କ) ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (୧ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ) ⏱️

୧. ଭାରତର ସମୁଦାୟ ଭୌଗୋଳିକ ଆୟତନ କେତେ ?

ଉତ୍ତର: ଭାରତର ସମୁଦାୟ ଭୌଗୋଳିକ ଆୟତନ ହେଉଛି ପ୍ରାୟ ୩୨.୮ ଲକ୍ଷ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର (3.28 million sq. km)।

୨. ଭାରତର ସମୁଦାୟ ଭୂ-ଭାଗର କେତେ ପ୍ରତିଶତ ଅଞ୍ଚଳ ସମତଳ ଭୂମି ଅଟେ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ କ'ଣ ?

ଉତ୍ତର: ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୪୩% ଅଞ୍ଚଳ ସମତଳ ଭୂମି। ଏହା କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉପଯୋଗୀ ଅଟେ।

୩. ଜାତୀୟ ଅରଣ୍ୟ ନୀତି (୧୯୫୨) ଅନୁସାରେ ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ପାଇଁ ଦେଶରେ କେତେ ପ୍ରତିଶତ ଅରଣ୍ୟ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ?

ଉତ୍ତର: ପରିସ୍ଥିତିକ ସନ୍ତୁଳନ (Ecological balance) ପାଇଁ ଦେଶର ସମୁଦାୟ ଆୟତନର ୩୩% ଅଞ୍ଚଳରେ ଅରଣ୍ୟ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

୪. ଭାରତର କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳସେଚନ ଯୋଗୁଁ ଭୂ-କ୍ଷୟ ଦେଖାଯାଏ ?

ଉତ୍ତର: ପଞ୍ଜାବ, ହରିୟାଣା ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳସେଚନ ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ତିକାରେ ଲବଣାକ୍ତତା ବଢ଼ି ଭୂ-କ୍ଷୟ ହେଉଛି।

୫. କେଉଁ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଖଣି ଖନନ ଭୂ-ଅବକ୍ଷୟର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ?

ଉତ୍ତର: ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ଛତିଶଗଡ଼, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ଖଣି ଖନନ ଯୋଗୁଁ ବ୍ୟାପକ ଭୂ-କ୍ଷୟ ଘଟୁଛି।

ଖ) ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (୨-୩ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ) 📝

୬. "ଚଳନ୍ତି ପତିତ ଭୂମି" (Current Fallow Land) ଏବଂ "ପୁରୁଣା ପତିତ ଭୂମି" (Other Fallow Land) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ'ଣ ? 🏜️

ଉତ୍ତର: * ଚଳନ୍ତି ପତିତ ଭୂମି: ଯେଉଁ ଜମିରେ ଏକ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତା'ଠାରୁ କମ୍ ସମୟ ଧରି କୌଣସି ଚାଷ କରାଯାଇ ନଥାଏ, ତାକୁ ଚଳନ୍ତି ପତିତ ଭୂମି କୁହାଯାଏ (ମାଟିର ଉର୍ବରତା ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ଏହା କରାଯାଏ)।

• ପୁରୁଣା ପତିତ ଭୂମି: ଯେଉଁ ଜମିରେ ଏକ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ସମୟ ଧରି କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇନଥାଏ, ତାକୁ ପୁରୁଣା ପତିତ ଭୂମି କୁହାଯାଏ।

୭. ଭୂମିକୁ ଏକ 'ମୌଳିକ ସମ୍ବଳ' (Fundamental Resource) କାହିଁକି କୁହାଯାଏ ? 🌱

ଉତ୍ତର: ଭୂମି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଯାହା ଉପରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତ ବଞ୍ଚି ରହିଛନ୍ତି। ଆମର ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଯଥା ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବାସଗୃହର ୯୫% କେବଳ ଭୂମିରୁ ହିଁ ମିଳିଥାଏ। ଏହାଛଡ଼ା କୃଷି, ଶିଳ୍ପ, ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ଭଳି ସମସ୍ତ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଭୂମି ଉପରେ ହିଁ ସମ୍ପାଦିତ ହେଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ ମୌଳିକ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ।

୮. ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୂ-କ୍ଷୟକୁ କିପରି ରୋକାଯାଇପାରିବ ? 🌵

ଉତ୍ତର: ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ବାଲି ଉଡ଼ି ଭୂ-କ୍ଷୟ ହୋଇଥାଏ। ଏହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ:

୧. ଧାଡ଼ି ଧାଡ଼ି କରି ଗଛ ଲଗାଇ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବଳୟ (Shelterbelts) ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

୨. ବାଲୁକା ସ୍ତୂପ (Sand dunes) ଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥିର ରଖିବା ପାଇଁ କଣ୍ଟାଜାତୀୟ ଗୁଳ୍ମ ଓ ଘାସ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍।

ଗ) ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (୫ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ) 📖

୯. ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କିପରି ଭୂ-ଅବକ୍ଷୟ (Land Degradation) ପାଇଁ ଦାୟୀ ? ସବିଶେଷ ଆଲୋଚନା କର। ⚠️

ଉତ୍ତର: ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣ ଅପେକ୍ଷା ମନୁଷ୍ୟର ଅବିବେକୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଭୂ-ଅବକ୍ଷୟ ପାଇଁ ଅଧିକ ଦାୟୀ। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

୧. ଖଣି ଖନନ (Mining): ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ତୋଳନ ପରେ ଖାତଗୁଡ଼ିକୁ ସେହିପରି ଖୋଲା ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଉଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକ ଭୂମି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।

୨. ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ (Deforestation): ଜନବସତି, କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ଜଙ୍ଗଲ କଟାଯାଉଛି, ଯାହା ଫଳରେ ମାଟିକୁ ଧରି ରଖିବା କ୍ଷମତା କମିଯାଇ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ଘଟୁଛି।

୩. ଅତ୍ୟଧିକ ପଶୁଚାରଣ (Overgrazing): ଗୁଜରାଟ, ରାଜସ୍ଥାନ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପଶୁମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟଧିକ ଚାରଣ ଯୋଗୁଁ ଘାସ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୂ-କ୍ଷୟ ହେଉଛି।

୪. ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳସେଚନ (Over-irrigation): ପଞ୍ଜାବ ଓ ହରିୟାଣା ଭଳି କୃଷିପ୍ରଧାନ ରାଜ୍ୟରେ ଅଧିକ ଜଳସେଚନ ଯୋଗୁଁ ମାଟିରେ ଲବଣ ଓ କ୍ଷାରୀୟ ଅଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।

୫. ଶିଳ୍ପ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ (Industrial Waste): କଳକାରଖାନାରୁ ବାହାରୁଥିବା ରାସାୟନିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଓ ମଇଳା ପାଣି ଜମିରେ ମିଶି ଭୂମିକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ଏବଂ ଅନୁର୍ବର କରୁଛି।