📝 ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ (Questions and Answers)

୧. ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ବୁଝାଅ ।

ଉତ୍ତର:

ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ନିମ୍ନମତେ:

• ପ୍ରକୋଷ୍ଠ: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଚାରୋଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ବିଶିଷ୍ଟ । ଉପର ଦୁଇଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠକୁ ଅଳିନ୍ଦ (Atria) ଓ ତଳ ଦୁଇଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠକୁ ନିଳୟ (Ventricles) କୁହାଯାଏ ।

• ବିଭାଜନ: ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ଏକ ପେଶୀ ବହୁଳ ବ୍ୟବଧାରକ ଭିତ୍ତି (Septum) ଦ୍ଵାରା ପୃଥକ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ଓ ଅମ୍ଳଜାନବିହୀନ ରକ୍ତର ମିଶ୍ରଣକୁ ରୋକିଥାଏ ।

• ରକ୍ତବାହିନୀ ସଂଯୋଗ:

  • ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ: ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବ ଓ ନିମ୍ନ ମହାଶିରା ଦ୍ଵାରା ଶରୀରରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରେ ।

  • ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ: ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ଦ୍ଵାରା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳଯୁକ୍ତ ରକ୍ତକୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ପଠାଏ ।

  • ବାମ ଅଳିନ୍ଦ: ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା ଦ୍ଵାରା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରେ ।

  • ବାମ ନିଳୟ: ମହାଧମନୀ ଦ୍ଵାରା ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପ୍ରେରଣ କରେ ।

• କପାଟିକା (Valves):

  • ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ପାଖୁଡ଼ା ବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା (Tricuspid valve) ଥାଏ ।

  • ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ପାଖୁଡ଼ା ବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା (Bicuspid valve) ଥାଏ ।

  • ନିଳୟ ଓ ଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତି କପାଟିକା (Semilunar valve) ଥାଏ ।

୨. ରକ୍ତବାହିନୀ କ’ଣ ? ଶିରା ଓ ଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।

ଉତ୍ତର:

ରକ୍ତବାହିନୀ: ଯେଉଁ ନଳୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ରକ୍ତ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ରକ୍ତବାହିନୀ କୁହାଯାଏ । ଏହା ତିନି ପ୍ରକାରର: ଧମନୀ, ଶିରା ଓ ରକ୍ତ କୈଶିକ ।

ଶିରା ଓ ଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ:

୩. ରକ୍ତ କିପରି ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ ବୁଝାଅ ।

ଉତ୍ତର:

ଶରୀରର କୌଣସି ସ୍ଥାନ କଟିଗଲେ ବା କ୍ଷତ ହେଲେ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏହା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ:

1. ଥ୍ରୋମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍ ସୃଷ୍ଟି: କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ନଷ୍ଟ ଟିସୁ ଓ ଅଣୁଚକ୍ରିକା (Platelets) ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଥ୍ରୋମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍ (Thromboplastin) ନାମକ ଏକ ଲିପୋପ୍ରୋଟିନ୍ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।

2. ପ୍ରୋଥ୍ରୋମ୍ବିନ୍‌ର ସକ୍ରିୟକରଣ: ରକ୍ତରେ ଥିବା କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଆୟନ ($Ca^{++}$) ସହାୟତାରେ ଥ୍ରୋମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍ ପ୍ଲାଜ୍‌ମାରେ ଥିବା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ପ୍ରୋଥ୍ରୋମ୍ବିନ୍ (Prothrombin) କୁ ସକ୍ରିୟ ଥ୍ରୋମ୍ବିନ୍ (Thrombin) ରେ ପରିଣତ କରେ ।

3. ଫାଇବ୍ରିନ୍ ଗଠନ: ଥ୍ରୋମ୍ବିନ୍ ଏକ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଭଳି କାମ କରେ ଏବଂ ପ୍ଲାଜ୍‌ମାରେ ଥିବା ଦ୍ରବଣୀୟ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଫାଇବ୍ରିନୋଜେନ୍ (Fibrinogen) କୁ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଫାଇବ୍ରିନ୍ (Fibrin) ତନ୍ତୁରେ ପରିଣତ କରେ ।

4. ଜମାଟ ବନ୍ଧନ: ଫାଇବ୍ରିନ୍ ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜାଲ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଏହି ଜାଲରେ ରକ୍ତ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଛନ୍ଦି ହୋଇ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ, ଫଳରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ବନ୍ଦ ହୁଏ ।

୪. ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଅବସ୍ଥିତି ଓ ବାହ୍ୟ ଗଠନ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

ଉତ୍ତର:

• ଅବସ୍ଥିତି: ମଣିଷର ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ବକ୍ଷଗହ୍ଵରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଦୁଇ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମଝିରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ସାମାନ୍ୟ ବାମ ପଟକୁ ଢଳି ରହିଥାଏ ।

• ଆକାର ଓ ଓଜନ: ଏହାର ଆକାର ପ୍ରାୟ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ମୁଠା ପରି । ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ 12 ସେ.ମି, ଓସାର 9 ସେ.ମି ଓ ଓଜନ ପ୍ରାୟ 250-300 ଗ୍ରାମ୍ ।

• ବାହ୍ୟ ଗଠନ:

  • ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ରଙ୍ଗ ମାଟିଆ ଲାଲ ।

  • ଏହା ଚାରୋଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ବିଶିଷ୍ଟ: ଦୁଇଟି ଅଳିନ୍ଦ (ଉପରେ) ଏବଂ ଦୁଇଟି ନିଳୟ (ତଳେ) ।

  • ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ବାହାର ପଟେ ଏକ ଦ୍ୱିସ୍ତରୀୟ ଆବରଣ ଥାଏ ଯାହାକୁ ପେରିକାର୍ଡିୟମ୍ (Pericardium) କୁହାଯାଏ । ଏହା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ ଓ ଘର୍ଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରେ ।

୫. ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳର ପରିବହନରେ ସଂପୃକ୍ତ ତତ୍ତ୍ଵଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝାଅ ।

ଉତ୍ତର:

ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ମୂଳରୁ ଅଗ୍ରଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବହନ ହେବା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ତତ୍ତ୍ଵ ଦାୟୀ:

1. କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ (Capillarity): ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ଜଳର ପୃଷ୍ଠତାନ (Surface Tension) ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଏଥିରେ କିଛି ବାଟ ଉପରକୁ ଉଠିପାରେ । ତେବେ ଉଚ୍ଚ ଗଛ ପାଇଁ ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ ।

2. ମୂଳଜ ଚାପ (Root Pressure): ଚେରର କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ପାରସୃତି ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଜାଇଲେମ୍ ଭିତରକୁ ଠେଲି ହୋଇ ଯାଏ । ଏହାକୁ ମୂଳଜ ଚାପ କୁହାଯାଏ । ଏହା କେବଳ ଛୋଟ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୁଏ ।

3. ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵ ଓ ଉଚ୍ଛେଦନ (Cohesion-Tension Theory): ଏହା ସର୍ବାଧିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ତତ୍ତ୍ଵ ।

   • ଉଚ୍ଛେଦନ ଟାଣ: ପତ୍ରରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ବାହାରିଗଲେ (ଉଚ୍ଛେଦନ), ସେଠାରେ ଏକ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଯାହା ଜଳକୁ ତଳୁ ଉପରକୁ ଟାଣେ ।

   • ସଂସକ୍ତି ବଳ (Cohesion): ଜଳ ଅଣୁ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଯୋଗୁଁ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀରେ ଜଳର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରା ରହେ, ଯାହା ଛିଣ୍ଡେ ନାହିଁ ।

୬. ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ଦର୍ଶାଉଥିବା ଏକ ପରୀକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନ କର ।

ଉତ୍ତର:

ଉପକରଣ: ଏକ କାଚ ଗ୍ଲାସ କିମ୍ବା କୋନିକାଲ୍ ଫ୍ଲାସ୍କ, ପାଣି, ଲାଲ କାଳି (Eosin stain) କିମ୍ବା ସାଫ୍ରାନିନ୍, ଏକ ସତେଜ ଉଦ୍ଭିଦ (ଯଥା- ହରଗୌରା ବା ବାଲ୍‌ସମ୍) ।

ପଦ୍ଧତି:

