🛒 ମୌଳିକର ଶ୍ରେଣୀକରଣର ଆବଶ୍ୟକତା କାହିଁକି?

ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା 118 ଟି ମୌଳିକ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇସାରିଛି (ସେଥିମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ପ୍ରାକୃତିକ ଓ କେତେକ କୃତ୍ରିମ)। ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଦୋକାନରେ ସାବୁନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଏବଂ ବିସ୍କୁଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସଜା ହୋଇ ରଖାଯାଇଥାଏ, ଠିକ୍ ସେହିପରି ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏତେଗୁଡ଼ିଏ ମୌଳିକର ଧର୍ମକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅତି ପୁରାତନ କାଳରେ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ଦୁଇଭାଗରେ ବଣ୍ଟାଯାଇଥିଲା – ଧାତୁ (Metals) ଓ ଅଧାତୁ (Non-metals)।

କିନ୍ତୁ ପରେ ପରେ ଅଧିକ ସୂଚନା ମିଳିବା ପରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ୟମଗୁଡ଼ିକ କରାଯାଇଥିଲା:
withteachers

1. ଡୁବେରିନରଙ୍କ ଟ୍ରାଇଏଡ୍‌ସମୂହ (Dobereiner’s Triads) 🔺

1817 ମସିହାରେ ଜର୍ମାନ ରସାୟନବିତ୍ ଜେ.ଡବ୍ଲ୍ୟୁ. ଡୁବେରିନର ସମାନ ଧର୍ମ ଥିବା ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ କିଛି ଗ୍ରୁପ୍ ତିଆରି କଲେ।

• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ 3ଟି ଲେଖାଏଁ ମୌଳିକ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଟ୍ରାଇଏଡ୍ (Triad) କୁହାଗଲା।

📝 ନିୟମ:

ପ୍ରତି ଟ୍ରାଇଏଡ୍‌ରେ ଥିବା 3ଟି ମୌଳିକକୁ ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଦ୍ଧିତ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (Atomic mass) ଅନୁସାରେ ସଜାଇଲେ, ପ୍ରଥମ ଓ ତୃତୀୟ ମୌଳିକର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ହାରାହାରି (Average), ମଝିରେ ଥିବା ଦ୍ୱିତୀୟ ମୌଳିକର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସହ ପ୍ରାୟ ସମାନ ହୋଇଥାଏ।

✅ ଉଦାହରଣ (ଲିଥିୟମ୍, ସୋଡ଼ିୟମ୍, ପୋଟାସିୟମ୍ ର ଟ୍ରାଇଏଡ୍):

• ଲିଥିୟମ୍ ($Li$) ର ବସ୍ତୁତ୍ୱ = 6.9

• ପୋଟାସିୟମ୍ ($K$) ର ବସ୍ତୁତ୍ୱ = 39.0

• ହାରାହାରି ବସ୍ତୁତ୍ୱ = $\frac{6.9 + 39.0}{2} = 22.95$

• ଏହି ହାରାହାରି ବସ୍ତୁତ୍ୱ, ମଝି ମୌଳିକ ସୋଡ଼ିୟମ୍ ($Na$) ର ବସ୍ତୁତ୍ୱ (23.0) ସହିତ ପ୍ରାୟ ସମାନ! ଅନ୍ୟ ଟ୍ରାଇଏଡ୍ ଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- (Ca, Sr, Ba) ଏବଂ (Cl, Br, I)।
  

  

❌ ତ୍ରୁଟି (Limitations):

ସେତେବେଳେ ଜଣାଥିବା ସମସ୍ତ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଡୁବେରିନର କେବଳ 3ଟି ଟ୍ରାଇଏଡ୍ ହିଁ ବାଛି ପାରିଲେ। ତେଣୁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାଟି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହେଲା ନାହିଁ ଏବଂ ଉପାଦେୟ ହେଲା ନାହିଁ।

💡 Trick to Remember: ଡୁବେରିନର ମାନେ “ଦୁଇ ପାଖର Average = ମଝି ମୌଳିକ”! ଶବ୍ଦ ‘ଟ୍ରାଇ’ (Tri) ମାନେ 3, ତେଣୁ ସେ 3 ଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ଖେଳିଥିଲେ।

2. ନିଉଲାଣ୍ଡଙ୍କ ଅଷ୍ଟକ ନିୟମ (Newland’s Law of Octaves) 🎵

1866 ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜନ୍ ନିଉଲାଣ୍ଡ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ବର୍ଦ୍ଧିତ କ୍ରମରେ ସଜାଇଲେ। ସେ ସବୁଠାରୁ ହାଲୁକା ମୌଳିକ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି 56ତମ ମୌଳିକ ଥୋରିୟମ୍ ଠାରେ ଶେଷ କରିଥିଲେ।

📝 ନିୟମ:

ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସଙ୍ଗୀତର ସ୍ୱର (ସା, ରେ, ଗା, ମା, ପା, ଧା, ନି) ରେ ଯେପରି ଅଷ୍ଟମ ସ୍ୱରଟି ପୁଣିଥରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର ‘ସା’ ସହ ସମାନ ହୁଏ, ଠିକ୍ ସେହିପରି ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଇଲେ ପ୍ରତି ଅଷ୍ଟମ ମୌଳିକର ଧର୍ମ, ପ୍ରଥମ ମୌଳିକର ଧର୍ମ ସହିତ ମେଳ ଖାଏ। ଏହାକୁ ଅଷ୍ଟକ ନିୟମ (Law of Octaves) କୁହାଗଲା।

• ଉଦାହରଣ: ଲିଥିୟମ୍ ($Li$) ପରେ ସୋଡ଼ିୟମ୍ ($Na$) ହେଉଛି ଅଷ୍ଟମ ମୌଳିକ, ଏବଂ ଉଭୟଙ୍କ ଧର୍ମ ସମାନ ଅଟେ।

1. କେବଳ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ: ଏହି ନିୟମଟି କେବଳ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ($Ca$) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଠିକ୍ ଭାବେ କାମ କଲା। ତା’ପରେ 8ମ ମୌଳିକର ଧର୍ମ ପ୍ରଥମ ସହ ମିଶିଲା ନାହିଁ।

2. ଭବିଷ୍ୟତ ଆବିଷ୍କାରକୁ ଅଣଦେଖା: ନିଉଲାଣ୍ଡ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରକୃତିରେ କେବଳ 56ଟି ମୌଳିକ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ପରେ ନୂଆ ମୌଳିକମାନ ବାହାରିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ନିୟମରେ ଖାପ ଖାଇଲେ ନାହିଁ।

3. ଭୁଲ୍ ସଜ୍ଜା: ସେ ନିଜ ସାରଣୀରେ ଖାପ ଖୁଆଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଦୁଇଟି ମୌଳିକ (ଯଥା: କୋବାଲ୍ଟ ଓ ନିକେଲ୍) କୁ ଏକାଠି ରଖିଦେଲେ। ଆହୁରି ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଫ୍ଲୋରିନ୍, କ୍ଲୋରିନ୍ ଥିବା ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ରଖିଲେ ଯାହାର ଧର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା! କୋବାଲ୍ଟ ଓ ନିକେଲ୍ ସହ ଧର୍ମ ମିଶୁଥିବା ଆଇରନ୍ ($Fe$) କୁ ବହୁତ ଦୂରରେ ରଖିଲେ।

💡 Trick to Remember: “Newland loves Music!” 🎵 ଅଷ୍ଟକ ମାନେ 8। ସେ ମୌଳିକମାନଙ୍କୁ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇବାକୁ ଶିଖାଇଲେ କିନ୍ତୁ କେବଳ ହାଲୁକା ଲୋକମାନେ ହିଁ (Calcium ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ତାଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ!
withteachers

3. ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ (Mendeleev’s Periodic Table) 🗂️

ଋଷୀୟ ରସାୟନବିତ୍ ଡିମିଟ୍ରି ଇଭାନୋଭିଚ୍ ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ କାମ ଆରମ୍ଭ କଲା ବେଳକୁ 63 ଟି ମୌଳିକ ଜଣାଥିଲା।

🔬 ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ଗବେଷଣା ପଦ୍ଧତି:

• ସେ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ।

• ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଅକ୍ସିଜେନ୍ ଓ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ କୁ ବାଛିଲେ କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ଓ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ମୌଳିକ ସହ ମିଶି ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଓ ହାଇଡ୍ରାଇଡ୍ ତିଆରି କରନ୍ତି। ମୌଳିକର ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଓ ହାଇଡ୍ରାଇଡ୍‌ର ସଙ୍କେତକୁ ସେ ମୂଳଧର୍ମ ଭାବେ ନେଲେ।

• ସେ 63 ଟି କାର୍ଡ ନେଇ ସେଥିରେ ମୌଳିକର ଧର୍ମ ଲେଖିଲେ ଏବଂ ସମଧର୍ମୀ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି କରି କାନ୍ଥରେ ପିନ୍ ମାରି ଲଗାଇଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସବୁ ମୌଳିକ ନିଜର ବର୍ଦ୍ଧିତ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ସଜାଡ଼ି ହୋଇଗଲେଣି ଏବଂ ସମାନ ଧର୍ମର ପୁନରାବୃତ୍ତି (Repeatation) ଘଟୁଛି!

📜 ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିୟମ (Periodic Law):

"ମୌଳିକଗୁଡିକର ଗୁଣ, ସେଗୁଡ଼ିକର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ଵର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଫଳନ ଅଟେ।" (ଅର୍ଥାତ୍, ଯଦି ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ସଜାଯାଏ, ତେବେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପରେ ସମାନ ଗୁଣ ଥିବା ମୌଳିକମାନେ ବାରମ୍ବାର ଆସିବେ)।

ସାରଣୀର ଗଠନ:

1. ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ସଫଳତା (Achievements of Mendeleev’s Periodic Table) 🏆

ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ କେବଳ ଥିବା ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଇ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତରେ ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ସଫଳତାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

• ଖାଲି ସ୍ଥାନ (Gaps for Undiscovered Elements): ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ ନିଜ ସାରଣୀରେ ଜାଣିଶୁଣି କେତେକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରଖିଥିଲେ। ଏହାକୁ ସେ ତ୍ରୁଟି ନ ଭାବି ଦୃଢ଼ତାର ସହ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କରିଥିଲେ ଯେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏପରି କିଛି ମୌଳିକ ଆବିଷ୍କାର ହେବେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରିବେ।

• ସଂସ୍କୃତ ଉପସର୍ଗ (Sanskrit Prefix ‘Eka’): ସେ ଏହି ଅନାବିଷ୍କୃତ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ ସେମାନଙ୍କ ଗ୍ରୁପ୍‌ର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ମୌଳିକର ନାମ ପୂର୍ବରୁ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ‘ଏକ’ (Eka) ଲଗାଇ କରିଥିଲେ।

  • ଏକ-ବୋରନ (Eka-boron) $\rightarrow$ ପରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହେଲା ସ୍କାଣ୍ଡିୟମ୍ (Scandium, Sc)

  • ଏକ-ଏଲୁମିନିୟମ (Eka-aluminum) $\rightarrow$ ପରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହେଲା ଗାଲିୟମ୍ (Gallium, Ga)

  • ଏକ-ସିଲିକନ୍ (Eka-silicon) $\rightarrow$ ପରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହେଲା ଜର୍ମାନିୟମ୍ (Germanium, Ge)

• ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସର ସ୍ଥାନିତ (Accommodation of Noble Gases): ହିଲିୟମ୍ ($He$), ନିୟନ୍ ($Ne$) ଓ ଆର୍ଗନ୍ ($Ar$) ପରି ନୋବଲ୍ ବା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍ ଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ଡେରିରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ସାରଣୀ ଏତେ ନିଖୁଣ ଥିଲା ଯେ ଏହାକୁ ଅଦଳବଦଳ ନକରି ଏହି ନୂଆ ଗ୍ୟାସ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂଆ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ସହଜରେ ରଖାଯାଇପାରିଲା।

💡 Trick to remember: “BASi - ScGaGe” (ବାସି - ସ୍କଗାଗେ)!

Boron $\rightarrow$ Scandium

Aluminum $\rightarrow$ Gallium

Silicon $\rightarrow$ Germanium
withteachers

2. ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀକରଣର ତ୍ରୁଟି (Limitations of Mendeleev’s Classification) ⚠️

ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ସାରଣୀ ଅନେକ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ କିଛି ତ୍ରୁଟି ରହିଯାଇଥିଲା:

• ହାଇଡ୍ରୋଜେନର ସ୍ଥାନ (Position of Hydrogen): ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍‌ର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ନଥିଲା।

  • ଏହା କ୍ଷାରୀୟ ଧାତୁ (Alkali metals) ପରି ବ୍ୟବହାର କରେ (ଯଥା: $HCl$, $H_2O$, $H_2S$ ଗଠନ କରେ ଠିକ୍ $NaCl$, $Na_2O$, $Na_2S$ ପରି)।

  • ସେହିପରି ଏହା ହାଲୋଜେନ୍ (Halogens) ପରି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରେ (ଯଥା: ଏହା ଦୁଇପରମାଣୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଣୁ $H_2$ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ସହସଂଯୋଜକ ବନ୍ଧ ଗଠନ କରେ)।

• ଆଇସୋଟୋପ୍‌ର ସମସ୍ୟା (Problem of Isotopes): ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ‘ବସ୍ତୁତ୍ୱ’ ଅନୁସାରେ ସଜାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ଗୋଟିଏ ମୌଳିକର ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଥିବା ପରମାଣୁ (ଆଇସୋଟୋପ୍) ଥାଇପାରେ (ଯଥା: କ୍ଲୋରିନ୍-35 ଏବଂ କ୍ଲୋରିନ୍-37 )। ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ଗଲେ ଏମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା ସ୍ଥାନ ମିଳିବା କଥା, ଯାହାକି ରାସାୟନିକ ନିୟମର ବିରୁଦ୍ଧାଚରଣ କରୁଥିଲା।

• ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ଅନିୟମିତ ବୃଦ୍ଧି: ଗୋଟିଏ ମୌଳିକରୁ ଅନ୍ୟ ମୌଳିକକୁ ଗଲେ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସମାନ ଭାବରେ ବଢ଼ୁନଥିଲା। ତେଣୁ ଦୁଇଟି ଭାରୀ ମୌଳିକ ମଧ୍ୟରେ କେତୋଟି ନୂଆ ମୌଳିକ ଅଛନ୍ତି ତାହା ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିବା କଷ୍ଟକର ହେଉଥିଲା।

3. ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ (The Modern Periodic Table) 📊

🌟 ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ଇତିହାସ ଓ ମୂଳଦୁଆ

ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ କିଛି ତ୍ରୁଟି ଦେଖାଦେବା ପରେ, 1913 ମସିହାରେ ଇଂରେଜ ବୈଜ୍ଞାନିକ ହେନ୍‌ରୀ ମୋସଲୀ (Henry Moseley) ଏକ ନୂତନ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଧାରଣା ଦେଲେ।

ସେ ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ ମୌଳିକର ‘ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ’ (Atomic Mass) ଅପେକ୍ଷା ତାହାର ‘ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ’ (Atomic Number, $Z$) ହେଉଛି ଏହାର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ବା ମୂଳଦୁଆ।

📜 ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିୟମ (Modern Periodic Law):

“ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣ, ସେଗୁଡ଼ିକର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଫଳନ ଅଟେ।”

(ଅର୍ଥାତ୍, ଯଦି ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ସଜାଯାଏ, ତେବେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟବଧାନ ପରେ ସମାନ ଗୁଣ ଥିବା ମୌଳିକମାନେ ବାରମ୍ବାର ଆସିବେ)।

🏛️ ସାରଣୀର ଗଠନ (Structure of the Table)

ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି: ଗ୍ରୁପ୍ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାୟ।

1. ଗ୍ରୁପ୍ (Groups) - ଉଲ୍ଲମ୍ବ ସ୍ତମ୍ଭ ⬇️

ସାରଣୀରେ ଉପରୁ ତଳକୁ ଥିବା ଲମ୍ବ ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରୁପ୍ କୁହାଯାଏ। ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ସମୁଦାୟ 18 ଟି ଗ୍ରୁପ୍ ରହିଛି।

• ବିଶେଷତ୍ୱ: ଗୋଟିଏ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମୌଳିକର ବାହ୍ୟତମ କକ୍ଷରେ ସମାନ ସଂଖ୍ୟକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ (ସଂଯୋଜକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍) ଥାଏ।

• କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ବାହ୍ୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ, ସେମାନଙ୍କର ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାନ ହୋଇଥାଏ।

• ଉଦାହରଣ: ଗ୍ରୁପ୍-1 ରେ ଲିଥିୟମ୍ ($Li$, 2,1), ସୋଡ଼ିୟମ୍ ($Na$, 2,8,1), ପୋଟାସିୟମ୍ ($K$, 2,8,8,1) ଅଛନ୍ତି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଶେଷରେ 1 ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଅଛି!
  withteachers

2. ପର୍ଯ୍ୟାୟ (Periods) - ଆନୁଭୂମିକ ଧାଡ଼ି ➡️

ସାରଣୀରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଥିବା ଭୂସମାନ୍ତର ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କୁହାଯାଏ। ସମୁଦାୟ 7 ଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ରହିଛି।

• ବିଶେଷତ୍ୱ: ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମୌଳିକର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ସଂଖ୍ୟକ ‘କକ୍ଷ’ (Shells - K, L, M, N) ରେ ରହିଥାନ୍ତି।

• ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ 1 ଲେଖାଏଁ ବଢ଼େ ଏବଂ ବାହ୍ୟ କକ୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ଚାଲେ।

• ଉଦାହରଣ: ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଥିବା ସୋଡ଼ିୟମ୍ ($Na$, 2,8,1), ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ($Mg$, 2,8,2), ଆଲୁମିନିୟମ୍ ($Al$, 2,8,3) ଇତ୍ୟାଦି ସମସ୍ତଙ୍କର 3ଟି କକ୍ଷ ଅଛି।
  

  

⚙️ ସଜ୍ଜୀକରଣର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଧାର (Basis of Arrangement)

ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ କୌଣସି ଯାଦୁ ନୁହେଁ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମୌଳିକର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା (Electronic Configuration) ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବେସିତ।

• ମୌଳିକର ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କିପରି ହୁଏ?

