📝 ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ (Questionnaire)

$\color{blue}{\text{1. ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ଲାଲ୍ ଲିଟ୍‌ମସ୍‌କୁ ନୀଳରେ ପରିଣତ କରେ, ଏହାର pH ସମ୍ଭବତଃ ହୋଇଥିବ :}}$

(a) 1 (b) 4 (c) 5 (d) 10

ଉତ୍ତର: (d) 10 (କାରଣ: କ୍ଷାରକ ଲାଲ୍ ଲିଟ୍‌ମସ୍‌କୁ ନୀଳ କରିଥାଏ ଏବଂ କ୍ଷାରକର pH ମୂଲ୍ୟ 7 ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ ।)

$\color{blue}{\text{2. ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ଅଣ୍ଡା ଖୋଳପା ଖଣ୍ଡଗୁଡିକ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ । ଏହା ଚୂନପାଣିକୁ ଦୁଧୂଆ କରିଦିଏ । ଏହି ଦ୍ରବଣଟିରେ ଅଛି :}}$

(a) NaCl (b) HCl (c) LiCl (d) KCl

ଉତ୍ତର: (b) HCl (କାରଣ: ଅଣ୍ଡା ଖୋଳପାରେ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ ($CaCO_3$) ଥାଏ । ଏହା ଅମ୍ଳ (HCl) ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି $CO_2$ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଯାହା ଚୂନପାଣିକୁ ଦୁଧିଆ କରିଦିଏ ।)

$\color{blue}{\text{3. 10 ମିଲିଲି NaOHର ଏକ ଦ୍ରବଣ 8 ମିଲିଲି ପରିମାଣର ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ HCl ଦ୍ରବଣ ଦ୍ବାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଶମିତ ହୋଇଯାଏ । 20 ମିଲିଲି ପରିମାଣର ସେହି NaOH ଦ୍ରବଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ୁଥିବା ଉକ୍ତ HCl ଦ୍ରବଣର ପରିମାଣ ହେବ :}}$

(a) 4 ମିଲିଲି (b) 8 ମିଲିଲି (c) 12 ମିଲିଲି (d) 16 ମିଲିଲି

ଉତ୍ତର: (d) 16 ମିଲିଲି (କାରଣ: 10 ମିଲିଲି NaOH ପାଇଁ 8 ମିଲିଲି HCl ଦରକାର । ତେଣୁ 20 ମିଲିଲି (ଦୁଇଗୁଣ) NaOH ପାଇଁ $8 \times 2 = 16$ ମିଲିଲି HCl ଦରକାର ହେବ ।)

$\color{blue}{\text{4. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଔଷଧଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ରୋଗକୁ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?}}$

(a) ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ (Antibiotic) (b) ବେଦନାହାରୀ (Analgesic) (c) ପ୍ରତି-ଅମ୍ଳ (Antacid) (d) ଜୀବାଣୁନାଶକ (Antiseptic)

ଉତ୍ତର: (c) ପ୍ରତି-ଅମ୍ଳ (Antacid) (ଉଦାହରଣ: ମିଲ୍‌କ୍ ଅଫ୍ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିଆ - $Mg(OH)_2$)

$\color{blue}{\text{5. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ ଏବଂ ତା'ପରେ ସମତୁଲ ସମୀକରଣ ଲେଖ ।}}$

(a) ଲଘୁ ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଜିଙ୍କ୍ କଣିକାଗୁଡିକ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।

• ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ: ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ + ଜିଙ୍କ୍ $\rightarrow$ ଜିଙ୍କ୍ ସଲ୍‌ଫେଟ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍
• ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: $H_2SO_4(aq) + Zn(s) \rightarrow ZnSO_4(aq) + H_2(g)$

(b) ଲଘୁ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ପାତ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।

• ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ: ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ + ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ $\rightarrow$ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍
• ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: $2HCl(aq) + Mg(s) \rightarrow MgCl_2(aq) + H_2(g)$

(c) ଲଘୁ ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଏଲୁମିନିୟମ୍ ଗୁଣ୍ଡ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।

• ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ: ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ + ଏଲୁମିନିୟମ୍ $\rightarrow$ ଏଲୁମିନିୟମ୍ ସଲ୍‌ଫେଟ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍
• ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: $3H_2SO_4(aq) + 2Al(s) \rightarrow Al_2(SO_4)_3(aq) + 3H_2(g)$

(d) ଲଘୁ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।

• ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ: ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ + ଆଇରନ୍ $\rightarrow$ ଫେରସ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍
• ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: $2HCl(aq) + Fe(s) \rightarrow FeCl_2(aq) + H_2(g)$

