📘

WithTeachers

Learning Together

© WithTeachers

Designed with for a better world.
Class 10 ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ
ଅମ୍ଳ, କ୍ଷାରକ ଓ ଲବଣ

ଅମ୍ଳ, କ୍ଷାରକ ଓ ଲବଣ – Book Q A Class 10 ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ

WithTeachers.in

Question- 1

ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ଲାଲ୍ ଲିଟ୍‌ମସ୍‌କୁ ନୀଳରେ ପରିଣତ କରେ, ଏହାର pH ସମ୍ଭବତଃ ହୋଇଥିବ :

  • (a) 1

  • (b) 4

  • © 5

  • (d) 10

ଉତ୍ତର: (d) 10

(କାରଣ କ୍ଷାରକ ଲାଲ୍ ଲିଟ୍‌ମସ୍‌କୁ ନୀଳ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହାର pH ମୂଲ୍ୟ 7 ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ।)

Question-2

ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ଅଣ୍ଡା ଖୋଳପା ଖଣ୍ଡଗୁଡିକ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ । ଏହା ଚୂନପାଣିକୁ ଦୁଧିଆ କରିଦିଏ । ଏହି ଦ୍ରବଣଟିରେ ଅଛି :

  • (a) NaCl

  • (b) HCl

  • © LiCl

  • (d) KCl

ଉତ୍ତର: (b) HCl

(ଅଣ୍ଡା ଖୋଳପାରେ କ୍ୟାଲ୍‌ସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ ଥାଏ। ଏହା ଏସିଡ୍ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି କାର୍ବନ୍ ଡାଇଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଦିଏ, ଯାହା ଚୂନପାଣିକୁ ଦୁଧିଆ କରେ।)

Question-3

10 ମିଲିଲି NaOH ର ଏକ ଦ୍ରବଣ 8 ମିଲିଲି ପରିମାଣର ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ HCl ଦ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରଶମିତ ହୋଇଯାଏ । 20 ମିଲିଲି ପରିମାଣର ସେହି NaOH ଦ୍ରବଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଡୁଥିବା ଉକ୍ତ HCl ଦ୍ରବଣର ପରିମାଣ ହେବ :

  • (a) 4 ମିଲିଲି

  • (b) 8 ମିଲିଲି

  • © 12 ମିଲିଲି

  • (d) 16 ମିଲିଲି

ଉତ୍ତର: (d) 16 ମିଲିଲି

(10 ମିଲିଲି ପାଇଁ 8 ମିଲିଲି ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ, 20 ମିଲିଲି ପାଇଁ ତାର ଦ୍ୱିଗୁଣ ଅର୍ଥାତ୍ 16 ମିଲିଲି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ।)

Question-4

ନିମ୍ନଲିଖିତ ଔଷଧଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ରୋଗକୁ ଠିକ୍ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?

  • (a) ପ୍ରତିଜୈବିକ (antibiotics)

  • (b) ପୀଡାହାରୀ (Analgesic)

  • © ପ୍ରତି-ଅମ୍ଳ (Antacid)

  • (d) ଜୀବାଣୁନାଶକ (Antiseptic)

ଉତ୍ତର: © ପ୍ରତି-ଅମ୍ଳ (Antacid)

Question-5

ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ ଏବଂ ତା’ପରେ ସମତୁଲ ସମୀକରଣ ଲେଖ ଯେତେବେଳେ :

(a) ଲଘୁ ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଜିଙ୍କ୍ କଣିକାଗୁଡିକ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।
ଉତ୍ତର:

  • ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ: ଜିଙ୍କ୍ + ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ \rightarrow ଜିଙ୍କ୍ ସଲ୍‌ଫେଟ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍

  • ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: Zn(s)+H2SO4(aq)ZnSO4(aq)+H2(g)Zn(s)+H_{2}SO_{4}(aq)\rightarrow ZnSO_{4}(aq)+H_{2}(g)

(b) ଲଘୁ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ପାତ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।
ଉତ୍ତର:

  • ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ: ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ + ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ \rightarrow ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍

  • ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: Mg(s)+2HCl(aq)MgCl2(aq)+H2(g)Mg(s)+2HCl(aq)\rightarrow MgCl_{2}(aq)+H_{2}(g)

© ଲଘୁ ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଆଲୁମିନିୟମ୍ ଗୁଣ୍ଡ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।
ଉତ୍ତର:

  • ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ: ଆଲୁମିନିୟମ୍ + ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ \rightarrow ଆଲୁମିନିୟମ୍ ସଲ୍‌ଫେଟ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍

  • ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: 2Al(s)+3H2SO4(aq)Al2(SO4)3(aq)+3H2(g)2Al(s)+3H_{2}SO_{4}(aq)\rightarrow Al_{2}(SO_{4})_{3}(aq)+3H_{2}(g)

(d) ଲଘୁ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।
ଉତ୍ତର:

  • ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ: ଆଇରନ୍ (ଲୁହା) + ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ \rightarrow ଆଇରନ୍ (II) କ୍ଲୋରାଇଡ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍

  • ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: Fe(s)+2HCl(aq)FeCl2(aq)+H2(g)Fe(s)+2HCl(aq)\rightarrow FeCl_{2}(aq)+H_{2}(g)

Question- 6

ଆଲକହଲ୍ ଏବଂ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଭଳି ଯୌଗିକଗୁଡିକରେ ମଧ୍ୟ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଅଛି କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକୁ ଅମ୍ଳର ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ ନାହିଁ । ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ “ତୁମ ପାଇଁ କାମ” ପରୀକ୍ଷା ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

ଉତ୍ତର:

ଗୋଟିଏ 100 ml ବିକରରେ ଦୁଇଟି ଲୁହା କଣ୍ଟା ଲଗାଯାଇଥିବା ଏକ ରବର ଠିପି ରଖ । କଣ୍ଟା ଦୁଇଟିକୁ 6V ବ୍ୟାଟେରୀ, ଗୋଟିଏ ସୁଇଚ୍ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ବଲ୍‌ବ୍ ସହ ସଂଯୋଗ କର । ବର୍ତ୍ତମାନ ବିକରରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ବା ଆଲକହଲ୍ ଦ୍ରବଣ ଢାଳି ସୁଇଚ୍ ଅନ୍ କର ।

ତୁମେ ଦେଖିବ ଯେ ବଲ୍‌ବ୍‌ଟି ଜଳିବ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, ଆଲକହଲ୍ ଓ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଯୌଗିକରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ୍ (H+H^{+}) ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଆୟନ୍ ନଥିବାରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବାହିତ ହୁଏନାହିଁ, ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅମ୍ଳ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ ।

Question- 7

ପାତିତ ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବର୍ଷାଜଳ ତାହା କରିପାରେ କାହିଁକି ?

ଉତ୍ତର:

ପାତିତ ଜଳ (Distilled water) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଥିରେ କୌଣସି ଆୟନ୍ ନଥାଏ, ତେଣୁ ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରେ ନାହିଁ । ମାତ୍ର ବର୍ଷାଜଳ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଦେଇ ଆସିଲା ବେଳେ ବାୟୁରେ ଥିବା ଅମ୍ଳୀୟ ଗ୍ୟାସ୍ (ଯେପରିକି CO2CO_2, SO2SO_2) ସହ ମିଶି କାର୍ବୋନିକ୍ ଏସିଡ୍ ଆଦି ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହି ଅମ୍ଳ ଜଳରେ ବିଘଟିତ ହୋଇ ଆୟନ୍ (H+H^{+} ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଣାତ୍ମକ ଆୟନ୍) ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାରୁ ବର୍ଷାଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିପାରେ ।

Question-8

ଅମ୍ଳଗୁଡିକ ଜଳ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ କାହିଁକି ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ ?

ଉତ୍ତର:

ଅମ୍ଳଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଜଳର ଉପସ୍ଥିତିରେ ହିଁ ବିଘଟିତ ହୋଇ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ୍ (H+H^{+}) ବା ହାଇଡ୍ରୋନିୟମ୍ ଆୟନ୍ (H3O+H_3O^{+}) ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ଆୟନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ ଦାୟୀ ଅଟନ୍ତି । ଜଳର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଆୟନ୍ ଗଠନ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।

Question- 9

A, B, C, D ଓ E ଚିହ୍ନିତ ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ରବଣକୁ ସର୍ବଜନୀନ ସୂଚକରେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ pH ଯଥାକ୍ରମେ 4, 1, 11, 7 ଓ 9 ବୋଲି ଜଣାପଡେ । କେଉଁ ଦ୍ରବଣଟି :

(a) ଅମ୍ଳୀୟ ନୁହେଁ କି କ୍ଷାରୀୟ ନୁହେଁ ? (b) ସବଳ କ୍ଷାରୀୟ ? © ସବଳ ଅମ୍ଳୀୟ ? (d) ଦୁର୍ବଳ ଅମ୍ଳୀୟ ? (e) ଦୁର୍ବଳ କ୍ଷାରୀୟ ?

pH ଗୁଡିକୁ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍-ଆୟନ ଗାଢତାର ବୃଦ୍ଧି କ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

ଦିଆଯାଇଥିବା ଦ୍ରବଣର pH: A = 4, B = 1, C = 11, D = 7, E = 9

  • (a) ଅମ୍ଳୀୟ ନୁହେଁ କି କ୍ଷାରୀୟ ନୁହେଁ (ପ୍ରଶମିତ): D (pH = 7)

  • (b) ସବଳ କ୍ଷାରୀୟ: C (pH = 11)

  • © ସବଳ ଅମ୍ଳୀୟ: B (pH = 1)

  • (d) ଦୁର୍ବଳ ଅମ୍ଳୀୟ: A (pH = 4)

  • (e) ଦୁର୍ବଳ କ୍ଷାରୀୟ: E (pH = 9)

ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍-ଆୟନ୍ ଗାଢ଼ତାର ବୃଦ୍ଧି କ୍ରମ:

(ସୂଚନା: pH ଯେତେ କମ୍ ହୁଏ, ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ୍ ଗାଢ଼ତା ସେତେ ଅଧିକ ହୁଏ)

C < E < D < A < B (ଅର୍ଥାତ୍ 11 < 9 < 7 < 4 < 1)

Question- 10

ସମାନ ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ପାତ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ A ଓ B ରେ ନିଆଯାଇଛି । ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (HCl) ପରୀକ୍ଷାନଳୀ, Aରେ ଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ (CH3COOHCH_3COOH) ପରୀକ୍ଷାନଳୀ, Bରେ ମିଶାଯାଇଛି । ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ଦୁଇଟିରେ ଉଭୟ ଅମ୍ଳର ପରିମାଣ ଓ ଗାଢତା ସମାନ । କେଉଁ ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବୁଦ୍‌ବୁଦ୍ ହୋଇ ବାହାରିବ ଏବଂ କାହିଁକି ?

ଉତ୍ତର:

ପରୀକ୍ଷାନଳୀ A ରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବୁଦ୍‌ବୁଦ୍ ହୋଇ ବାହାରିବ ।

କାରଣ: ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (HCl) ଏକ ସବଳ ଅମ୍ଳ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ (CH3COOHCH_3COOH) ଏକ ଦୁର୍ବଳ ଅମ୍ଳ ଅଟେ । ସବଳ ଅମ୍ଳରେ ଅଧିକ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ୍ (H+H^{+}) ଥାଏ, ତେଣୁ ଏହା ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ଧାତୁ ସହ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ପ୍ରଚୁର ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ।

Question-11

ତଟକା କ୍ଷୀରର pH, 6 ଅଟେ । ଏହା ଦହିରେ ପରିଣତ ହେଉଥିବାବେଳେ ଏହାର pH କିପରି ବଦଳୁଥିବ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ଉତ୍ତର ବୁଝାଇ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

କ୍ଷୀରରୁ ଦହି ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଲାକ୍ଟୋବ୍ୟାସିଲସ୍ ନାମକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଦ୍ୱାରା ‘ଲାକ୍‌ଟିକ୍ ଏସିଡ୍’ (Lactic acid) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଦହିରେ ଏହି ନୂତନ ଅମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି ହେବା କାରଣରୁ ଦ୍ରବଣର ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ୍ ଗାଢ଼ତା ବଢ଼ିଯାଏ । ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଏହାର pH ମୂଲ୍ୟ 6 ରୁ କମିଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଅଧିକ ଅମ୍ଳୀୟ ହୋଇଯାଏ ।

Question- 12

ଜଣେ କ୍ଷୀରବାଲା ତଟକା କ୍ଷୀରରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ପରିମାଣର ଖାଇବା ସୋଡା ମିଶାଏ ।

(a) ସେ କାହିଁକି ତଟକା କ୍ଷୀରର pH, 6 ରୁ ସାମାନ୍ୟ କ୍ଷାରୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦିଏ ?

(b) ଏହି କ୍ଷୀର, ଦହିରେ ପରିଣତ ହେବା ପାଇଁ କାହିଁକି ଅଧିକ ସମୟ ନିଏ ।

ଉତ୍ତର:

  • (a) ଖାଇବା ସୋଡା (Baking Soda) ଏକ ମୃଦୁ କ୍ଷାରକ ଅଟେ । କ୍ଷୀରବାଲା ଏହାକୁ ମିଶାଇବା ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀର ସାମାନ୍ୟ କ୍ଷାରୀୟ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ଫଳରେ କ୍ଷୀର ସହଜରେ ଅମ୍ଳୀୟ ହୋଇ ଖରାପ ବା ଛିଣ୍ଡିଯିବାର ଆଶଙ୍କା କମିଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତଟକା ରହେ ।

  • (b) କ୍ଷୀର ଦହିରେ ପରିଣତ ହେବା ପାଇଁ ଏଥିରେ ଥିବା ଲାକ୍ଟୋବ୍ୟାସିଲସ୍ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି । ଯେହେତୁ କ୍ଷୀରରେ ଆଗରୁ କ୍ଷାରକ (ଖାଇବା ସୋଡା) ମିଶାଯାଇଛି, ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଅମ୍ଳ ସେହି କ୍ଷାରକକୁ ପ୍ରଶମିତ (Neutralize) କରିବାରେ ବ୍ୟୟ ହୁଏ । ତା’ପରେ ଯାଇ କ୍ଷୀରର pH କମି ଦହି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଧିକ ସମୟ ନିଏ ।

Question- 13

ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍‌କୁ ଏକ ଆର୍ଦ୍ରତା-ପ୍ରତିରୋଧୀ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ । କାହିଁକି ବୁଝାଇ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍ (CaSO412H2OCaSO_{4} \cdot \frac{1}{2}H_{2}O) ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଆର୍ଦ୍ରତା ବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଗ୍ରହଣ କରି ଅତି ଶୀଘ୍ର ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ “ଜିପ୍‌ସମ୍” (CaSO42H2OCaSO_{4} \cdot 2H_{2}O) ରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ଘଟିଲେ ଏହାର ଉପଯୋଗିତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ ଜଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଏକ ଆର୍ଦ୍ରତା-ପ୍ରତିରୋଧୀ ବା ବାୟୁରୁଦ୍ଧ (Moisture-proof) ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ନିହାତି ଉଚିତ ।

ସମୀକରଣ: CaSO412H2O+112H2OCaSO42H2OCaSO_{4} \cdot \frac{1}{2}H_{2}O + 1\frac{1}{2}H_{2}O \rightarrow CaSO_{4} \cdot 2H_{2}O

Question- 14

ପ୍ରଶମନୀକରଣ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କ’ଣ ? ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।

ଉତ୍ତର:

ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ଅମ୍ଳ ଏବଂ ଗୋଟିଏ କ୍ଷାରକ ପରସ୍ପର ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ପରସ୍ପରର ପ୍ରଭାବକୁ ନଷ୍ଟ ବା ପ୍ରଶମିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଲବଣ ଓ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ପ୍ରଶମନୀକରଣ (Neutralisation) ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

  • ଉଦାହରଣ ୧: ସୋଡିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରକ୍ସାଇଡ୍ (କ୍ଷାରକ) ଓ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (ଅମ୍ଳ) ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

    NaOH(aq)+HCl(aq)NaCl(aq)+H2O(l)NaOH(aq) + HCl(aq) \rightarrow NaCl(aq) + H_{2}O(l)

  • ଉଦାହରଣ ୨: ପୋଟାସିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରକ୍ସାଇଡ୍ (କ୍ଷାରକ) ଓ ନାଇଟ୍ରିକ୍ ଏସିଡ୍ (ଅମ୍ଳ) ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

    KOH(aq)+HNO3(aq)KNO3(aq)+H2O(l)KOH(aq) + HNO_{3}(aq) \rightarrow KNO_{3}(aq) + H_{2}O(l)