  • ମୌଳିକରେ ଥିବା କକ୍ଷ (Shell) ସଂଖ୍ୟା = ପର୍ଯ୍ୟାୟ (Period) ନମ୍ବର।

  • ବାହ୍ୟତମ କକ୍ଷରେ ଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟା = ଗ୍ରୁପ୍ (Group) ନମ୍ବର (ଯଦି ବାହ୍ୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ 3 ରୁ 8 ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ, ତେବେ 10 ଯୋଗ କରାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ 3 ଥିଲେ ଗ୍ରୁପ୍-13)।

  • ଉଦାହରଣ: କ୍ଲୋରିନ୍ ($Cl$) ର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ 17। ସଂରଚନା: 2, 8, 7।

    ଏଥିରେ 3ଟି କକ୍ଷ ଅଛି (ତେଣୁ 3ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ)।

    ଶେଷରେ 7 ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଅଛି (7 + 10 = 17ଶ ଗ୍ରୁପ୍)।

withteachers

🧠 ମନେରଖିବା ପାଇଁ ଜବରଦସ୍ତ ଟ୍ରିକ୍ସ (Tricks to Remember)

ସାରଣୀକୁ ସହଜରେ ମନେରଖିବା ପାଇଁ କିଛି ସୁନ୍ଦର ଟ୍ରିକ୍ସ ବା Mnemonic ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ:

ଟ୍ରିକ୍ 1: ଗ୍ରୁପ୍ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ରହସ୍ୟ ଖୋଲିବା!

💡 “G-V” ଏବଂ “P-S” ଫର୍ମୁଲା ମନେରଖନ୍ତୁ:

• Group ମାନେ ସମାନ Valence Electrons (ବାହ୍ୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସମାନ)!

• Period ମାନେ ସମାନ Shells (କକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ)!

ଟ୍ରିକ୍ 2: ପ୍ରଥମ 20 ଟି ମୌଳିକକୁ କ୍ରମରେ ମନେରଖିବା ପାଇଁ କାହାଣୀ

“Hi He Li Be B, C N O F Ne, Na Mg Al Si, P S Cl Ar, K Ca!”

ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ରାଇମ୍ ବା ମନ୍ତ୍ର ଭଳି ବାରମ୍ବାର ପଢ଼ିଲେ ଆପେ ଆପେ ମନେ ରହିଯିବ (ହାଏ ହେଲିବେବ୍, ସିନୋଫନେ, ନାମଗାଲ୍‌ସି, ପିଏସ୍‌କ୍ଲାର୍କ, କା!)

ଟ୍ରିକ୍ 3: ଗ୍ରୁପ୍ - 1 (କ୍ଷାରୀୟ ଧାତୁ / Alkali Metals) ମନେରଖିବା ପାଇଁ

• ମୌଳିକ: $H, Li, Na, K, Rb, Cs, Fr$
  withteachers
• ହିନ୍ଦୀ ଟ୍ରିକ୍: “Ha Li Na Ki Rab Se Fariyad” (ହାଲିନା କି ରବ୍ ସେ ଫରିଆଦ୍)।

ଟ୍ରିକ୍ 4: ଗ୍ରୁପ୍ - 2 (କ୍ଷାରୀୟ ମୃତ୍ତିକା ଧାତୁ / Alkaline Earth Metals)

• ମୌଳିକ: $Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra$

• ହିନ୍ଦୀ ଟ୍ରିକ୍: “Beta Mage Car Scooter Baap Razi” (ବେଟା ମାଗେ କାର୍ ସ୍କୁଟର ବାପ୍ ରାଜି)।

ଟ୍ରିକ୍ 5: ଗ୍ରୁପ୍ - 17 (ହାଲୋଜେନ୍ / Halogens)

• ମୌଳିକ: $F, Cl, Br, I, At$

• ଟ୍ରିକ୍: “First Class Biryani In Australia” (ଫାଷ୍ଟ କ୍ଲାସ୍ ବିରିୟାନୀ ଇନ୍ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ)।

ଟ୍ରିକ୍ 6: ଗ୍ରୁପ୍ - 18 (ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍ / Noble Gases)

• ମୌଳିକ: $He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn$

• ଟ୍ରିକ୍: “He Ne ArK(X)e Rn” (ହି ନେ ଆର୍କସେ ରନ୍ - କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଭଳି)।

🧠 ମୌଳିକକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଲେଖିବା

ଗୋଟିଏ ମୌଳିକର (Element) ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ (Atomic Number) ଏବଂ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା (Mass Number) କୁ ତାହାର ପ୍ରତୀକ ସହିତ ଏକାଠି ଲେଖିବାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅଛି। ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣିକ ପାରମାଣବିକ ସଙ୍କେତ (Standard Atomic Notation) କୁହାଯାଏ।

ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ୩ଟି ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ଜାଣିବା ଦରକାର:

1. $X$ (ମୌଳିକର ପ୍ରତୀକ / Chemical Symbol): ଏହା ହେଉଛି ମୌଳିକର ଇଂରାଜୀ ସଙ୍କେତ (ଯଥା- କାର୍ବନ ପାଇଁ C, ଅକ୍ସିଜେନ୍ ପାଇଁ O, ସୋଡିୟମ୍ ପାଇଁ Na)। ଏହାକୁ ମଝିରେ ବଡ଼ ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖାଯାଏ।

2. $Z$ (ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ / Atomic Number): ଏହା ହେଉଛି ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍‌ରେ ଥିବା ପ୍ରୋଟନ୍ ସଂଖ୍ୟା। ଏହାକୁ ପ୍ରତୀକର ବାମ ପଟେ ତଳ ଆଡ଼କୁ (Subscript) ଲେଖାଯାଏ।

3. $A$ (ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା / Mass Number): ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରୋଟନ୍ + ନିଉଟ୍ରନ୍ ର ମୋଟ ସଂଖ୍ୟା। ଏହାକୁ ପ୍ରତୀକର ବାମ ପଟେ ଉପର ଆଡ଼କୁ (Superscript) ଲେଖାଯାଏ।
   withteachers

📝 ସାଧାରଣ ସୂତ୍ର (General Format):

$$^{A}_{Z}X$$

🌟 ଉଦାହରଣ:

୧. କାର୍ବନ (Carbon):

• ପ୍ରତୀକ ($X$) = $C$

• ପ୍ରୋଟନ୍ ସଂଖ୍ୟା ବା ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ($Z$) = 6

• ନିଉଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟା = 6

• ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା ($A$) = ପ୍ରୋଟନ୍ + ନିଉଟ୍ରନ୍ = $6 + 6 = 12$

• ଲେଖିବା ଶୈଳୀ:

  $$^{12}_{6}C$$

୨. ସୋଡିୟମ୍ (Sodium):

• ପ୍ରତୀକ ($X$) = $Na$

• ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ($Z$) = 11

• ବସ୍ତୁତ୍ୱ ସଂଖ୍ୟା ($A$) = 23 (11 ପ୍ରୋଟନ୍ + 12 ନିଉଟ୍ରନ୍)

• ଲେଖିବା ଶୈଳୀ:

  $$^{23}_{11}Na$$

🌟 ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ବା ଧାରା (Trends in the Modern Periodic Table)

withteachers
ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଘୁଞ୍ଚିବା ବା ଉପରୁ ତଳକୁ ଯିବା, ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଭାବରେ ବଦଳିଥାଏ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା ଏବଂ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟ ଆକର୍ଷଣ ବଳ (Nuclear Charge)।

1. ଯୋଜ୍ୟତା (Valency) 🤝

ଯୋଜ୍ୟତା ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ମୌଳିକର ଅନ୍ୟ ମୌଳିକ ସହ ମିଶିବାର କ୍ଷମତା (Combining capacity)। ଏହା ପରମାଣୁର ସବୁଠାରୁ ବାହାରେ ଥିବା କକ୍ଷର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ (Valence Electrons) ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। (ଅଷ୍ଟକ ପୂରଣ ପାଇଁ ଦରକାର ଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟା ହିଁ ଯୋଜ୍ୟତା)।

• ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ (In a Period): ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ, ଯୋଜ୍ୟତା ପ୍ରଥମେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ପରେ ହ୍ରାସ ପାଏ।

  • ଉଦାହରଣ (ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ): ସୋଡିୟମ୍ ବା $Na$ (ଯୋଜ୍ୟତା 1), ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ବା $Mg$ (2), ଆଲୁମିନିୟମ୍ ବା $Al$ (3), ସିଲିକନ୍ ବା $Si$ (4)। ଏହାପରେ କମିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: ଫସଫରସ୍ ବା $P$ (3), ସଲଫର୍ ବା $S$ (2), କ୍ଲୋରିନ୍ ବା $Cl$ (1), ଆର୍ଗନ୍ ବା $Ar$ (0)।

• ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ (In a Group): ଉପରୁ ତଳକୁ ଗଲେ, ଗୋଟିଏ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମୌଳିକର ଯୋଜ୍ୟତା ସମାନ ରହେ।

  • କାରଣ: ସେମାନଙ୍କର ବାହ୍ୟ କକ୍ଷରେ ସମାନ ସଂଖ୍ୟକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଥାଏ। (ଯଥା: ଗ୍ରୁପ୍-1 ର ସମସ୍ତଙ୍କ ଯୋଜ୍ୟତା 1)।

💡 Trick to remember: ଯୋଜ୍ୟତା ହେଉଛି ଏକ ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ା! ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଥମେ ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ (1,2,3,4) ପୁଣି ତଳକୁ ଖସ (3,2,1,0)। କିନ୍ତୁ ଗ୍ରୁପ୍ ହେଉଛି ଏକ ସିଧା ରାସ୍ତା, ଯୋଜ୍ୟତା ସମାନ ରହେ!
withteachers

2. ପରମାଣୁ ଆକାର ବା ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ (Atomic Size / Radius) 📏

ପରମାଣୁର କେନ୍ଦ୍ର (Nucleus) ଠାରୁ ଏହାର ସର୍ବବହିଃସ୍ଥ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ କକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତାକୁ ପରମାଣୁ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ପିକୋମିଟର ($pm$) ରେ ମାପ କରାଯାଏ ($1 \text{ pm} = 10^{-12} \text{ m}$)।

• ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Left to Right): ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ପରମାଣୁର ଆକାର କ୍ରମଶଃ କମିଯାଏ (Decreases)।

  • ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମତ କାରଣ: ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ନୂଆ କକ୍ଷ (Shell) ଯୋଡ଼ି ହୁଏନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ପ୍ରୋଟନ୍ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ବାହାରେ ଯୋଡ଼ି ହୁଏ। କେନ୍ଦ୍ରରେ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଚାର୍ଜ (Nuclear Charge) ବଢ଼ିବା ଫଳରେ ଏହା ବାହ୍ୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍‌କୁ ଅଧିକ ଜୋର୍‌ରେ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଟାଣେ। ଫଳରେ ପରମାଣୁଟି ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ଛୋଟ ହୋଇଯାଏ।

  • ସୂତ୍ର:

    $$\text{Nuclear Charge} \uparrow \implies \text{Force of Attraction} \uparrow \implies \text{Atomic Size} \downarrow$$

• ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Top to Bottom): ଉପରୁ ତଳକୁ ଗଲେ ପରମାଣୁର ଆକାର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ (Increases)।

  • ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମତ କାରଣ: ତଳକୁ ଗଲେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ନୂଆ କକ୍ଷ (New Shell) ଯୋଡ଼ି ହୋଇଯାଏ। ନୂଆ କକ୍ଷ ଆସିବା ଦ୍ୱାରା ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଠାରୁ ଦୂରତା ବଢ଼ିଯାଏ, ତେଣୁ ଆକାର ମଧ୍ୟ ବଢ଼େ।

3. ଧାତବ ଓ ଅଧାତବ ଧର୍ମ (Metallic and Non-metallic Properties) 🧲

ଧାତବ ଧର୍ମ (Metallic Character): ସହଜରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରି ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଆୟନ (Cation) ସୃଷ୍ଟି କରିବାର କ୍ଷମତା। ଏହାକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକତା (Electropositivity) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସାରଣୀର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥାଆନ୍ତି।

ଅଧାତବ ଧର୍ମ (Non-metallic Character): ସହଜରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି ବିୟୁକ୍ତାତ୍ମକ ଆୟନ (Anion) ସୃଷ୍ଟି କରିବାର କ୍ଷମତା। ଏହାକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଋଣାତ୍ମକତା (Electronegativity) କୁହାଯାଏ। ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସାରଣୀର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥାଆନ୍ତି।

• ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Left to Right): * ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ, ପରମାଣୁ ଆକାର ଛୋଟ ହୁଏ ଏବଂ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ର ଆକର୍ଷଣ ବଳ ବଢ଼ିଯାଏ।

  • ଏହି କାରଣରୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଆକର୍ଷଣ କରିବା ସହଜ ହୁଏ।

  • ତେଣୁ, ଧାତବ ଧର୍ମ କମିଯାଏ (Decreases) ଏବଂ ଅଧାତବ ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ (Increases)।

• ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Top to Bottom):

  • ଉପରୁ ତଳକୁ ଗଲେ, ପରମାଣୁ ଆକାର ବଢ଼େ। ସର୍ବବହିଃସ୍ଥ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବା ଆକର୍ଷଣ ବଳ କମିଯାଏ।

  • ଫଳରେ ବାହ୍ୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଟି ସହଜରେ ବାହାରି ଯାଇପାରେ।

  • ତେଣୁ, ଧାତବ ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ (Increases) ଏବଂ ଅଧାତବ ଧର୍ମ କମିଯାଏ (Decreases)।

💡 Trick to remember: ଧାତୁ ମାନେ “ଦାନବୀର” (ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଦିଏ)। ଯାହାର ଆକାର ଯେତେ ବଡ଼ (ଗ୍ରୁପ୍ ରେ ତଳକୁ ତଳ), ତା’ର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଦେବାର କ୍ଷମତା ସେତେ ବେଶୀ (ଧାତବ ଧର୍ମ ଅଧିକ)। ଅଧାତୁ ମାନେ “ଲୋଭୀ” (ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଟାଣେ), ଯାହାର ଆକାର ଛୋଟ (ଡାହାଣ ପଟେ), ସେ ସେତେ ଅଧିକ ଟାଣେ! withteachers

4. ଉପଧାତୁ ଏବଂ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ର ପ୍ରକୃତି (Metalloids and Nature of Oxides) 🌗

ଉପଧାତୁ (Metalloids): ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ଧାତୁ ଏବଂ ଅଧାତୁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଟେଢାବଙ୍କା ଲାଇନ୍ (Zig-zag line) ଅଛି। ଏହି ଲାଇନ୍ ଉପରେ ଥିବା ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ (ଯଥା: ବୋରନ୍ $B$, ସିଲିକନ୍ $Si$, ଜର୍ମାନିୟମ୍ $Ge$, ଆର୍ସେନିକ୍ $As$, ଆଣ୍ଟିମନି $Sb$, ଟେଲୁରିୟମ୍ $Te$, ପୋଲୋନିୟମ୍ $Po$) ଉଭୟ ଧାତୁ ଏବଂ ଅଧାତୁର ଗୁଣ ଦେଖାନ୍ତି। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଧାତୁ କୁହାଯାଏ।

ଅକ୍ସାଇଡ୍ ର ପ୍ରକୃତି:

1. ଧାତବ ଅକ୍ସାଇଡ୍: ସାଧାରଣତଃ କ୍ଷାରକୀୟ (Basic) ପ୍ରକୃତିର ହୋଇଥାନ୍ତି।

   • ଉଦାହରଣ: $Na_2O$, $MgO$ ଇତ୍ୟାଦି ଜଳରେ ମିଶି କ୍ଷାର ତିଆରି କରନ୍ତି।

2. ଅଧାତବ ଅକ୍ସାଇଡ୍: ସାଧାରଣତଃ ଅମ୍ଳୀୟ (Acidic) ପ୍ରକୃତିର ହୋଇଥାନ୍ତି।

   • ଉଦାହରଣ: $CO_2$, $SO_2$ ଇତ୍ୟାଦି ଜଳରେ ମିଶି ଅମ୍ଳ ତିଆରି କରନ୍ତି।

• ତେଣୁ, ସାରଣୀରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷାରକୀୟ ଗୁଣ କମେ ଏବଂ ଅମ୍ଳୀୟ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

5. ବିଶେଷ ଗ୍ରୁପ୍ ର ନାମ ଏବଂ ପରିଚୟ (Important Groups) 👑

ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର କେତୋଟି ଗ୍ରୁପ୍ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାସାୟନିକ ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ ବିଶେଷ ନାମ ପାଇଛନ୍ତି:

1. ଗ୍ରୁପ୍-1 (କ୍ଷାରୀୟ ଧାତୁ / Alkali Metals): ଲିଥିୟମ୍ ($Li$), ସୋଡିୟମ୍ ($Na$), ପୋଟାସିୟମ୍ ($K$) ଆଦି। ଏଗୁଡ଼ିକ ଜଳ ସହ ଅତି ଦ୍ରୁତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି କ୍ଷାର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

2. ଗ୍ରୁପ୍-2 (କ୍ଷାରୀୟ ମୃତ୍ତିକା ଧାତୁ / Alkaline Earth Metals): ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ($Mg$), କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ($Ca$) ଆଦି। ଏଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀର ମାଟି (Earth crust) ରେ ମିଳନ୍ତି ଓ ଏମାନଙ୍କ ଅକ୍ସାଇଡ୍ କ୍ଷାରକୀୟ।

3. ଗ୍ରୁପ୍-17 (ହାଲୋଜେନ୍ / Halogens): ଫ୍ଲୋରିନ୍ ($F$), କ୍ଲୋରିନ୍ ($Cl$), ବ୍ରୋମିନ୍ ($Br$) ଆଦି। ‘ହାଲୋଜେନ୍’ ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଲବଣ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ (Salt forming)। ଏଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ଅଧାତୁ।

4. ଗ୍ରୁପ୍-18 (ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍ / Noble Gases): ହିଲିୟମ୍ ($He$), ନିୟନ୍ ($Ne$), ଆର୍ଗନ୍ ($Ar$) ଆଦି। ଏମାନଙ୍କର ବାହ୍ୟ କକ୍ଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପୂର୍ଣ୍ଣ (Octet/Duplet) ଥିବାରୁ ଏମାନେ ରାସାୟନିକ ଭାବେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ (Unreactive) ରହିଥାନ୍ତି।
   withteachers

🌐 ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ, ଏହି ଟ୍ରିକ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ପଢ଼ନ୍ତୁ, ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମଜାଦାର ଖେଳ ହୋଇଯିବ! ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ପାଇଁ www.WithTeachers.in ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହନ୍ତୁ। 🌐