ପ୍ରଦତ୍ତ ପାଠ୍ୟ ‘ଏବେ ବ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚୁଛି’ ଗଳ୍ପର ଲେଖକଙ୍କ ପରିଚୟ, ମୂଳ ପାଠ, ଶବ୍ଦାର୍ଥ (ସହଜରୁ କଠିନ କ୍ରମରେ) ଏବଂ ବିଶଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା:

ଲେଖକ ପରିଚୟ: ଗୋଦାବରୀଶ ମହାପାତ୍ର

• ଗୋଦାବରୀଶ ମହାପାତ୍ର (୧୮୯୮-୧୯୬୫) ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ କୁମାରଙ୍ଗ ଶାସନରେ ୧.୧୦.୧୮୯୮ ମସିହାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

• ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଶ୍ରୀ ଦୟାନିଧି ମହାପାତ୍ର ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଗେହ୍ମୀ ଦେବୀ ଥିଲା।

• ସେ ଏକାଧାରରେ ଜଣେ କବି, ଗାଳ୍ପିକ, ଔପନ୍ୟାସିକ, ଅନୁବାଦକ, ନାଟ୍ୟକାର, ଜୀବନୀକାର ଏବଂ ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟିକ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

• ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନଚେତା, ସ୍ପଷ୍ଟବାଦୀ ଏବଂ ନିର୍ଭୀକ ପୁରୁଷ।

• ସତ୍ୟବାଦୀ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ତାଙ୍କର ଗାଳ୍ପିକ ଆତ୍ମା ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ବିଚାରକୁ ଆଦର୍ଶ କରିପାରିଥିଲା।

• ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ବୈଷମ୍ୟ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିରୋଧାଭାସ ପ୍ରତି ସଚେତନ ଗାଳ୍ପିକଙ୍କର ଲେଖନୀ ଥିଲା ଶାଣିତ ଓ ତୀକ୍ଷଣ।

• ତାଙ୍କର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ସହଜ, ସରଳ ଓ ବିଦ୍ରୂପାତ୍ମକ ହେବା ସହ ସ୍ପଷ୍ଟ, ସ୍ୱଚ୍ଛଳ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ଥିଲା ତାଙ୍କର ସୃଜନ ଆଭିମୁଖ୍ୟ।

• ତାଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ରଚନାବଳୀ ମଧ୍ୟରେ ‘ବଙ୍କା ଓ ସିଧା’, ‘କଣ୍ଟା ଓ ଫୁଲ’, ‘ଉଠ କଙ୍କାଳ’, ‘ହେ ମୋର କଲମ’, ‘ନୀଳମାଷ୍ଟ୍ରାଣୀ’, ‘ଏବେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚୁଛି’, ଓ ‘ମୁଁ ଦିନେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲି’ ପ୍ରଭୃତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

• ଆଲୋଚିତ ‘ଏବେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚୁଛି’ ଗଳ୍ପଟି ଗାଳ୍ପିକଙ୍କ ‘ଏବେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚୁଛି’ ଗଳ୍ପ ସଂକଳନରୁ ଆନୀତ ହୋଇଛି।

• ଏହି ଗଳ୍ପରେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସ୍ୱାଭିମାନକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇଛି।

ଅନୁଚ୍ଛେଦ / ବିଭାଗ – ୧ (ଏକ)

୧. ମୂଳ ପାଠ (Original Paragraph)

"ବେଣୁଧର କ’ଣ କରିବ କିଛି ଠିକ୍ କରିପାରିଲା ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ଗାଁ ଯାକ ଲୋକ ବାହାରନ୍ତି ସାହାଯ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ, ବେଣୁଧର ପିଣ୍ଡାରେ ତୁନିହୋଇ ଠିଆହୁଏ । ଭାବେ, ଏତେ ଲୋକ ଯାଉଛନ୍ତି ; ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ମୁଁ ହାତ ପତେଇ ଠିଆହୋଇ ମାଗିବାଟା ସୁନ୍ଦର ହେବ ନାହିଁ । ଯେଉଁଦିନ କେହି କହି ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଦିନ ବେଣୁଧର କାନ୍ଥରେ ଲଟକାଇଥିବା ଚିରା କାମିଜଟାକୁ ଦେହରେ ଗଳାଇଦେଇ ଖୁବ୍ ସାହାସରେ ଦାଣ୍ଡକୁ ବାହାରିପଡ଼େ। ଦାଣ୍ଡ ଡେଇଁ, ବିଲ ପଡ଼ିଆ ଡେଇଁ ଯେତେବେଳେ ସେ ବଡ଼ ବରଗଛ ମୂଳେ ପହଞ୍ଚେ, ଟିକିଏ ବସିପଡ଼େ। ଶ୍ୟାମଳ ପତ୍ରଗହଳ ତଳେ ଶୀତଳ ପବନ ଟିକିଏ ପାଇ ସେ ଆଖି ବୁଜି ଅନେକ ଭାବେ । ଭାବେ– ସେ ଯିବ, କେନ୍ଦ୍ର ଦୁଆରେ ଠିଆହେବ। କିପରି ଠିଆ ହେବ ? ହାତ ଯୋଡ଼ିବ ନା ହାତ ଦୁଇଟା ଦୁଇ ପାଖକୁ ଝୁଲାଇ ରଖିବ ? ମୁଣ୍ଡ ଟିକିଏ ନୁଆଁଇବ ନା ମୁଣ୍ଡକୁ ବୀରପରି ସିଧା ରଖି ଠିଆହେବ ? ହସିବ ନା ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଶୁଖାଇବ ? କ’ଣ କରିବ କିଛି ସେ ସ୍ଥିର କରିପାରେ ନାହିଁ । ବିଚାରେ, ସେଠି ଯେ ଥିବେ ସେ ଯେବେ ଚିହ୍ନାଲୋକ ହୋଇଥିବେ, ତେବେ କ’ଣ କରିବାକୁ ହେବ ? ବସି ବସି, ବିଚାରି ବିଚାରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉପରକୁ ଉଠେ, ତା’ର ଭାବନା ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ । ସେହି ଜନଶୂନ୍ୟ ବିଲମାଳ ଭିତରେ ଗଛତଳେ ଅଛଡାଳରେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟା ଗୁଣ୍ଡୁଚିମୂଷା ଚେଁ ଚେଁ ଶବ୍ଦ କରି ଏ ଡାଳରୁ ସେ ଡାଳକୁ ଧାଆଁନ୍ତି କିମ୍ବା କୁଆ କୋଇଲି ରାବିଉଠନ୍ତି, ସେ ଆଣ୍ଠୁ ଉପରୁ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଆଖି ଫିଟାଏ; କିନ୍ତୁ ଦେଖେ ସେହି ନିତିଦିନର ସଂସାର ତାହାରି ଆଗରେ। ଦୂରର ମରୀଚିକା ପାଣିପରି ଭାସିଯାଏ। ତା’ର ଆଶା ଠିକ୍ ସେହିପରି ଦୂରକୁ ବହିଯାଏ। ମୁହଁ ବୁଲେଇ ଦେଖେ, ଦୂରରେ ଗଛଗହଳରେ “ସିରେଇ” ଗାଁ। ସେହିଠାରେ ଗୋଟାଏ ଚାଳ ଉପରେ ଗୋଟାଏ ଜାତୀୟ ପତାକା । ତାହାରି ତଳେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକ, ଦେଶସେବକ, ମାତୃପୂଜକ, ଜନନାୟକ, ଦରିଦ୍ର ସାଥୀ– ଯେ କେହି ଚାଉଳ ଧରି ବାଣ୍ଟିବାକୁ ବସିଥିବେ ବୋଲି ମନେକରେ। ଅନ୍ୟଆଡ଼େ ମୁହଁ ବୁଲେଇ ଦେଖେ, ସେହିପରି ଗୁଡ଼ାଏ ଗଛଗହଳରେ “ବାଗଲପଡ଼ା” । ତାହାରି ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଚାଳଘର, ସେହି ଚାଳଘର ଭିତରେ କେତୋଟି ପ୍ରାଣୀ, କାହା ପେଟରେ ଅନ୍ନ ନାହିଁ କି କାହା ମୁହଁରେ ହସ ନାହିଁ । ଦିନେ ନୁହେଁ, ଦୁଇଦିନ ନୁହେଁ, ପାଞ୍ଚଦିନ ହେଲା ସେହି କୁଡ଼ିଆ ତଳେ ଚୁଲି ଜଳି ନାହିଁ, ସେ ଭିତରେ ଅଇଁଠା ପଡ଼ି ନାହିଁ । ଏ କଥା ଭାବିଲାବେଳେ ସେ ପୁଣି ଆଖି ବୁଜିଦିଏ। ମାତ୍ର ନିଜ ଭିତରେ ସେ ଦେଖେ ଆଉ ଗୋଟାଏ ଜଗତ୍ ! କି ସୁନ୍ଦର, କି ଜୀବନମୟ ଜଗତ୍ ସେ ! ସେ ଭିତରେ ବେଣୁଧର ବୋଲି ସତର ବର୍ଷର ଯୁବକ କେତେ ଖେଳିଲା, କେତେ ହସି ହସେଇଲା, କେତେ ନାଚି ନଚେଇଲା । ସେ ଗଲା ଘର ଛାଡ଼ି ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ । ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ମଣିଷର ସାକ୍ଷୀ, ସେହିଠାରେ ସେ ପାଠ ପଢ଼ିଲା । ପାଠ ପଢ଼ି ପଢ଼ି ସେ ଭାବିଲା– ସେ ଜାଗିବ, ଦେଶକୁ ଜଗାଇବ। ବେଣୁଧର ଆଖି ଫିଟେଇଲା। ସେ ଦେଖିଲା, ପୁଣି ସେହି ଆଖି ଆଗରେ ପୁରୁଣା ସଂସାର। ସେହି ଭଙ୍ଗାରୁଜା ସଂସାର ଭିତରେ ତ ତା’ର ପାଠପଢ଼ା ଅକାଳରେ ଶେଷ ହୋଇଛି; ସେହି ନୀରସ ସଂସାର ଭିତରେ ତା’ର ଆଶାର ଝରଣା ଶୁଖିଆସିଛି, ପ୍ରାଣର ରସ ମରିଯାଇଛି । ସେ ଆସିଛି ଭିକ ମାଗି କେତୋଟି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୋଷିବ ବୋଲି। ବେଣୁଧର ପାରିଲା ନାହିଁ। ବରଗଛ ମୂଳେ ଠିଆହୋଇ ମୁହଁ ବୁଲେଇଲା ଗାଁ ଆଡ଼କୁ। ଭାବିଲା, “ନା, ମୁଁ ଏପରି ଭାବରେ ଯାଇ ଭିକ ମାଗିବାଟା ସୁନ୍ଦର ହେବ ନାହିଁ। କେହି ଯେତେବେଳେ ଯାଉ ନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଏକାକୀ ଗଲେ ସେମାନେ ମନେକରିବେ କ’ଣ ? ବରଂ ଗହଳି ଭିତରେ ପଶି କାନି ପତେଇ ମାଗିଦେଲେ ଚଳିପାରେ।” ତଥାପି ବେଣୁଧର କ’ଣ କରିବ ବୁଝିପାରିଲା ନାହିଁ । ଦିନେ ଗଲା, ଦୁଇ ଦିନ ଗଲା, ଚାରି ଦିନ ଗଲା । ଆଠ ଦିନ ଗଲା । ଦିନ ସତେ ଅବା ପାଣିପରି ବହିଗଲା । ସେ ଦେଖିଲା, ସେଇ ସୁଅରେ ତା’ ନିଜ ଗାଁର ଶହ ଶହ ପ୍ରାଣୀ ଭାସିଭାସି, ପେଟ ଦେଖାଇ, କଙ୍କାଳ ଦେଖାଇ, କାନି ଦେଖାଇ ଯାଇ ଲାଗୁଛନ୍ତି ସିରେଇ ଗାଁର ଚାଉଳବଣ୍ଟା କେନ୍ଦ୍ର ଦୁଆରେ। ଯାହା ପାଉଛନ୍ତି ମୁଠାଏ, ତାହା ଶିଝେଇ ଖାଇବାକୁ ଦରକାର ପଡ଼ୁ ନାହିଁ । ଖରାବେଳେ ତଳତାତି ଓ ଉପରତାତି ଭିତରେ ମଝିରେ ଯେ ପେଟ ଚାଖଣ୍ଡକ ତାତିଉଠୁଛି, ତାହା ସେମାନେ ସମ୍ଭାଳି ନ ପାରି ମୁଠା ମୁଠା ଚାଉଳ ବ୍ୟାକୁଳ ଭାବରେ ପାଟିରେ ଭରତି କରୁଛନ୍ତି । ବେଣୁଧର ଘରକୁ ଫେରିଅଇଲା । ଏପରି ଦିନେ ନୁହେଁ, ଦଶ ଦିନ ଯାଇ ଦଶ ଦିନ ଫେରିଲା । ସବୁ କଥାର ସୀମା ଅଛି ; ମାତ୍ର ବେଣୁଧରର କଥା ସୀମା ପାର ହୋଇଗଲା । ଘରେ ଯେତେବେଳେ ଖୁଦକଣିକାଏ ସୁଦ୍ଧା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ କି ସୀମା ଭିତରେ ରହିହୁଏ ? ଶେଷରେ ଦିନେ ସେ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଯାଇ ହାଜର ହେଲା।"

୨. ଶବ୍ଦାର୍ଥ (Word Meanings)

• ପିଣ୍ଡା : ଘର ଆଗର ବାରଣ୍ଡା।

• ତୁନି : ନୀରବ, ଚୁପ୍।

• କାମିଜ : ପିନ୍ଧିବା ଜାମା ବା ସାର୍ଟ।

• ଶ୍ୟାମଳ : ସବୁଜ ରଙ୍ଗର।

• ବିଲମାଳ : ଧାନକ୍ଷେତ ସମୂହ।

• ରାବି : ଶବ୍ଦ କରି ବା ଡାକି।

• କୁଡ଼ିଆ : ଛୋଟ ଚାଳଘର।

• ଜନଶୂନ୍ୟ : ମଣିଷ ନଥିବା ବା ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନ।

• ଚାଖଣ୍ଡକ : ଏକ ଚାଖଣ୍ଡ ମାପର (ଏଠାରେ ଛୋଟ ପେଟକୁ ବୁଝାଉଛି)।

• ଅଇଁଠା : ଭୋଜନ ପରେ ବଳିଥିବା ଖାଦ୍ୟ (ଏଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନହେବା ଅର୍ଥରେ)।

• ବୀରପରି : ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧା ଭଳି ଗର୍ବିତ ଭାବରେ।

• ମାତୃପୂଜକ : ଦେଶମାତୃକାର ସେବା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଦେଶଭକ୍ତ।

• ମରୀଚିକା : ମରୁଭୂମିରେ ଜଳର ଭ୍ରମ, ଆଶାହୀନ କଳ୍ପନା।

• ବ୍ୟାକୁଳ : ଅଧୀର, ବିକଳ ବା ଅସ୍ଥିର।

• କଙ୍କାଳ : ଅସ୍ଥିସାର ବା କେବଳ ହାଡ଼ମାଳ ଦିଶୁଥିବା ଦୁର୍ବଳ ଶରୀର।

୩. ବିଶଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା (Detailed Explanation in Odia)

• ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ ଗାଁର ଲୋକମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ବାହାରିଲା ବେଳେ, ଆତ୍ମସମ୍ମାନୀ ବେଣୁଧର ଚୁପ୍ ହୋଇ ନିଜ ପିଣ୍ଡାରେ ଠିଆ ହୁଏ।

• ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ହାତ ପାତି ଭିକ ମାଗିବାକୁ ତା'ର ସ୍ୱାଭିମାନ ବାଧା ଦିଏ।

• ଯେତେବେଳେ କେହି ନଥାନ୍ତି, ସେ ଚିରା ଜାମା ପିନ୍ଧି ସାହସର ସହ ଗାଁ ବାହାରେ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ବରଗଛ ମୂଳକୁ ଯାଇ ଚିନ୍ତାରେ ବସିପଡ଼େ।

• ସେ ଭାବେ ଯେ ସାହାଯ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଚାଉଳ ବାଣ୍ଟୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆଗରେ ସେ କିପରି ଠିଆ ହେବ—ବୀର ପରି ସିଧା ହୋଇ ନା ଦୁଃଖୀ ପରି ମୁହଁ ନୁଆଁଇ ?

• ଆଖି ବୁଜି ସେ ନିଜର ଅତୀତ ସମୟକୁ ମନେ ପକାଏ, ଯେତେବେଳେ ସେ ସତ୍ୟବାଦୀର ଆଦର୍ଶ ପରିବେଶରେ ପାଠ ପଢ଼ି ଦେଶ ଓ ଜାତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଥିଲା।

• କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବତା ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠୁର; ତା'ର ପାଠପଢ଼ା ଅସମୟରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ନିଜ ‘ବାଗଲପଡ଼ା’ ଗାଁର ଘରେ ପାଞ୍ଚଦିନ ହେବ ଚୁଲି ଜଳି ନଥିଲା।

• ଦିନ ପରେ ଦିନ ବିତିଗଲା ଏବଂ ସେ ଦେଖିଲା ଗାଁର କଙ୍କାଳସାର ଭୋକିଲା ମଣିଷମାନେ ସମ୍ଭାଳି ନପାରି କେନ୍ଦ୍ରରୁ ମିଳୁଥିବା କଞ୍ଚା ଚାଉଳକୁ ମଧ୍ୟ ସିଧା ପାଟିରେ ପୂରାଉଛନ୍ତି।

• ଦଶଦିନ ଧରି ଗଛମୂଳରୁ ଖାଲି ହାତରେ ଫେରିବା ପରେ, ଘରେ କଣିକାଏ ମଧ୍ୟ ଖୁଦ ନଥିବାରୁ ଅସହ୍ୟ ଭୋକ ଓ ପରିବାରର ଦୁଃଖରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ବେଣୁଧର ଶେଷରେ ସାହାଯ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଯାଇ ହାଜର ହେଲା।

ଅନୁଚ୍ଛେଦ / ବିଭାଗ – ୨ (ଦୁଇ)

୧. ମୂଳ ପାଠ (Original Paragraph)

"ସିରେଇ ଗାଁର ସାହାଯ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର । ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ – ରାକ୍ଷସର ତାହା ଗୋଟାଏ ବିରାଟ ଯାଦୁଘର। ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ବିରାଟ ପଥରସ୍ତୂପ ଉପରେ ପତିତପାବନବାନା ଉଡୁଛି, ସେହି ଦେଶର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ନରନାରୀଙ୍କ ବିକଳ ଧ୍ୱନି ସିରେଇରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା। ଯେଉଁ ଦେଶର ମଣିଷର ସାକ୍ଷୀରୂପେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବତା ବାଟ ଚାଲି ଆସିଥିଲେ ବୋଲି କଥା ଅଛି, ଦୁଃଖ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ସାକ୍ଷ୍ୟ ନେବାପାଇଁ ସେଇ ଭୂମିର ପରମ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଉତ୍କଳମଣି ସେହିଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସିରେଇ ଗୋଟାଏ ବିରାଟ ମଶାଣି କହିଲେ ଚଳେ । ଦରମରା ମଣିଷଗୁଡ଼ାକ ସେଠାରେ ମରିବେ କି ଜିଇଁବେ, ଠିକ୍ କରିପାରୁ ନ ଥିଲେ । କାହା ଆଖିରେ ଜ୍ୟୋତି ନଥିଲା, କାହା ମୁହଁରେ ହସ ନ ଥିଲା, କାହା ପାଦରେ ବଳ ନ ଥିଲା, କାହା ପେଟରେ ଅନ୍ନ ନ ଥିଲା କି କାହା କଟିରେ କନା ନ ଥିଲା । ଥିଲା କେବଳ ସମସ୍ତଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ବିକଟ ସ୍ୱର । ସମସ୍ତେ କହୁଥିଲେ, – – ବେଣୁଧର ସେଇ ଭିତରେ ଯାଇ ଠିଆହେଲା । ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ତା’ର କାନ ତାବଦା ପଡ଼ିଗଲା । ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ତା’ ଆଖିକି ଜାଲୁଜାଲୁଆ ଦିଶିଲା । ସେ ସେହି ଭିତରେ ଜଣେ ହୋଇ ଠିଆହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା ନାହିଁ । ମନେକଲା, ଲୋକଲୋଚନ ଅଗୋଚରରେ କେଉଁଠି ସେ ମିଶିଯା’ନ୍ତା କି, କେଉଁଠି ସେ ଆପଣାର ମୁହଁଟା ଲୁଚାଇ ଠିଆ ହୋଇପାରନ୍ତା କି, କେଉଁଠି ନିଜକୁ ହରାଇ ପାଗଳ ହୋଇଯାଆନ୍ତା କି ? ସେ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଆସିଲା। କାହାର ସ୍ନେହପାଳିତ ଗୋଟିଏ ଗଛମୂଳେ ପଥର ଉପରେ ବସିପଡ଼ି ଖାଲି ଦେଖିଲା । ତାକୁ ଦିଶିଲା ଗୋଟାଏ ପ୍ରାଚୀନ ବିରାଟ ଜାତି ହଠାତ୍ କିପରି ଭିକାରି ପାଲଟିଗଲା ! ଜୀବନ ଥାଉ ଥାଉ ଜାତିଟା କିପରି ଅପମାନ ବରଣ କରିନେଲା । ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ବାଟ କିପରି ସେ ଭୁଲିଆସିଲା ! ତାକୁ ଦିଶିଲା– ଏଇପରି ଏକ ପ୍ରଭାତ ଅବସରରେ ସେ ପାଠ ପଢ଼ିଥିଲା । ଚିରଶ୍ୟାମଳ ବକୁଳ ଛୁରିଅନାମୂଳେ ଶହ ଶହ ତରୁଣ ପ୍ରାଣରେ ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷାର ମଞ୍ଜି ପୋତାଯାଇଥିଲା, ତାହା କ’ଣ ଶେଷକୁ ବଢ଼ିଉଠିଲା ଏଇ ଭିକ ମାଗିବାପାଇଁ ? ବେଣୁଧର କ’ଣ ଶେଷରେ ଏଇଆ ହେବ ବୋଲି ବହି ଧରିଥିଲା ? ବେଣୁଧର ସେଠି ଅଛି କି ନାହିଁ ବୁଝିପାରିଲା ନାହିଁ । ସେ ନିଜକୁ ଖୋଜିଲା। ତା’ର ଆଖି ରହିଲା ଭିତରେ, ତା’ର ମନ ରହିଲା ଭିତରେ, ତା’ର ଭାବନା ରହିଲା ଭିତରେ, ତା’ର ଶରୀରଟା କେବଳ ସିରେଇ ଗାଁର ଏକ ଗଛମୂଳେ ଥିଲା। ଚାଉଳ ଧରି ଲୋକେ ଫେରି ଚାଲିଛନ୍ତି, ଗହଳି କ୍ରମେ ଭାଜିଆସୁଛି, ଖରା କ୍ରମେ ମାଡ଼ିଆସୁଛି, କିନ୍ତୁ ବେଣୁଧର ନିଜକୁ ହରେଇ ଗଛମୂଳେ ବସିଛି।"

୨. ଶବ୍ଦାର୍ଥ (Word Meanings)

• କଟି : ଅଣ୍ଟା।

• ଜ୍ୟୋତି : ଆଲୋକ, ଆଖିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା।

• ତାବଦା : ବଧିର ହୋଇଯିବା ପରି ଅବସ୍ଥା।

• ଜାଲୁଜାଲୁଆ : ଅସ୍ପଷ୍ଟ ବା ଝାପ୍‌ସା।

• ମଶାଣି : ଶବ ସତ୍କାର କରାଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନ, ଶ୍ମଶାନ।

• ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ : ମରୁଡ଼ି ଓ ଅନାହାର ଯୋଗୁଁ ଘୋର ଅଭାବ ଅବସ୍ଥା।

• ଅଗୋଚରରେ : ଅଜ୍ଞାତରେ ବା ଲୁଚିକରି।

• ପତିତପାବନ : ପାପୀ ବା ଦୁଃଖୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ଈଶ୍ୱର (ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ)।

• ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ : ପ୍ରତିରବ ହେବା ବା ପୁନର୍ବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଭିବା।

• ଲୋକଲୋଚନ : ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ବା ଆଖି।

• ବକୁଳ ଛୁରିଅନା : ସତ୍ୟବାଦୀ ବନବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷମାଳା।

୩. ବିଶଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା (Detailed Explanation in Odia)

• ସିରେଇ ଗାଁର ସାହାଯ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରଟି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ରୂପୀ ରାକ୍ଷସର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯାଦୁଘର ବା ବିରାଟ ମଶାଣି ପରି ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଉଥିଲା।

• ଯେଉଁ ଉତ୍କଳ ଭୂମିରେ ପ୍ରଭୁ ପତିତପାବନଙ୍କ ବାନା ଉଡ଼ୁଛି ଏବଂ ଭକ୍ତର ସାକ୍ଷୀ ଦେବା ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳ ଚାଲି ଆସିଥିଲେ, ସେହି ଜାତିର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ମଣିଷ ଆଜି କ୍ଷୁଧାରେ ବିକଳ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।

• ଏହି ଅଭାବନୀୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁଃଖର ସାକ୍ଷ୍ୟ ନେବା ପାଇଁ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଓଡ଼ିଶାର ପରମ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ‘ଉତ୍କଳମଣି’ (ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ) ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

• କ୍ଷୁଧାରେ ଅବସନ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଜ୍ୟୋତି ନଥିଲା, ପାଦରେ ବଳ ନଥିଲା କିମ୍ବା ଅଣ୍ଟାରେ ଭଲ କନା ଖଣ୍ଡିଏ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।

• ଏହି ଭିକାରିମାନଙ୍କ ଗହଳି ଭିତରେ ବେଣୁଧର ଠିଆ ହେବା ମାତ୍ରେ ତା'ର କାନ ତାବଦା ପଡ଼ିଗଲା ଓ ଆଖି ଜାଲୁଜାଲୁଆ ହୋଇଗଲା।

• ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଚୀନ ଗୌରବମୟ ଜାତିର ଏପରି ଅପମାନଜନକ ଭିକାରି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ସେ ଆତ୍ମଗ୍ଲାନିରେ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଆସି ଗୋଟିଏ ଗଛମୂଳେ ପଥର ଉପରେ ବସିଗଲା।

• ସେ ଗଭୀର ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଭାବିଲା ଯେ, ସତ୍ୟବାଦୀର ବକୁଳ ଓ ଛୁରିଅନା ଗଛ ମୂଳେ ସେ କ’ଣ ଶେଷରେ ଏହିପରି ଲାଇନରେ ଠିଆ ହୋଇ ଭିକ ମାଗିବା ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ମଞ୍ଜି ପୋତିଥିଲା ?

• ଚାଉଳ ବଣ୍ଟା ସରି ଲୋକମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ବାସ୍ତବତାର ସଂଘର୍ଷରେ ନିଜକୁ ହରାଇ ବେଣୁଧର ସେହି ଗଛ ମୂଳରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ବସିରହିଲା।

ଅନୁଚ୍ଛେଦ / ବିଭାଗ – ୩ (ତିନି)

୧. ମୂଳ ପାଠ (Original Paragraph)

"ଝାଞ୍ଜି ପବନର ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା କପୋତର କରୁଣ ଧ୍ୱନି ବେଣୁଧରର ମୋହ ଭାଙ୍ଗି ପାରିଲା ନାହିଁ । ଗଛଟା ଯେପରି କାହାକୁ କିଛି ନ କହି ଅନେକ ଦିନୁ ଠିଆ ହୋଇଛି । ତାହାରି ତଳେ ବେଣୁଧର କାହାକୁ କିଛି ନ ମାଗି ସକାଳପହରୁ ବସିଛି। ତା’ର ଆଗରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା– “ବାବୁ, ତୋ ଗାଁ ? ” ଦଶ ପାଞ୍ଚଥର ଏହିପରି ପଚାରିବା ପରେ ବେଣୁଧର ମୁହଁ ଟେକି ଚାହିଁଲା। ଚାହିଁଲା, ସତେ ଯେପରି କୋଣାର୍କର ଗୋଟାଏ ପଥରମୂର୍ତ୍ତି କେତେ ଯୁଗ ହେଲା ପାଣି–ପବନ ଖରା–ତରା ସହି ସହି ପଡ଼ିରହିଥିଲା, ହଠାତ୍ କାହାର ଡାକରେ ତା’ର ଜଡ଼ ପିଣ୍ଡରେ ପ୍ରାଣ ସଞ୍ଚାର ହେଲା ! ପୁଣି ତାକୁ ପଚରାଗଲା— “ତୋର ଗାଁ କେଉଁଠି ବାବୁ ? ଚାଉଳ ନେଇଚୁ ? ” ବେଣୁଧର ସେଇପରି ଚାହିଁ ରହିଲା। ତା’ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ତା’ ପାଖକୁ ଲାଗିଆସିଲେ । ଗୋଟିଏ ଶୀତଳ କୋମଳ ହାତର ସ୍ପର୍ଶ ତା’ ପିଠିରେ ଲାଗିଲା । ପିଠିର କାମିଜ, ଦେହର ଚମ, ଚମତଳର ରକ୍ତ ମାଂସ ହାଡ଼ ଭେଦ କରି ସତେ ଅବା ସେହି ସ୍ପର୍ଶ ବେଣୁଧରର କେଉଁ ଅନ୍ତର ଭିତରେ ବାଜିଲା । ତା’ର ଦେହ ଶୀତେଇ ଉଠିଲା । ତା’ର ଆଖିପତା ଥରିଲା । ଆଖି କ୍ରମେ ଓଦା ହୋଇ ଆସିଲା । ତା’ପରେ ଦୁଇ ଟୋପା ଲୁହ ନିଗିଡ଼ି ତଳେ ପଡ଼ିଗଲା । ସେ କ’ଣ କହିବ ବୋଲି ଚେଷ୍ଟା କଲା, ଓଠକୋଣ ଥରିଆସିଲା। ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ପଚାରିଲେ– “ଚାଉଳ ନେଇଚୁ ବାବୁ ?” “ନା...” ଏତିକି କେବଳ ସେ କହିଲା । “ନେବୁ ???” “ନା... ମୁଁ ନେବାକୁ ଆସି ନାହିଁ ।” “ଆଉ ...?” ବେଣୁଧର ଆଉ ସମ୍ଭାଳିପାରିଲା ନାହିଁ। ଭୋ’ କରି କାନ୍ଦିଉଠିଲା। ଏତିକି କହିଲା– “ଏଇପରି ଗଛମୂଳେ ଏଇ ଚରଣତଳେ ପରା ବସି କଥା ଶୁଣିଥିଲି... ‘ଜୀବନ ଥିଲେ ଭାଇ ପାତିବା ନାଇଁ ହାତ, ମଣିଷ ପରି ଦିନେ ମଣିଷ ହୋଇବା ତ ।’ ଏତିକି କହି ବେଣୁଧର ଭାଜିଗଲା ପରି ସେଇ ପାଦତଳେ ପଡ଼ିଗଲା। ତା’ ପରେ ଅନେକ କ୍ଷଣ ବିତିଗଲା । ବସିପଡ଼ିଥିବା ବେଣୁଧରର ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ଦେଇ ସେଇ ଶାନ୍ତ ଉଦାର ମହାପୁରୁଷ ଦୂରରେ, ଖୁବ୍ ଦୂରରେ—ସୁଦୂର ଦିଗ୍‌ବଳୟ ସୀମାରେ ଚକ୍ଷୁ ସ୍ଥିର ରଖି ଅନେକ କ୍ଷଣ ଠିଆ ହେଲେ । ଦୁଇ ଧାର ଅଶ୍ରୁ ତାଙ୍କର କୃଷ୍ଣାଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ମଶ୍ରୁମଣ୍ଡଳରୁ ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ହୋଇ ଖସୁଥିଲା। ଆଖି ମୁଦି ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ସେ ଆଖି ଫିଟାଇଲେ, ଦେଖିଲେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକ ତାଙ୍କୁ ଡାକୁଛନ୍ତି ; ବେଣୁଧର ପଥର ପରି ତଳେ ପଡ଼ିଛି। ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ପଦେ କଥା ବାହାରିଲା- ‘ଏ ଜାତି ଏବେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚୁଛି ।’"