$\color{blue}{\text{6. ଆଲକହଲ୍ ଏବଂ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଭଳି ଯୌଗିକଗୁଡିକରେ ମଧ୍ୟ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଅଛି କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକୁ ଅମ୍ଳର ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇ ନାହିଁ । ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।}}$

ଉତ୍ତର:

• ପରୀକ୍ଷା: ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଓ ଆଲ୍‌କହଲ୍‌ର ଦ୍ରବଣ ନିଅ । ଏକ କର୍କ ଉପରେ ଦୁଇଟି କଣ୍ଟା ଲଗାଇ ଏକ ବିକର୍‌ରେ ରଖ । କଣ୍ଟା ଦୁଇଟିକୁ ଏକ 6 ଭୋଲଟ୍ ବ୍ୟାଟେରୀ, ବଲ୍‌ବ୍ ଓ ସୁଇଚ୍ ସହ ସଂଯୋଗ କର । ବର୍ତ୍ତମାନ ବିକର୍‌ରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଦ୍ରବଣ ଢାଳି ସୁଇଚ୍‌ ଅନ୍ କର । ସେହିପରି ଆଲ୍‌କହଲ୍ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା କର ।
• ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଲ୍‌ବ୍ ଜଳିବ ନାହିଁ ।
• ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଅମ୍ଳ ଦ୍ରବଣରେ $H^+$ ଆୟନ ଦେଇଥାଏ ଯାହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରେ । କିନ୍ତୁ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଓ ଆଲ୍‌କହଲ୍ ଦ୍ରବଣରେ $H^+$ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ ହୁଏନାହିଁ ଏବଂ ସେଗୁଡିକ ଅମ୍ଳ ନୁହଁନ୍ତି ।

$\color{blue}{\text{7. ପାତିତ ଜଳ (Distilled Water) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବର୍ଷାଜଳ ତାହା କରିପାରେ କାହିଁକି ?}}$

ଉତ୍ତର: ପାତିତ ଜଳ ଏକ ବିଶୁଦ୍ଧ ଯୌଗିକ ଏବଂ ଏଥିରେ ଆୟନ ନଥାଏ, ତେଣୁ ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରେ ନାହିଁ । ଅପର ପକ୍ଷରେ ବର୍ଷାଜଳରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ମିଶିଥିବା ଅମ୍ଳୀୟ ଗ୍ୟାସ୍ (ଯଥା $CO_2, SO_2$) ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ କାର୍ବୋନିକ୍ ଏସିଡ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଅମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଏହା ଜଳରେ ବିଘଟିତ ହୋଇ $H^+$ ଆୟନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆୟନ ଦିଏ, ଫଳରେ ବର୍ଷାଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରେ ।

$\color{blue}{\text{8. ଅମ୍ଳଗୁଡିକ ଜଳ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ କାହିଁକି ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ ?}}$

ଉତ୍ତର: ଅମ୍ଳର ଅମ୍ଳୀୟ ଗୁଣ ପାଇଁ $H^+$ (ବା $H_3O^+$) ଆୟନ ଦାୟୀ । ଅମ୍ଳଗୁଡିକ କେବଳ ଜଳର ଉପସ୍ଥିତିରେ ହିଁ ବିଘଟିତ ହୋଇ $H^+$ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି । ଜଳ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଆୟନୀକରଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଅମ୍ଳୀୟ ଗୁଣ ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ ।

$\color{blue}{\text{9. A, B, C, D ଓ E ଚିହ୍ନିତ ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ରବଣକୁ ସର୍ବଜନୀନ ସୂଚକରେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ pH ଯଥାକ୍ରମେ 4, 1, 11, 7 ଓ 9 ବୋଲି ଜଣାପଡେ । କେଉଁ ଦ୍ରବଣଟି :}}$

(a) ଅମ୍ଳୀୟ ନୁହେଁ କି କ୍ଷାରୀୟ ନୁହେଁ (Neutral)? $\rightarrow$ D (pH 7) (b) ସବଳ କ୍ଷାରୀୟ (Strongly Alkaline)? $\rightarrow$ C (pH 11) (c) ସବଳ ଅମ୍ଳୀୟ (Strongly Acidic)? $\rightarrow$ B (pH 1) (d) ଦୁର୍ବଳ ଅମ୍ଳୀୟ (Weakly Acidic)? $\rightarrow$ A (pH 4) (e) ଦୁର୍ବଳ କ୍ଷାରୀୟ (Weakly Alkaline)? $\rightarrow$ E (pH 9)

• pH ଗୁଡିକୁ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍-ଆୟନ ଗାଢତାର ବୃଦ୍ଧି କ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖ :
  • $11 Previous Chapter ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଓ ତାହାର ସମୀକରଣ Next Chapter ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁ $