📌 ପ୍ରଶ୍ନ 1: 2.5 ସେ.ମି. = 500 କି.ମି. ଏହି ମାପକୁ ଆଧାର କରି ମାନଚିତ୍ର ଅନୁସାରେ ନର୍ମଦା ନଦୀର ମୁହାଣରୁ ଗଙ୍ଗାନଦୀର ମୁହାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକୃତ ଦୂରତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

• ସବିଶେଷ ଉତ୍ତର: ମାନଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୂରତାକୁ ବାସ୍ତବ ଦୂରତାରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍କେଲ୍ (Scale) ର ହିସାବ କରିବାକୁ ହେବ ।

  • ଦିଆଯାଇଥିବା ମାପ ଅନୁସାରେ: 2.5 ସେ.ମି. = 500 କି.ମି. ।

  • ତେଣୁ, 1 ସେ.ମି. = (500 / 2.5) = 200 କି.ମି. ହେବ ।

  • ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ସ୍କେଲ୍ (Ruler) ସାହାଯ୍ୟରେ ମାନଚିତ୍ରରେ ନର୍ମଦା ମୁହାଣରୁ ଗଙ୍ଗା ମୁହାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିଧା ଦୂରତା ମାପିବାକୁ ପଡିବ ।

  • ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: ଯଦି ତୁମ ବହିରେ ଏହି ଦୂରତା 6 ସେ.ମି. ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ପ୍ରକୃତ ଦୂରତା ହେବ: 6 x 200 = 1200 କି.ମି. ।

📌 ପ୍ରଶ୍ନ 2: ଲଣ୍ଡନରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ 12 ଟା ବାଜିଥିବାବେଳେ ଭାରତର ଅପରାହ୍ନ ସାଢ଼େ 5 ଟା କାହିଁକି ବାଜିଥାଏ ?

• ସବିଶେଷ ଉତ୍ତର: ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ଦ୍ରାଘିମା (Longitude) ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ।

  • ଲଣ୍ଡନ ସହର ମୂଳ ଦ୍ରାଘିମା ବା ଗ୍ରୀନୱିଚ୍ ରେଖା (0 ଡିଗ୍ରୀ ଦ୍ରାଘିମା) ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

  • ଭାରତର ପ୍ରମାଣ ସମୟ (IST) 82.5 ଡିଗ୍ରୀ ପୂର୍ବ (East) ଦ୍ରାଘିମା ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥାଏ ।

  • ପୃଥିବୀ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଘୂରୁଥିବାରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସମୟ ସର୍ବଦା ଆଗୁଆ ଥାଏ । ପୃଥିବୀକୁ 1 ଡିଗ୍ରୀ ଘୂରିବାକୁ 4 ମିନିଟ୍ ଲାଗେ ।

  • ତେଣୁ ସମୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ = (82.5 x 4) = 330 ମିନିଟ୍ ଅଟେ । 330 ମିନିଟ୍ କୁ ଘଣ୍ଟାରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଏହା 5 ଘଣ୍ଟା 30 ମିନିଟ୍ ହୁଏ । ସେଥିପାଇଁ ଲଣ୍ଡନଠାରୁ ଭାରତର ସମୟ ସର୍ବଦା 5 ଘଣ୍ଟା 30 ମିନିଟ୍ ଆଗୁଆ ରହିଥାଏ ।

📌 ପ୍ରଶ୍ନ 3: ଆମେ ମାନଚିତ୍ରରେ କାହିଁକି ସଙ୍କେତ ଓ ରଙ୍ଗର ବ୍ୟବହାର କରୁ ?

• ସବିଶେଷ ଉତ୍ତର: ଏକ ଛୋଟ କାଗଜ ଉପରେ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀର ପ୍ରକୃତ ଆକାରର କୋଠାବାଡି, ପର୍ବତ, ନଦୀ କିମ୍ବା ରାସ୍ତା ଆଙ୍କିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ସ୍ଥାନ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ପାଇଁ ସଙ୍କେତର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ସେହିପରି ରଙ୍ଗର ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ମାନଚିତ୍ରକୁ ସହଜରେ ବୁଝିହୁଏ (ଯେପରି ଜଳଭାଗ ପାଇଁ ନୀଳ ରଙ୍ଗ, ସମତଳ ଭୂମି ପାଇଁ ସବୁଜ ରଙ୍ଗ ଏବଂ ପର୍ବତ ପାଇଁ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗ) ।

📌 ପ୍ରଶ୍ନ 4: ତୁମ ଘର କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଳୟର ଆଠଟି ଦିଗରେ କ’ଣ ଅଛି ତାହାର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।

• ସବିଶେଷ ଉତ୍ତର: ଏହା ଏକ ପ୍ରାୟୋଗିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ । ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ ତଳେ ଦିଆଗଲା:

  1. ଉତ୍ତର (North): ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତା

  2. ଦକ୍ଷିଣ (South): ଖେଳ ପଡ଼ିଆ

  3. ପୂର୍ବ (East): ବିଦ୍ୟାଳୟ ବଗିଚା

  4. ପଶ୍ଚିମ (West): ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ନଦୀ

  5. ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ (North-East): ଶିବ ମନ୍ଦିର

  6. ଉତ୍ତର-ପଶક્ટିମ (North-West): ଡାକଘର

  7. ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ (South-East): ଦୋକାନ ବଜାର

  8. ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ (South-West): ବସ୍ ଷ୍ଟାଣ୍ଡ

📌 ପ୍ରଶ୍ନ 5: ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ ଏବଂ ପ୍ରମାଣ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ?

• ସବିଶେଷ ଉତ୍ତର: * ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ (Local Time): ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ ଯେଉଁ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରାଘିମାର ନିଜସ୍ୱ ଅଲଗା ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ ଥାଏ । ଦ୍ରାଘିମା ବଦଳିଲେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଯାଏ ।

  • ପ୍ରମାଣ ସମୟ (Standard Time): ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଦେଶରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଦ୍ରାଘିମା ଥାଏ । ଯଦି ସବୁ ସ୍ଥାନ ନିଜର ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ ମାନିବେ, ତେବେ ଗମନାଗମନ ଏବଂ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବହୁତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ତେଣୁ ସମଗ୍ର ଦେଶ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଭାଗର ଦ୍ରାଘିମାର ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟକୁ ସେହି ଦେଶର 'ପ୍ରମାଣ ସମୟ' ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ଭାରତରେ 82.5 ଡିଗ୍ରୀ ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମାର ସମୟକୁ ସମଗ୍ର ଦେଶ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ ସମୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।

📌 ପ୍ରଶ୍ନ 6: ଦିଲ୍ଲୀ ଓ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁର ଅକ୍ଷାଂଶ 29 ଡିଗ୍ରୀ ଉତ୍ତର ଓ 13 ଡିଗ୍ରୀ ଉତ୍ତର ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ରାଘିମା ପ୍ରାୟ 77 ଡିଗ୍ରୀ ପୂର୍ବ । ଦୁଇ ସହର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟର ପାର୍ଥକ୍ୟ କେତେ ରହିବ ?

• ସବିଶେଷ ଉତ୍ତର: ଦୁଇ ସହର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ (0 ମିନିଟ୍) ରହିବ । ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, କୌଣସି ସ୍ଥାନର ସମୟ କେବଳ ତାହାର ଦ୍ରାଘିମା (Longitude) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଅକ୍ଷାଂଶ ଉପରେ ନୁହେଁ । ଯେହେତୁ ଦିଲ୍ଲୀ ଏବଂ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ଉଭୟ ସହର ଗୋଟିଏ ହିଁ ଦ୍ରାଘିମା ରେଖା (ପ୍ରାୟ 77 ଡିଗ୍ରୀ ପୂର୍ବ) ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଉଭୟ ସହରର ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାନ ହେବ ।

📌 ପ୍ରଶ୍ନ 7: ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଭୁଲ କିମ୍ବା ଠିକ୍ ଚିହ୍ନଟ କର ।

• କ) ସମସ୍ତ ସମାକ୍ଷରେଖାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ।

  • ଉତ୍ତର: ଭୁଲ୍ ❌ - ବିଷୁବ ରେଖାଠାରୁ ମେରୁ ଆଡକୁ ଗଲେ ସମାକ୍ଷରେଖା (Latitudes) ଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କ୍ରମଶଃ ଛୋଟ ହୋଇଯାଏ ।

• ଖ) ଏକ ଦ୍ରାଘିମାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ବିଷୁବ ବୃତ୍ତର ପ୍ରାୟ ଅଧା ଅଟେ ।

  • ଉତ୍ତର: ଠିକ୍ ✅ - ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଲାକାର ରେଖା ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରାଘିମା ହେଉଛି ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧବୃତ୍ତ (Semi-circle), ଯାହାକି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତର ଅଧା ଅଟେ ।

• ଗ) ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁର ଅକ୍ଷାଂଶ 90 ଡିଗ୍ରୀ ଦକ୍ଷିଣ ଅଟେ ।

  • ଉତ୍ତର: ଠିକ୍ ✅ - ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ସର୍ବଶେଷ ବିନ୍ଦୁ ବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ 90 ଡିଗ୍ରୀ ଦକ୍ଷିଣ ଅକ୍ଷାଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

• ଘ) ଆସାମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ ଏବଂ ଭାରତର ପ୍ରମାଣ ସମୟ (IST) ସମାନ ।

  • ଉତ୍ତର: ଭୁଲ୍ ❌ - ଆସାମ ଭାରତର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ ଭାରତୀୟ ପ୍ରମାଣ ସମୟ (82.5 ଡିଗ୍ରୀ ପୂର୍ବ) ଠାରୁ ଆଗୁଆ ଅଟେ ।

• ଙ) ସମସ୍ତ ମଣ୍ଡଳକୁ ଅଲଗା କରୁଥିବା ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ରେଖା ।

  • ଉତ୍ତର: ଠିକ୍ ✅ - ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ସମୟ ମଣ୍ଡଳ (Time zones) ଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ରାଘିମା ବା ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ରେଖା ମାଧ୍ୟମରେ ଅଲଗା କରାଯାଏ ।

• ଚ) ବିଷୁବ ରେଖା ଏକ ସମାକ୍ଷରେଖା ଅଟେ ।

  • ଉତ୍ତର: ଠିକ୍ ✅ - ବିଷୁବ ରେଖା (0 ଡିଗ୍ରୀ ଅକ୍ଷାଂଶ) ସବୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ବୃତ୍ତ ଏବଂ ଏକ ପ୍ରଧାନ ସମାକ୍ଷରେଖା (Latitude) ଅଟେ ।