• ସମ୍ବଳ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ମନୁଷ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ପରିବେଶରେ ଥିବା ଯେଉଁ ସବୁ ବସ୍ତୁର ଉପଯୋଗ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ।

• ଉପଯୋଗିତା (Utility): ଗୋଟିଏ ବସ୍ତୁକୁ ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ କରିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ତାର ଉପଯୋଗିତା ବା ବ୍ୟବହାର। ଯେପରିକି- ପିଇବା ପାଣି, ବିଦ୍ୟୁତ୍, ରିକ୍ସା, ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି।

• ମୂଲ୍ୟ (Value): ସବୁ ସମ୍ବଳର କିଛି ନା କିଛି ମୂଲ୍ୟ ଥାଏ। ମୂଲ୍ୟ କହିଲେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ବୁଝାଏ।

  • ଅର୍ଥନୈତିକ ମୂଲ୍ୟ: କିଛି ସମ୍ବଳର ଆର୍ଥିକ ମୂଲ୍ୟ ଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସୁନା, ରୂପା ବା ଲୁହା କିଣିବାକୁ ହେଲେ ପଇସା ଲାଗେ। 💰

  • ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟଭିତ୍ତିକ ମୂଲ୍ୟ: ସବୁ ସମ୍ବଳର ଅର୍ଥନୈତିକ ମୂଲ୍ୟ ନଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତ ବା ପ୍ରାକୃତିକ ଦୃଶ୍ୟର କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ମୂଲ୍ୟ ନଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମନୁଷ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ। 🏞️

• ପେଟେଣ୍ଟ (Patent) ବା ସ୍ୱତ୍ତ୍ୱାଧିକାର: କୌଣସି ନୂତନ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ, ଉଦ୍ଭାବନ ବା ନୂଆ ବିଚାର ଉପରେ ଥିବା ଏକମାତ୍ର ଅଧିକାରକୁ 'ପେଟେଣ୍ଟ' କୁହାଯାଏ। 📜

୨. ବସ୍ତୁକୁ ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ କରୁଥିବା ଉପାଦାନ ⏳⚙️

ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ କରିଥାନ୍ତି:

• ସମୟ (Time): ସମୟ ସହିତ ଲୋକଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ବଦଳେ ଏବଂ ନୂଆ ସମ୍ବଳର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

• ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା (Technology): ମଣିଷ ନିଜର ବୁଦ୍ଧି ଓ ନୂଆ କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରି ପୁରୁଣା ଜିନିଷରୁ ନୂଆ ସମ୍ବଳ ବାହାର କରେ। ଉଦାହରଣ: ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଜଳ କେବଳ ପିଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ବଳରେ ଜଳପ୍ରପାତରୁ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉଛି। ⚡

୩. ସମ୍ବଳର ପ୍ରକାରଭେଦ (Types of Resources) ସବିଶେଷ ବିବରଣୀ 🗂️

କ. ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ (Natural Resources) 🌲

ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ଏବଂ ବିନା ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ବସ୍ତୁ। ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ୪ଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

• ବିକାଶର ସ୍ତର ଅନୁଯାୟୀ:

  • ପ୍ରକୃତ ସମ୍ବଳ (Actual Resources): ଯେଉଁ ସମ୍ବଳର ପରିମାଣ ଜଣାଅଛି ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି। (ଯେପରିକି- ଜର୍ମାନୀର ରୁର୍ ଅଞ୍ଚଳର କୋଇଲା, ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ତୈଳ)।

  • ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ସମ୍ବଳ (Potential Resources): ଯାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିମାଣ ଜଣାନାହିଁ କିମ୍ବା ଆମ ପାଖରେ ଥିବା ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। (ଯେପରିକି- ଲଦାଖର ୟୁରାନିୟମ୍, ଆଜିକୁ ୨୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପବନ ଏକ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ସମ୍ବଳ ଥିଲା)। 🌬️

• ଉତ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ:

  • ଜୈବ (Biotic): ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତ (ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ)। 🐘🌴

  • ଅଜୈବ (Abiotic): ନିର୍ଜୀବ ବସ୍ତୁ (ମାଟି, ପଥର, ଖଣିଜ)। 🪨

• ସମ୍ବଳ ଭଣ୍ଡାର (Stock) କିମ୍ବା ନବୀକରଣ କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ:

  • ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ (Renewable): ଯାହା ବ୍ୟବହାର କଲେ ମଧ୍ୟ ସରେ ନାହିଁ ବା ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ ହୋଇଯାଏ। (ସୌରଶକ୍ତି, ପବନଶକ୍ତି)। କିନ୍ତୁ ଜଳ, ମାଟି ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଅଯଥା ନଷ୍ଟ କଲେ ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସରିଯିବାର ଭୟ ଅଛି। ☀️

  • ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ (Non-renewable): ଯାହାର ଭଣ୍ଡାର ସୀମିତ। ଥରେ ସରିଗଲେ ପୂରଣ ହେବାକୁ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଲାଗେ। (କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍)। ⛽

• ବଣ୍ଟନ ଅନୁଯାୟୀ:

  • ସର୍ବବ୍ୟାପୀ (Ubiquitous): ଯାହା ସବୁଠି ମିଳେ। (ବାୟୁ)। ☁️

  • ସ୍ଥାନୀୟ (Localized): ଯାହା କେବଳ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ମିଳେ। (ଲୁହା, ତମ୍ବା ଖଣି)। ⛏️

ଖ. ମାନବକୃତ ସମ୍ବଳ (Human-made Resources) 🏗️

ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ମୂଳ ରୂପ ବଦଳାଇ ମଣିଷ ନୂଆ ଜିନିଷ ତିଆରି କରେ। ଯେପରିକି- ଲୁହାପଥର (ପ୍ରାକୃତିକ) ରୁ ଇସ୍ପାତ ବାହାର କରି କୋଠାବାଡ଼ି, ପୋଲ, ରାସ୍ତା ଓ ମେସିନ୍ ତିଆରି କରିବା। ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା 'ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା' (Technology) ମଧ୍ୟ ଏକ ମାନବକୃତ ସମ୍ବଳ।

ଗ. ମାନବ ସମ୍ବଳ (Human Resources) 👩‍🔬👨‍🌾

ଲୋକମାନେ ନିଜେ ହିଁ ମାନବ ସମ୍ବଳ। ମଣିଷ ନିଜର ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ବଳରେ ପ୍ରକୃତିର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ୟବହାର କରିପାରେ।

• ମାନବ ସମ୍ବଳ ବିକାଶ (Human Resource Development): ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଣିଷକୁ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଲୋକଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ସମ୍ବଳ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସକ୍ଷମ କରାଇବାକୁ 'ମାନବ ସମ୍ବଳ ବିକାଶ' କୁହାଯାଏ। 🎓🏥

୪. ସମ୍ବଳର ସଂରକ୍ଷଣ (Conservation of Resources) 🛡️

• ସମ୍ବଳ ସଂରକ୍ଷଣ କ'ଣ? ସମ୍ବଳର ଯତ୍ନ ସହକାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ପୂରଣ ହେବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସମୟ ଦେବା ହେଉଛି ସମ୍ବଳ ସଂରକ୍ଷଣ।

• ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ (Sustainable Development): ଆମର ବର୍ତ୍ତମାନର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ିର ଆବଶ୍ୟକତା ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ସମ୍ବଳର ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ କୁହାଯାଏ। 🌍🤝

• ମଣିଷ ନିଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟବହାରକୁ କମ୍ କରି (Reduce), ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃଚକ୍ରଣ (Recycle) ଏବଂ ପୁନଃବ୍ୟବହାର (Reuse) କରି ସମ୍ବଳ ସଂରକ୍ଷଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ।

୫. ଧାରଣୀୟ ବିକାଶର କେତୋଟି ମୁଖ୍ୟ ନୀତି (Principles of Sustainable Development) 📜🌟

ବହିର ଶେଷରେ ଥିବା ଏହି ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ:

୧. ସବୁ ପ୍ରକାର ଜୀବନ (ଜୀବଜଗତ) ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଯତ୍ନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା। 🌱

୨. ମାନବ ଜୀବନର ମାନ ବା ଜୀବନଧାରଣର ପ୍ରଣାଳୀରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା। 📈

୩. ପୃଥିବୀର ଜୀବନଶକ୍ତି ଏବଂ ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା। 🐅🌳

୪. ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଅବକ୍ଷୟ (ନଷ୍ଟ ହେବା) କୁ ଯଥାସମ୍ଭବ କମ୍ କରିବା। 💧

୫. ପରିବେଶ ପ୍ରତି ମଣିଷର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମନୋଭାବ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା। 🔄

୬. ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଆଖପାଖ ପରିବେଶର ଯତ୍ନ ନେବା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ କରିବା। 🏘️