ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ସମ୍ବଳ ଦ୍ବିତୀୟ ପାଠ: ଭୂ ସମ୍ବଳ – Book Q A Class 10 ଭୂଗୋଳ
୧. ନିମ୍ନଲିଖୁତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(କ) ଭୂ-ସମ୍ବଳର ବିନିଯୋଗ କିପରି କରାଯାଏ ? 🚜
ଉତ୍ତର: ମନୁଷ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଏକ ମୌଳିକ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଭାବରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିନିଯୋଗ କରିଥାଏ:
-
🏠 ଏହା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବାସଗୃହ ଭଳି ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଯୋଗାଇଥାଏ।
-
🌾 ଭୂମିରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ।
-
🏗️ ଏହା ଉପରେ ଗ୍ରାମ, ସହର, ଶିଳ୍ପ କେନ୍ଦ୍ର, ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ବଜାର ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥାଏ।
-
🛣️ ପରିବହନ ମାଧ୍ୟମ ଯଥା— ରାସ୍ତାଘାଟ, ରେଳପଥ ଏବଂ ବିମାନ ବନ୍ଦର ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ।
-
⛏️ ଭୂମିର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରୁ ବିଭିନ୍ନ ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ତୋଳନ କରି ଶିଳ୍ପ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କଞ୍ଚାମାଲ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଏ।
-
🌳 ଭୂ-ପୃଷ୍ଠର ଅରଣ୍ୟ ଓ ତୃଣଭୂମି ପରିସଂସ୍ଥା ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ଜଳବାୟୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।
(ଖ) ଭାରତରେ ଭୂ-ସମ୍ବଳ କିପରି ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି ? 🇮🇳
ଉତ୍ତର: ଭାରତର ସମୁଦାୟ ଭୂ-ସମ୍ବଳ (୩୨.୮୭ ଲକ୍ଷ ବର୍ଗ କି.ମି.) ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରକାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି:
-
⛰️ ଭୂ-ପ୍ରକୃତି ଅନୁସାରେ: ଦେଶର ପ୍ରାୟ ୪୩% ସମତଳଭୂମି, ୩୦% ପାର୍ବତ୍ୟ ଭୂମି ଏବଂ ୨୭% ମାଳଭୂମି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
-
🚜 କୃଷି: ଭୂ-ଉଚ୍ଚାବଚ୍ଚ ଓ ଜଳବାୟୁର ପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁଁ ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୫୫% ଭୂ-ଭାଗରେ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ।
-
🌲 ଅରଣ୍ୟ: ଦେଶର ସମୁଦାୟ ଭୂମିର ପ୍ରାୟ ୨୪.୩୯% ଅଞ୍ଚଳ ଅରଣ୍ୟଭୂମିର ଅନ୍ତର୍ଗତ।
-
🏘️ ଅଣ-କୃଷି ବ୍ୟବହାର: ଜନବସତି, ରାସ୍ତାଘାଟ ଓ ଶିଳ୍ପାୟନ ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ଅଣ-କୃଷି ଭୂମିର ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।
-
🐂 ଗୋଚର ଭୂମି: ଦେଶରେ ପରିବେଶ ଓ ପଶୁପାଳନ ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ଗୋଚର ଭୂମି ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
(ଗ) ଭୂ-କ୍ଷୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କିପରି କରାଯାଇପାରିବ ? 🛡️
ଉତ୍ତର: ଭୂ-କ୍ଷୟ ବା ଭୂ-ଅବକ୍ଷୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉପାୟମାନ ଅନୁସରଣ କରାଯାଇପାରିବ:
-
🌱 ବନୀକରଣ: ପୁନଃ ବନୀକରଣ ବା ବ୍ୟାପକ ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପଶୁଚାରଣ କରିବା।
-
🌵 ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବଳୟ: କୃଷି ଓ ଅରଣ୍ୟଭୂମିର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଗଛ ଲଗାଇ 'ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବଳୟ' (Shelterbelts) ସୃଷ୍ଟି କରିବା।
-
🏜️ ବାଲୁକା ପାହାଡ଼ ସ୍ଥିରୀକରଣ: ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ କଣ୍ଟାଗୁଳ୍ମ ଲଗାଇ ବାଲୁକା ପାହାଡ଼ର ପ୍ରସାରକୁ ରୋକିବା।
-
🏭 ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା: ଶିଳ୍ପକେନ୍ଦ୍ରରୁ ନିର୍ଗତ ବିଷାକ୍ତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଓ ଜଳର ସଠିକ୍ ବିଶୋଧନ ଓ ପରିଚାଳନା କରିବା।
-
⚙️ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରଣାଳୀ: ନଦୀ କୂଳ ଓ ପବନ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଭୂ-କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା।
୨. ନିମ୍ନଲିଖୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କର । 📝
(କ) ଅନାବାଦୀ ଭୂମି 🏜️
ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଭୂମି କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ବା ମିଳୁନାହିଁ (ଯଥା: ପାହାଡ଼, ମରୁଭୂମି, ନଦୀଗଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଘରବାଡ଼ି ଓ ଶିଳ୍ପରେ ବ୍ୟବହୃତ ଭୂମି), ତାକୁ ଅନାବାଦୀ ବା କୃଷି-ଅଲଭ୍ୟ ଭୂମି କୁହାଯାଏ।
(ଖ) କ୍ଷୟିତ ଭୂମି ⚠️
ଉତ୍ତର: ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟକୃତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ (ଯଥା: ଖଣି ଖନନ, ଅତ୍ୟଧିକ ପଶୁଚାରଣ ଓ ଜଳପ୍ଲାବନ) ଯୋଗୁଁ ଯେଉଁ ଭୂମିର ଉର୍ବରତା ଓ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ, ତାହାକୁ କ୍ଷୟିତ ଭୂମି କୁହାଯାଏ।