍ମବୋଧ ଭାବନାର ଏକ ମନୋଜ୍ଞ କୃତି" । ଏହି କବିତାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦରେ କବି ଉତ୍କଳକୁ ଏକ ଜନନୀ ବା ମାତା ରୂପରେ କଳ୍ପନା କରି ତା’ର ଗୌରବ, ସୁଷମା ଓ ମହାନତାକୁ ବନ୍ଦନା କରିଛନ୍ତି ।

ଏହାର ଯଥାର୍ଥତା ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦିତ ହୁଏ:

୧. ପ୍ରାକୃତିକ ସୁଷମାର ପ୍ରଶଂସା

କବି ଉତ୍କଳର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ତାହାର ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି:

• ସାମୁଦ୍ରିକ ଶୋଭା: ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଶରୀର ସମୁଦ୍ରର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଧୌତ ("ପୂତ-ପୟୋଧି-ବିଧୌତ-ଶରୀରା") ଏବଂ ତାଙ୍କର ତଟଦେଶ ତାଳ ଓ ତମାଳ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ("ତାଳତମାଳ-ସୁଶୋଭିତ-ତୀରା") ।

• ନଦୀ ଓ ପରିବେଶ: ଏଠାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ନଦୀମାନ ପ୍ରବାହିତ ("ଶୁଭ୍ର-ତଟିନୀ") ଏବଂ ତା’ର କୂଳରୁ ଜଳକଣା ବହନ କରୁଥିବା ଶୀତଳ ପବନ ବହୁଛି ("କୂଳ-ଶୀକର-ସମୀରା") ।

• ବନଭୂମି ଓ ପର୍ବତ: ତାଙ୍କର ଶରୀର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭା ପାଉଛି ("ଘନଘନ ବନଭୂମି ରାଜିତ ଅଙ୍ଗେ") ଏବଂ ନୀଳ ପର୍ବତମାଳାଗୁଡ଼ିକ ଢେଉ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ("ନୀଳ ଭୂଧରମାଳା ସାଜେ ତରଙ୍ଗେ") ।

• ଜୀବଜଗତ: ଉତ୍କଳର ଆକାଶ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କଳକଳ ଧ୍ୱନିରେ ମୁଖରିତ ("କଳକଳ ମୁଖରିତ ଚାରୁ ବିହଙ୍ଗେ") ।

୨. ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଶଂସା

କବି କେବଳ ପ୍ରକୃତି ନୁହେଁ, ଉତ୍କଳର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୌରବର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି:

• କୃଷି ସମୃଦ୍ଧି: ଉତ୍କଳର କ୍ଷେତଗୁଡ଼ିକ ସୁନ୍ଦର ଧାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଛି ("ସୁନ୍ଦରଶାଳି-ସୁଶୋଭିତ-କ୍ଷେତ୍ରା") ।

• ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତି: କବିତାର ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ କବି ଉତ୍କଳକୁ "ଚାରୁ ହାସମୟୀ" (ସୁନ୍ଦର ହସର ଅଧିକାରିଣୀ) ଏବଂ "ଚାରୁ ଭାଷମୟୀ" (ମଧୁର ଭାଷାର ଅଧିକାରିଣୀ) କହି ତା’ର ସଂସ୍କୃତି ଓ ଭାଷାର ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି ।

• କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ: ଏହି ଦେଶ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ("ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର ମଣ୍ଡିତ-ଦେଶା") ଏବଂ ଏହାର ବେଶ ଚମତ୍କାର କଳାକୃତି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଉଛି ("ଚାରୁ କଳାବଳି-ଶୋଭିତ-ବେଶା") ।

   ବୌଦ୍ଧିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୌରବର ପ୍ରଶଂସା

ଉତ୍କଳର ବୌଦ୍ଧିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରାକୁ କବି ବନ୍ଦନା କରିଛନ୍ତି:

• ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନ: ଉତ୍କଳ ଜନନୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଉଦ୍‌ଭାସିତ ("ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ-ପ୍ରଦର୍ଶିତ-ନେତ୍ରା") ।

• ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭୂମି: ଏହି ଭୂମି ବହୁ ଯୋଗୀଋଷିଙ୍କ ପବିତ୍ର କୁଟୀର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି ("ଯୋଗୀଋଷିଗଣ-ଊଟଜ-ପବିତ୍ରା") ଏବଂ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି ("ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥଚୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଦେଶା") ।

ବୀରତ୍ୱ ଓ କୀର୍ତ୍ତିର ପ୍ରଶଂସା

କବି ମାତୃଭୂମିର ବୀରତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଇତିହାସ ଏବଂ ତା’ର ମହାନ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି:

• ବୀରପ୍ରସବିନୀ: ଉତ୍କଳ ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନଙ୍କର ଗର୍ବିତ ଗୃହ ("ଉତ୍କଳ ଶୂରବର-ଦର୍ପିତ ଗେହା") । ଏହାର ମାଟି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ ("ଅରିକୁଳ-ଶୋଣିତ-ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଦେହା") ।

• ମହାନ ସନ୍ତାନ: ଉତ୍କଳର ଗୁଣୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ସ୍ନେହର ପାତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି ("ବିଶ୍ୱଭୂମଣ୍ଡଳ-କୃତବର-ସ୍ନେହା") ।

• ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତ୍ତି: ଏହି ମାଟି ମହାନ କବି ଓ ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦନୀୟା ("କବିକୁଳମୌଳି-ସୁନନ୍ଦନ-ବନ୍ଧ୍ୟା") । ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସନୀୟ କୀର୍ତ୍ତି ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଛି ("ଭୁବନ-ବିଘୋଷିତ-କୀର୍ତ୍ତି-ଅନିନ୍ଦ୍ୟା") ।

ଉପସଂହାର: କବିତାର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପଦ ଉତ୍କଳ ଜନନୀର କୌଣସି ନା କୌଣସି ଗୁଣ ବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟର ପ୍ରଶଂସାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ପ୍ରକୃତି, ସଂସ୍କୃତି, କଳା, ଜ୍ଞାନ, ବୀରତ୍ୱ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା—ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କବି ନିଜ ମାତୃଭୂମିକୁ "ଧନ୍ୟେ, ପୁଣ୍ୟେ, ଚିରଶରଣ୍ୟେ" ଭାବରେ ବନ୍ଦନା କରିଛନ୍ତି । ତେଣୁ, ଏହି ଉକ୍ତିଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଥାର୍ଥ ଯେ "ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ" ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାତୃଭୂମି ପ୍ରଶଂସାତ୍ମକ କବିତା ଅଟେ ।

୨୦. ‘ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ’ ଏକ ଜାତୀୟତାବାଦୀ କବିତା– ବିଚାର କର ।

     ଉତ୍ତର: 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' କେବଳ ଏକ ପ୍ରକୃତି ବର୍ଣ୍ଣନା ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଗଭୀର ଜାତୀୟତାବାଦୀ କବିତା । କବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ର କରି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ସମୟରେ ଏହି କବିତା ରଚନା କରିଥିଲେ ।

ମାତୃଭୂମିକୁ ଜନନୀ ରୂପେ କଳ୍ପନା: କବି ଉତ୍କଳକୁ କେବଳ ଏକ ଭୂଖଣ୍ଡ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଣେ "ଜନନୀ" ବା ମା’ ଭାବରେ କଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଭାବନା ହିଁ ଜାତୀୟତାର ମୂଳପିଣ୍ଡ ।

ଗୌରବ ବର୍ଣ୍ଣନା: କବି ଉତ୍କଳର ଅତୀତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଗୌରବକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୁଷମା (ତାଳତମାଳ ତୀରା, ନୀଳ ଭୂଧରମାଳା) , କଳା (ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର, ଚାରୁ କଳାବଳି) , ବୀରତ୍ୱ (ଶୂରବର-ଦର୍ପିତ ଗେହା) , ଏବଂ ବୌଦ୍ଧିକ ପରମ୍ପରା (ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନ, ଯୋଗୀଋଷି) — ଏସବୁର ଗୁଣଗାନ କରି ସେ ଉତ୍କଳୀୟମାନଙ୍କ ମନରେ ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ଜାତୀୟତାବୋଧ ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି ।

ମହାନ ସନ୍ତାନଙ୍କ ସ୍ମରଣ: କବି ଏହି ମାଟିର ମହାନ କବି ଓ ସୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାଟି ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ସମ୍ମାନିତ ।

ଭାଷା ପ୍ରୀତି: କବିତା ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ "ଚାରୁ ଭାଷମୟୀ" କହି ସେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ମଧୁରତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଭାଷା-ଭିତ୍ତିକ ଜାତୀୟତାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ । ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣରୁ 'ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ' ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାତୀୟତାବାଦୀ କବିତା, ଯାହା ଏକ ଜାତିର ପରିଚୟ ଓ ଗୌରବକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ ।