(20 Questions of 2 Marks each)

1. ପରିବହନ (Transportation) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଜୀବ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବନ୍ତ କୋଷ ନିକଟରେ ଖାଦ୍ୟ, ଜଳ, ଅମ୍ଳଜାନ ପହଞ୍ଚାଇବା ଏବଂ କୋଷରୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ନିଷ୍କାସନ ଅଙ୍ଗ ନିକଟକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପରିବହନ କୁହାଯାଏ ।

2. ଜାଇଲେମ୍ (Xylem) ଓ ଫ୍ଲୋଏମ୍ (Phloem) ର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର:

• ଜାଇଲେମ୍: ଚେରରୁ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଓ ଖଣିଜ ଲବଣ ପରିବହନ କରେ ।

• ଫ୍ଲୋଏମ୍: ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କରେ ।

• 
  

3. ବିସରଣ (Diffusion) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରୁ କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ଗତି କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ବିସରଣ କୁହାଯାଏ । ଉଦ୍ଭିଦରେ ଗ୍ୟାସ୍ ବିନିମୟ ଓ କୋଷକୁ ଖାଦ୍ୟ ସରବରାହ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହୁଏ ।

4. ଉଚ୍ଛେଦନ (Transpiration) କ’ଣ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଉଦ୍ଭିଦର ବାୟବୀୟ ଅଂଶ (ମୁଖ୍ୟତଃ ପତ୍ରର ଷ୍ଟୋମାଟା) ଦେଇ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ଜଳ ନିଷ୍କାସିତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଉଚ୍ଛେଦନ କୁହାଯାଏ ।

5. ମୂଳଜ ଚାପ (Root Pressure) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର: ଚେରର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଭିତରକୁ ଜଳ ପ୍ରବେଶ କଲାବେଳେ ଏକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଜଳକୁ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀ ଭିତରକୁ ଠେଲିଦିଏ । ଏହାକୁ ମୂଳଜ ଚାପ କୁହାଯାଏ ।

6. ରକ୍ତ (Blood) ର ଗଠନ କିପରି ହୋଇଛି ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର: ରକ୍ତ ଏକ ତରଳ ସଂଯୋଜକ ଟିସୁ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଅଂଶକୁ ନେଇ ଗଠିତ: ୧. ତରଳ ଅଂଶ ବା ପ୍ଲାଜ୍‌ମା (Plasma) । ୨. କଠିନ ଅଂଶ ବା ରକ୍ତ କଣିକା (RBC, WBC, Platelets) ।

7. ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ (Haemoglobin) ର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ ଥିବା ଏକ ଲୌହଯୁକ୍ତ ପ୍ରୋଟିନ୍ । ଏହା ଅମ୍ଳଜାନ ବହନ କରି ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କୋଷରେ ପହଞ୍ଚାଏ ଏବଂ ରକ୍ତକୁ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରେ ।

8. ଅଣୁଚକ୍ରିକା (Platelets) ର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଶରୀରର କୌଣସି ସ୍ଥାନ କଟିଗଲେ ଅଣୁଚକ୍ରିକା ସେଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଥ୍ରୋମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍ କ୍ଷରଣ କରେ ଏବଂ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବାରେ (Blood clotting) ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

9. ଏଣ୍ଟିଜେନ୍ (Antigen) ଓ ଏଣ୍ଟିବଡି (Antibody) କେଉଁଠାରେ ଥାଏ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଏଣ୍ଟିଜେନ୍: ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା (RBC) ର ବାହ୍ୟ ଆବରଣରେ ଥାଏ ।

• ଏଣ୍ଟିବଡି: ରକ୍ତର ପ୍ଲାଜ୍‌ମା (Plasma) ରେ ଥାଏ ।

• 
  

10. ସର୍ବଜନ ଦାତା ଓ ସର୍ବଜନ ଗ୍ରହୀତା କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର:

• 'O' ବର୍ଗ ରକ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦେଇପାରୁଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବଜନ ଦାତା କୁହାଯାଏ ।

• 'AB' ବର୍ଗ ରକ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ତ ନେଇପାରୁଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବଜନ ଗ୍ରହୀତା କୁହାଯାଏ ।

• 
  

11. Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟର୍ (Rh Factor) କ’ଣ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଲ୍ୟାଣ୍ଡଷ୍ଟେଇନର୍ ଓ ୱିନର୍ 'ରେସସ୍' (Rhesus) ନାମକ ମାଙ୍କଡ଼ ରକ୍ତରେ ଏକ ନୂତନ ଏଣ୍ଟିଜେନ୍ ପାଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟର୍ କୁହାଯାଏ । ଯାହା ରକ୍ତରେ ଏହା ଥାଏ ତାହା Rh+ve ଏବଂ ନଥିଲେ Rh-ve ।

12. ଧମନୀ (Artery) ର ଦୁଇଟି ବିଶେଷତ୍ଵ ଲେଖ । [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ୧. ଧମନୀର କାନ୍ଥ ମୋଟା ଓ ସ୍ଥିତିସ୍ଥାପକ । ୨. ଏଥିରେ କୌଣସି କପାଟିକା (Valve) ନଥାଏ ଏବଂ ରକ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଚାପରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ।

13. ଶିରା (Vein) ରେ କପାଟିକା କାହିଁକି ଥାଏ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଶିରାରେ ରକ୍ତ ନିମ୍ନ ଚାପରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ । ରକ୍ତ ଯେପରି ପଛକୁ ଫେରି ନ ଆସେ (Backflow) ସେଥିପାଇଁ ଶିରା ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତି କପାଟିକା ଥାଏ ।

14. ରକ୍ତ କୈଶିକ (Blood Capillaries) କ’ଣ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ଧମନୀ ଓ ଶିରାକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏକକ କୋଷିୟ ଆବରଣ ବିଶିଷ୍ଟ ରକ୍ତନଳୀକୁ ରକ୍ତ କୈଶିକ କୁହାଯାଏ । ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ତ ଓ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ପଦାର୍ଥ ବିନିମୟ ହୁଏ ।

15. ପେରିକାର୍ଡିୟମ୍ (Pericardium) କ’ଣ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖିଥିବା ଦ୍ଵିସ୍ତରୀୟ ଆବରଣକୁ ପେରିକାର୍ଡିୟମ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଦୁଇ ସ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତରଳ ପଦାର୍ଥ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ବାହ୍ୟ ଆଘାତ ଓ ଘର୍ଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରେ ।

16. ଅଳିନ୍ଦ ଓ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଅଳିନ୍ଦ: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଉପର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ, ଯାହା ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରେ ।

• ନିଳୟ: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ତଳ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ, ଯାହା ରକ୍ତକୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପଠାଏ ।

17. ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ (Heartbeat) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ତାଳବଦ୍ଧ ସଙ୍କୋଚନ (Systole) ଓ ଶିଥୁଳନ (Diastole) କୁ ମିଶାଇ ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ କୁହାଯାଏ । ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିର ହୃଦ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନ ହାର ମିନିଟ୍ ପ୍ରତି ପ୍ରାୟ ୭୨ ଥର ।

18. ରକ୍ତଚାପ (Blood Pressure) କ’ଣ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ସମୟରେ ରକ୍ତବାହିନୀ କାନ୍ଥ ଉପରେ ଯେଉଁ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରେ, ତାହାକୁ ରକ୍ତଚାପ କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ସ୍ଫିଗ୍‌ମୋମାନୋମିଟର ଯନ୍ତ୍ରରେ ମପାଯାଏ ।

19. ଲସିକା (Lymph) କ’ଣ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ରକ୍ତ କୈଶିକ ନଳୀରୁ କିଛି ପ୍ଲାଜ୍‌ମା ଓ ଶ୍ଵେତ ରକ୍ତ କଣିକା ବାହାରି ଆସି କୋଷ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ ଜମା ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଲସିକା କୁହାଯାଏ । ଏହା ରକ୍ତ ଓ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଭାବେ କାମ କରେ ।

20. ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ (Translocation) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ, ଲବଣ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ପରିବହନ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କୁହାଯାଏ ।

(15 Questions of 3 Marks each)

1. ଉଦ୍ଭିଦରେ ପରିବହନର ଆବଶ୍ୟକତା ସମ୍ପର୍କରେ ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଉଦ୍ଭିଦ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଚେର ଦ୍ଵାରା ମାଟିରୁ ଜଳ ଓ ଖଣିଜ ଲବଣ ଶୋଷଣ କରି ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଏ ।

• ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବନ୍ତ କୋଷ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

• ହରମୋନ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜରୁରୀ ପଦାର୍ଥର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ।

• 
  

2. ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵ (Cohesion Theory) ବୁଝାଅ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଜଳ ଅଣୁ-ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ ସଂସକ୍ତି ବଳ (Cohesion force) କୁହାଯାଏ ।

• ଉଦ୍ଭିଦର ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଜଳର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରା ରହିଥାଏ ।

• 
  

• ଉଚ୍ଛେଦନ ଟାଣ ଯୋଗୁଁ ଯେତେବେଳେ ଜଳ ଉପରକୁ ଉଠେ, ଏହି ସଂସକ୍ତି ବଳ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ସ୍ତମ୍ଭ ଛିଣ୍ଡି ନଯାଇ ଲଗାତାର ଭାବେ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।

3. ଉଚ୍ଛେଦନର ତିନୋଟି ଉପକାରିତା ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର: ୧. ଏହା ଉଦ୍ଭିଦ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ୨. ଜାଇଲେମ୍ ବାହିକାରେ ଜଳ ଓ ଖଣିଜ ଲବଣର ପରିବହନ ପାଇଁ 'ଉଚ୍ଛେଦନ ସ୍ରୋତ' ସୃଷ୍ଟି କରେ । ୩. ଅତରିକ୍ତ ଜଳକୁ ବାହାର କରିଦିଏ ।

4. ରକ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ (Functions of Blood) ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଶ୍ଵସନ ଗ୍ୟାସ୍ ପରିବହନ: ଅମ୍ଳଜାନକୁ କୋଷକୁ ନିଏ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳକୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଆଣେ ।

• ଖାଦ୍ୟ ସରବରାହ: ହଜମ ଖାଦ୍ୟକୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପହଞ୍ଚାଏ ।

• ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧ: ଶ୍ଵେତ ରକ୍ତ କଣିକା (WBC) ଶରୀରକୁ ରୋଗ ଜୀବାଣୁ କବଳରୁ ରକ୍ଷା କରେ ।

• ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ସମାନ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

• 
  

୫. ଧମନୀ ଓ ଶିରା ମଧ୍ୟରେ ୩ଟି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ । [3 Marks]

ଉତ୍ତର:

6. ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର କପାଟିକା (Valves) ଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଓ ଅବସ୍ଥିତି ଲେଖ । [3 Marks]

ଉତ୍ତର:

• ତିନି ପାଖୁଡ଼ା (Tricuspid): ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ।

• ଦୁଇ ପାଖୁଡ଼ା (Bicuspid/Mitral): ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ବାମ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ।

• ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତି (Semilunar): ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ-ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ଏବଂ ବାମ ନିଳୟ-ମହାଧମନୀର ମୁହାଣରେ ।

• 
  

7. ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (Hypertension) କ’ଣ ? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ରକ୍ତଚାପ ବିଶ୍ରାମ ଅବସ୍ଥାରେ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ 140/90 mm Hg ରୁ ଅଧିକ ରହେ, ତେବେ ତାକୁ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ କୁହାଯାଏ ।

• କାରଣ: ଅତ୍ୟଧିକ ଲୁଣ ଖାଇବା, ମାନସିକ ଚାପ, ମେଦବହୁଳତା ଓ ଧୂମପାନ ଇତ୍ୟାଦି ।

• 
  

8. ଲସିକା ସଂସ୍ଥା (Lymphatic System) ର କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଏହା ରକ୍ତ ପହଞ୍ଚି ପାରୁନଥିବା କୋଷଗୁଡ଼ିକ ନିକଟରେ ପୋଷକ ଓ ଅମ୍ଳଜାନ ପହଞ୍ଚାଏ ।

• କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରରୁ ହଜମ ହୋଇଥିବା ସ୍ନେହସାର (Fat) କୁ ଶୋଷଣ କରେ ।

• ଏଥିରେ ଥିବା ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍ ଶରୀରକୁ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଏ ।

• 
  

୯. ଏକକ ସଞ୍ଚାଳନ (Single Circulation) ଓ ଦ୍ବୈତ ସଞ୍ଚାଳନ (Double Circulation) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ? [3 Marks]

ଉତ୍ତର:

10. କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ (Capillarity) ଉଦ୍ଭିଦରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରେ ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଜାଇଲେମ୍ ବାହିକା ଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସରୁ ନଳୀ (କୈଶିକ ନଳୀ) ପରି ।

• ଜଳର ପୃଷ୍ଠତାନ (Surface Tension) ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଏହି ସରୁ ନଳୀରେ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବିପରୀତରେ କିଛି ବାଟ ଉପରକୁ ଉଠିପାରେ ।

• ଛୋଟ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ଏହା ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

• 
  

11. ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ବୁଝାଅ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଶରୀରର କୌଣସି ଅଂଶ କଟିଗଲେ ସେଠାରେ ଥିବା ରକ୍ତବାହିନୀ ଓ ଅଣୁଚକ୍ରିକା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ।

• ଭଙ୍ଗା ଅଣୁଚକ୍ରିକା ଓ ଟିସୁରୁ ଥ୍ରୋମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍ ନାମକ ଏକ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍/ଲିପୋପ୍ରୋଟିନ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ।

• ଏହା ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରେ ।

• 
  

12. ରକ୍ତର ୪ଟି ମୁଖ୍ୟ ବର୍ଗ କ’ଣ ? ଏହା କିପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ରକ୍ତର ୪ଟି ବର୍ଗ ହେଲା: A, B, AB, O ।

• ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା (RBC) ଉପରେ ଥିବା ଏଣ୍ଟିଜେନ୍ (A କିମ୍ବା B) ଅନୁସାରେ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ।

  • ଏଣ୍ଟିଜେନ୍ A ଥିଲେ 'A' ବର୍ଗ ।

  • ଏଣ୍ଟିଜେନ୍ B ଥିଲେ 'B' ବର୍ଗ ।

  • ଉଭୟ ଥିଲେ 'AB' ବର୍ଗ ।

  • କୌଣସିଟି ନଥିଲେ 'O' ବର୍ଗ ।

  • 
    

13. ଫ୍ଲୋଏମ୍ ରେ ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ କିପରି ହୁଏ ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ (ସୁକ୍ରୋଜ୍) ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଟିସୁର ସିଭ୍ ନଳୀ (Sieve tubes) ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

• ଏଥିପାଇଁ ଶକ୍ତି (ATP) ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ।

• ଏହାଦ୍ୱାରା ପାରସୃତି ଚାପ ବଢ଼େ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଚାପ ଅଞ୍ଚଳରୁ ନିମ୍ନ ଚାପ ଅଞ୍ଚଳକୁ (ଉଦ୍ଭିଦର ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ) ଗତି କରେ ।

• 
  

14. ହୃଦ୍ ଚକ୍ର (Cardiac Cycle) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଗୋଟିଏ ସ୍ପନ୍ଦନରେ ହେଉଥିବା ଘଟଣାବଳୀର ଚକ୍ରବତ୍ ପୁନରାବୃତ୍ତିକୁ ହୃଦ୍ ଚକ୍ର କୁହାଯାଏ ।

• ଏଥିରେ ଅଳିନ୍ଦର ସଙ୍କୋଚନ, ନିଳୟର ସଙ୍କୋଚନ ଏବଂ ଉଭୟର ଶିଥୁଳନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

• ଗୋଟିଏ ହୃଦ୍ ଚକ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରାୟ 0.8 ସେକେଣ୍ଡ ସମୟ ଲାଗେ ।

• 
  

15. ଜଳ ପରିବହନ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷାର ଚିତ୍ର ସହ ନାମ ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର: (ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବେ) ପରୀକ୍ଷା: ରଙ୍ଗୀନ ପାଣିରେ ଉଦ୍ଭିଦର ଶାଖା ବୁଡ଼ାଇବା ପରୀକ୍ଷା । ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଗଛର କାଣ୍ଡ ଓ ପତ୍ରର ଶିରା ଲାଲ ରଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଜଳ ଚେରରୁ କାଣ୍ଡ ଦେଇ ପତ୍ରକୁ ପରିବାହିତ ହୁଏ ।

1. ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ଏକ ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । [4 Marks]

ଉତ୍ତର: (ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ନିମ୍ନ ଅଂଶ ଦର୍ଶାଅ: ଡାହାଣ/ବାମ ଅଳିନ୍ଦ, ଡାହାଣ/ବାମ ନିଳୟ, ମହାଶିରା, ମହାଧମନୀ, ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ/ଶିରା, କପାଟିକା) ବର୍ଣ୍ଣନା:

• ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଏକ ଫମ୍ପା ମାଂସଳ ଅଙ୍ଗ, ଯାହା ୪ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ବିଶିଷ୍ଟ ।

• ଡାହାଣ ପଟେ ଦୂଷିତ ରକ୍ତ ଏବଂ ବାମ ପଟେ ବିଶୁଦ୍ଧ ରକ୍ତ ରହେ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିଭାଜକ ଭିତ୍ତି (Septum) ଥାଏ ।

• ଅଳିନ୍ଦ ଓ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ କପାଟିକା ଥାଏ ଯାହା ରକ୍ତକୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ (ଅଳିନ୍ଦରୁ ନିଳୟକୁ) ଯିବାକୁ ଦିଏ ।

2. ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନର କୌଶଳ (Mechanism of Water Transport) - ସଂସକ୍ତି ଓ ଉଚ୍ଛେଦନ ତତ୍ତ୍ଵ ଆଧାରରେ ବୁଝାଅ । [4 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଉଚ୍ଛେଦନ ଟାଣ: ପତ୍ରରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପ ହୋଇ ଉଡ଼ିଗଲେ (ଉଚ୍ଛେଦନ), ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀରେ ଏକ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବମୁଖୀ ଟାଣ ବଳ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

• ସଂସକ୍ତି ବଳ: ଜଳ ଅଣୁ-ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଯୋଗୁଁ ଜଳର ଧାରା ଛିଣ୍ଡେ ନାହିଁ ।

• ସଂଲଗ୍ନ ବଳ (Adhesion): ଜଳ ଅଣୁ ଓ ଜାଇଲେମ୍ କାନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ।

• ଏହି ତିନୋଟି ବଳ ମିଶି ଜଳକୁ ମାଟିରୁ ଶୋଷି ଉଚ୍ଚ ଗଛର ଅଗ୍ରଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି ।

3. ଦ୍ବୈତ ସଞ୍ଚାଳନ (Double Circulation) ପ୍ରକ୍ରିୟା ରେଖାଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ । [4 Marks]

ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସଞ୍ଚାଳିତ ହୁଏ—

୧. ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ସଞ୍ଚାଳନ (Pulmonary Circulation):
ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ → ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ → ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ (CO₂ ତ୍ୟାଗ, O₂ ଗ୍ରହଣ) → ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା → ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ।

୨. ସାଂସ୍ଥାନିକ ସଞ୍ଚାଳନ (Systemic Circulation):
ବାମ ନିଳୟ → ମହାଧମନୀ → ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ (O₂ ବ୍ୟବହାର) → ମହାଶିରା → ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ।

ଏହିପରି ରକ୍ତ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ଦୁଇଥର ଗତି କରେ ।

4. ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବାର କୌଶଳ (Mechanism of Blood Clotting) ଧାରାବାହିକ ଭାବେ ଲେଖ । [4 Marks]

ଉତ୍ତର: ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ଏକ ଜଟିଳ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ନିର୍ଭରଶୀଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା:

1. Step 1: କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରୁ ଥ୍ରୋମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ।

2. Step 2: ଥ୍ରୋମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍ + କ୍ୟାଲସିୟମ୍ (Ca++) → ନିଷ୍କ୍ରିୟ ପ୍ରୋଥ୍ରୋମ୍ବିନ୍ କୁ ସକ୍ରିୟ ଥ୍ରୋମ୍ବିନ୍ ରେ ପରିଣତ କରେ ।

3. Step 3: ଥ୍ରୋମ୍ବିନ୍ + ଫାଇବ୍ରିନୋଜେନ୍ (ଦ୍ରବଣୀୟ ପ୍ରୋଟିନ୍) → ଫାଇବ୍ରିନ୍ (ଅଦ୍ରବଣୀୟ ତନ୍ତୁ) ।

4. Step 4: ଫାଇବ୍ରିନ୍ ଜାଲରେ ରକ୍ତ କଣିକା (RBC, WBC) ଛନ୍ଦି ହୋଇ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ ।

5. 
   

୫. ରକ୍ତ ବର୍ଗ (Blood Group) ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସାରଣୀ ସହ ବୁଝାଅ । ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାରଣରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ କ’ଣ ? [4 Marks]

ଉତ୍ତର:

ରକ୍ତ ବର୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସାରଣୀ (ABO System):

ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାରଣରେ ଗୁରୁତ୍ୱ:

ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାରଣ ସମୟରେ ରକ୍ତ ବର୍ଗ ମେଳ ହେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଯଦି ଭୁଲ୍ ରକ୍ତ ବର୍ଗର ରକ୍ତ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଗ୍ରହୀତାଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଥିବା ଏଣ୍ଟିବଡି ଦାତାଙ୍କ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଗୁଚ୍ଛକରଣ (Clotting) ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହାର ଫଳରେ ଗୁରୁତର ଶାରୀରିକ ସମସ୍ୟା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ ।

6. ମୂଳରୁ ଜଳ ଶୋଷଣ (Absorption of Water) ର କୌଶଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । [4 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଉଦ୍ଭିଦର ଚେରରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଏକକୋଷୀୟ ମୂଳଲୋମ ଥାଏ ।

• ମୂଳଲୋମ କୋଷରସର ସାନ୍ଦ୍ରତା ମାଟିରେ ଥିବା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ ଅଧିକ ।

• ତେଣୁ ପାରସୃତି (Osmosis) ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳ ମାଟିରୁ ମୂଳଲୋମ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

• ସେଠାରୁ ଜଳ କୋଷରୁ କୋଷକୁ (Cell to cell diffusion) ଗତି କରି ଶେଷରେ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀରେ ପହଞ୍ଚେ ।

୭. ରକ୍ତଚାପ କିପରି ମପାଯାଏ ? ସିଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଓ ଡାୟାଷ୍ଟୋଲିକ୍ ଚାପ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ । [4 Marks]

ଉତ୍ତର:

ରକ୍ତଚାପ ମାପ (Measurement):

ରକ୍ତଚାପକୁ ସ୍ଫିଗ୍‌ମୋମାନୋମିଟର (Sphygmomanometer) ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମପାଯାଏ । ସାଧାରଣତଃ ବାମ ହାତର ଧମନୀରେ ଏହା ମପାଯାଏ ।

ପାର୍ଥକ୍ୟ (Differences):

8. ଲସିକା ସଂସ୍ଥାର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । [4 Marks] ଉତ୍ତର: ଗଠନ: ଲସିକା ସଂସ୍ଥା ଲସିକା (ତରଳ ପଦାର୍ଥ), ଲସିକା ନଳୀ, ଲସିକା ବାହିନୀ ଏବଂ ଲସିକା ଗ୍ରନ୍ଥି (Lymph nodes) କୁ ନେଇ ଗଠିତ । କାର୍ଯ୍ୟ:

• ମଧ୍ୟସ୍ଥ: ରକ୍ତ ଓ ତନ୍ତୁ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରେ ।

• ସ୍ନେହସାର ଶୋଷଣ: କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରରେ ଥିବା ଲାକ୍‌ଟିଏଲ୍ (Lacteal) ଦ୍ଵାରା ହଜମ ହୋଇଥିବା ସ୍ନେହସାରକୁ ଶୋଷଣ କରେ ।

• ପ୍ରତିରକ୍ଷା: ଲସିକାରେ ଥିବା ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍ (WBC) ଜୀବାଣୁ ମାରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।