ଭାଗ-୧: ୨ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (2 Marks Questions)

1. ଡୁବେରିନରଙ୍କ ଟ୍ରାଇଏଡ୍ (Dobereiner's Triads) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? ଉତ୍ତର: ଜର୍ମାନ ରସାୟନବିତ୍ ଡୁବେରିନର ସମାନ ଧର୍ମ ଥିବା ତିନୋଟି ଲେଖାଏଁ ମୌଳିକକୁ ନେଇ କେତୋଟି ଗ୍ରୁପ୍ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ 'ଟ୍ରାଇଏଡ୍' କୁହାଯାଏ । ଏହି ଟ୍ରାଇଏଡ୍‌ରେ ମଧ୍ୟମ ମୌଳିକର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ମୌଳିକର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ହାରାହାରି ସହ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଥାଏ ।

2. ନିଉଲାଣ୍ଡଙ୍କ ଅଷ୍ଟକ ନିୟମ (Law of Octaves) ଟି ଲେଖ । ଉତ୍ତର: ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ବର୍ଦ୍ଧିତ କ୍ରମରେ ସଜାଇଲେ, ପ୍ରତି ଅଷ୍ଟମ ମୌଳିକର ଧର୍ମ ପ୍ରଥମ ମୌଳିକର ଧର୍ମ ସହିତ ସମାନ ହୁଏ । ଏହାକୁ ନିଉଲାଣ୍ଡଙ୍କ ଅଷ୍ଟକ ନିୟମ କୁହାଯାଏ ।

3. ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିୟମ (Mendeleev's Periodic Law) କ’ଣ? ଉତ୍ତର: ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, "ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ଗୁଣ ସେଗୁଡ଼ିକର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱର (Atomic Mass) ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଫଳନ ଅଟେ ।"

4. ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିୟମ (Modern Periodic Law) ଟି ଲେଖ । ଉତ୍ତର: ହେନ୍‌ରୀ ମୋସଲୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, "ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣ ସେଗୁଡ଼ିକର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କର (Atomic Number) ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଫଳନ ଅଟେ ।"

5. ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ 'ପର୍ଯ୍ୟାୟ' (Period) ଓ 'ଗ୍ରୁପ୍' (Group) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ଉତ୍ତର:

• ପର୍ଯ୍ୟାୟ: ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ଥିବା ଭୂ-ସମାନ୍ତର ଧାଡ଼ିଗୁଡିକୁ (Horizontal rows) 'ପର୍ଯ୍ୟାୟ' କୁହାଯାଏ । ଆଧୁନିକ ସାରଣୀରେ 7ଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅଛି ।
• ଗ୍ରୁପ୍: ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ଥିବା ଲମ୍ବ ଭାବେ ରହିଥିବା ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡିକୁ (Vertical columns) 'ଗ୍ରୁପ୍' କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ 18ଟି ଗ୍ରୁପ୍ ଅଛି ।

6. ଏକା-ବୋରନ୍ (Eka-boron) ଓ ଏକା-ସିଲିକନ୍ (Eka-silicon) ର ନାମ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କ’ଣ ରଖାଗଲା? ଉତ୍ତର:

• ଏକା-ବୋରନ୍‌ର ନାମ ସ୍କାଣ୍ଡିୟମ୍ ($Sc$) ରଖାଗଲା ।
• ଏକା-ସିଲିକନ୍‌ର ନାମ ଜର୍ମାନିୟମ୍ ($Ge$) ରଖାଗଲା ।

7. ନୋବଲ୍ ଗ୍ୟାସ୍ (Noble Gases) ଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ କାହିଁକି ରଖାଯାଇଛି? ଉତ୍ତର: ନୋବଲ୍ ଗ୍ୟାସ୍ (ଯଥା: ହିଲିୟମ୍, ନିୟନ୍, ଆର୍ଗନ୍) ଗୁଡ଼ିକର ବାହ୍ୟତମ କକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ, ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍କ୍ରିୟ । ଏମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ ମୌଳିକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରୁପ୍ (ଗ୍ରୁପ୍ 18) ରେ ରଖାଯାଇଛି ।

8. ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ସାରଣୀରେ ଆଇସୋଟୋପ୍ (Isotopes) ର ସ୍ଥାନ ନେଇ କି ସମସ୍ୟା ଥିଲା? ଉତ୍ତର: ଆଇସୋଟୋପ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ରାସାୟନିକ ଧର୍ମ ସମାନ କିନ୍ତୁ ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଭିନ୍ନ । ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଆଧାରରେ ସଜାଇଥିବାରୁ ଗୋଟିଏ ମୌଳିକର ବିଭିନ୍ନ ଆଇସୋଟୋପ୍ ପାଇଁ ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ଥାନ ଦରକାର ହେଲା, ଯାହା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିୟମର ବିରୋଧାଚରଣ କରୁଥିଲା ।

9. ଯୋଜ୍ୟତା (Valency) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ଏହା କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ? ଉତ୍ତର: ଗୋଟିଏ ମୌଳିକର ଅନ୍ୟ ମୌଳିକ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବାର କ୍ଷମତାକୁ ଯୋଜ୍ୟତା କୁହାଯାଏ । ଏହା ପରମାଣୁର ବାହ୍ୟତମ କକ୍ଷରେ ଥିବା ସଂଯୋଜକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ।

10. ପରମାଣୁ ଆକାର (Atomic Size) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ? ଉତ୍ତର: ପରମାଣୁର କେନ୍ଦ୍ର (Nucleus) ଠାରୁ ବାହ୍ୟତମ କକ୍ଷର ଦୂରତାକୁ ପରମାଣୁର ଆକାର ବା ପରମାଣୁ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ପିକୋମିଟର ($pm$) ଏକକରେ ମପାଯାଏ ($1 pm = 10^{-12} m$) ।

11. ଉପଧାତୁ (Metalloids) କ’ଣ? ଉଦାହରଣ ଦିଅ । ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ଉଭୟ ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଧାତୁ କୁହାଯାଏ । ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଏକ ବଙ୍କା-ଟଙ୍କା ରେଖା (Zig-zag line) ରେ ରହିଥାନ୍ତି ।

• ଉଦାହରଣ: ବୋରନ୍ ($B$), ସିଲିକନ୍ ($Si$), ଜର୍ମାନିୟମ୍ ($Ge$) ।

12. ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ କୋବାଲ୍ଟ ($Co$) ଓ ନିକେଲ୍ ($Ni$) ର ସ୍ଥାନ କିପରି ସ୍ଥିର କରାଗଲା? ଉତ୍ତର: ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ସାରଣୀରେ ଅଧିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଥିବା କୋବାଲ୍ଟକୁ କମ୍ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଥିବା ନିକେଲ୍ ପୂର୍ବରୁ ରଖାଯାଇଥିଲା ଯାହା ଏକ ତ୍ରୁଟି ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ସାରଣୀରେ ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ଆଧାରରେ ସଜାଯିବା ଫଳରେ କମ୍ କ୍ରମାଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ କୋବାଲ୍ଟ ($27$) ସ୍ୱତଃ ନିକେଲ୍ ($28$) ପୂର୍ବରୁ ରହିଲା, ଯାହା ସଠିକ୍ ଅଟେ ।

13. ଗୋଟିଏ ମୌଳିକର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା 2, 8, 2 । ଏହାର ଗ୍ରୁପ୍ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କେତେ? ଉତ୍ତର:

• ଗ୍ରୁପ୍: ବାହ୍ୟ କକ୍ଷରେ 2ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଥିବାରୁ ଏହା ଗ୍ରୁପ୍ 2 ରେ ରହିବ ।
• ପର୍ଯ୍ୟାୟ: ଏଥିରେ ମୋଟ 3ଟି କକ୍ଷ (K, L, M) ଥିବାରୁ ଏହା 3ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ରହିବ ।

14. କ୍ଷାରୀୟ ଧାତୁ (Alkali Metals) କେଉଁ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର: କ୍ଷାରୀୟ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ (Li, Na, K ଇତ୍ୟାଦି) ଗ୍ରୁପ୍ 1 ରେ ଅଛନ୍ତି । କାରଣ ଏମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କର ବାହ୍ୟତମ କକ୍ଷରେ 1ଟି ଲେଖାଏଁ ସଂଯୋଜକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଥାଏ ଏବଂ ଏମାନଙ୍କର ରାସାୟନିକ ଗୁଣ ସମାନ ।

15. ହାଲୋଜେନ୍ (Halogens) ପରିବାର କେଉଁ ଗ୍ରୁପ୍ ଅଟେ? ଏହାର ଦୁଇଟି ସଦସ୍ୟଙ୍କ ନାମ ଲେଖ । ଉତ୍ତର: ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ଗ୍ରୁପ୍ 17 କୁ ହାଲୋଜେନ୍ ପରିବାର କୁହାଯାଏ ।

• ସଦସ୍ୟ: ଫ୍ଲୋରିନ୍ ($F$) ଏବଂ କ୍ଲୋରିନ୍ ($Cl$) ।

16. ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପରମାଣୁର ନାମ ଲେଖ । ଉତ୍ତର:

• ସବୁଠାରୁ ବଡ଼: ସୋଡିୟମ୍ ($Na$) - କାରଣ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି ।
• ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ: କ୍ଲୋରିନ୍ ($Cl$) - (ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍ ଆର୍ଗନ୍‌କୁ ବାଦ୍ ଦେଲେ) କାରଣ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି ।

17. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଋଣାତ୍ମକତା (Electronegativity) କ’ଣ? ଉତ୍ତର: ରାସାୟନିକ ବନ୍ଧନରେ ଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଯୁଗଳକୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଆକର୍ଷଣ କରିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ମୌଳିକର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଋଣାତ୍ମକତା କୁହାଯାଏ । ଅଧାତୁମାନଙ୍କର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଋଣାତ୍ମକତା ଅଧିକ ଥାଏ ।

18. ଗ୍ୟାଲିୟମ୍ ($Ga$) ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେଉଁ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ ଖାଲିସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଥିଲେ? ଉତ୍ତର: ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍ ସ୍କାଣ୍ଡିୟମ୍ ($Sc$) ଏବଂ ଜର୍ମାନିୟମ୍ ($Ge$) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଖାଲିସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଥିଲେ ।

19. ଲିଥିୟମ୍, ସୋଡିୟମ୍ ଓ ପୋଟାସିୟମ୍‌କୁ ଡୁବେରିନରଙ୍କ ଟ୍ରାଇଏଡ୍ କୁହାଯାଏ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର: କାରଣ ଲିଥିୟମ୍ (6.9) ଏବଂ ପୋଟାସିୟମ୍ (39.0) ର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱର ହାରାହାରି ($\frac{6.9+39.0}{2} \approx 23.0$) ସୋଡିୟମ୍‌ର ପାରମାଣବିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ (23.0) ସହ ସମାନ ଅଟେ ଏବଂ ଏମାନଙ୍କ ଗୁଣ ସମାନ ।

20. ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍‌ର ସ୍ଥାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଲେଖ । ଉତ୍ତର: ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍‌ର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା କ୍ଷାରୀୟ ଧାତୁ (ଗ୍ରୁପ୍ 1) ସହ ସମାନ କିନ୍ତୁ ଏହାର ଗୁଣ ହାଲୋଜେନ୍ (ଗ୍ରୁପ୍ 17) ସହ ମଧ୍ୟ ମେଳ ଖାଏ । ତଥାପି, ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା (1) ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହାକୁ ଗ୍ରୁପ୍ 1 ରେ ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ରଖାଯାଇଛି ।

ଭାଗ-୨: ୩ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (3 Marks Questions)

21. ଡୁବେରିନରଙ୍କ ବର୍ଗୀକରଣର ସୀମାବଦ୍ଧତା (Limitations) ଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା? ଉତ୍ତର:

1. ସେତେବେଳେ ଜଣାଥିବା ସମସ୍ତ ମୌଳିକକୁ ଡୁବେରିନର ଟ୍ରାଇଏଡ୍ ଆକାରରେ ସଜାଇ ପାରିନଥିଲେ ।
2. ସେ ମାତ୍ର ତିନୋଟି ଟ୍ରାଇଏଡ୍ (Li-Na-K, Ca-Sr-Ba, Cl-Br-I) ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିଥିଲେ ।
3. ତେଣୁ ଏହି ବର୍ଗୀକରଣ ପଦ୍ଧତି ବିଶେଷ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ ।

22. ନିଉଲାଣ୍ଡଙ୍କ ଅଷ୍ଟକ ନିୟମର ତ୍ରୁଟିଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଅ । ଉତ୍ତର:

1. ଏହି ନିୟମ କେବଳ କ୍ୟାଲ୍‌ସିୟମ୍ ($Ca$) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗୁ ହୋଇପାରିଲା ।
2. ନିଉଲାଣ୍ଡ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରକୃତିରେ କେବଳ 56ଟି ମୌଳିକ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ପରେ ଅନେକ ନୂତନ ମୌଳିକ ଆବିଷ୍କୃତ ହେଲା ଯାହା ଅଷ୍ଟକ ନିୟମ ମାନିଲା ନାହିଁ ।
3. ସେ କିଛି ଅସମାନ ଗୁଣ ବିଶିଷ୍ଟ ମୌଳିକକୁ (ଯଥା: Co ଓ Ni କୁ ହାଲୋଜେନ୍ ସହ) ଏକାଠି ରଖିଥିଲେ ।

23. ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ସଫଳତା ଲେଖ । ଉତ୍ତର:

1. ସେ ସମାନ ଗୁଣ ବିଶିଷ୍ଟ ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି ରଖିବା ପାଇଁ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଅଧିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଥିବା ମୌଳିକକୁ କମ୍ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଥିବା ମୌଳିକ ପୂର୍ବରୁ ରଖିଥିଲେ ।
2. ସେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହେବାକୁ ଥିବା ମୌଳିକ ପାଇଁ ଖାଲିସ୍ଥାନ (Gaps) ଛାଡ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣର ସଠିକ୍ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କରିଥିଲେ ।
3. ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍ ଆବିଷ୍କୃତ ହେବା ପରେ ମୂଳ ସାରଣୀକୁ ନ ଭାଙ୍ଗି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ରଖାଯାଇପାରିଲା ।

24. ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ପରମାଣୁ ଆକାର କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ଏବଂ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର:

• ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ପରମାଣୁ ଆକାର (ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ) କମିଯାଏ ।
• କାରଣ: ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ବଢ଼େ, ଫଳରେ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍‌ରେ ଯୁକ୍ତ ଚାର୍ଜ ବଢ଼େ । ଏହି ବର୍ଦ୍ଧିତ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ କେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଜୋର୍‌ରେ ଟାଣି ରଖେ, ତେଣୁ ଆକାର ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ ।

25. ଗୋଟିଏ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ଉପରୁ ତଳକୁ ଗଲେ ପରମାଣୁ ଆକାର କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ଏବଂ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର:

• ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଗୋଟିଏ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ଉପରୁ ତଳକୁ ଗଲେ ପରମାଣୁ ଆକାର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।
• କାରଣ: ଉପରୁ ତଳକୁ ଗଲେ ପ୍ରତି ଥର ଗୋଟିଏ ନୂତନ କକ୍ଷ (Shell) ଯୋଡ଼ି ହୁଏ । ଏହା ଫଳରେ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଏବଂ ବାହ୍ୟତମ କକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ବଢ଼ିଯାଏ, ଯଦିଓ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟ ଚାର୍ଜ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଥାଏ ।

26. ଧାତବ ଗୁଣ (Metallic Character) ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଓ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ କିପରି ବଦଳେ? ଉତ୍ତର:

• ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ: ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟ ଆକର୍ଷଣ ବଢ଼େ, ତେଣୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ । ତେଣୁ ଧାତବ ଗୁଣ କମିଯାଏ ।
• ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ: ଉପରୁ ତଳକୁ ଗଲେ ଆକାର ବଢ଼େ, ତେଣୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସହଜ ହୁଏ । ତେଣୁ ଧାତବ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।

27. ଗୋଟିଏ ପରମାଣୁର ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା 2, 8, 7 । (କ) ଏହାର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ କେତେ? (ଖ) ଏହା କେଉଁ ଗ୍ରୁପ୍‌ର? (ଗ) ଏହା $Na$ ନା $Mg$ ସହ ସମାନ ରାସାୟନିକ ଗୁଣ ଦେଖାଇବ? ଉତ୍ତର: (କ) ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ = $2+8+7 = 17$ । (ଖ) ସଂଯୋଜକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ 7 ହୋଇଥିବାରୁ, ଗ୍ରୁପ୍ = $10+7 = 17$ । (ଗ) ଏହା ଗୋଟିଏ ଅଧାତୁ (କ୍ଲୋରିନ୍) । ଏହାର ଗୁଣ $F$ (ଫ୍ଲୋରିନ୍ - ଗ୍ରୁପ୍ 17) ସହ ସମାନ ହେବ, $Na$ (ଗ୍ରୁପ୍ 1) ବା $Mg$ (ଗ୍ରୁପ୍ 2) ସହ ନୁହେଁ ।

28. କ୍ୟାଟାୟନର ଆକାର ମୂଳ ପରମାଣୁଠାରୁ ଛୋଟ ଏବଂ ଏନାୟନର ଆକାର ବଡ଼ ହୁଏ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର:

• କ୍ୟାଟାୟନ: ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ପ୍ରୋଟନ୍ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ଥାଇ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ କମିଯିବାରୁ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟ ଆକର୍ଷଣ ବଢ଼େ, ତେଣୁ ଆକାର ଛୋଟ ହୁଏ ।
• ଏନାୟନ: ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବାରୁ ବିକର୍ଷଣ ବଢ଼େ ଏବଂ ପ୍ରଭାବୀ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟ ଆକର୍ଷଣ କମିଯାଏ, ତେଣୁ ଆକାର ବଡ଼ ହୁଏ ।

29. ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀ ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ସାରଣୀର ବିସଙ୍ଗତିଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଦୂର କଲା? ଉତ୍ତର: ଆଧୁନିକ ସାରଣୀ ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହେବା ଫଳରେ:

1. ଆଇସୋଟୋପ୍‌ର ସ୍ଥାନ ସମସ୍ୟା ଦୂର ହେଲା (ସମାନ ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନ) ।
2. କୋବାଲ୍ଟ ଓ ନିକେଲ୍ ଭଳି ମୌଳିକର କ୍ରମ ସଠିକ୍ ହେଲା ($Co-27$ ପୂର୍ବରୁ ଓ $Ni-28$ ପରେ ରହିଲା) ।
3. ମୌଳିକର ଧର୍ମକୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ବୁଝାଯାଇପାରିଲା ।

30. ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଗୀକରଣର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ଉତ୍ତର:

1. 118ଟି ମୌଳିକର ଧର୍ମକୁ ପୃଥକ ଭାବେ ମନେ ରଖିବା କଷ୍ଟକର । ଶ୍ରେଣୀକରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସହଜ ହୁଏ ।
2. ଏହା ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣରେ ଥିବା ସମାନତା ଓ ଭିନ୍ନତାକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
3. ନୂତନ ମୌଳିକର ଆବିଷ୍କାର ଓ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଆଧାର ଯୋଗାଏ ।

31. ଲିଥିୟମ୍, ସୋଡିୟମ୍ ଓ ପୋଟାସିୟମ୍‌କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ରଖାଯିବାର କାରଣ କ’ଣ? ଉତ୍ତର:

1. ସମସ୍ତଙ୍କର ବାହ୍ୟତମ କକ୍ଷରେ 1ଟି ସଂଯୋଜକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଅଛି ।
2. ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ କ୍ଷାରୀୟ ଧାତୁ ।
3. ସମସ୍ତେ ଜଳ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି କ୍ଷାର (Alkalis) ଓ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।

32. ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର (Li ରୁ Ne) ପାରମାଣବିକ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ କମେ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର: ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସେହି ଏକା 'L' କକ୍ଷରେ ଯୋଗ ହୁଅନ୍ତି । ଏହା ସହ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍‌ରେ ପ୍ରୋଟନ୍ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼େ, ଯାହା ଫଳରେ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ବାହ୍ୟ କକ୍ଷଟି କେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଟାଣି ହୋଇ ଆସେ, ତେଣୁ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ କମେ ।

33. 'ସଂଯୋଜକତା' (Valency) ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ କିପରି ବଦଳେ? ଉତ୍ତର:

• ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ: ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ଯୋଜ୍ୟତା ପ୍ରଥମେ 1 ରୁ 4 ଯାଏଁ ବଢ଼େ ଏବଂ ତା’ପରେ 4 ରୁ 0 କୁ କମିଯାଏ ।
• ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ: ଗୋଟିଏ ଗ୍ରୁପ୍‌ର ସମସ୍ତ ମୌଳିକର ସଂଯୋଜକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କର ଯୋଜ୍ୟତା ସମାନ ରହେ ।

34. କ୍ୟାଲ୍‌ସିୟମ୍ (20) ଓ ଆର୍ଗନ୍ (18) ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଅଧିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ଓ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର: କ୍ୟାଲ୍‌ସିୟମ୍ ଅଧିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ।

• କାରଣ: ଆର୍ଗନ୍ ଏକ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍ (ବାହ୍ୟ କକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ - 2, 8, 8), ତେଣୁ ଏହା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ନାହିଁ । କ୍ୟାଲ୍‌ସିୟମ୍ (2, 8, 8, 2) ସହଜରେ 2ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।

35. ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍‌କୁ କ୍ଷାରୀୟ ଧାତୁ (ଗ୍ରୁପ୍ 1) ଓ ହାଲୋଜେନ୍ (ଗ୍ରୁପ୍ 17) ଉଭୟ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଏ କାହିଁକି? ଉତ୍ତର:

• କ୍ଷାରୀୟ ଧାତୁ ସହ ସମାନତା: ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ କ୍ଷାରୀୟ ଧାତୁ ପରି 1ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରି $H^+$ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
• ହାଲୋଜେନ୍ ସହ ସମାନତା: ହାଲୋଜେନ୍ ପରି ଏହା 1ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍ (ହିଲିୟମ୍) ସଂରଚନା ଲାଭ କରେ ଏବଂ ଦ୍ୱି-ପାରମାଣବିକ ଅଣୁ ($H_2$) ଗଠନ କରେ ।

ଭାଗ-୩: ୪ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (4 Marks Questions)

36. ମେଣ୍ଡେଲିଫ୍‌ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀର ଗୁଣ (Merits) ଏବଂ ଦୋଷ (Demerits) ଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋଚନା କର । ଉତ୍ତର: ଗୁଣ (Merits):

1. ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକର ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଅଧ୍ୟୟନ ସମ୍ଭବ ହେଲା ।
2. ନୂତନ ମୌଳିକ (ଯଥା: ସ୍କାଣ୍ଡିୟମ୍, ଗାଲିୟମ୍, ଜର୍ମାନିୟମ୍) ପାଇଁ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କରାଗଲା ।
3. ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗ୍ୟାସ୍‌କୁ ମୂଳ ସାରଣୀ ନ ଭାଙ୍ଗି ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇପାରିଲା ।

ଦୋଷ (Demerits):

1. ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍‌ର ସ୍ଥାନ: ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍‌ର ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ନିରୂପଣ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ ।
2. ଆଇସୋଟୋପ୍: ଆଇସୋଟୋପ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାନ ଦେବା କଷ୍ଟକର ହେଲା ।
3. ଭୁଲ୍ କ୍ରମ: କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଅଧିକ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଥିବା ମୌଳିକ (Co) କୁ କମ୍ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଥିବା ମୌଳିକ (Ni) ପୂର୍ବରୁ ରଖାଗଲା ।

37. ଆଧୁନିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସାରଣୀରେ ଧାତୁ, ଅଧାତୁ ଓ ଉପଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥାନ ନିରୂପଣ କର । ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମରେ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ? ଉତ୍ତର:

• ଧାତୁ: ସାରଣୀର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏବଂ ମଝିରେ ରହିଥାନ୍ତି (ଯଥା: Na, Mg, Fe) । ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ଧାତବ ଗୁଣ କମେ, ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ତଳକୁ ଗଲେ ବଢ଼େ ।
• ଅଧାତୁ: ସାରଣୀର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉପର ଭାଗରେ ରହିଥାନ୍ତି (ଯଥା: N, O, Cl) । ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ଅଧାତବ ଗୁଣ ବଢ଼େ, ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ତଳକୁ ଗଲେ କମେ ।
• ଉପଧାତୁ: ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁ ମଝିରେ ଏକ ବଙ୍କା-ଟଙ୍କା ରେଖା (Zig-zag line) ରେ ରହିଥାନ୍ତି (ଯଥା: B, Si, Ge) । ଏମାନେ ଉଭୟର ଗୁଣ ଦେଖାନ୍ତି ।

38. ତିନୋଟି ମୌଳିକ A, B ଓ C ର ପରମାଣୁ କ୍ରମାଙ୍କ ଯଥାକ୍ରମେ 3, 11 ଓ 17 ଅଟେ । (i) ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଦୁଇଟି ମୌଳିକ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରୁପ୍‌ର? (ii) ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଦୁଇଟି ମୌଳିକ ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟର? (iii) C ର ପ୍ରକୃତି (ଧାତୁ/ଅଧାତୁ) କ’ଣ? (iv) A ର ଯୋଜ୍ୟତା କେତେ?

ଉତ୍ତର: ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ସଂରଚନା: A(3)=2,1; B(11)=2,8,1; C(17)=2,8,7 (i) A ଓ B (ଉଭୟର ସଂଯୋଜକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ 1, ତେଣୁ ଗ୍ରୁପ୍ 1) । (ii) B ଓ C (ଉଭୟର 3ଟି କକ୍ଷ ଅଛି, ତେଣୁ 3ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ) । (iii) C (2,8,7) ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରିବ, ତେଣୁ ଏହା ଅଧାତୁ । (iv) A ର ବାହ୍ୟ କକ୍ଷରେ 1ଟି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଅଛି, ତେଣୁ ଯୋଜ୍ୟତା 1 ।

39. (କ) ପରମାଣୁ ଆକାର ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଓ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ କିପରି ବଦଳେ? (ଖ) ଫ୍ଲୋରିନ୍ ($F$) ଓ କ୍ଲୋରିନ୍ ($Cl$) ମଧ୍ୟରୁ କାହାର ଆକାର ବଡ଼ ଓ କାହିଁକି?

ଉତ୍ତର: (କ) ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ: ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟ ଆକର୍ଷଣ ବଢ଼ିବାରୁ ଆକାର କମେ । ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ: ଉପରୁ ତଳକୁ ଗଲେ ନୂତନ କକ୍ଷ ଯୋଗ ହେବାରୁ ଆକାର ବଢ଼େ । (ଖ) କ୍ଲୋରିନ୍ ($Cl$) ର ଆକାର ବଡ଼ । କାରଣ $F$ (2,7) ରେ ଦୁଇଟି କକ୍ଷ ଅଛି, କିନ୍ତୁ $Cl$ (2,8,7) ରେ ତିନୋଟି କକ୍ଷ ଅଛି । ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ $Cl$, $F$ ର ତଳେ ଅଛି ।

40. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକର କାରଣ ଦର୍ଶାଅ: (i) ନୋବଲ୍ ଗ୍ୟାସ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ଯୋଜ୍ୟତା ଶୂନ । (ii) ଆଲୁମିନିୟମ୍‌ର ଧାତବ ଗୁଣ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ଠାରୁ କମ୍ ।

ଉତ୍ତର: (i) ନୋବଲ୍ ଗ୍ୟାସ୍ (ଯଥା He, Ne) ର ବାହ୍ୟତମ କକ୍ଷ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ (ଅଷ୍ଟକ ପୂର୍ତ୍ତି) ଥାଏ । ଏମାନେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ, ତ୍ୟାଗ ବା ଭାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଯୋଜ୍ୟତା ଶୂନ । (ii) ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ($Mg$) ଓ ଆଲୁମିନିୟମ୍ ($Al$) ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଛନ୍ତି । $Mg$ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଓ $Al$ ଡାହାଣରେ ଅଛି । ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ପରମାଣୁ ଆକାର କମେ ଓ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ତ୍ୟାଗ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ, ତେଣୁ $Al$ ର ଧାତବ ଗୁଣ $Mg$ ଠାରୁ କମ୍ ।

41. ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ଧାତବ ଗୁଣର ବର୍ଦ୍ଧିତ କ୍ରମରେ ସଜାଅ: $Ga, Ge, As, Se, Be$ ଉତ୍ତର: ଧାତବ ଗୁଣ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ କମେ ଏବଂ ଉପରୁ ତଳକୁ ବଢ଼େ ।

• $Be$ (ଗ୍ରୁପ୍ 2), $Ga$ (ଗ୍ରୁପ୍ 13), $Ge$ (ଗ୍ରୁପ୍ 14), $As$ (ଗ୍ରୁପ୍ 15), $Se$ (ଗ୍ରୁପ୍ 16) ।
• କ୍ରମ: $Se Previous Chapter କାର୍ବନ ଓ ଏହାର ଯୌଗିକ Next Chapter ଆଲୋକ- ପ୍ରତିଫଳନ ଓ ପ୍ରତିସରଣ $