ନୂତନ ଅଭ୍ୟୁଦୟ : ସହର ଓ ରାଜ୍ୟ – Study Material Class 7 ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ
🌟 ଅଧ୍ୟାୟ 4: ନୂତନ ଅଭ୍ୟୁଦୟ : ସହର ଓ ରାଜ୍ୟ 🌟
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ସହରୀକରଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ମହାଜନପଦ ଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ଥାନ, ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଅର୍ଥନୀତି, ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଏବଂ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋକପାତ କରିଥାଏ।
🏰 1. ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ପରିକଳ୍ପନା (କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର)
କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥ 'ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର' ଅନୁଯାୟୀ, କୌଣସି ଦେଶ ବା ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ମୁଖ୍ୟତଃ ତାର ରାଜଧାନୀ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ସହରଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ। ଏକ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ:
🔹 ରାଜ୍ୟର ଭୂମି କେବଳ ବାସସ୍ଥାନ ବା କୃଷି ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ଭଳି ହୋଇଥିବା ଦରକାର।
🔹 ଭୂମିଟି କୃଷି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉର୍ବର ହେବା ସହ ସେଠାରେ ଖଣି, ଜଙ୍ଗଲ, ହାତୀ ଭଳି ପଶୁଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଗୋଚର ଭୂମି ରହିବା ଉଚିତ୍।
🔹 ଜଳସେଚନ ପାଇଁ କେବଳ ବର୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର ନକରି ବିକଳ୍ପ ଜଳ ଉତ୍ସ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।
🔹 ଗମନାଗମନ ତଥା ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ଉନ୍ନତ ସ୍ଥଳପଥ ଓ ଜଳପଥର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିବା ନିତାନ୍ତ ଜରୁରୀ।
💡 Study Trick: ଏକ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ରଖିବା ପାଇଁ "SAFE" (ସେଫ୍) ଶବ୍ଦଟି ମନେ ରଖନ୍ତୁ: Security (ସୁରକ୍ଷା), Agriculture (ଉର୍ବର କୃଷି), Finance/Trade (ବାଣିଜ୍ୟ/ରାସ୍ତା), Environment (ଜଙ୍ଗଲ, ଖଣି, ଜଳ)।
🏙️ 2. ଭାରତରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ସହରୀକରଣ (Second Urbanization)
ଭାରତର ପ୍ରଥମ ନଗର ସଭ୍ୟତା ଥିଲା ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତା ବା ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତା। ଏହାର ପତନର ପ୍ରାୟ 1000 ବର୍ଷ ପରେ ଭାରତରେ ପୁଣି ଏକ ନୂତନ ନଗର ସଭ୍ୟତାର ଉଦୟ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ସହରୀକରଣ କୁହାଯାଏ।
🔹 ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 1ମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଅବବାହିକା ତଥା ଏହାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ନୂତନ ସହରଗୁଡ଼ିକ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା। ପରେ ଏହା ସମଗ୍ର ଉପମହାଦେଶରେ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲା।
🔹 ଐତିହାସିକ ଉତ୍ସ: ଏହି ସଭ୍ୟତା ବିଷୟରେ ଆମେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଉତ୍ସରୁ ଜାଣିବାକୁ ପାଉ:
-
ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଖନନ (Archaeological Excavations)।
-
ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନ (ପରବର୍ତ୍ତୀ ବୈଦିକ ସାହିତ୍ୟ, ଜୈନ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ)।
🗺️ 3. ଜନପଦ ଏବଂ ମହାଜନପଦ (Janapada and Mahajanapada)
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 2000 ର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଲୋକମାନେ କୁଳ, ଗୋତ୍ର ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠନ କରି ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବସବାସ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
🔹 ଜନପଦର ଅର୍ଥ: 'ଜନ' ଅର୍ଥାତ୍ ଲୋକମାନେ ଏବଂ 'ପଦ' ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁଠାରେ ପାଦ ରଖାଯାଏ ବା ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ବସବାସ କରାଯାଏ।
🔹 ବାଣିଜ୍ୟ ଓ କାରବାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ଫଳରେ ଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଆକାରରେ ବଡ଼ ହେଲା।
🔹 ଷୋଡ଼ଶ ମହାଜନପଦ: ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 8ମ ଓ 7ମ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଅନେକ ଜନପଦ ମିଶି ବୃହତ୍ ଅଞ୍ଚଳ ଗଠନ କଲେ, ଯାହାକୁ 'ମହାଜନପଦ' କୁହାଗଲା। ସେ ସମୟରେ ମୋଟ 16 ଟି ପ୍ରମୁଖ ମହାଜନପଦ ଥିଲା। ଏଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ଗାନ୍ଧାର ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂର୍ବରେ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥିଲା।
🔹 ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାଜନପଦ: ମଗଧ (ଆଧୁନିକ ବିହାର), କୋଶଳ (ଆଧୁନିକ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ), ବତ୍ସ ଏବଂ ଅବନ୍ତୀ (ଆଧୁନିକ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ)।
🔹 ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଅଧିକାଂଶ ସହର ବା ରାଜଧାନୀ ଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ଥିଲା ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଏହା ଚାରିପଟେ ଗଭୀର 'ଗଡ଼ଖାଇ' ବା 'ଦୁର୍ଗ' (Moat) ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରବେଶ ପଥ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯାତାୟାତ ଉପରେ କଡ଼ା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖାଯାଇପାରୁଥିଲା।
💡 Study Trick: 4 ଟି ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାଜନପଦକୁ ମନେ ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ସହଜ ସୂତ୍ର ହେଲା "MK-VA" (M- ମଗଧ, K- କୋଶଳ, V- ବତ୍ସ, A- ଅବନ୍ତୀ)।
🏛️ 4. ପ୍ରାଚୀନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରମ୍ପରା ଓ ଶାସନ ପ୍ରଣାଳୀ (Ancient Governance System)
ମହାଜନପଦ ଗୁଡ଼ିକରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା: ଗୋଟିଏ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ଗଣତନ୍ତ୍ର।
🔹 ସଭା ଓ ସମିତି: ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ଏହି ଦୁଇଟି ପରିଷଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏହା ଗୋଷ୍ଠୀର ବିଜ୍ଞ ଏବଂ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ରାଜା ଏହି ପରିଷଦର ସହାୟତା ଓ ପରାମର୍ଶରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଫଳରେ ସେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ କିମ୍ବା ମନମୁଖୀ ହୋଇପାରୁନଥିଲେ।
🔹 ରାଜତନ୍ତ୍ର (Hereditary Rule): ମଗଧ, କୋଶଳ ଓ ଅବନ୍ତୀ ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ଶାସକମାନେ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଥିଲେ (ଅର୍ଥାତ୍ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ହେଉଥିଲେ)। ଏମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କଠାରୁ ଖଜଣା ଆଦାୟ କରୁଥିଲେ, ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
🔹 ଗଣତନ୍ତ୍ର ବା ସଂଘ (Republics): 'ଭଜି' (Vrijji) ଏବଂ 'ମଲ୍ଲ' (Malla) ମହାଜନପଦରେ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ଏଠାରେ କୌଣସି ଜଣେ ରାଜାଙ୍କର ଏକଛତ୍ରବାଦ ଶାସନ ନଥିଲା। 'ସଭା' ଓ 'ସମିତି' ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିମାନ ନିଆଯାଉଥିଲା। ଏପରିକି ଶାସକ କିଏ ହେବେ ତାହା ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିଷଦ ସ୍ଥିର କରୁଥିଲା। ଏହାକୁ ପୃଥିବୀର ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ଗଣତନ୍ତ୍ର (Oldest Democracy) ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
⚔️ 5. ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Technology and Economy)
ଦ୍ଵିତୀୟ ସହରୀକରଣ ସମୟରେ ଅର୍ଥନୀତି ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାରେ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିଲା।
🔹 ଲୌହର ବ୍ୟବହାର (Use of Iron): ପ୍ରଥମ ସହରୀକରଣରେ (ହରପ୍ପା ସମୟରେ) ତମ୍ବା ଓ ବ୍ରୋଞ୍ଜର ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା। ମାତ୍ର ଦ୍ଵିତୀୟ ସହରୀକରଣ ବେଳକୁ 'ଲୁହା' ର ବ୍ୟାପକ ଆବିଷ୍କାର ହୋଇଥିଲା। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 2ୟ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଲୁହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଧାତୁ ପାଲଟିଥିଲା। ଲୁହାରେ ନିର୍ମିତ ଉନ୍ନତ କୃଷି ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ଚାଷ କାମରେ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲା। ସେହିପରି ଲୁହାରେ ତିଆରି ହାଲୁକା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର (ଖଣ୍ଡା, ବର୍ଚ୍ଛା, ଢାଲ) ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଲା।
🔹 ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ (Introduction of Coins): ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାରକୁ ସହଜ କରିବା ପାଇଁ ବିନିମୟ ମାଧ୍ୟମ ରୂପେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ 'ମୁଦ୍ରା' ର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା।
🔹 ପଞ୍ଚମାର୍କ ମୁଦ୍ରା (Punch-marked Coins): ପ୍ରଥମେ ନରମ ଧାତୁ 'ରୂପା' (Silver) ରୁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହା ଉପରେ ହାତୁଡ଼ି ବା ଛାଞ୍ଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକ ଛପା ଯାଉଥିଲା। ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ପଞ୍ଚମାର୍କ' ବା ଆହତ ମୁଦ୍ରା କୁହାଗଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତମ୍ବା ଓ ସୁନାର ମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହେଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହାଜନପଦ ନିଜସ୍ୱ ମୁଦ୍ରା ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
💡 Study Trick: ଅର୍ଥନୀତିର ଦୁଇଟି ସ୍ତମ୍ଭ: "ଲୁହା ଏବଂ ମୁଦ୍ରା"। ଲୁହା କୃଷି ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଲା, ଆଉ ମୁଦ୍ରା ବାଣିଜ୍ୟକୁ ସହଜ କଲା।
👥 6. ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଜାତି ବ୍ୟବସ୍ଥା (Varna and Caste System)
ସମାଜ ଜଟିଳ ହେବା ସହ ମାନବ ଜାତି ବିଭିନ୍ନ ବୃତ୍ତି ବା କର୍ମକୁ ଆଧାର କରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
🔹 ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା (Varna System): ଏହି ଧାରଣା ବେଦରୁ ଆସିଛି। ସମାଜ ମୁଖ୍ୟତଃ 4 ଟି ବର୍ଣ୍ଣରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା:
-
ବ୍ରାହ୍ମଣ: ଏମାନେ ବୈଦିକ ପୂଜାପାଠ ଏବଂ ସମାଜରେ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
-
କ୍ଷତ୍ରୀୟ: ଏମାନେ ସମାଜ ଓ ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ।
-
ବୈଶ୍ୟ: ଏମାନେ କୃଷି ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜକୁ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ତରରେ ବିତ୍ତଶାଳୀ କରୁଥିଲେ।
-
ଶୂଦ୍ର: ଏମାନେ ବିଭିନ୍ନ କାରିଗରୀ ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତିନି ବର୍ଗଙ୍କୁ ସେବା ଯୋଗାଇ ଏକ ଉନ୍ନତ ସମାଜ ଗଠନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।🔹 ଜାତି (Caste): ଜାତି ଶବ୍ଦଟି ମୂଳତଃ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ଶବ୍ଦ 'କାଷ୍ଟା' ରୁ ଆସିଛି। ଏହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୀବିକା ବା ବୃତ୍ତିକୁ ବୁଝାଏ (ଯେପରିକି କୁମ୍ଭାର, କମାର, ତନ୍ତୀ ଇତ୍ୟାଦି) ଯାହା ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ହସ୍ତାନ୍ତର ହେଉଥିଲା।🔹 ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମନୀୟ (Flexible) ଥିଲା। ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ଲୋକେ ନିଜର ବୃତ୍ତି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରୁଥିଲେ (ଯେପରିକି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବାର ପ୍ରମାଣ ଅଛି)। କିନ୍ତୁ କାଳକ୍ରମେ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବେଳକୁ, ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଏବଂ ବୈଷମ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
🛣️ 7. ଭାରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିକାଶ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 1ମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ କେବଳ ଉତ୍ତର ଭାରତ ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଗମନାଗମନ ଓ ବାଣିଜ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକ ଉନ୍ନତି ଘଟିଥିଲା।
🔹 ପ୍ରମୁଖ ବାଣିଜ୍ୟ ମାର୍ଗ: ବ୍ୟବସାୟ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ରାସ୍ତା ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା:
-
ଉତ୍ତରାପଥ (Uttarapatha): ଏହା ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ପୂର୍ବ ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଯୋଗ କରୁଥିଲା।
-
ଦକ୍ଷିଣାପଥ (Dakshinapatha): ଏହା ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରୟାଗରାଜ ନିକଟସ୍ଥ 'କୌଶାମ୍ବୀ' ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତାଞ୍ଚଳ ପାର ହୋଇ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଥିଲା।🔹 ଶିଶୁପାଳଗଡ଼: ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସହର ଭାବେ ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ ଉଭା ହୋଇଥିଲା (ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଉପକଣ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ)। ଏହା ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା। ଏହା ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ, ବର୍ଗାକାର ଦୁର୍ଗ ଥିଲା ଯାହାର ଚାରିପଟେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଡ଼ଖାଇ ରହିଥିଲା।🔹 ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଉତ୍ଥାନ: ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 400 ବେଳକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ 3 ଟି ପ୍ରମୁଖ ରାଜବଂଶର ଉଦୟ ହୋଇଥିଲା: ଚେର, ଚୋଳ ଏବଂ ପାଣ୍ଡ୍ୟ।🔹 ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏଠାରୁ ବହୁମୂଲ୍ୟ ପଥର, ସୁନା, ଏବଂ ମସଲା ଦ୍ରବ୍ୟର ବ୍ୟାପକ ଉତ୍ପାଦନ ହେଉଥିଲା। ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ପଥ ଦେଇ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଓ ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ।
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 3ୟ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ମହାଜନପଦ ଗୁଡ଼ିକର ପତନ ଘଟି ଏକ ନୂତନ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ପାଇଁ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିଥିଲା।