ଭାରତର ଜଳବାୟୁ – Book Q A Class 7 ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର "ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ" ଭାଗରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ବିସ୍ତୃତ ତଥା ସହଜ ଉତ୍ତର ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା:
📝 ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ - ବିସ୍ତୃତ ଉତ୍ତର (Questions & Exercises)
❓ 1 ଜଳବାୟୁ ନିୟାମକଗୁଡ଼ିକ ସହ ସେମାନଙ୍କର ଫଳାଫଳ ସଂଯୋଗ କର ।
✅ ଉତ୍ତର (ସଠିକ୍ ମେଳନ):
-
(1) ଅକ୍ଷାଂଶ ➡️ (ଖ) ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣରେ ବିଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
-
(2) ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚତା ➡️ (ଗ) ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନକୁ ଥଣ୍ଡା ରଖେ ।
-
(3) ସମୁଦ୍ର ସମୀପତା ➡️ (ଘ) ତାପକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ।
-
(4) ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ➡️ (କ) ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଭାରତକୁ ଆର୍ଦ୍ରବାୟୁ ଆଣେ ।
💡 Study Trick: ଏହାକୁ ସହଜରେ ମନେ ରଖିବା ପାଇଁ ଭାବନ୍ତୁ: 'ଅକ୍ଷାଂଶ' ଦିଗ (ଉତ୍ତର/ଦକ୍ଷିଣ) ବଦଳାଏ, 'ଉଚ୍ଚତା' ଥଣ୍ଡା କରେ, 'ସମୁଦ୍ର' ତାପ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ଏବଂ 'ମୌସୁମୀ' ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ (ବର୍ଷା) ଆଣେ!
🌟 WithTeachers.in🌟
❓ 2 ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ :
(କ) ପାଗ ଓ ଜଳବାୟୁ ମଧ୍ଯରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ? ✅ ଉତ୍ତର:
-
🌤️ ପାଗ (Weather): ପ୍ରତିଦିନ କିମ୍ବା ସବୁ ସମୟରେ ଆମେ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସାମୟିକ ଅବସ୍ଥାକୁ 'ପାଗ' କୁହାଯାଏ । ଏହା ଅସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ସର୍ବଦା ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଅଟେ ।
-
🌍 ଜଳବାୟୁ (Climate): କୌଣସି ଏକ ଅଞ୍ଚଳର ବହୁବର୍ଷ ବ୍ୟାପି (ପ୍ରାୟ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି) ରହୁଥିବା ପାଣିପାଗର ହାରାହାରି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଜଳବାୟୁ' କୁହାଯାଏ । ଏହା ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଧାରା ଅଟେ ।
(ଖ) ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଦୂରରେ ଥିବା ସ୍ଥାନ ଅପେକ୍ଷା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ ତାପମାତ୍ରା ମୃଦୁ ହୋଇଥାଏ କାହିଁକି ? ✅ ଉତ୍ତର:
-
ସମୁଦ୍ର ତାପମାତ୍ରାର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ନିୟନ୍ତ୍ରକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ସମୁଦ୍ର ଜଳ ସ୍ଥଳଭାଗ ତୁଳନାରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଥଣ୍ଡା ହୁଏ ।
-
ତେଣୁ ସମୁଦ୍ର ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ବାୟୁ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସମଶୀତୋଷ୍ଣ ବା ମୃଦୁ ରଖେ; ଫଳରେ ସେଠାରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅଧିକ ଗରମ କିମ୍ବା ଶୀତରେ ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା ହୁଏ ନାହିଁ । ମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଦୂର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ଚରମ ତାପମାତ୍ରା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
(ଗ) ଭାରତର ଜଳବାୟୁକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାରେ ମୌସୁମୀ ବାୟୁର ଭୂମିକା କ’ଣ ? ✅ ଉତ୍ତର:
-
ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ଭାରତର ଜଳବାୟୁ ତଥା ଅର୍ଥନୀତିର ମେରୁଦଣ୍ଡ ଅଟେ ।
-
ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ପରେ ସମୁଦ୍ରରୁ ସ୍ଥଳଭାଗ ଆଡ଼କୁ ବହି ଭାରତରେ ପ୍ରଚୁର ବୃଷ୍ଟିପାତ କରାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଆମ ଦେଶର ତାପମାତ୍ରା, ବର୍ଷଣ, ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଏବଂ ଜନଜୀବନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ ।🌟 WithTeachers.in🌟
(ଘ) ଚେନ୍ନାଇ ବର୍ଷସାରା ଉଷ୍ଣ ବା ଉତ୍ତପ୍ତ ଥିବାବେଳେ ଲେହ ଥଣ୍ଡା ଥାଏ କାହିଁକି ? ✅ ଉତ୍ତର:
-
🌡️ ଚେନ୍ନାଇ: ଏହା ବିଷୁବରେଖାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ (ନିମ୍ନ ଅକ୍ଷାଂଶ) ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଲମ୍ବ କିରଣ ପଡ଼େ । ତେଣୁ ଏହା ବର୍ଷସାରା ଉଷ୍ଣ ବା ଉତ୍ତପ୍ତ ରହିଥାଏ ।
-
❄️ ଲେହ: ଏହା ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ (ଉଚ୍ଚ ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନଠାରୁ ବହୁ ଉଚ୍ଚରେ) । ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ସହ ବାୟୁ ପତଳା ହୋଇ ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସ ପାଏ, ତେଣୁ ଲେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଥଣ୍ଡା ରହେ ।
❓ 3 ଏହି ସହରଗୁଡ଼ିକର ଜଳବାୟୁ ଚିହ୍ନିତ କର: ଚେନ୍ନାଇ, ଦିଲ୍ଲୀ, ପାଣାଜି ଏବଂ ଜୟପୁର ।
✅ ଉତ୍ତର:
-
ଚେନ୍ନାଇ: ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଉଷ୍ଣ ଓ ଆର୍ଦ୍ର (ସମଶୀତୋଷ୍ଣ) ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
-
ଦିଲ୍ଲୀ: ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଦୂରରେ ଥିବାରୁ ଏହା ଚରମ ଜଳବାୟୁ (ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅତି ଗରମ, ଶୀତରେ ଅତି ଥଣ୍ଡା) ଅନୁଭବ କରେ ।
-
ପାଣାଜି: ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ସମଶୀତୋଷ୍ଣ ଓ ଆର୍ଦ୍ର ଜଳବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳ ।
-
ଜୟପୁର: ଏହା ଥର୍ ମରୁଭୂମି ନିକଟରେ ଥିବାରୁ ଏଠାକାର ଜଳବାୟୁ ଅତି ଶୁଷ୍କ ଓ ଚରମ ଅଟେ ।🌟 WithTeachers.in🌟
❓ 4 ଭାରତ ମାନଚିତ୍ରରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଓ ଶୀତ ଋତୁରେ ମୌସୁମୀ ଚକ୍ର ଦର୍ଶାଅ ।
✅ ଉତ୍ତର:
(ମାନଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ)
-
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ): ପବନ ଆରବ ସାଗର ଓ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରୁ (ଜଳଭାଗରୁ) ଭାରତର ସ୍ଥଳଭାଗ ଆଡ଼କୁ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରୁ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ) ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ।
-
