ଭାଗ-୧: ୨ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (2 Marks Questions)

1. ଧାତୁର ନମନୀୟତା (Malleability) ଗୁଣ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ନମନୀୟ ଦୁଇଟି ଧାତୁର ନାମ ଲେଖ । ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଧାତୁକୁ ପିଟି ପିଟି ପତଳା ପାତ (Sheet) ରେ ପରିଣତ କରାଯାଇପାରେ, ତାହାକୁ ନମନୀୟତା କୁହାଯାଏ ।

• ଉଦାହରଣ: ସୁନା ($Au$) ଓ ରୂପା ($Ag$) ।

2. ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳୁଥିବା ଏକ ଧାତୁ ଓ ଏକ ଅଧାତୁର ନାମ ଲେଖ । ଉତ୍ତର:

• ତରଳ ଧାତୁ: ପାରଦ ବା ମର୍କ୍ୟୁରୀ ($Hg$) ।
• ତରଳ ଅଧାତୁ: ବ୍ରୋମିନ୍ ($Br$) ।

3. ସୋଡିୟମ୍ ($Na$) ଧାତୁକୁ କାହିଁକି କିରୋସିନ୍ ତେଲରେ ବୁଡାଇ ରଖାଯାଏ? ଉତ୍ତର: ସୋଡିୟମ୍ ଏକ ଅତି ସକ୍ରିୟ ଧାତୁ । ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅମ୍ଳଜାନ କିମ୍ବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ହଠାତ୍ ଜଳିଉଠେ । ତେଣୁ ଦୁର୍ଘଟଣା ଏଡାଇବା ପାଇଁ ଏହାକୁ କିରୋସିନ୍ ତେଲରେ ବୁଡାଇ ରଖାଯାଏ ।

4. ଉଭୟଧର୍ମୀ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ (Amphoteric Oxide) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ଗୁଡିକ ଉଭୟ ଅମ୍ଳ ($Acid$) ଏବଂ କ୍ଷାର ($Base$) ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଲବଣ ଓ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେଗୁଡିକୁ ଉଭୟଧର୍ମୀ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ: $Al_2O_3, ZnO$ ।

5. ଆୟନିକ ଯୌଗିକଗୁଡିକର ଗଳନାଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଥାଏ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର: ଆୟନିକ ଯୌଗିକରେ ଧନାତ୍ମକ ଓ ଋଣାତ୍ମକ ଆୟନଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥିର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ରହିଥାଏ । ଏହି ବନ୍ଧନକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ତାପଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବାରୁ ଏଗୁଡିକର ଗଳନାଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଥାଏ ।

6. ଅମ୍ଳରାଜ (Aqua Regia) କ’ଣ? ଏହାର ଉପଯୋଗିତା କ’ଣ? ଉତ୍ତର: ଗାଢ଼ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ ($HCl$) ଓ ଗାଢ଼ ନାଇଟ୍ରିକ୍ ଏସିଡ୍ ($HNO_3$) ର 3:1 ଅନୁପାତର ଏକ ସଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମିଶ୍ରଣକୁ ଅମ୍ଳରାଜ କୁହାଯାଏ । ଏହା ସୁନା ($Gold$) ଓ ପ୍ଲାଟିନମ୍ ($Platinum$) ଭଳି ଧାତୁକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେ ।

7. ସକ୍ରିୟତା ଅନୁକ୍ରମ (Reactivity Series) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? ଉତ୍ତର: ଧାତୁଗୁଡିକୁ ସେମାନଙ୍କର ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳତାର ଅଧଃକ୍ରମ (Decreasing order) ରେ ସଜାଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ତାଲିକାକୁ ସକ୍ରିୟତା ଅନୁକ୍ରମ କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ପୋଟାସିୟମ୍ ($K$) ସବା ଉପରେ ଏବଂ ସୁନା ($Au$) ସବା ତଳେ ଥାଏ ।

8. ତମ୍ବା ପାତ୍ର ମଳିନ ପଡିଗଲେ ଲେମ୍ବୁ ରସରେ ସଫା କରାଯାଏ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର: ତମ୍ବା ବାୟୁର $CO_2$ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି କ୍ଷାରୀୟ କପର୍ କାର୍ବୋନେଟ୍‌ର ସବୁଜ ଆସ୍ତରଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଲେମ୍ବୁରେ ଥିବା ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳ ଏହି କ୍ଷାରୀୟ ଆସ୍ତରଣକୁ ପ୍ରଶମିତ କରି ସଫା କରିଦିଏ, ଫଳରେ ପାତ୍ରଟି ଚକ୍‌ଚକ୍ କରେ ।

9. ଗାଙ୍ଗ୍ (Gangue) କ’ଣ? ଉତ୍ତର: ଖଣିରୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଥିବା ଧାତୁପିଣ୍ଡ (Ore) ରେ ମାଟି, ବାଲି, ପଥର ଅଂଶ ଭଳି ଅନେକ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶି ରହିଥାଏ । ଏହି ଅପଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକୁ 'ଗାଙ୍ଗ୍' କୁହାଯାଏ ।

10. ନିସ୍ତାପନ ବା କାଲ୍‌ସିନେସନ୍ (Calcination) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ଉତ୍ତର: କାର୍ବୋନେଟ୍ ଧାତୁପିଣ୍ଡକୁ ସୀମିତ ବାୟୁ (Limited air) ରେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଉତ୍ତପ୍ତ କରି ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କାଲ୍‌ସିନେସନ୍ କୁହାଯାଏ ।

• ଉଦାହରଣ: $ZnCO_3(s) \xrightarrow{\text{Heat}} ZnO(s) + CO_2(g)$

11. ରୋଷ୍ଟିଙ୍ଗ୍ (Roasting) କ’ଣ? ଉତ୍ତର: ସଲ୍‌ଫାଇଡ୍ ଧାତୁପିଣ୍ଡକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ପରିମାଣର ବାୟୁ ଉପସ୍ଥିତିରେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଉତ୍ତପ୍ତ କରି ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ରୋଷ୍ଟିଙ୍ଗ୍ କୁହାଯାଏ ।

• ଉଦାହରଣ: $2ZnS(s) + 3O_2(g) \xrightarrow{\text{Heat}} 2ZnO(s) + 2SO_2(g)$

12. ଗାଲ୍‌ଭାନାଇଜେସନ୍ (Galvanisation) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ଉତ୍ତର: ଲୁହା ବା ଇସ୍ପାତ ନିର୍ମିତ ବସ୍ତୁକୁ କଳଙ୍କି (Rust) ଦାଉରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତା’ ଉପରେ ଜିଙ୍କ୍ ($Zn$) ବା ଦସ୍ତାର ଏକ ପତଳା ଆସ୍ତରଣ ଦିଆଯିବା ପଦ୍ଧତିକୁ ଗାଲ୍‌ଭାନାଇଜେସନ୍ କୁହାଯାଏ ।

13. ମିଶ୍ରଧାତୁ (Alloy) କ’ଣ? ଉଦାହରଣ ଦିଅ । ଉତ୍ତର: ଦୁଇ ବା ତତୋଧିକ ଧାତୁ କିମ୍ବା ଏକ ଧାତୁ ଓ ଏକ ଅଧାତୁର ସମଜାତୀୟ ମିଶ୍ରଣକୁ ମିଶ୍ରଧାତୁ କୁହାଯାଏ ।

• ଉଦାହରଣ: ପିତ୍ତଳ (କପର୍ + ଜିଙ୍କ୍), ଷ୍ଟେନ୍‌ଲେସ୍ ଷ୍ଟିଲ୍ (ଲୁହା + ନିକେଲ୍ + କ୍ରୋମିୟମ୍) ।

14. ଆମାଲ୍‌ଗମ୍ (Amalgam) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? ଉତ୍ତର: ଯଦି କୌଣସି ମିଶ୍ରଧାତୁର ଗୋଟିଏ ଉପାଦାନ ପାରଦ ($Hg$) ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ସେହି ମିଶ୍ରଧାତୁକୁ ଆମାଲ୍‌ଗମ୍ କୁହାଯାଏ । ଯେପରିକି: ସୋଡିୟମ୍ ଆମାଲ୍‌ଗମ୍ ($Na-Hg$) ।

15. ଥରମିଟ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Thermit Reaction) ର ଏକ ବ୍ୟବହାର ଲେଖ । ଉତ୍ତର: ଥରମିଟ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତାପ-ଉତ୍ପାଦୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଧାତୁ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳେ । ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ରେଳଧାରଣାର ଫାଟ କିମ୍ବା ଭଙ୍ଗା ଯନ୍ତ୍ରାଂଶକୁ ଯୋଡ଼ାଯାଏ (Welding) ।

16. ଧାତୁର ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଗୁଣ (Sonorous) କ’ଣ? ଉତ୍ତର: ଧାତୁଗୁଡିକୁ କୌଣସି କଠିନ ବସ୍ତୁ ସହ ଆଘାତ କଲେ ଏକ ପ୍ରକାର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି (Ringing sound) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଧାତୁର ଏହି ଗୁଣକୁ ସୋନୋରସ୍ ବା ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଗୁଣ କୁହାଯାଏ ।

17. ସୁନା ଓ ରୂପାକୁ ଗହଣା ତିଆରିରେ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ? ଉତ୍ତର: ସୁନା ଓ ରୂପା ଖୁବ୍ କମ୍ ସକ୍ରିୟ ଧାତୁ । ଏଗୁଡିକ ବାୟୁ ବା ଜଳ ସହ ସହଜରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଫଳରେ ଏମାନଙ୍କର ଔଜ୍ଜ୍ୱଲ୍ୟ ବହୁଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ । ଏଥିସହ ଏଗୁଡିକର ନମନୀୟତା ଓ ତନ୍ୟତା ଗୁଣ ଖୁବ୍ ଅଧିକ ।

18. ଗରମ ପାଣି ଟାଙ୍କି ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଷ୍ଟିଲ୍ ବଦଳରେ କପର୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର: କପର୍ ଗରମ ପାଣି କିମ୍ବା ବାମ୍ଫ ସହ ଆଦୌ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଷ୍ଟିଲ୍‌ରେ ଥିବା ଲୁହା ବାମ୍ଫ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି କ୍ଷୟ ହୁଏ । ତେଣୁ କପର୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

19. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତାର ଉପରେ PVC ର ଆସ୍ତରଣ କାହିଁକି ଦିଆଯାଏ? ଉତ୍ତର: PVC (Polyvinyl Chloride) ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୁପରିବାହୀ ପଦାର୍ଥ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତାରକୁ ଛୁଇଁଲେ ଯେପରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତ (Shock) ନ ଲାଗେ, ସେଥିପାଇଁ ଏହାର ଆସ୍ତରଣ ଦିଆଯାଏ ।

20. କେଉଁ ଧାତୁ ଗରମ କିମ୍ବା ଥଣ୍ଡା ଜଳ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ବାମ୍ଫ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ? ଉତ୍ତର: ଲୁହା ($Fe$), ଆଲୁମିନିୟମ୍ ($Al$) ଏବଂ ଜିଙ୍କ୍ ($Zn$) । $3Fe(s) + 4H_2O(g) \rightarrow Fe_3O_4(s) + 4H_2(g)$

ଭାଗ-୨: ୩ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (3 Marks Questions)

21. ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁ ମଧ୍ୟରେ ତିନୋଟି ଭୌତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ । ଉତ୍ତର:

22. ଏକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଡଟ୍ ସଂରଚନା (Electron dot structure) ସାହାଯ୍ୟରେ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ($MgCl_2$) ର ଗଠନ ବୁଝାଅ । ଉତ୍ତର:

• ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ($Mg$, ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ 12): ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା 2, 8, 2 । ଏହା 2ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରି $Mg^{2+}$ ହୁଏ ।
• କ୍ଲୋରିନ୍ ($Cl$, ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ 17): ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା 2, 8, 7 । ଏହା 1ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି $Cl^{-}$ ହୁଏ ।
• $Mg \rightarrow Mg^{2+} + 2e^{-}$
• $2Cl + 2e^{-} \rightarrow 2Cl^{-}$
• ବିପରୀତ ଆୟନ ମଧ୍ୟରେ ଆକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ $MgCl_2$ ଗଠିତ ହୁଏ ।

23. କାର୍ବୋନେଟ୍ ଓ ସଲ୍‌ଫାଇଡ୍ ଧାତୁପିଣ୍ଡରୁ ଧାତୁ ନିଷ୍କାସନ କରିବା ପାଇଁ ସେଗୁଡିକୁ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର: ଧାତୁର କାର୍ବୋନେଟ୍ କିମ୍ବା ସଲ୍‌ଫାଇଡ୍ ତୁଳନାରେ ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ରୁ ଧାତୁ ନିଷ୍କାସନ (ବିଜାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା) କରିବା ଅଧିକ ସହଜ ଓ ସୁବିଧାଜନକ ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ନିସ୍ତାପନ ଓ ରୋଷ୍ଟିଙ୍ଗ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ସେଗୁଡିକୁ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ ।

24. ଆୟନିକ ଯୌଗିକ ଗୁଡିକ କଠିନ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରନ୍ତି ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ କରନ୍ତି । କାହିଁକି? ଉତ୍ତର:

• କଠିନ ଅବସ୍ଥା: ଆୟନିକ ଯୌଗିକରେ ଆୟନଗୁଡିକ ଦୃଢ଼ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ଆୟନଗୁଡିକର ଚଳପ୍ରଚଳ ସମ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ, ତେଣୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ ହୁଏନାହିଁ ।
• ତରଳ ଅବସ୍ଥା: ତାପ ପ୍ରୟୋଗ ଫଳରେ ଆୟନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ । ଆୟନଗୁଡିକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି କରିପାରନ୍ତି, ତେଣୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ ହୁଏ ।

25. 24 କ୍ୟାରେଟ୍ ସୁନା କ’ଣ? ଗହଣା ତିଆରି ପାଇଁ ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ କି? ଯଦି ନୁହେଁ, ତେବେ କ’ଣ କରାଯାଏ? ଉତ୍ତର:

• 24 କ୍ୟାରେଟ୍ ସୁନା ହେଉଛି ବିଶୁଦ୍ଧ ସୁନା । ଏହା ଖୁବ୍ ନରମ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଥିରେ ଗହଣା ତିଆରି କଲେ ତାହା ସହଜରେ ବଙ୍କା ହୋଇଯିବ ।
• ଏହାକୁ ଶକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏଥିରେ 2 ଭାଗ ତମ୍ବା କିମ୍ବା ରୂପା ମିଶାଯାଏ । ଭାରତରେ ସାଧାରଣତଃ 22 କ୍ୟାରେଟ୍ ସୁନା (22 ଭାଗ ସୁନା + 2 ଭାଗ ଅନ୍ୟ ଧାତୁ) ଗହଣା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

26. ଥରମିଟ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କ’ଣ? ଏହାର ସମୀକରଣ ଲେଖ । ଉତ୍ତର: ଆଇରନ୍ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ($Fe_2O_3$) ସହିତ ଆଲୁମିନିୟମ୍ ଗୁଣ୍ଡର ବିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଚୁର ତାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ଲୁହା ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳେ । ଏହାକୁ ଥରମିଟ୍ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

• ସମୀକରଣ: $Fe_2O_3(s) + 2Al(s) \rightarrow 2Fe(l) + Al_2O_3(s) + \text{ତାପ}$

27. ତମ୍ବାର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ବିଶୋଧନ (Electrolytic Refining) ପ୍ରଣାଳୀରେ ଆନୋଡ୍ ଓ କ୍ୟାଥୋଡ୍ କ’ଣ ନିଆଯାଏ? ଅପଦ୍ରବ୍ୟ କେଉଁଠାରେ ଜମା ହୁଏ? ଉତ୍ତର:

• ଆନୋଡ୍: ଅଶୁଦ୍ଧ ତମ୍ବାର ମୋଟା ପାତ ।
• କ୍ୟାଥୋଡ୍: ବିଶୁଦ୍ଧ ତମ୍ବାର ପତଳା ପାତ ।
• ଅପଦ୍ରବ୍ୟ: ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଅପଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡିକ ଆନୋଡ୍ ତଳେ ଜମା ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଆନୋଡ୍ କର୍ଦ୍ଦମ (Anode mud) କୁହାଯାଏ ।

28. ଲୁହାକୁ କଳଙ୍କିରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତିନୋଟି ଉପାୟ ଲେଖ । ଉତ୍ତର:

1. ରଙ୍ଗ ଦେବା (Painting): ଲୁହା ପୃଷ୍ଠରେ ରଙ୍ଗ ଦେଲେ ଏହା ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସେ ନାହିଁ ।
2. ଗ୍ରୀଜ୍ ଲଗାଇବା (Greasing): ଯନ୍ତ୍ରାଂଶଗୁଡିକରେ ତେଲ ବା ଗ୍ରୀଜ୍ ଲଗାଇବା ।
3. ଗାଲ୍‌ଭାନାଇଜେସନ୍: ଲୁହା ଉପରେ ଜିଙ୍କ୍‌ର ପ୍ରଲେପ ଦେବା ।

29. ନିମ୍ନଲିଖିତ ମିଶ୍ରଧାତୁଗୁଡିକର ଉପାଦାନ ଲେଖ: (i) ପିତ୍ତଳ, (ii) ବ୍ରୋଞ୍ଜ, (iii) ସୋଲ୍‌ଡର୍ । ଉତ୍ତର:

• (i) ପିତ୍ତଳ (Brass): କପର୍ ($Cu$) + ଜିଙ୍କ୍ ($Zn$)
• (ii) ବ୍ରୋଞ୍ଜ (Bronze): କପର୍ ($Cu$) + ଟିଣ ($Sn$)
• (iii) ସୋଲ୍‌ଡର୍ (Solder): ସୀସା ($Pb$) + ଟିଣ ($Sn$)

30. ଆଲୁମିନିୟମ୍ ଏକ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ଧାତୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା କାହିଁକି କ୍ଷୟରୁ ରକ୍ଷା ପାଏ (Corrosion resistant)? ଉତ୍ତର: ଆଲୁମିନିୟମ୍ ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଏହାର ପୃଷ୍ଠରେ ଆଲୁମିନିୟମ୍ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ($Al_2O_3$) ର ଏକ ପତଳା କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତ ଆସ୍ତରଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି ଆସ୍ତରଣ ଭିତରର ଧାତୁକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଦୂରେଇ ରଖେ ଏବଂ ଅଧିକ କ୍ଷୟ ହେବାରୁ ରକ୍ଷା କରେ ।

31. ଧାତୁର ନାଇଟ୍ରିକ୍ ଏସିଡ୍ ($HNO_3$) ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହେଲେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏନାହିଁ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର: ନାଇଟ୍ରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାରକ (Oxidizing agent) । ଏହା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ($H_2$) କୁ ଜାରିତ କରି ଜଳ ($H_2O$) ରେ ପରିଣତ କରେ ଏବଂ ନିଜେ ବିଜାରିତ ହୋଇ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ($N_2O, NO, NO_2$) ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

32. ଧାତୁର ଭୌତିକ ଗୁଣଗୁଡିକ ଉଲ୍ଲେଖ କର (ଯେକୌଣସି ତିନୋଟି) । ଉତ୍ତର:

1. ଧାତବ ଦୀପ୍ତି: ଧାତୁର ପୃଷ୍ଠ ଚକ୍ ଚକ୍ କରେ ।
2. କଠିନତା: ପାରଦ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧାତୁ କଠିନ ଅଟନ୍ତି ।
3. ପରିବାହିତା: ଧାତୁଗୁଡିକ ତାପ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର ସୁପରିବାହୀ ।

33. ଏକ ମଧ୍ୟମ ସକ୍ରିୟ ଧାତୁର ନିଷ୍କାସନ ପ୍ରଣାଳୀର ସୋପାନଗୁଡିକ ଲେଖ । ଉତ୍ତର:

1. ଧାତୁପିଣ୍ଡର ସାନ୍ଦ୍ରୀକରଣ (Concentration) ।
2. ସଲ୍‌ଫାଇଡ୍ ଧାତୁପିଣ୍ଡ ହୋଇଥିଲେ ରୋଷ୍ଟିଙ୍ଗ୍ ଏବଂ କାର୍ବୋନେଟ୍ ହୋଇଥିଲେ କାଲ୍‌ସିନେସନ୍ ଦ୍ୱାରା ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ରେ ପରିଣତ କରିବା ।
3. ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌କୁ କାର୍ବନ୍ ଦ୍ୱାରା ବିଜାରଣ କରି ଧାତୁ ପାଇବା ।

34. ଏନୋଡାଇଜିଙ୍ଗ୍ (Anodising) କ’ଣ? ଏହାର ଲାଭ କ’ଣ? ଉତ୍ତର: ଆଲୁମିନିୟମ୍ ଜିନିଷକୁ ଆନୋଡ୍ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଏହା ଉପରେ ଏକ ମୋଟା ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଆସ୍ତରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଏନୋଡାଇଜିଙ୍ଗ୍ କୁହାଯାଏ ।

• ଲାଭ: ଏହା ଆଲୁମିନିୟମ୍‌କୁ କ୍ଷୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ଏଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଦିଆଯାଇପାରେ ।

35. ସୋଡିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ($NaCl$) ର ଗଠନ ଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ । ଉତ୍ତର:

• ସୋଡିୟମ୍ ($Na-2,8,1$) ଗୋଟିଏ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରି $Na^+$ ହୁଏ ।
• କ୍ଲୋରିନ୍ ($Cl-2,8,7$) ସେହି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି $Cl^{-}$ ହୁଏ ।
• $Na \cdot \longrightarrow Na^{+} + e^{-}$
• $\cdot \ddot{C}l : + e^{-} \longrightarrow [: \ddot{C}l : ]^{-}$
• ବିପରୀତ ଆୟନ ମଧ୍ୟରେ ଆକର୍ଷଣ ଫଳରେ $NaCl$ ଗଠିତ ହୁଏ ।

ଭାଗ-୩: ୪ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (4 Marks Questions)

36. ଧାତୁର ରାସାୟନିକ ଧର୍ମଗୁଡିକ ଉଦାହରଣ ସହ ଆଲୋଚନା କର । ଉତ୍ତର:

1. ବାୟୁ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଧାତୁ ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ମିଶି ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ । $2Cu + O_2 \rightarrow 2CuO$
2. ଜଳ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଧାତୁ ଜଳ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍/ହାଇଡ୍ରକ୍‌ସାଇଡ୍ ଓ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଦିଏ । $2Na + 2H_2O \rightarrow 2NaOH + H_2$
3. ଅମ୍ଳ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଧାତୁ ଲଘୁ ଅମ୍ଳ ସହ ମିଶି ଲବଣ ଓ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଦିଏ । $Zn + 2HCl \rightarrow ZnCl_2 + H_2$
4. ଧାତବ ଲବଣ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ଧାତୁ କମ୍ ସକ୍ରିୟ ଧାତୁକୁ ବିସ୍ଥାପନ କରେ । $Fe + CuSO_4 \rightarrow FeSO_4 + Cu$

37. ତମ୍ବାର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ବିଶୋଧନ ପ୍ରଣାଳୀ ଚିତ୍ର ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । ଉତ୍ତର:

• ସଜ୍ଜା: ଏକ ପାତ୍ରରେ ଅମ୍ଳୀୟ କପର୍ ସଲ୍‌ଫେଟ୍ ଦ୍ରବଣ (ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଶ୍ଳେଷ୍ୟ) ନିଆଯାଏ ।
• ଆନୋଡ୍: ଅଶୁଦ୍ଧ ତମ୍ବାର ମୋଟା ପାତ ।
• କ୍ୟାଥୋଡ୍: ବିଶୁଦ୍ଧ ତମ୍ବାର ପତଳା ପାତ ।
• ପ୍ରକ୍ରିୟା: ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ ଆନୋଡ୍‌ରୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ତମ୍ବା ଦ୍ରବଣରେ ମିଶେ ଏବଂ ଦ୍ରବଣରୁ ସମ ପରିମାଣର ବିଶୁଦ୍ଧ ତମ୍ବା କ୍ୟାଥୋଡ୍‌ରେ ଜମା ହୁଏ ।
• ଆନୋଡ୍ କର୍ଦ୍ଦମ: ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଆନୋଡ୍ ତଳେ ଜମା ହୁଏ ।

38. କାର୍ବୋନେଟ୍ ଓ ସଲ୍‌ଫାଇଡ୍ ଧାତୁପିଣ୍ଡରୁ କିପରି ଧାତୁ ନିଷ୍କାସନ କରାଯାଏ? ସମୀକରଣ ସହ ବୁଝାଅ । ଉତ୍ତର:

• ରୋଷ୍ଟିଙ୍ଗ୍: ସଲ୍‌ଫାଇଡ୍ ଧାତୁପିଣ୍ଡକୁ ବାୟୁ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଗରମ କରି ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ । $2ZnS + 3O_2 \xrightarrow{\text{Heat}} 2ZnO + 2SO_2$
• କାଲ୍‌ସିନେସନ୍: କାର୍ବୋନେଟ୍ ଧାତୁପିଣ୍ଡକୁ ସୀମିତ ବାୟୁରେ ଗରମ କରି ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ କରାଯାଏ । $ZnCO_3 \xrightarrow{\text{Heat}} ZnO + CO_2$
• ବିଜାରଣ: ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌କୁ କାର୍ବନ୍ (C) ସହ ଗରମ କଲେ ଧାତୁ ମିଳେ । $ZnO + C \rightarrow Zn + CO$

39. ଧାତୁର ସକ୍ରିୟତା ଅନୁକ୍ରମ କ’ଣ? ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି କିପରି ବିସ୍ଥାପନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ? ଉତ୍ତର:

• ସକ୍ରିୟତା ଅନୁକ୍ରମ: ଧାତୁଗୁଡିକୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳତାର ଅଧଃକ୍ରମରେ ସଜାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ତାଲିକା । (K > Na > Ca > Mg > Al > Zn > Fe > Pb > H > Cu > Hg > Ag > Au) ।
• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଏହି କ୍ରମରେ ଉପରେ ଥିବା ଧାତୁ (ଯଥା: Zn) ତଳେ ଥିବା ଧାତୁ (ଯଥା: Cu) ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ତେଣୁ Zn, $CuSO_4$ ଦ୍ରବଣରୁ Cu କୁ ବିସ୍ଥାପନ କରିପାରେ । କିନ୍ତୁ Cu, $ZnSO_4$ ରୁ Zn କୁ ବିସ୍ଥାପନ କରିପାରିବ ନାହିଁ ।

40. ଆୟନିକ ଯୌଗିକର ଚାରୋଟି ଧର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । ଉତ୍ତର:

1. ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା: ଏଗୁଡିକ ସାଧାରଣତଃ କଠିନ ଓ ଭଙ୍ଗୁର ହୋଇଥାନ୍ତି ।
2. ଗଳନାଙ୍କ ଓ ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ: ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆନ୍ତଃ-ଆୟନିକ ଆକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ଏଗୁଡିକର ଗଳନାଙ୍କ ଓ ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ ବହୁତ ଅଧିକ ।
3. ଦ୍ରବଣୀୟତା: ଏଗୁଡିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ କିନ୍ତୁ କିରୋସିନ୍ ବା ପେଟ୍ରୋଲ୍‌ରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ।
4. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବାହିତା: କଠିନ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ବା ଜଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରନ୍ତି ।

41. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦଗୁଡିକୁ ବୁଝାଅ: (i) ଖଣିଜ (ii) ଧାତୁପିଣ୍ଡ (iii) ଗାଙ୍ଗ୍ (iv) ଧାତୁ ନିଷ୍କାସନ । ଉତ୍ତର:

• (i) ଖଣିଜ: ଭୂତ୍ୱକ୍‌ରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ମିଳୁଥିବା ମୌଳିକ ବା ଯୌଗିକ ।
• (ii) ଧାତୁପିଣ୍ଡ: ଯେଉଁ ଖଣିଜରୁ ଧାତୁକୁ ଲାଭଜନକ ଓ ସହଜରେ ବାହାର କରାଯାଇପାରେ ।
• (iii) ଗାଙ୍ଗ୍: ଧାତୁପିଣ୍ଡରେ ଥିବା ମାଟି, ବାଲି ଭଳି ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ।
• (iv) ଧାତୁ ନିଷ୍କାସନ: ଧାତୁପିଣ୍ଡରୁ ବିଶୁଦ୍ଧ ଧାତୁ ପାଇବାର ବିଭିନ୍ନ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରଣାଳୀ ।

42. ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ($Mg$) ଏବଂ କ୍ଲୋରିନ୍ ($Cl$) ମଧ୍ୟରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଦ୍ୱାରା କିପରି ବନ୍ଧ ଗଠିତ ହୁଏ ଦର୍ଶାଅ । ଉତ୍ତର:

• $Mg (2,8,2)$ ଦୁଇଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରି $Mg^{2+}$ (2,8) ହୁଏ ।
• ଦୁଇଟି $Cl (2,8,7)$ ପରମାଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି $2Cl^{-}$ (2,8,8) ହୁଅନ୍ତି ।
• $Mg \rightarrow Mg^{2+} + 2e^{-}$
• $2Cl + 2e^{-} \rightarrow 2Cl^{-}$
• $Mg^{2+} + 2Cl^{-} \rightarrow MgCl_2$

43. ଲୁହାର କଳଙ୍କି ଲାଗିବା ପାଇଁ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତି ଆବଶ୍ୟକ? ଏକ ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ବୁଝାଅ । ଉତ୍ତର:

• ଆବଶ୍ୟକତା: ବାୟୁ (ଅମ୍ଳଜାନ) ଏବଂ ଜଳ (ଆର୍ଦ୍ରତା) ଉଭୟ ଆବଶ୍ୟକ ।
• ପରୀକ୍ଷା: ତିନୋଟି ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ନିଅ ।
  • A: ଲୁହା କଣ୍ଟା + ଜଳ (ଅଧା ବୁଡା) -> କଳଙ୍କି ଲାଗିବ (ବାୟୁ+ଜଳ ଅଛି) ।
  • B: ଫୁଟା ପାଣି + ତେଲ ପରସ୍ତ + କଣ୍ଟା -> କଳଙ୍କି ଲାଗିବ ନାହିଁ (କେବଳ ଜଳ ଅଛି, ବାୟୁ ନାହିଁ) ।
  • C: ଶୁଷ୍କ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ + କଣ୍ଟା -> କଳଙ୍କି ଲାଗିବ ନାହିଁ (କେବଳ ଶୁଷ୍କ ବାୟୁ ଅଛି, ଜଳ ନାହିଁ) ।

44. କମ୍ ସକ୍ରିୟ ଧାତୁ (ଯଥା: ପାରଦ) ର ନିଷ୍କାସନ କିପରି କରାଯାଏ? ସମୀକରଣ ସହ ଲେଖ । ଉତ୍ତର: ସକ୍ରିୟତା ଅନୁକ୍ରମର ତଳେ ଥିବା ଧାତୁଗୁଡିକର ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌କୁ କେବଳ ଗରମ କଲେ ଧାତୁ ମିଳିଯାଏ ।

