📝 ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ (Questionnaire)

$\color{blue}{\text{1. ଇଥେନର ଆଣବିକ ସଙ୍କେତ ହେଉଛି } C_2H_6 \text{ । ଏଥିରେ କେତୋଟି ସହସଂଯୋଜ୍ୟ ବନ୍ଧ ରହିଛି ?}}$

(a) 6 (b) 7 (c) 8 (d) 9

ଉତ୍ତର: (b) 7 (ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଇଥେନ୍ ($C_2H_6$) ରେ ଦୁଇଟି କାର୍ବନ ମଧ୍ୟରେ 1ଟି ବନ୍ଧ ଏବଂ କାର୍ବନ-ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ମଧ୍ୟରେ 6ଟି ବନ୍ଧ ଥାଏ । ମୋଟ = 1 + 6 = 7)

$\color{blue}{\text{2. ବ୍ୟୁଟାନୋନ୍‌ରେ ଥିବା ସକ୍ରିୟ ଗ୍ରୁପଟି କ’ଣ ?}}$

(a) କାର୍ବୋକ୍‌ସିଲିକ୍ ଏସିଡ୍ (b) ଆଲ୍‌ଡିହାଇଡ୍ (c) କିଟୋନ (d) ଆଲ୍‌କହଲ

ଉତ୍ତର: (c) କିଟୋନ (Ketone) (ବ୍ୟାଖ୍ୟା: 'ବ୍ୟୁଟାନୋନ୍' ନାମ ଶେଷରେ 'ଓନ୍' (one) ଅଛି, ଯାହା କିଟୋନ୍ ଗ୍ରୁପ୍‌କୁ ସୂଚାଏ ।)

$\color{blue}{\text{3. ରୋଷେଇ କଲାବେଳେ ଯଦି ରନ୍ଧାପାତ୍ରର ତଳପଟର ବହିର୍ଭାଗ କଳା ପଡିଯାଏ, ଏହାର ଅର୍ଥ :}}$

(a) ଖାଦ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇନାହିଁ (b) ଜାଳେଣି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଜଳୁନାହିଁ (c) ଜାଳେଣିଟି ଆର୍ଦ୍ର ଅଛି (d) ଜାଳେଣି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଳୁଛି

ଉତ୍ତର: (b) ଜାଳେଣି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଜଳୁନାହିଁ (ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଅସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦହନ ଯୋଗୁଁ କଳା ଧୂଆଁ ବା କାର୍ବନ କଣିକା (Soot) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ପାତ୍ରକୁ କଳା କରିଦିଏ ।)

$\color{blue}{\text{4. ସହସଂଯୋଜ୍ୟ ବନ୍ଧର ଗଠନ } CH_3Cl \text{ ର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ବୁଝାଅ ।}}$

ଉତ୍ତର: କ୍ଲୋରୋମିଥେନ୍ ($CH_3Cl$) ରେ କାର୍ବନର 4ଟି ସଂଯୋଜକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଥାଏ । ଏହା ନିଜର ଅଷ୍ଟକ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ:

1. ତିନୋଟି ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ($H$) ପରମାଣୁ ସହିତ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଭାଗ (Share) କରେ ।
2. ଗୋଟିଏ କ୍ଲୋରିନ୍ ($Cl$) ପରମାଣୁ ସହିତ ଗୋଟିଏ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଭାଗ କରେ । ଏହିପରି ଭାବରେ କାର୍ବନ 4ଟି ଏକ-ବନ୍ଧ (Single Covalent Bonds) ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

$\color{blue}{\text{5. ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଣୁଗୁଡ଼ିକର ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରନ ଡଟ୍ ସଂରଚନାର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କ ।}}$

(a) ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ ($CH_3COOH$): ଏଥିରେ କାର୍ବନ-କାର୍ବନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବନ୍ଧ, ଗୋଟିଏ କାର୍ବନ ସହ 3ଟି ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ବନ ସହ ଗୋଟିଏ ଦ୍ଵି-ବନ୍ଧ ଯୁକ୍ତ ଅକ୍‌ସିଜେନ୍ ($O$) ଓ ଗୋଟିଏ $OH$ ଗ୍ରୁପ୍ ରହିଥାଏ ।

(b) $H_2S$: ସଲ୍‌ଫର ($S$) ପରମାଣୁ ଦୁଇଟି ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ($H$) ପରମାଣୁ ସହ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଭାଗ କରି ଦୁଇଟି ଏକ-ବନ୍ଧ ଗଠନ କରେ ।

(c) ପ୍ରୋପେନ୍ ($C_3H_8$): ତିନୋଟି କାର୍ବନ ପରମାଣୁ ପରସ୍ପର ସହ ଏକ-ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ବାକି ଯୋଜ୍ୟତାଗୁଡିକ 8ଟି ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହୁଏ ।

(d) $F_2$: ଦୁଇଟି ଫ୍ଲୋରିନ୍ ପରମାଣୁ (ବାହ୍ୟ କକ୍ଷରେ 7ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍) ପରସ୍ପର ସହ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଭାଗ କରି ଏକ-ବନ୍ଧ ଗଠନ କରନ୍ତି ।

$\color{blue}{\text{6. ହୋମୋଲଗସ୍ ଶ୍ରେଣୀ କ’ଣ ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ ।}}$

ଉତ୍ତର: କାର୍ବନ ଯୌଗିକର ଏପରି ଏକ ଶ୍ରେଣୀ ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଯୌଗିକରେ ସମାନ ସକ୍ରିୟ ଗ୍ରୁପ (Functional Group) ଥାଏ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ସମାନ ଥାଏ, ତାହାକୁ ହୋମୋଲଗସ୍ ଶ୍ରେଣୀ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ପାଖାପାଖି ଦୁଇଟି ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ $-CH_2-$ ର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥାଏ ।

ଉଦାହରଣ: ଆଲ୍‌କେନ୍ ଶ୍ରେଣୀ

• ମିଥେନ୍: $CH_4$
• ଇଥେନ୍: $C_2H_6$ (ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ $CH_2$ ଅଟେ ।)

$\color{blue}{\text{7. ଇଥାନଲ୍ ଓ ଇଥାନୋଇକ୍ ଏସିଡ୍ ମଧ୍ୟରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଭେଦ ଲେଖ ।}}$

ଉତ୍ତର:

$\color{blue}{\text{8. ଜଳରେ ସାବୁନ ମିଶାଇଲେ ମିସେଲ କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ବୁଝାଅ । ଅନ୍ୟ ଦ୍ରାବକ ଯଥା : ଇଥାନଲରେ ମଧ୍ୟ ମିସେଲ ସୃଷ୍ଟି ହେବ କି ?}}$

ଉତ୍ତର:

• ମିସେଲ ଗଠନ: ସାବୁନ ଅଣୁରେ ଦୁଇଟି ଅଂଶ ଥାଏ - ଜଳାସକ୍ତ (Hydrophilic) ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଜଳାତଙ୍କୀ (Hydrophobic) ଲାଞ୍ଜ । ଜଳରେ ସାବୁନ ମିଶାଇଲେ, ଜଳାତଙ୍କୀ ଅଂଶ ଜଳରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏକ ଗୋଲାକାର ଗୁଚ୍ଛ ବା ମିସେଲ (Micelle) ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଲାଞ୍ଜ ଭିତର ଆଡକୁ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ବାହାର ଆଡକୁ ରହେ ।
• ଇଥାନଲରେ: ନା, ଇଥାନଲ୍ ପରି ଜୈବ ଦ୍ରାବକରେ ମିସେଲ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ । କାରଣ ସାବୁନର ଉଭୟ ଅଂଶ ଇଥାନଲରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ ଗୁଚ୍ଛ ବାନ୍ଧିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡେ ନାହିଁ ।

$\color{blue}{\text{9. କାର୍ବନ ଏବଂ ଏହାର ଯୌଗିକକୁ ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରୟୋଗରେ ଇନ୍ଧନ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ କାହିଁକି ?}}$

ଉତ୍ତର: କାର୍ବନ ଏବଂ ଏହାର ଯୌଗିକ (ଯଥା: କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍) କୁ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ କାରଣ:

1. ଏଗୁଡିକର ଦହନ ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ତାପ ଓ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ମିଳିଥାଏ ।
2. ଏଗୁଡିକର କ୍ୟାଲୋରିଫିକ୍ ମୂଲ୍ୟ (Calorific value) ଉଚ୍ଚ ଅଟେ ।
3. ଏଗୁଡିକର ଜ୍ୱଳନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ।

$\color{blue}{\text{10. ଖରଜଳ ସହିତ ସାବୁନ କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ?}}$

ଉତ୍ତର: ଖରଜଳରେ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ($Ca^{2+}$) ଏବଂ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ($Mg^{2+}$) ଲବଣ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ସାବୁନ ଖରଜଳ ସହ ମିଶେ, ଏହା କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଓ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ଆୟନ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଏକ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଧଳା ପଦାର୍ଥ ବା 'ସ୍କମ୍' (Scum) ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଫଳରେ ଫେଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏନାହିଁ ଏବଂ ସାବୁନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ।

$\color{blue}{\text{11. ସାବୁନକୁ ଲାଲ ଏବଂ ନୀଳ ଲିଟମସ୍ କାଗଜରେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯିବ ?}}$

ଉତ୍ତର: ସାବୁନ ଦ୍ରବଣ କ୍ଷାରୀୟ (Basic) ପ୍ରକୃତିର ଅଟେ । ତେଣୁ:

• ଲାଲ ଲିଟମସ୍: ଏହା ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବ ।
• ନୀଳ ଲିଟମସ୍: ଏହାର ରଙ୍ଗରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ ।

$\color{blue}{\text{12. ହାଇଡ୍ରୋଜେନୀକରଣ (Hydrogenation) କ’ଣ ? ଶିଳ୍ପରେ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ କ’ଣ ?}}$

ଉତ୍ତର:

• ସଂଜ୍ଞା: ଉତ୍ପ୍ରେରକ (ଯଥା: ନିକେଲ୍) ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ (Unsaturated Hydrocarbon) ରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଯୋଗ କରି ପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ହାଇଡ୍ରୋଜେନୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।
• ଶିଳ୍ପରେ ପ୍ରୟୋଗ: ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ବନସ୍ପତି ତେଲ (ଅପୃକ୍ତ) କୁ ବନସ୍ପତି ଘିଅ (ପୃକ୍ତ) ରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ । $\text{ବନସ୍ପତି ତେଲ} + H_2 \xrightarrow{Ni} \text{ବନସ୍ପତି ଘିଅ}$

$\color{blue}{\text{13. ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗ (Addition) ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇଥା’ନ୍ତି ?}}$

$C_2H_6, C_3H_8, C_3H_6, C_2H_2, CH_4$

ଉତ୍ତର: ଯୋଗ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କେବଳ ଅପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ (ଯେଉଁଥିରେ ଦ୍ଵି-ବନ୍ଧ ବା ତ୍ରି-ବନ୍ଧ ଥାଏ) ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଅପୃକ୍ତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ଗୁଡିକ ହେଲା:

1. $C_3H_6$ (ପ୍ରୋପିନ୍ - ଆଲ୍‌କିନ୍)
2. $C_2H_2$ (ଇଥାଇନ୍ - ଆଲ୍‌କାଇନ୍) (ବାକି ସବୁ $C_2H_6, C_3H_8, CH_4$ ପୃକ୍ତ ବା ଆଲ୍‌କେନ୍ ଅଟନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ଯୋଗ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେବେ ନାହିଁ ।)

$\color{blue}{\text{14. ଲହୁଣୀ (Butter) ଏବଂ ରୋଷେଇ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ତେଲ ମଧ୍ୟରେ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଭେଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ଦର୍ଶାଅ ।}}$

ଉତ୍ତର: ବ୍ରୋମିନ୍ ଜଳ ପରୀକ୍ଷା (Bromine Water Test):

• ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ତେଲ ଏବଂ ତରଳ ଲହୁଣୀ ନିଅ ।
• ଉଭୟରେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ବ୍ରୋମିନ୍ ଜଳ (ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗ) ମିଶାଅ ।
• ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:
  • ରୋଷେଇ ତେଲ (ଅପୃକ୍ତ): ବ୍ରୋମିନ୍ ଜଳର ରଙ୍ଗ ଉଭେଇ ଯିବ (Decolorize), କାରଣ ଏହା ଯୋଗ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।
  • ଲହୁଣୀ (ପୃକ୍ତ): ବ୍ରୋମିନ୍ ଜଳର ରଙ୍ଗ ବଦଳିବ ନାହିଁ ।

$\color{blue}{\text{15. ସାବୁନ କିପରି ସଫାକରେ ବୁଝାଅ ।}}$

ଉତ୍ତର: ସାବୁନର ସଫା କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ମିସେଲ (Micelle) ଗଠନ ଉପରେ ଆଧାରିତ ।

1. ଯେତେବେଳେ ସାବୁନକୁ ପାଣିରେ ମିଶାଇ ମଇଳା ଲୁଗା ଭିଜାଯାଏ, ସାବୁନ ଅଣୁର ଜଳାତଙ୍କୀ ଲାଞ୍ଜ (Hydrophobic tail) ତେଲିଆ ମଇଳା ସହ ଲାଗିଯାଏ ।
2. ଅନ୍ୟ ପଟେ, ଜଳାସକ୍ତ ମୁଣ୍ଡ (Hydrophilic head) ଜଳ ଆଡକୁ ରହେ ।
3. ଏହା ଫଳରେ ମଇଳା ଚାରିପଟେ ଏକ ଗୋଲାକାର ସଂରଚନା ବା 'ମିସେଲ' ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
4. ଲୁଗାକୁ ଘଷିଲେ ବା ହଲାଇଲେ, ମିସେଲଗୁଡିକ ମଇଳାକୁ କପଡାରୁ ଟାଣି ଆଣି ପାଣିରେ ଭାସମାନ କରନ୍ତି (Emulsification) ।
5. ପାଣିରେ ଧୋଇବା ଦ୍ୱାରା ମଇଳା ସହଜରେ ବାହାରିଯାଏ ଏବଂ ଲୁଗା ସଫା ହୋଇଯାଏ ।