ଶୀତ ଋତୁ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ): ପବନ ସ୍ଥଳଭାଗରୁ ଓଲଟା ଦିଗରେ ଜଳଭାଗ (ବଙ୍ଗୋପସାଗର) ଆଡ଼କୁ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବରୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ) ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ।
❓ 5 ନିଜକୁ ଜଣେ କୃଷକ ମନେକର। ବର୍ଷାଋତୁ ପାଇଁ ତୁମେ କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଲେଖ ।
✅ ଉତ୍ତର: ଜଣେ କୃଷକ ଭାବରେ, ବର୍ଷା ଋତୁ (ମୌସୁମୀ) ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ମୋର କ୍ଷେତକୁ ଭଲ ଭାବେ ହଳ କରି ଆଗୁଆ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖିବି । ବିହନ ଏବଂ ସାର ସଂଗ୍ରହ କରି ରଖିବି ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମ ବର୍ଷା ପରେ ତୁରନ୍ତ ବୁଣାବୁଣି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିପାରିବି । ଭାରତ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗର ସତର୍କ ସୂଚନା ଓ ପୂର୍ବାନୁମାନ ପ୍ରତି ସର୍ବଦା ଧ୍ୟାନ ଦେବି । ଏହା ସହିତ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଯଥା- ଗଛଲତାରେ ଫୁଲ ଆସିବା, ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କ ଗତିବିଧି କିମ୍ବା କାଉ ବସା ବାନ୍ଧିବାରୁ ପାଗର ଅନୁମାନ କରିବି । ଅତ୍ୟଧିକ ବର୍ଷା ହେଲେ କ୍ଷେତରୁ ଅତିରିକ୍ତ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନାଳର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ କରିବି ।
❓ 6 ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ (ବାତ୍ୟା, ବନ୍ୟା, ଭୂ-ସ୍ଖଳନ ଓ ବନାଗ୍ନି) ଚିହ୍ନଟ କର। ଏଗୁଡ଼ିକର କାରଣ ଓ ପ୍ରଭାବ ସମ୍ପର୍କରେ ଛୋଟ ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖ। ଏଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତି, ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ସରକାର କି କି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବେ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଅ ।
✅ ଉତ୍ତର: ଭାରତ ଭଳି ଏକ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳବାୟୁ ଥିବା ଦେଶରେ ଚରମ ପାଣିପାଗ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଦେଖାଦେଇଥାଏ ।
କାରଣ ଓ ପ୍ରଭାବ:
-
🌀 ବାତ୍ୟା (Cyclone): ସମୁଦ୍ରରେ ତୀବ୍ର ଲଘୁଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ବାତ୍ୟା ହୁଏ । ଏହାଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଜୀବନ ହାନୀ, ଗଛ ଉପୁଡ଼ିବା, ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।
-
🌊 ବନ୍ୟା (Flood): ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ବା ହିମ ବିସ୍ଫୋଟ ଯୋଗୁଁ ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦ ଉଛୁଳି ବନ୍ୟା ହୁଏ । ଏହା ଶସ୍ୟକ୍ଷେତ ଓ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳମଗ୍ନ କରି ସ୍ଥାନୀୟ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରେ ।
-
⛰️ ଭୂ-ସ୍ଖଳନ (Landslide): ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା, ଭୂମିକମ୍ପ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାଟି ଅତଡ଼ା ଖସେ, ଯାହା ରାସ୍ତାଘାଟ ଓ ଘରଦ୍ୱାର ନଷ୍ଟ କରେ ।
-
🔥 ବନାଗ୍ନି (Forest Fire): ଶୁଷ୍କ ଜଳବାୟୁ ଓ ମଣିଷର ଅସାବଧାନତା ଯୋଗୁଁ ବନାଗ୍ନି ହୁଏ, ଯାହା ବହୁମୂଲ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ସବୁଜ ପରିବେଶକୁ ନଷ୍ଟ କରେ ।
ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ:
-
ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ସ୍ତରରେ ପଦକ୍ଷେପ: ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଳିମିଶି ଅଧିକ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବା ଉଚିତ, ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଆଁ ନ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ସଚେତନ ହେବା ଦରକାର । ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ସତର୍କ ସୂଚନା ମିଳିଲେ ତୁରନ୍ତ ନିରାପଦ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବା ଉଚିତ ।
-
ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ପଦକ୍ଷେପ: ସରକାର ସଠିକ୍ ପାଣିପାଗର ଆଗୁଆ ସତର୍କ ସୂଚନା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ, ସବୁଜ ଗୃହ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗମନ କମାଇବା ପାଇଁ ନିୟମ ଆଣିବା ଏବଂ ଏନ୍.ଡ଼ି.ଆର୍.ଏଫ୍ (NDRF) ଭଳି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରଶମନ ବଳ ଗଠନ କରି ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ ।
www.WithTeachers.in - ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶିକ୍ଷାଦାନର ମାଧ୍ୟମ
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ତଥା ସହଜ ଷ୍ଟଡି ମେଟେରିଆଲ୍ (Study Material) ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା:
www.WithTeachers.in - ୧ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (୩୦ ଗୋଟି)
(ଏକ ପଦରେ ଉତ୍ତର, ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ ଏବଂ ଠିକ୍/ଭୁଲ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ - କେବଳ ପ୍ରଶ୍ନ, ଉତ୍ତର ଶେଷରେ)
ଏକ ପଦ/ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ:
❓.1 ଆମେ ପ୍ରତି ସମୟରେ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥାକୁ କ'ଣ କୁହାଯାଏ?
❓.2 କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ବହୁବର୍ଷ ବ୍ୟାପି ପାଣିପାଗର ହାରାହାରି ଅବସ୍ଥାକୁ କ'ଣ କୁହାଯାଏ?
❓.3 ଭାରତରେ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଏକ ବର୍ଷକୁ କେତୋଟି ଋତୁରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି?
❓.4 'ଆଲ୍ପୀୟ' ଶବ୍ଦଟି ୟୁରୋପର କେଉଁ ପର୍ବତମାଳାରୁ ଆସିଛି?
❓.5 ଭାରତର ସର୍ବାଧିକ ଗହମ କେଉଁ ଜଳବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାଷ କରାଯାଏ?
❓.6 କେନ୍ଦ୍ର ଏସିଆରୁ ଆସୁଥିବା ଶୀତଳ ପବନକୁ ଭାରତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ କେଉଁ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ବାଧା ଦିଏ?
❓.7 ପୃଥିବୀର ସର୍ବାଧିକ ବୃଷ୍ଟିବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳର ନାମ କ'ଣ?
❓.8 'ମୌସୁମୀ' ଶବ୍ଦଟି କେଉଁ ଆରବ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି?
❓.9 ମାଓସିନ୍ରାମରେ ବାର୍ଷିକ ହାରାହାରି କେତେ ମିଲିମିଟର ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଥାଏ?
❓.10 ଆବଦ୍ଧ ଉପତ୍ୟକା ଓ କେତେକ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥିବା ନିଜସ୍ୱ ଜଳବାୟୁକୁ କ'ଣ କୁହାଯାଏ?
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର:
❓.11 ବିଷୁବ ରେଖାଠାରୁ କୌଣସି ସ୍ଥାନର ଦୂରତାକୁ ଆମେ __________ ଦ୍ୱାରା ମାପିଥାଉ।
❓.12 ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ସହ ତାପମାତ୍ରା __________ ପାଇଥାଏ।
❓.13 ମୁମ୍ବାଇ ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ନାଗପୁର ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଉତ୍ତପ୍ତ ରହେ କାରଣ ଏହା __________ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
❓.14 ଭାରତର ପଶ୍ଚିମସ୍ଥ ଥର ମରୁଭୂମିର ଜଳବାୟୁ ଅତି __________ ଅଟେ।
❓.15 ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତର __________ ରାଗ ମୌସୁମୀରୁ ପ୍ରେରଣା ପାଇଛି।
❓.16 ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ __________ ଗଛରେ ଫୁଲ ଧରିବାର ୫୦ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ମୌସୁମୀ ଆସେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
❓.17 ଜାତୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରଶମନ ବଳର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇଂରାଜୀ ନାମ ହେଉଛି __________।
❓.18 ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ସହର ନିକଟସ୍ଥ __________ ଠାରେ ୩ୟ ଜାତୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରଶମନ ବଳ ରହିଅଛି।
❓.19 ନିୟୁତ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ପୋତି ହୋଇ ରହିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦର ଧ୍ୱଂସାବଶେଷରୁ ମିଳୁଥିବା ଶକ୍ତିକୁ __________ ଇନ୍ଧନ କୁହାଯାଏ।
❓.20 କୋଙ୍କଣ ଉପକୂଳର ଧୀବରମାନେ __________ ମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରୁ ମୌସୁମୀର ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜାଣିଥାନ୍ତି।
ଠିକ୍ କିମ୍ବା ଭୁଲ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର:
❓.21 ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ସୌରରଶ୍ମି ସିଧା ବା ଲମ୍ବ ଭାବେ ପଡ଼ିଥାଏ।
❓.22 ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ପୂର୍ବସ୍ଥ ଡେକାନ ମାଳଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନିୟମିତ ସ୍ୱଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।
❓.23 କାଉମାନେ ଗଛର ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚରେ ବସା ବାନ୍ଧିଲେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷାର ସୂଚନା ମିଳେ।
❓.24 ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ଶୀତ ଋତୁରେ ସ୍ଥଳଭାଗରୁ ଜଳଭାଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
❓.25 ସହରଗୁଡ଼ିକର ବାୟୁ ତାପମାତ୍ରା ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳଠାରୁ ସର୍ବଦା କମ୍ ରହେ।
❓.26 ହିମ ବିସ୍ଫୋଟ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶୁଷ୍କ ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ହୋଇଥାଏ।
❓.27 ସମଗ୍ର ଭାରତରେ NDRF ର ୧୫ ଗୋଟି ବାଟାଲିୟନ ରହିଛି।
❓.28 ବିଷୁବରେଖା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କନ୍ୟାକୁମାରୀରେ ବର୍ଷ ସାରା ଉଷ୍ଣ ବା ଗରମ ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।
❓.29 ଥର୍ ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ବର୍ଷାଜଳ ସଞ୍ଚୟ ପାଇଁ କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିନାହାଁନ୍ତି।
❓.30 ଶୁଷ୍କ ଜଳବାୟୁ ଜନିତ ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ବେଗଶାଳୀ ପବନ ବନାଗ୍ନି ବ୍ୟାପିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
✅ ୧ ମାର୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର (Answers):
-
ପାଗ | 2. ଜଳବାୟୁ | 3. ୬ | 4. ଆଲପସ୍ | 5. ଉପକ୍ରାନ୍ତୀୟ ଜଳବାୟୁ | 6. ହିମାଳୟ ଓ କାରାକୋରମ | 7. ମାଓସିନ୍ରାମ | 8. ମୌସମ୍ | 9. ୧୧୦୦୦ | 10. ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳବାୟୁ (Micro climate) | 11. ଅକ୍ଷାଂଶ | 12. ହ୍ରାସ | 13. ସମୁଦ୍ର | 14. ଶୁଷ୍କ | 15. ମେଘମହ୍ଲାର (ବା ଅମୃତବର୍ଷିନୀ) | 16. ସୁନାରୀ (କାଶିଆ ଫିସ୍ତୁଲା) | 17. NDRF | 18. ମୁଣ୍ଡଳି | 19. ଜୀବାଶ୍ମ | 20. ମାଛ | 21. ଭୁଲ୍ (ତୀର୍ଯ୍ୟକ ଭାବେ ପଡ଼େ) | 22. ଠିକ୍ | 23. ଠିକ୍ | 24. ଠିକ୍ | 25. ଭୁଲ୍ (ଅଧିକ ଉଷ୍ଣ ରହେ) | 26. ଭୁଲ୍ (ହିମାଳୟ/ବରଫ ଅଞ୍ଚଳରେ ହୁଏ) | 27. ଭୁଲ୍ (୧୨ ଗୋଟି ଅଛି) | 28. ଠିକ୍ | 29. ଭୁଲ୍ (ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି) | 30. ଠିକ୍।
www.WithTeachers.in
www.WithTeachers.in - ୨ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (୨୫ ଗୋଟି)
(କେବଳ ପ୍ରଶ୍ନ, ଉତ୍ତର ଶେଷରେ ଦିଆଯାଇଛି)
❓.31 ପାଗ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓.32 ଜଳବାୟୁର ସଂଜ୍ଞା ଲେଖ।
❓.33 ପୃଥିବୀରେ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କାହିଁକି ହୁଏ?
❓.34 ଆଲ୍ପୀୟ ଜଳବାୟୁ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହାର ବିଶେଷତ୍ୱ କ'ଣ?
❓.35 ଉପକ୍ରାନ୍ତୀୟ ଜଳବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କ'ଣ?
❓.36 ଥର ମରୁଭୂମିର ଜଳବାୟୁ କିପରି ଅଟେ?
❓.37 କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଜଳବାୟୁ ଦେଖାଯାଏ?
❓.38 ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳ କାହିଁକି ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା ରହେ?
❓.39 ସମୁଦ୍ର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚରମ ତାପମାତ୍ରା କାହିଁକି ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ?
❓.40 ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ସହ ତାପମାତ୍ରା କାହିଁକି ହ୍ରାସ ପାଏ?
❓.41 ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ରାଜସ୍ଥାନରେ କାହିଁକି ଉଷ୍ଣ ଲହରୀ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ?
❓.42 ଭୂ-ଆକୃତି (Topography) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓.43 ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳବାୟୁ (Micro climate) କ'ଣ?
❓.44 ସହରୀ ତାପ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ (Urban Heat Island) କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?
❓.45 ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ କ'ଣ?
❓.46 ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ କିପରି ବର୍ଷା କରାଏ?
❓.47 କୋଙ୍କଣ ଉପକୂଳର ଧୀବରମାନେ ମୌସୁମୀ ବିଷୟରେ କିପରି ଜାଣନ୍ତି?
❓.48 କାଉ ବସା ବାନ୍ଧିବା ଶୈଳୀରୁ କିପରି ପାଗର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ?
❓.49 ମୌସୁମୀ ବିଫଳତା ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ କି ପ୍ରଭାବ ପକାଏ?
❓.50 ବାତ୍ୟା କିପରି କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ?
❓.51 ବନ୍ୟା କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?
❓.52 ହିମ ବିସ୍ଫୋଟ କ'ଣ?
❓.53 ଭୂ-ସ୍ଖଳନ ମୁଖ୍ୟତଃ କେଉଁ କାରଣରୁ ହୋଇଥାଏ?
❓.54 ବନାଗ୍ନି (Forest fire) ବ୍ୟାପିବାର ଦୁଇଟି କାରଣ ଲେଖ।
❓.55 ଜାତୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରଶମନ ବଳ (NDRF) ର ଭୂମିକା କ'ଣ?
✅ ୨ ମାର୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର (Answers): 31. ଆମେ ପ୍ରତି ସମୟରେ ବା ପ୍ରତିଦିନ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସାମୟିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଗ କୁହାଯାଏ। 32. କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ବହୁବର୍ଷ ବ୍ୟାପି (ଦଶନ୍ଧି ଧରି) ପାଣିପାଗର ହାରାହାରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜଳବାୟୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। 33. ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପଟେ ନିରନ୍ତର ପରିକ୍ରମଣ କରୁଥିବା କାରଣରୁ ହିଁ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ। 34. ଏହା ଉତ୍ତରସ୍ଥ ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳର ଉଚ୍ଚ ଭାଗରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଶୀତଦିନେ ପ୍ରବଳ ଥଣ୍ଡା ଓ ତୁଷାରପାତ ହେବା ସହ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଶୀତଳ ପାଗ ରହେ। 35. ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ଉତ୍ତପ୍ତ ଏବଂ ଶୀତ ଋତୁ ବେଶ୍ ଥଣ୍ଡା ରହେ ଯାହାକି ଗହମ ଚାଷ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟେ। 36. ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଜଳବାୟୁ ଅତି ଶୁଷ୍କ; ଏଠାରେ ଦିନବେଳା ଅଧିକ ଗରମ, ରାତିରେ ଶୀତ ଏବଂ ଅତିକମ୍ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଥାଏ। 37. ଏଠାରେ ଅର୍ଦ୍ଧଶୁଷ୍କ ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଗରମ, ଶୀତରେ ହାଲୁକା ଶୀତ ଓ ବର୍ଷାରେ ମଧ୍ୟମ ବର୍ଷା ହୁଏ। 38. ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସୌରରଶ୍ମି ତୀର୍ଯ୍ୟକ ଭାବେ ପଡ଼େ ଓ ରଶ୍ମି ଅଧିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଛାଡ଼ି ହୋଇପଡ଼ୁଥିବାରୁ ଏଠାରେ କମ୍ ତାପ ସଂଗୃହୀତ ହୁଏ। 39. ସମୁଦ୍ର ତାପମାତ୍ରାର ନିୟନ୍ତ୍ରକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ତେଣୁ ସମୁଦ୍ର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅଧିକ ଗରମ ଓ ଶୀତରେ ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା ହୁଏ ନାହିଁ। 40. ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ଉପରକୁ ଗଲେ ବାୟୁଚାପ ତଥା ବାୟୁର ଘନତା ହ୍ରାସ ପାଏ, ଫଳରେ ବାୟୁ କ୍ରମଶଃ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ। 41. ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ଆରବ ଓ ଆଫଗାନିସ୍ଥାନ ମରୁଭୂମି ଉପରଦେଇ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଷ୍କ ଓ ଉତ୍ତପ୍ତ ବାୟୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଉଷ୍ଣ ଲହରୀ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। 42. କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ଭୂ-ପୃଷ୍ଠର ସାମଗ୍ରିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଗଠନ (ପାହାଡ଼, ପର୍ବତ, ଉପତ୍ୟକା ଆଦି) କୁ ଭୂ-ଆକୃତି କୁହାଯାଏ। 43. ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ବା ସୀମିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥିବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜଳବାୟୁକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳବାୟୁ କୁହାଯାଏ। 44. ସହରାଞ୍ଚଳରେ କମ୍ ଗଛଲତା ଏବଂ ବହୁସଂଖ୍ୟାରେ କଂକ୍ରିଟ୍ କୋଠାବାଡ଼ି ତାପ ଗ୍ରହଣ କରି ସହରକୁ ଅଧିକ ଉତ୍ତପ୍ତ ରଖିଥାନ୍ତି। 45. ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ସମୁଦ୍ରରୁ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ) ସ୍ଥଳଭାଗ ଆଡ଼କୁ ବହୁଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣ୍ଣ ବାୟୁକୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ କୁହାଯାଏ। 46. ଶୀତଋତୁରେ ସ୍ଥଳଭାଗରୁ ଜଳଭାଗକୁ ବହୁଥିବା ପବନ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଉପରଦେଇ ଗଲାବେଳେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ସଂଗ୍ରହ କରେ ଓ ପୂର୍ବ ତଥା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ବର୍ଷା କରାଏ। 47. ସାଧାରଣତଃ ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହ ପୂର୍ବରୁ ଗଭୀର ଜଳରେ ଥିବା ମାଛମାନେ ଜଳପୃଷ୍ଠକୁ ଚାଲି ଆସିଥାନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେଖି ଧୀବରମାନେ ସୂଚନା ପାଆନ୍ତି। 48. କାଉମାନେ ଗଛର ଉପର ଅଂଶରେ ବସା ବାନ୍ଧିଲେ ସ୍ୱଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ଓ ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚରେ ଥିଲେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହେବାର ସୂଚନା ମିଳେ। 49. ମୌସୁମୀ ବିଫଳ ହେଲେ କୃଷି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମହଙ୍ଗା ହୁଏ ଏବଂ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। 50. ବାତ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ମାନବ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ହାନୀ ହୁଏ, ଗଛ ଉପୁଡ଼ି ପଡ଼େ ଏବଂ ବହୁ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ। 51. ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହେଲେ ଭୂମି ବର୍ଷାଜଳକୁ ଶୋଷି ନପାରି ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରେ ମିଶେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗି ବନ୍ୟା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। 52. ହିମାଳୟରେ ବରଫ ଅତିଶୀଘ୍ର ତରଳିବା କିମ୍ବା ପ୍ରଚୁର ବୃଷ୍ଟି ଯୋଗୁଁ ଚାପ ବଢ଼ି ହ୍ରଦର ଶିଳା ଓ ବରଫ ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ହିମ ବିସ୍ଫୋଟ କୁହାଯାଏ। 53. ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା, ଭୂମିକମ୍ପ, ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଗୀରଣ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲକ୍ଷୟ ଭଳି ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ଭୂ-ସ୍ଖଳନ ହୋଇଥାଏ। 54. ଶୁଷ୍କ ଜଳବାୟୁ ଜନିତ ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ମଣିଷର ଅସାବଧାନତା ବନାଗ୍ନି ବ୍ୟାପିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଅଟେ। 55. ପ୍ରାକୃତିକ ତଥା ମାନବୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ (ଯଥା ବାତ୍ୟା, ବନ୍ୟା) ସମୟରେ ଆପଦକାଳୀନ ଜଳ ଉଦ୍ଧାର ଓ ଅପସାରଣ କରି ଧନଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା।
www.WithTeachers.in
www.WithTeachers.in - ୩ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (୨୦ ଗୋଟି)
(ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)
❓.56 ପାଗ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କର।
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଆମେ ପ୍ରତି ସମୟରେ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସାମୟିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଗ କୁହାଯାଏ। ୨. କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ବହୁବର୍ଷ ବ୍ୟାପି (ଦଶନ୍ଧି ଧରି) ପାଣିପାଗର ହାରାହାରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜଳବାୟୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ୩. ପାଗ ସର୍ବଦା ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ (ସକାଳେ ଅଲଗା, ରାତିରେ ଅଲଗା) ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଜଳବାୟୁ ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଧାରା ଅଟେ।
❓.57 ଭାରତରେ ପାରମ୍ପରିକ ଋତୁଚକ୍ର କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ୪ ଗୋଟି ଋତୁ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଭାରତରେ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ୬ ଗୋଟି ଋତୁ ଦେଖାଯାଏ। ୨. ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ବସନ୍ତ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ବର୍ଷା, ଶରତ, ହେମନ୍ତ ଏବଂ ଶୀତ। ୩. ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋତୁ ସହ ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀ ଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଜଡ଼ିତ ଏବଂ ମଣିଷ ତଥା ଉଦ୍ଭିଦର ଜୀବନଶୈଳୀ ଏହା ସହ ବଦଳିଥାଏ।
❓.58 ଆଲ୍ପୀୟ ଜଳବାୟୁ ଓ ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ ଜଳବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରଭେଦ ଦର୍ଶାଅ।
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଆଲ୍ପୀୟ ଜଳବାୟୁ ଉତ୍ତରସ୍ଥ ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳର ଉଚ୍ଚ ଭାଗରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୀତଦିନେ ପ୍ରବଳ ଥଣ୍ଡା ଓ ତୁଷାରପାତ ହୁଏ ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଶୀତଳ ପାଗ ରହେ। ୨. ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ ଜଳବାୟୁ ହିମାଳୟର ନିମ୍ନଭାଗରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ୩. ଏଠାରେ ଶୀତଦିନେ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ଶୀତ ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅଧିକ ଗରମ ହୋଇନଥାଏ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଏଠାରେ ଶୈଳନିବାସ ଗଢ଼ିଉଠିଛି।
❓.59 ଅକ୍ଷାଂଶ କିପରି ଜଳବାୟୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ।
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ବିଷୁବ ରେଖାଠାରୁ ଦୂରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ (ଅକ୍ଷାଂଶ ବଢ଼ିଲେ) ସୌରରଶ୍ମି ତୀର୍ଯ୍ୟକ ଭାବେ ପଡ଼େ ଓ ତାପମାତ୍ରା କମିଯାଏ। ୨. ବିଷୁବରେଖା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କନ୍ୟାକୁମାରୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ଲମ୍ବ ଭାବେ ପଡ଼ୁଥିବାରୁ ବର୍ଷସାରା ଉଷ୍ଣ ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ୩. ମାତ୍ର ଉତ୍ତରରେ (ଉଚ୍ଚ ଅକ୍ଷାଂଶରେ) ଅବସ୍ଥିତ ଶ୍ରୀନଗରର ଜଳବାୟୁ ବେଶ୍ ଶୀତଳ ଅଟେ।
❓.60 ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ କାହିଁକି ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସ ପାଏ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଭୂପୃଷ୍ଠ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ତାପକୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଛାଡ଼ିଥାଏ, ତେଣୁ ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚରେ ଥିବା ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ବାୟୁ କମ୍ ଗରମ ହୁଏ। ୨. ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ସହ ବାୟୁଚାପ ତଥା ବାୟୁର ଘନତା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ। ୩. ବାୟୁର ଘନତା କମିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା କ୍ରମଶଃ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ହିମାଳୟ ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ତୁଷାରାଚ୍ଛନ୍ନ ରହେ।
❓.61 ସମୁଦ୍ର ନିକଟତା ତାପମାତ୍ରାକୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ସମୁଦ୍ର ତାପମାତ୍ରାର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ନିୟନ୍ତ୍ରକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ କାରଣ ଏହା ଧୀରେ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ ଓ ଧୀରେ ଥଣ୍ଡା ହୁଏ। ୨. ତେଣୁ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ (ଯଥା ମୁମ୍ବାଇ) ସର୍ବଦା ସମଶୀତୋଷ୍ଣ ରହେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅଧିକ ଗରମ କିମ୍ବା ଶୀତରେ ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା ହୁଏ ନାହିଁ। ୩. ମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଦୂରରେ ଥିବା ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ (ଯଥା ନାଗପୁର) ଚରମ ତାପମାତ୍ରା (ଅତି ଗରମ ଓ ଅତି ଥଣ୍ଡା) ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥାଏ।
❓.62 ପବନ କିପରି ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତର ପାଗକୁ ବଦଳାଇଥାଏ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ପଞ୍ଜାବ ଓ ରାଜସ୍ଥାନ ଆଦିରେ ଆରବ ମରୁଭୂମିରୁ ଆସୁଥିବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ପବନ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଉଷ୍ଣ ଲହରୀ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ୨. ଶୀତକାଳରେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବହୁଥିବା ପବନ ଶୀତ ଲହରୀ ଅନୁଭୂତ କରାଏ। ୩. ସମୁଦ୍ର ଉପର ଦେଇ ଆସୁଥିବା ପବନ ସ୍ଥଳଭାଗକୁ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ବହନ କରି ଆଣି ବୃଷ୍ଟିପାତ କରାଏ।
❓.63 ଜଳବାୟୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ 'ଭୂଆକୃତି' (Topography) ର ଭୂମିକା ଉଦାହରଣ ସହ ଲେଖ।
✅ ଉତ୍ତର: ୧. କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡ଼, ପର୍ବତ ଓ ସମତଳ ଭୂମି ଆଦି ପ୍ରାକୃତିକ ଗଠନ ଜଳବାୟୁକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ୨. ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ହିମାଳୟ ଓ କାରାକୋରମ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ କେନ୍ଦ୍ର ଏସିଆରୁ ଆସୁଥିବା ଅତି ଶୀତଳ ପବନକୁ ଭାରତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାରେ ବାଧା ଦେଇଥାଏ। ୩. ମାତ୍ର ଥର୍ ମରୁଭୂମିର ସମପ୍ରାୟ ଭୂମିରେ ପବନକୁ ବାଧା ଦେବାକୁ କିଛି ନଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଉଷ୍ଣ ପବନ ସହଜରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
❓.64 "ସହରୀ ତାପ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ" (Urban Heat Island) କ'ଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଏହା ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳବାୟୁ (Micro climate) ର ଏକ ଉଦାହରଣ ଯେଉଁଠାରେ ସହରର ତାପମାତ୍ରା ଆଖପାଖ ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳଠାରୁ ଅଧିକ ରହେ। ୨. ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବହୁସଂଖ୍ୟାରେ କୋଠାବାଡ଼ି ତଥା କଂକ୍ରିଟ୍ ନିର୍ମାଣ ରହିଥାଏ ଏବଂ ଗଛଲତା ବହୁତ କମ୍ ଥାଏ। ୩. ଏହି କଂକ୍ରିଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ତାପ ଗ୍ରହଣ କରି ସହରକୁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଧିକ ଉତ୍ତପ୍ତ ରଖିଥାନ୍ତି।
❓.65 ମୌସୁମୀ (Monsoon) ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ କ'ଣ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. 'ମୌସୁମୀ' ଶବ୍ଦଟି ଆରବ ଶବ୍ଦ 'ମୌସମ୍' ରୁ ଆସିଛି ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଋତୁ। ୨. ଏହା ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ଆଫ୍ରିକା ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆରେ ପ୍ରବାହିତ ଏକ ଋତୁକାଳୀନ ବାୟୁ ଅଟେ। ୩. ଭାରତରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ହିଁ ଜୀବନ କୈନ୍ଦ୍ରିକ କାରଣ ଏହାଦ୍ୱାରା ନଦୀ ପୁରି ଉଠେ, ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ହୁଏ ଓ ଜୀବନ ସହଜ ହୁଏ।
❓.66 ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ବାୟୁର ଗତିପଥ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଏହି ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା ଜୁନ୍ ମାସର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣ ପ୍ରାନ୍ତରେ ହୋଇଥାଏ। ୨. କ୍ରମଶଃ ଏହା ଉତ୍ତରକୁ ଗତି କରି ଜୁଲାଇ ମଧ୍ୟ ଭାଗ ସୁଦ୍ଧା ସମଗ୍ର ଉପମହାଦେଶକୁ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥାଏ। ୩. ଏହା ସମୁଦ୍ରରୁ (ଲଘୁଚାପ ଯୋଗୁଁ) ସ୍ଥଳଭାଗ ଆଡ଼କୁ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଆଣି ବର୍ଷା କରାଏ।
❓.67 ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ବର୍ଷା କରାଏ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଶୀତ ଋତୁ ଆଗମନରେ ସ୍ଥଳଭାଗ ଜଳଭାଗ ଅପେକ୍ଷା ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା ହୋଇ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଗୁରୁଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ୨. ଫଳତଃ ପବନ ସ୍ଥଳଭାଗରୁ ଜଳଭାଗକୁ ବହେ ଯାହା ମୂଳତଃ ଶୁଷ୍କ ଅଟେ। ୩. କିନ୍ତୁ ଏହାର କିଛି ଅଂଶ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଉପର ଦେଇ ଗତି କଲାବେଳେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ସଂଗ୍ରହ କରେ ଓ ପୂର୍ବ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ବର୍ଷା କରାଏ।
❓.68 ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ମାଧ୍ୟମରେ ମୌସୁମୀର ଆଗୁଆ ସୂଚନା କିପରି ମିଳୁଥିଲା?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରକୃତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ଅଭିଜ୍ଞତାରୁ ଜ୍ଞାନ ବିକଶିତ କରିଥିଲେ। ୨. କୋଙ୍କଣ ଉପକୂଳର ଧୀବରମାନେ ଗଭୀର ଜଳର ମାଛମାନେ ଜଳପୃଷ୍ଠକୁ ଆସିବା ଦେଖି ବର୍ଷାର ସୂଚନା ପାଉଥିଲେ। ୩. ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ସୁନାରୀ ଗଛରେ ଫୁଲ ଧରିଲେ ୫୦ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ମୌସୁମୀ ଆସିବା ଏବଂ କାଉ ବସା ବାନ୍ଧିବା ଶୈଳୀରୁ ବର୍ଷାର ଅନୁମାନ କରାଯାଉଥିଲା।
❓.69 'ମୌସୁମୀ ବିଫଳତା' (Monsoon Failure) ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ କି ପ୍ରଭାବ ପକାଏ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ମୌସୁମୀ ବିଫଳତା ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ୱଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ଯୋଗୁଁ କୃଷି ଗଭୀର ଭାବେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ। ୨. ପାନୀୟ ଜଳର ଅଭାବ ଦେଖାଦିଏ, ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମହଙ୍ଗା ହୁଏ ଓ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ୩. ଏଥିସହ କୃଷି ଶ୍ରମିକମାନେ କାମ ନପାଇ ସହରମୁହାଁ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଶିଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
❓.70 ବାତ୍ୟା କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ସମୁଦ୍ର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁର ଚାପ କମ୍ ଯୋଗୁଁ ଏକ ଲଘୁଚାପ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ୨. ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱର ବାୟୁ ଏହି ଲଘୁଚାପ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଆସେ ଓ ସମୁଦ୍ରରୁ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଗ୍ରହଣ କରେ। ୩. ଯେତେବେଳେ ଏହି ଲଘୁଚାପ ତୀବ୍ର ହୋଇ ଅବପାତରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତାହା ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ପବନ ଓ ବୃଷ୍ଟି ସହ ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
❓.71 ବନ୍ୟା ପରିସ୍ଥିତି ସାଧାରଣତଃ କିପରି ଉପୁଜିଥାଏ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଶୁଷ୍କ ରହୁଥିବା ଭୂମି ଜଳମଗ୍ନ ହେଲେ ତାହାକୁ ବନ୍ୟା କୁହାଯାଏ। ୨. ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହେଲେ ଭୂମି ବର୍ଷାଜଳକୁ ବେଶୀ ଶୋଷି ପାରେ ନାହିଁ, ଫଳରେ ଜଳଧାରା ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରେ ମିଶେ। ୩. କ୍ରମେ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଉଛୁଳି ପଡ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଓ ବନ୍ୟା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
❓.72 'ହିମ ବିସ୍ଫୋଟ' କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା କେଉଁଠାରେ ଘଟିଥାଏ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ହିମବାହ ସୃଷ୍ଟ ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକ ଶିଳା ଏବଂ ବରଫର ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଧରି ରଖନ୍ତି। ୨. ବରଫ ଅତିଶୀଘ୍ର ତରଳିବା କାରଣରୁ କିମ୍ବା ପ୍ରଚୁର ବୃଷ୍ଟିପାତ ହେଲେ ଚାପ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ୩. ଫଳରେ ଏହି ଶିଳା ଓ ବରଫର ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗି ହଠାତ୍ ଜଳମଗ୍ନ ହେବାକୁ 'ହିମ ବିସ୍ଫୋଟ' କୁହାଯାଏ।
❓.73 ଭୂ-ସ୍ଖଳନ (Landslide) ର ପ୍ରମୁଖ କାରଣଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା, ଭୂମିକମ୍ପ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଗୀରଣ ଯୋଗୁଁ ପାହାଡ଼ରୁ ଶିଳା ଓ ମୃତ୍ତିକା ହଠାତ୍ ତଳକୁ ଖସିବାକୁ ଭୂ-ସ୍ଖଳନ କୁହାଯାଏ। ୨. ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହ ସମୟରେ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଆଦି ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘଟିଥାଏ। ୩. ଜଙ୍ଗଲକ୍ଷୟ, ଅଣଅନୁମୋଦିତ ରାସ୍ତାଘାଟ ନିର୍ମାଣ ଭଳି ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏହାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଉଛି।
❓.74 ବନାଗ୍ନି ବା ଜଙ୍ଗଲ ନିଆଁ ବ୍ୟାପିବାର କାରଣ ଓ ପ୍ରଭାବ କ'ଣ?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ବଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଣାୟତ୍ତ ଭାବେ ବ୍ୟାପୁଥିବା ନିଆଁକୁ ବନାଗ୍ନି କୁହାଯାଏ। ୨. ଶୁଷ୍କ ଜଳବାୟୁ, ବେଗଶାଳୀ ପବନ ଏବଂ ମଣିଷର ଅସାବଧାନତା ଏହାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ଅଟେ। ୩. ଏହା ଯୋଗୁଁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ପରିବେଶର ଅବକ୍ଷୟ ଘଟେ ଓ ବାୟୁର ଗୁଣବତ୍ତା ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
❓.75 ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବ୍ୟବହାର ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କିପରି କରୁଛି?
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଦହନ ଦ୍ୱାରା ବହୁଳ ପରିମାଣରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁଜ ଗୃହ ଗ୍ୟାସ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ମିଶୁଛି। ୨. ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ଗୁଡ଼ିକ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତାପକୁ ଧରି ରଖୁଥିବାରୁ ବିଶ୍ୱ ତାପମାତ୍ରା ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ୩. ଫଳତଃ ଜଳବାୟୁ ଧାରା ସହ ଖାପଖୁଆଇ ଚଳୁଥିବା ଜୀବଜଗତରେ ବିଘଟନ ଦେଖାଯାଉଛି।
www.WithTeachers.in
www.WithTeachers.in - ୪ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ (୮ ଗୋଟି)
(ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)
❓.76 ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳବାୟୁର ବିବିଧତା ସମ୍ପର୍କରେ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
✅ ଉତ୍ତର: ଭାରତ ଏକ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ: ୧. ଆଲ୍ପୀୟ ଓ ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ: ଉତ୍ତରସ୍ଥ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅତି ଥଣ୍ଡା ଓ ତୁଷାରପାତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ତା'ର ନିମ୍ନଭାଗରେ ଶୈଳନିବାସ ଯୁକ୍ତ ମଧ୍ୟମ ଥଣ୍ଡା ଜଳବାୟୁ ଦେଖାଯାଏ। ୨. ଉପକ୍ରାନ୍ତୀୟ ଓ ଅତି ଶୁଷ୍କ: ଉତ୍ତରସ୍ଥ ସମତଳ ଭୂମିରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅତି ଗରମ ଓ ଶୀତରେ ବେଶ୍ ଥଣ୍ଡା ରହୁଥିବା ବେଳେ, ପଶ୍ଚିମସ୍ଥ ଥର ମରୁଭୂମିରେ ଅତି ଶୁଷ୍କ ଓ ଚରମ ଜଳବାୟୁ ରହେ। ୩. କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଜଳବାୟୁ: ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ଆର୍ଦ୍ର ଜଳବାୟୁ ସହ ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷା ହୁଏ, ଯାହା ମସଲା ଓ ଧାନ ଚାଷ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ। ୪. ଅର୍ଦ୍ଧଶୁଷ୍କ: କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିରେ ମଧ୍ୟମ ଗରମ ଓ ବର୍ଷା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।
❓.77 ଜଳବାୟୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ 'ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ ଉଚ୍ଚତା' ଏବଂ 'ସମୁଦ୍ର ନିକଟତା' ର ଭୂମିକା ଉଦାହରଣ ସହ ଆଲୋଚନା କର।
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଉଚ୍ଚତା (Altitude): ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ସହ ବାୟୁର ଚାପ ଓ ଘନତା ହ୍ରାସ ପାଏ, ଫଳରେ ତାପମାତ୍ରା କମିଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ହିମାଳୟ ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ତୁଷାରାଚ୍ଛନ୍ନ ରହେ ଏବଂ ଉଟି, ଦାର୍ଜିଲିଂ ଓ ଦାରିଙ୍ଗିବାଡି ଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଶୈଳନିବାସ ଗଢ଼ିଉଠିଛି। ୨. ସମୁଦ୍ର ନିକଟତା: ସମୁଦ୍ର ଜଳ ଧୀରେ ଗରମ ଓ ଧୀରେ ଥଣ୍ଡା ହେଉଥିବାରୁ ଏହା ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରକ ସାଜେ। ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଥିବା ମୁମ୍ବାଇରେ ତାପମାତ୍ରା ମୃଦୁ ରହେ (ବ୍ୟବଧାନ ୧୪°C), ମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଦୂରରେ ଥିବା ନାଗପୁରରେ ଚରମ ତାପମାତ୍ରା (ବ୍ୟବଧାନ ୩୪°C) ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।
❓.78 ଭାରତରେ ମୌସୁମୀ ବାୟୁର ସୃଷ୍ଟି ଓ ଗତିପଥ ବିଷୟରେ ବୁଝାଇ ଲେଖ।
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ: ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ସ୍ଥଳଭାଗ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ତୀବ୍ର ଲଘୁଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହାକୁ ପୂରଣ କରିବାକୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ଆସୁଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣ୍ଣ ବାୟୁ ଜୁନ୍ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଦକ୍ଷିଣ ପ୍ରାନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଏବଂ ଜୁଲାଇ ମଧ୍ୟଭାଗ ସୁଦ୍ଧା ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ବର୍ଷା କରାଏ। ୨. ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ: ଶୀତଦିନେ ସ୍ଥିତି ଓଲଟିଯାଏ ଓ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଗୁରୁଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ପବନ ସ୍ଥଳଭାଗରୁ ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ବହେ। ଏହା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଦେଇ ଗଲାବେଳେ ବାଷ୍ପ ସଂଗ୍ରହ କରି ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ବର୍ଷା କରାଏ।
❓.79 ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିବାରେ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନର ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ଉଦାହରଣ ପ୍ରଦାନ କର।
✅ ଉତ୍ତର: ମୌସୁମୀ ବର୍ଷାର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆମ ଜୀବନଯାତ୍ରାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହୋଇଥିବାରୁ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରକୃତିର ନିରୀକ୍ଷଣରୁ ଅନେକ ଜ୍ଞାନ ବିକଶିତ କରିଥିଲେ: ୧. କୋଙ୍କଣ ଉପକୂଳର ଧୀବରମାନେ ଗଭୀର ଜଳର ମାଛମାନେ ଜଳପୃଷ୍ଠକୁ ଆସିବାରୁ ମୌସୁମୀ ଆଗମନ ଜାଣିଥାନ୍ତି। ୨. ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ସୁନାରୀ ଗଛରେ ଫୁଲ ଧରିଲେ ୫୦ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷା ହେବ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ୩. କାଉମାନେ ଗଛର ଉପର ଅଂଶରେ ବସା ବାନ୍ଧିଲେ ସ୍ୱଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ଓ ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚରେ ବାନ୍ଧିଲେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷାର ସୂଚନା ମିଳେ। ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଆମର ଐତିହ୍ୟ ଅଟେ।
❓.80 "ଜଳବାୟୁ ସାମାଜିକ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରେ" - ଏହାର ଯଥାର୍ଥତା ବିଚାର କର।
✅ ଉତ୍ତର: ଜଳବାୟୁ ସହିତ ଆର୍ଥନୀତିକ ସ୍ଥିତି ସିଧାସଳଖ ଜଡ଼ିତ: ୧. ମୌସୁମୀ ବିଫଳତା ଯୋଗୁଁ କୃଷି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପାନୀୟ ଜଳର ଅଭାବ ଦେଖାଦିଏ ଓ ଶସ୍ୟ ତଥା ପନିପରିବା ମହଙ୍ଗା ହୁଏ। ୨. କୃଷି ଶ୍ରମିକମାନେ ଗାଁ ଛାଡ଼ି କାମ ପାଇଁ ସହରମୁହାଁ ହୁଅନ୍ତି। ୩. ଅନେକ ଶିଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜଳର ସୁଲଭତା ଏବଂ ପୂର୍ବାନୁମାନିତ ପାଣିପାଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବାରୁ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ର ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଓ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
❓.81 ଜାତୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରଶମନ ବଳ (NDRF) ବିଷୟରେ ଏକ ସବିଶେଷ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ।
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ଜାତୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରଶମନ ବଳ (NDRF) ହେଉଛି ଭାରତର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରଭାବେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଆପଦକାଳୀନ ଉଦ୍ଧାରକାରୀ ବଳ। ୨. ଏହାର ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ବା ଲୋଗୋ ହେଉଛି "ଆପଦା ସେବା ସଦୈବ"। ୩. ସମଗ୍ର ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଏହାର ୧୨ ଗୋଟି ବାଟାଲିୟନ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ସହର ନିକଟସ୍ଥ ମୁଣ୍ଡଳିଠାରେ ଏହାର ୩ୟ ବାଟାଲିୟନ ଅବସ୍ଥିତ। ୪. ବାତ୍ୟା, ବନ୍ୟା ଓ ଭୂ-ସ୍ଖଳନ ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ଏମାନେ ଜଳ ଉଦ୍ଧାର ଏବଂ ଅପସାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଧନଜୀବନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
❓.82 ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Climate Change) ର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଏବଂ ଏହାର ପରିଣାମ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
✅ ଉତ୍ତର: ୧. କାରଣ: ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପରଠାରୁ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର (କୋଇଲା, ତୈଳ) ଅତ୍ୟଧିକ ଦହନ, ବନ୍ୟକ୍ଷୟ ଓ ଶିଳ୍ପୀକରଣ ଯୋଗୁଁ ବହୁଳ ପରିମାଣରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ସବୁଜ ଗୃହ ଗ୍ୟାସ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଆସୁଛି। ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତାପକୁ ଧରି ରଖି ବିଶ୍ୱ ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ାଉଛି। ୨. ପରିଣାମ: ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ଯୋଗୁଁ ୨୦୨୭ ମସିହା ପ୍ରାରମ୍ଭରେ (ବହିର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ) ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ିଥିଲା ଏବଂ ଶୀତଋତୁ କମ୍ ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନରେ ବିଘଟନ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି।
❓.83 ଭାରତରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବନ୍ୟା ଓ ଭୂ-ସ୍ଖଳନ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର କାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କର।
✅ ଉତ୍ତର: ୧. ବନ୍ୟା: ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହେଲେ ଭୂମି ଜଳ ଶୋଷିପାରେ ନାହିଁ, ଫଳରେ ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦ ଉଛୁଳି ବନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଖରାପ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ କଂକ୍ରିଟ୍ ରାସ୍ତା ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ ପାଣି ଜମି ବନ୍ୟା ହୁଏ। ୨. ଭୂ-ସ୍ଖଳନ: ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା, ଭୂମିକମ୍ପ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲକ୍ଷୟ ଓ ଅଣଅନୁମୋଦିତ ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ ଭଳି ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶିଳା ଓ ମୃତ୍ତିକା ହଠାତ୍ ତଳକୁ ଖସି ଭୂ-ସ୍ଖଳନ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
www.WithTeachers.in
www.WithTeachers.in - ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ୩୦ ଗୋଟି ପ୍ରଶ୍ନ (ବିନା ଉତ୍ତରରେ)
(ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ମାର୍କର ପ୍ରଶ୍ନ)
❓.84 ପାଣିପାଗ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱୟ ସମାନ କି?
❓.85 ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ ସଙ୍ଗୀତର ଦୁଇଟି ରାଗର ନାମ ଲେଖ ଯାହା ମୌସୁମୀରୁ ଆସିଛି।
❓.86 ସବୁଜ ଗୃହ ପ୍ରଭାବ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ କିପରି ଲାଭଦାୟକ ଥିଲା?
❓.87 ମୁଣ୍ଡଳିରେ NDRF ର କେଉଁ ବାଟାଲିୟନ ରହିଛି?
❓.88 ମୌସୁମୀ ଶବ୍ଦର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ କ'ଣ?
❓.89 ଉଟି ଏବଂ କୋଇମ୍ବାଟୁର ମଧ୍ୟରେ ତାପମାତ୍ରାର ପାର୍ଥକ୍ୟ କାହିଁକି ରହେ?
❓.90 କାଉର ବସା ଦେଖି ବର୍ଷାର ପୂର୍ବାନୁମାନ କିପରି ହୁଏ?
❓.91 ବନ୍ୟା ପ୍ରବଣ ଥିବା ଭାରତର ଚାରୋଟି ରାଜ୍ୟର ନାମ ଲେଖ।
❓.92 ବନାଗ୍ନିର ଦୁଇଟି ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣ ଲେଖ।
❓.93 ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଭାରତକୁ କେଉଁ ପବନରୁ ରକ୍ଷା କରେ?
❓.94 ମାଓସିନ୍ରାମ କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ?
❓.95 ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ଭାରତରେ କେବେ ପ୍ରବେଶ କରେ?
❓.96 ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
❓.97 ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ପଟେ କମ୍ ବର୍ଷା କାହିଁକି ହୁଏ?
❓.98 'ଆପଦା ସେବା ସଦୈବ' କାହାର ଲୋଗୋ ଅଟେ?
❓.99 ସମୁଦ୍ର କୂଳର ତାପମାତ୍ରା କାହିଁକି ସମଶୀତୋଷ୍ଣ ରହେ?
❓.100 'ମୌସୁମୀ ବିଫଳତା' ହେଲେ ଖାଦ୍ୟ ମହଙ୍ଗା କାହିଁକି ହୁଏ?
❓.101 ଅକ୍ଷାଂଶ କିପରି ଜଳବାୟୁକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ?
❓.102 ଲେହ ଏବଂ ଚେନ୍ନାଇର ଜଳବାୟୁରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ'ଣ?
❓.103 ହିମ ବିସ୍ଫୋଟ ବିଷୟରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଉଦାହରଣ ଦିଅ।
❓.104 ସହରୀ ତାପ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜର ପ୍ରଭାବ କ'ଣ?
❓.105 ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ କିପରି ବର୍ଷା କରାଏ?
❓.106 ମୌସୁମୀର ଆଗମନ ଜାଣିବା ପାଇଁ ସୁନାରୀ ଗଛର ଭୂମିକା କ'ଣ?
❓.107 ପବନର ଦିଗ ଜଳବାୟୁକୁ କିପରି ବଦଳାଏ?
❓.108 ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ସହ ବାୟୁଚାପ କିପରି ବଦଳେ?
❓.109 ଆଲପୀୟ ଜଳବାୟୁ ଏବଂ ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣ ଜଳବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ'ଣ?
❓.110 କେଉଁ ସବୁ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟୁଛି?
❓.111 ବାତ୍ୟା ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ କିପରି ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?
❓.112 ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳବାୟୁ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜଳବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ।
❓.113 ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ'ଣ ହେବା ଉଚିତ?
www.WithTeachers.in
📝 ଶ୍ରେଣୀ ପରୀକ୍ଷା (Class Test) 📝
ବିଷୟ: ଭାରତର ଜଳବାୟୁ (ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ)
ସମୟ: ୪୫ ମିନିଟ୍ | ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା: ୨୫ ମାର୍କ
www.WithTeachers.in
୧. ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛ (MCQ) [୧ x ୫ = ୫ ମାର୍କ]
(i) ପୃଥିବୀର ସର୍ବାଧିକ ବୃଷ୍ଟିବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳ କେଉଁଟି?
(କ) ଚେରାପୁଞ୍ଜି (ଖ) ମାଓସିନ୍ରାମ (ଗ) ସିମଳା (ଘ) ଦାର୍ଜିଲିଂ (
ii) 'ମୌସୁମୀ' ଶବ୍ଦ କେଉଁ ଭାଷାରୁ ଆସିଛି?
(କ) ପାର୍ସୀ (ଖ) ଆରବ (ଗ) ହିନ୍ଦୀ (ଘ) ଲାଟିନ୍
(iii) ଭାରତରେ NDRF ର କେତୋଟି ବାଟାଲିୟନ ଅଛି?
(କ) ୧୦ (ଖ) ୧୨ (ଗ) ୧୫ (ଘ) ୮
(iv) ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ତାପମାତ୍ରା କ'ଣ ହୁଏ?
(କ) ବୃଦ୍ଧି ପାଏ (ଖ) ସମାନ ରହେ (ଗ) ହ୍ରାସ ପାଏ (ଘ) କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ
(v) କେଉଁ ଗଛରେ ଫୁଲ ଧରିବାର ୫୦ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷା ହୁଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ?
(କ) ପାଇନ୍ ଗଛ (ଖ) ସୁନାରୀ ଗଛ (ଗ) ନିମ୍ବ ଗଛ (ଘ) ବର ଗଛ
୨. ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ (୨ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ) [୨ x ୩ = ୬ ମାର୍କ]
(i) ପାଗ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ'ଣ?
(ii) ଭୂ-ଆକୃତି (Topography) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
(iii) ହିମ ବିସ୍ଫୋଟ (Glacial Lake Outburst) କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?
୩. ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟରେ ବୁଝାଇ ଲେଖ (୩ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ) [୩ x ୨ = ୬ ମାର୍କ]
(i) ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ତାପମାତ୍ରା କାହିଁକି କମ୍ ରହେ?
(ii) ମୌସୁମୀ ବିଫଳତା ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ କିପରି ପ୍ରଭାବ ପକାଏ?
୪. ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ (୪ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ) [୪ x ୨ = ୮ ମାର୍କ]
(i) ଜଳବାୟୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ନିୟାମକ (ଅକ୍ଷାଂଶ, ଉଚ୍ଚତା, ସମୁଦ୍ର ନିକଟତା) ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
(ii) ଜାତୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପ୍ରଶମନ ବଳ (NDRF) ର ଗଠନ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ (ବାତ୍ୟା, ବନ୍ୟା) ରେ ଏହାର ଭୂମିକା ଆଲୋଚନା କର।
www.WithTeachers.in