• ପାରଦର ଧାତୁପିଣ୍ଡ ସିନାବାର୍ ($HgS$) କୁ ବାୟୁରେ ଗରମ କଲେ ପ୍ରଥମେ $HgO$ ହୁଏ । $2HgS + 3O_2 \xrightarrow{\text{Heat}} 2HgO + 2SO_2$
• $HgO$ କୁ ଆହୁରି ଗରମ କଲେ ପାରଦ ($Hg$) ମିଳେ । $2HgO \xrightarrow{\text{Heat}} 2Hg + O_2$

45. ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ତୁଳନା କର । ଉତ୍ତର:

1. ଧାତୁ: ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ମିଶି କ୍ଷାରୀୟ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଗଠନ କରନ୍ତି । (ଯଥା: $2Mg + O_2 \rightarrow 2MgO$) । କିଛି ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଜଳରେ ମିଶି କ୍ଷାର (Alkaki) ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।
2. ଅଧାତୁ: ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ମିଶି ଅମ୍ଳୀୟ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ (ଯଥା: $S + O_2 \rightarrow SO_2$) କିମ୍ବା ପ୍ରଶମିତ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ (ଯଥା: $CO$) ଗଠନ କରନ୍ତି । ଅମ୍ଳୀୟ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଜଳରେ ମିଶି ଅମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।

ଭାଗ-୪: ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ (Practice Questions - No Answers)

(Easy to Difficult)

1. ସବୁଠାରୁ ହାଲୁକା ଧାତୁର ନାମ କ’ଣ?
2. ପେନ୍‌ସିଲ୍‌ର ଲିଡ୍ କେଉଁ ଅଧାତୁରେ ତିଆରି?
3. ସିନାବାର୍ କେଉଁ ଧାତୁର ଧାତୁପିଣ୍ଡ?
4. ଷ୍ଟେନ୍‌ଲେସ୍ ଷ୍ଟିଲ୍‌ର ଉପାଦାନଗୁଡିକ କ’ଣ କ’ଣ?
5. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଲ୍‌ବ୍‌ର ଫିଲାମେଣ୍ଟ କେଉଁ ଧାତୁରେ ତିଆରି?
6. ଅଧାତୁ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରୁଥିବା ମୌଳିକର ନାମ ଲେଖ ।
7. $ZnO + C \rightarrow Zn + CO$ – ଏଥିରେ କିଏ ଜାରକ ଓ କିଏ ବିଜାରକ?
8. କେଉଁ ଧାତୁକୁ ଛୁରୀରେ କାଟିହେବ?
9. ଗନ୍ଧକ (Sulphur) ର ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଅମ୍ଳୀୟ ନା କ୍ଷାରୀୟ?
10. କପର୍‌କୁ ବାୟୁରେ ଗରମ କଲେ କେଉଁ ରଙ୍ଗର ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ?
11. ସୋଡିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଗଠନର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଡଟ୍ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ।
12. ଧାତୁ ନିଷ୍କାସନରେ 'କୋକ୍' (Coke) ର ଭୂମିକା କ’ଣ?
13. ଥଣ୍ଡା ଜଳ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରୁଥିବା ଦୁଇଟି ଧାତୁର ନାମ ଲେଖ ।
14. ଆଲୁମିନିୟମ୍‌ର ଧାତୁପିଣ୍ଡର ନାମ କ’ଣ ଏବଂ ଏହାକୁ କିପରି ସାନ୍ଦ୍ରୀକରଣ କରାଯାଏ?
15. କାରଣ ଦର୍ଶାଅ: ଆୟନିକ ଯୌଗିକଗୁଡିକ କଠିନ ଅଟନ୍ତି ।
16. ଏକ ଅଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ର ନାମ ଲେଖ ଯାହା ପ୍ରଶମିତ ଅଟେ ।
17. କେଉଁ ଉପାୟରେ ଉଚ୍ଚ ସକ୍ରିୟ ଧାତୁ (ଯଥା: Na, Ca) କୁ ନିଷ୍କାସନ କରାଯାଏ?
18. ରାସାୟନିକ ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ ।
19. ତୁମେ କିପରି ପ୍ରମାଣ କରିବ ଯେ ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ଗୁଡିକ କ୍ଷାରୀୟ?
20. ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ଫିତାକୁ ଜଳାଇଲେ କ’ଣ ଘଟେ? ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ ସହ ଲେଖ ।