🌪️ ୧. ଆନ୍ଦୋଳନର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Background)

ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନର ସ୍ଥଗିତ ପରେ ଆଉ ଏକ ବିରାଟ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ଦେଶ କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା, ତାହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା:

• 🛑 ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍ (୧୯୨୮): ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାର ଭାରତରେ ଶାସନ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଏକ କମିଶନ୍ ଗଠନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ଜଣେ ବି ଭାରତୀୟ ସଦସ୍ୟ ନଥିଲେ। ତେଣୁ ଭାରତୀୟମାନେ ଏହାକୁ “ସାଇମନ୍ ଫେରିଯାଅ” (Go back Simon) ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ।

• 🕊️ ଲାଲା ଲାଜପତ ରାୟଙ୍କ ବଳିଦାନ: ଲାହୋରଠାରେ ସାଇମନ୍ କମିଶନଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ପୋଲିସ୍‌ର ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଲାଠିମାଡ଼ରେ ହିଁ ‘ପଞ୍ଜାବ କେଶରୀ’ ଲାଲା ଲାଜପତ ରାୟ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ।

• 🚩 ଲାହୋର ଅଧିବେଶନ (୧୯୨୯): ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ସଭାପତିତ୍ୱରେ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଐତିହାସିକ ‘ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରାଜ’ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗୃହୀତ କଲା। ୧୯୩୦ ଜାନୁୟାରୀ ୨୬ ତାରିଖକୁ ଭାରତର ପ୍ରଥମ "ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ" ରୂପେ ପାଳନ କରାଗଲା।

• 📜 ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ୧୧-ଦଫା ଦାବି: ଗାନ୍ଧିଜୀ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଭାଇସରୟ ଲର୍ଡ ଇରୱିନଙ୍କୁ ଲୁଣ ଟିକସ ଉଚ୍ଛେଦ ସମେତ ୧୧ଟି ଦାବି ଜଣାଇଥିଲେ। ତାହା ପୂରଣ ନହେବାରୁ ସେ ଆଇନ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

🚶‍♂️ ୨. ଐତିହାସିକ ଦାଣ୍ଡିଯାତ୍ରା (The Dandi March)

ଆନ୍ଦୋଳନର ଆରମ୍ଭ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାରଙ୍କ ‘ଲବଣ ଆଇନ’ (ଲୁଣ ଉପରେ ଥିବା ଟିକସ) କୁ ଭଙ୍ଗ କରି କରାଯାଇଥିଲା।

• 📍 ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ: ୧୨ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୦ ରେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ନିଜର ୭୮ ଜଣ ମନୋନୀତ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଅନୁଗାମୀଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ ଗୁଜରାଟର ସାବରମତୀ ଆଶ୍ରମରୁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

• ⏳ ଦୂରତା ଓ ସମୟ: ଏହି ପଦଯାତ୍ରା ୨୪୦ ମାଇଲ୍ (୩୮୫ କି.ମି.) ଦୀର୍ଘ ଥିଲା ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ୨୪ ଦିନ ଲାଗିଥିଲା।

• 🌊 ଲବଣ ଆଇନ ଭଙ୍ଗ: ୬ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୩୦ ସକାଳେ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଦାଣ୍ଡି ନାମକ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ପହଞ୍ଚି ମୁଠାଏ ଲୁଣ ମାରି ଆଇନକୁ ଅମାନ୍ୟ କଲେ।

🛠️ ୩. ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (Main Programs)

• ନିଜେ ଲୁଣ ମାରିବା ଓ ସରକାରଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଟିକସ ନଦେବା।

• ବିଦେଶୀ ଲୁଗାପଟା ଏବଂ ବିଦେଶୀ ସାମଗ୍ରୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଜନ କରିବା।

• ମଦ ଓ ଅଫିମ ଦୋକାନ ଆଗରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣା (ପିକେଟିଂ) ଦେବା।

• ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍କୁଲ୍-କଲେଜ ବର୍ଜନ ଏବଂ ସରକାରୀ ଚାକିରିରୁ ଇସ୍ତଫା।

🤝 ୪. ଗୋଲଟେବୁଲ୍ ବୈଠକ ଓ ଗାନ୍ଧୀ-ଇରୱିନ୍ ଚୁକ୍ତି

• 🇬🇧 ପ୍ରଥମ ବୈଠକ (୧୯୩୦): ଲଣ୍ଡନରେ ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ କଂଗ୍ରେସ ଏହାକୁ ବର୍ଜନ କରିଥିଲା।

• 📝 ଗାନ୍ଧୀ-ଇରୱିନ୍ ଚୁକ୍ତି (୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୧): ଗାନ୍ଧିଜୀ ଏବଂ ଲର୍ଡ ଇରୱିନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା। କଂଗ୍ରେସ ଆନ୍ଦୋଳନ ସ୍ଥଗିତ ରଖି ୨ୟ ବୈଠକରେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ରାଜି ହେଲା।

• 😞 ଦ୍ୱିତୀୟ ବୈଠକ (୧୯୩୧): ଗାନ୍ଧିଜୀ ଯୋଗ ଦେଲେ କିନ୍ତୁ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାରଙ୍କ ନୀତି ଯୋଗୁଁ ନିରାଶ ହୋଇ ଭାରତ ଫେରି ପୁଣି ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଶେଷରେ ୧୯୩୪ ରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟାହୃତ ହେଲା।

✧ ══════════════ •❁• ══════════════ ✧

🚩 ୫. ଓଡ଼ିଶାରେ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଏବଂ ଆନ୍ଦୋଳନର ଝଲକ

ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଗୁଜୁରାଟର ଦାଣ୍ଡି ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଇଞ୍ଚୁଡ଼ି’ କୁ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବବୃହତ୍ ପୀଠ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

🌟 ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଶୁଭାରମ୍ଭ:

• ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ ଏବଂ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଚୌଧୁରୀ ନେଇଥିଲେ।

• ୬ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୦ ରେ କଟକର **‘ସ୍ୱରାଜ ଆଶ୍ରମ’**ରୁ ୨୧ ଜଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହୀଙ୍କର ଏକ ଦଳ ଇଞ୍ଚୁଡ଼ି ଅଭିମୁଖେ ବାହାରିଥିଲେ।

• ବାଟରେ 'ଚାନ୍ଦୋଳ' ଠାରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଚୌଧୁରୀ ଗିରଫ ହେବାରୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର ଦାସ ଏହି ଯାତ୍ରାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ।

🌊 ଇଞ୍ଚୁଡ଼ିରେ ଆଇନ ଭଙ୍ଗ:

• ୧୩ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୦ ଦିନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର ଓ ଅନ୍ୟ ସତ୍ୟାଗ୍ରହୀମାନେ ଇଞ୍ଚୁଡ଼ି ଠାରେ ଲୁଣ ମାରି ଲବଣ ଆଇନ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଏବଂ ଗିରଫ ହେଲେ।

📍 ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଭୂମିକା:

• ବାଲେଶ୍ୱର: ସାର୍ଥା, ବୋଇତା ଓ ଶ୍ରୀଜଙ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ଥାନରେ ଲୁଣ ମରାଯାଇଥିଲା।

• ପୁରୀ: କୁଜଙ୍ଗ, ଅସ୍ତରଙ୍ଗ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ପଣ୍ଡିତ ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସ ଏବଂ ଜଗବନ୍ଧୁ ସିଂହ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ।

• ଗଞ୍ଜାମ: 'ହୁମା' ଠାରେ ଲବଣ ଆଇନ ଭଙ୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ବିଶ୍ୱନାଥ ଦାସ ପ୍ରମୁଖ ସାମିଲ ଥିଲେ।

🛑 ଶ୍ରୀଜଙ୍ଗର ବୀରତ୍ୱ (ଚୌକିଦାରୀ କର ବର୍ଜନ):

• ବାଲେଶ୍ୱରର ଶ୍ରୀଜଙ୍ଗ (ସୃଜଙ୍ଗ) ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାରଙ୍କୁ 'ଚୌକିଦାରୀ ଟିକସ' (Chowkidari Tax) ଦେବାକୁ ମନା କରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତପୂର୍ବ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ।

👩‍🦰 ୬. ନାରୀମାନଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ଓ ବାନର ସେନା

ଓଡ଼ିଶାରେ ଆଇନ ଅମାନ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ଥିଲା ନାରୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତ ଅଂଶଗ୍ରହଣ।

• 🌸 ନାରୀ ନେତ୍ରୀ: ରମାଦେବୀ, ମାଳତୀ ଚୌଧୁରୀ, ସରଳା ଦେବୀ, ସୁଭଦ୍ରା ମହତାବ, କୋକିଳା ଦେବୀ ଆଦି ମହିଳାମାନେ ଘରୁ ବାହାରି ଆସି ଲୁଣ ମାରିବା ଓ ଆନ୍ଦୋଳନର ମଙ୍ଗ ଧରିଥିଲେ।

• 🏆 ସରଳା ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ମହିଳା, ଯିଏ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୋଗଦେଇ କାରାବରଣ (ଜେଲ୍) କରିଥିଲେ।

• 🐒 ବାନର ସେନା (Baanar Sena): ଛୋଟ ଛୋଟ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏହି ସେନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସକ୍ରିୟ ଥିଲା। ବିଶେଷକରି ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାରେ ପିଲାମାନେ ସକାଳୁ ଉଠି ସ୍ଲୋଗାନ୍ ଦେବା ସହ ବିଦେଶୀ ଦୋକାନ ଆଗରେ ପିକେଟିଂ କରୁଥିଲେ।

✧ ══════════════ •❁• ══════════════ ✧

💡 ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ (Quick Revision Dashboard):

• ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରାଜ କେବେ ଗୃହୀତ ହେଲା? - ଲାହୋର ଅଧିବେଶନ (୧୯୨୯)।

• ଦାଣ୍ଡିଯାତ୍ରା କେବେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା? - ୧୨ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୦।

• ଓଡ଼ିଶାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦାଣ୍ଡି କିଏ? - ଇଞ୍ଚୁଡ଼ି (ବାଲେଶ୍ୱର)।

• ସ୍ୱରାଜ ଆଶ୍ରମରୁ ଯାତ୍ରା କେବେ ହେଲା? - ୬ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୦।

• ଇଞ୍ଚୁଡ଼ିରେ କେବେ ଲବଣ ଆଇନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା? - ୧୩ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୦।

• ଚୌକିଦାରୀ ଟିକସ କେଉଁଠାରେ ବର୍ଜନ କରାଗଲା? - ଶ୍ରୀଜଙ୍ଗ ଗ୍ରାମ।