୨. ଶବ୍ଦାର୍ଥ (Word Meanings)

• ପିଣ୍ଡ : ଶରୀର ବା ଦେହ।

• ଅଶ୍ରୁ : ଆଖିରୁ ବହୁଥିବା ଲୁହ।

• ଜଡ଼ : ପ୍ରାଣହୀନ ବା ନିର୍ଜୀବ।

• କପୋତ : ପାରା ବା କପୋତ ପକ୍ଷୀ।

• ଶୀତେଇ : ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେବା, ଥରିଉଠିବା।

• ନିଗିଡ଼ି : ଝରିପଡ଼ିବା ବା ବହିପଡ଼ିବା।

• ଝାଞ୍ଜି : ଖରାଦିନର ତପ୍ତ ବା ଗରମ ପବନ।

• ସଞ୍ଚାର : ପ୍ରବାହିତ ହେବା ବା ଜାଗ୍ରତ ହେବା।

• ଦିଗ୍‌ବଳୟ : ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମିଶିଲା ପରି ଦିଶୁଥିବା କ୍ଷିତିଜ ସୀମା।

• ଶ୍ମଶ୍ରୁମଣ୍ଡଳ : ମୁହଁରେ ଥିବା ଦାଢ଼ି।

୩. ବିଶଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା (Detailed Explanation in Odia)

• ଗଛ ମୂଳରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବା ବେଣୁଧରର ଧ୍ୟାନ ଗରମ ଝାଞ୍ଜି ପବନ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀର ରାବ ଭାଙ୍ଗିପାରିଲା ନାହିଁ।

• ହଠାତ୍ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତାକୁ ବାରମ୍ବାର ତା'ର ଗାଁ ଓ ସେ ଚାଉଳ ନେଲା କି ନାହିଁ ପଚାରିବାରୁ, କୋଣାର୍କର ପଥର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରାଣ ସଞ୍ଚାର ହେଲା ଭଳି ସେ ମୁହଁ ଟେକି ଚାହିଁଲା।

• ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷ (ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ) ତା' ପାଖକୁ ଆସି ପିଠିରେ ଏକ ଶୀତଳ ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ହାତ ରଖିଲେ।

• ସେହି ଆନ୍ତରିକ ସ୍ପର୍ଶ ବେଣୁଧରର ଶରୀର ଭେଦ କରି ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ଛୁଇଁଗଲା, ଯାହା ଫଳରେ ତା’ ଦେହ ଶୀତେଇ ଉଠିଲା ଓ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ିଲା।

• ଚାଉଳ ନେବା କଥା ପଚାରିବାରୁ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନା କରିଦେଲା ଏବଂ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲା ଯେ ସେ ସତ୍ୟବାଦୀରେ ତାଙ୍କରି ପାଦତଳେ ବସି ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲା— “ଜୀବନ ଥିଲେ ଭାଇ ପାତିବା ନାଇଁ ହାତ, ମଣିଷ ପରି ଦିନେ ମଣିଷ ହୋଇବା ତ”।

• ଏହା କହି ନିଜ ଆଦର୍ଶ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦତଳେ ବେଣୁଧର ପଥର ପରି ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା।

• ବେଣୁଧରର ଏପରି ଅତୁଟ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ତ୍ୟାଗ ଦେଖି ସେହି ଉଦାର ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଆଖିରୁ ମଧ୍ୟ ଲୁହ ଝରି କଳା ଦାଢ଼ି ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।

• ସୁଦୂର ଦିଗବଳୟ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ଗର୍ବର ସହ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁହଁରୁ ସତ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା ଯେ, ବେଣୁଧର ଭଳି ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଯୁବକଙ୍କ ପାଇଁ “ଏ ଜାତି (ଓଡ଼ିଆ ଜାତି) ଏବେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚୁଛି”।