(କ) ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝ ?

ଉତ୍ତର: ପରିବେଶର କୌଣସି କ୍ଷତି ନଘଟାଇ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ଏବଂ ଆଗାମୀ ବଂଶଧରମାନଙ୍କର ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସମ୍ବଳର ସୁବିନିଯୋଗ କରିବାକୁ 'ଧାରଣୀୟ ବିକାଶ' କୁହାଯାଏ।

(ଖ) ସମ୍ବଳ ଯୋଜନାର ଆବଶ୍ୟକତା କାହିଁକି ରହିଛି ?

ଉତ୍ତର: ସମ୍ବଳର ବିଜ୍ଞାନସମ୍ମତ ବ୍ୟବହାର, ସମାନ ବଣ୍ଟନ ଏବଂ ଅଯଥା ଅପଚୟ ରୋକିବା ପାଇଁ ସମ୍ବଳ ଯୋଜନାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।

(ଗ) ପରିବେଶ ସମ୍ପର୍କିତ 'ରିଓ-ଡି-ଜେନେରିଓ' ସମ୍ମିଳନୀ (୧୯୯୨) ର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ ଥିଲା ?

ଉତ୍ତର: ୧୯୯୨ ମସିହା ବ୍ରାଜିଲର ରିଓ-ଡି-ଜେନେରିଓଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ସମ୍ମିଳନୀର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପରିବେଶ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଏବଂ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ସହିତ 'ଏଜେଣ୍ଡା ୨୧' କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା।

୨. ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।

(କ) ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ

ଉତ୍ତର: * ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ: ଯେଉଁ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର ସତ୍ତ୍ୱେ ଶେଷ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପୂରଣ ହୋଇପାରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ- ସୌରଶକ୍ତି, ଜଳ।

• ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ: ଯେଉଁ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ଥରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଶେଷ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ତାହା ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ- କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍।

(ଖ) ଜାତୀୟ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ବଳ

ଉତ୍ତର: * ଜାତୀୟ ସମ୍ବଳ: ଦେଶର ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ଭିତରେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳଠାରୁ ୧୨ ନଟିକାଲ ମାଇଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ସମସ୍ତ ସମ୍ବଳକୁ ଜାତୀୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ।

• ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ବଳ: ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳଠାରୁ ୨୦୦ ନଟିକାଲ ମାଇଲ (ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର) ବାହାରେ ଥିବା ମହାସାଗରୀୟ ସମ୍ବଳକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ, ଯାହା କୌଣସି ଦେଶର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମାଲିକାନାରେ ନଥାଏ।

(ଗ) ଗଚ୍ଛିତ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷିତ ସମ୍ବଳ

ଉତ୍ତର: * ଗଚ୍ଛିତ ସମ୍ବଳ: ପରିବେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଅଭାବରୁ ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରୁ ନଥିବା ସମ୍ବଳକୁ ଗଚ୍ଛିତ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ।

• ସଂରକ୍ଷିତ ସମ୍ବଳ: ଏହି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ପ୍ରଣାଳୀ ଜଣାଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏହାକୁ ସାଇତି ରଖାଯାଇଥାଏ।

୩. ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ସମ୍ବଳର ଅବିବେକୀ ବ୍ୟବହାର ବା ଅତ୍ୟଧିକ ନିଷ୍କାସନ ଦ୍ବାରା କେଉଁ ସବୁ ସମସ୍ୟାମାନ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ? ଆଲୋଚନା କର ।

ଉତ୍ତର: ସମ୍ବଳର ଅବିବେକୀ ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଦେଉଛି:

୧. ସମ୍ବଳର କ୍ରମାଗତ ହ୍ରାସ ଘଟି ଭବିଷ୍ୟତ ବଂଶଧରଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଓ କଞ୍ଚାମାଲର ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି।

୨. ସମ୍ବଳ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ହାତରେ ସୀମିତ ରହିବା ଯୋଗୁଁ ସମାଜରେ ଧନୀ ଓ ଗରିବ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।

୩. ଏହାର ଅତ୍ୟଧିକ ନିଷ୍କାସନ ଫଳରେ ବିଶ୍ୱ ତାପନ (Global Warming), ଓଜୋନ୍ ସ୍ତର କ୍ଷୟ ଏବଂ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ସମସ୍ୟାମାନ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି।

୪. ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

(କ) ନିମ୍ନଲିଖିତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଏକ ଅଜୈବ ସମ୍ବଳ ?

(i) ମୃତ୍ତିକା (ii) ପ୍ରାଣୀ (iii) ମନୁଷ୍ୟ (iv) ଉଦ୍ଭିଦ

ଉତ୍ତର: (i) ମୃତ୍ତିକା

(ଖ) କେଉଁଟି ଏକ ଅକ୍ଷୟ ସମ୍ବଳ ନୁହେଁ ?

(i) ସୌରଶକ୍ତି (ii) ଭୂତାପଜ ଶକ୍ତି (iii) ପବନ ଶକ୍ତି (iv) କୋଇଲା

ଉତ୍ତର: (iv) କୋଇଲା

(ଗ) କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଓ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଗଚ୍ଛିତ ହୋଇ ରହିଛି ?

(i) ସମତଳ ଭୂମି (ii) ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ (iii) ମାଳଭୂମି (iv) ଦ୍ବୀପପୁଞ୍ଜ

ଉତ୍ତର: (iii) ମାଳଭୂମି

(ଘ) ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳଠାରୁ କେତେ ଦୂରତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ବଳ ଜାତୀୟ ସମ୍ବଳ ଅଟେ ?

(i) ୧୦.୨ କି.ମି. (ii) ୧୨ ନଟିକାଲ ମାଇଲ (iii) ୧୫ ନଟିକାଲ ମାଇଲ (iv) ୨୦୦ ନଟିକାଲ ମାଇଲ

ଉତ୍ତର: (ii) ୧୨ ନଟିକାଲ ମାଇଲ