1. ଗ୍ଲାସରେ କିଛି ପାଣି ନେଇ ସେଥିରେ ଅଳ୍ପ ଲାଲ କାଳି ମିଶାଅ ଯେପରି ପାଣିଟି ଲାଲ ରଙ୍ଗ ହୋଇଯିବ ।

2. ଏକ ଛୋଟ ନରମ କାଣ୍ଡ ଥିବା ଗଛ (ଯଥା ହରଗୌରା) କୁ ମାଟିରୁ ସାବଧାନରେ ଉପାଡ଼ି ଆଣି ତାର ଚେରକୁ ଧୋଇ ଦିଅ ।

3. ଗଛଟିକୁ ରଙ୍ଗୀନ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଇ କିଛି ସମୟ (1-2 ଘଣ୍ଟା) ରଖ ।

   ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: କିଛି ସମୟ ପରେ ଦେଖିବ ଯେ ଗଛର କାଣ୍ଡ ଓ ପତ୍ରର ଶିରା ପ୍ରଶିରାଗୁଡ଼ିକ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଉଛି ।

   ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ଉଦ୍ଭିଦ ଚେର ଦ୍ଵାରା ଜଳ ଶୋଷଣ କରେ ଏବଂ ସେହି ଜଳ କାଣ୍ଡ ଦେଇ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବାହିତ ହୁଏ ।

୭. ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନର ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ।

ଉତ୍ତର: ଚିତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ: ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ, ବାମ ଅଳିନ୍ଦ, ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ, ବାମ ନିଳୟ, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବ ମହାଶିରା, ନିମ୍ନ ମହାଶିରା, ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ, ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା, ମହାଧମନୀ, ତିନି ପାଖୁଡ଼ା କପାଟିକା, ଦୁଇ ପାଖୁଡ଼ା କପାଟିକା ।

୮. ଟିପ୍ପଣୀ ଦିଅ ।

(କ) ଦ୍ବୈତ ସଞ୍ଚାଳନ (Double Circulation):

ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବର୍ତ୍ତନ କରିବା ପାଇଁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଦୁଇଥର ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ । ଗୋଟିଏ ପଟେ ଅମ୍ଳଜାନବିହୀନ ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଯାଏ ଓ ଅନ୍ୟ ପଟେ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଶରୀରକୁ ଯାଏ । ଏହାକୁ ଦ୍ବୈତ ସଞ୍ଚାଳନ କୁହାଯାଏ ।

(ଖ) ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ଵ (Cohesion Theory):

ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପରସ୍ପର ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ ସଂସକ୍ତି ବଳ କୁହାଯାଏ । ଉଦ୍ଭିଦର ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ସମୟରେ ଏହି ବଳ ଯୋଗୁଁ ଜଳର ଧାରା ଛିନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହା ଉଚ୍ଛେଦନ ଟାଣ ସହ ମିଶି ଜଳକୁ ଉଚ୍ଚ ଗଛର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପହଞ୍ଚାଏ ।

(ଗ) ଶିରା ଓ ଧମନୀ (Veins and Arteries):

ଧମନୀ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ ରକ୍ତ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ନିଏ (ସାଧାରଣତଃ ବିଶୁଦ୍ଧ ରକ୍ତ) ଏବଂ ଏହାର କାନ୍ଥ ମୋଟା । ଶିରା ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଆଣେ (ସାଧାରଣତଃ ଦୂଷିତ ରକ୍ତ), ଏହାର କାନ୍ଥ ପତଳା ଏବଂ ଏଥିରେ କପାଟିକା ଥାଏ ।

(ଘ) ରକ୍ତ ବର୍ଗ (Blood Groups):

କାର୍ଲ ଲ୍ୟାଣ୍ଡଷ୍ଟେଇନର୍ ମଣିଷ ରକ୍ତକୁ 4ଟି ବର୍ଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଛନ୍ତି: A, B, AB, ଏବଂ O । ଏହା ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ ଥିବା ଏଣ୍ଟିଜେନ୍ (Antigen) ଓ ପ୍ଲାଜ୍‌ମାରେ ଥିବା ଏଣ୍ଟିବଡି (Antibody) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । 'O' ବର୍ଗ ସର୍ବଜନ ଦାତା ଏବଂ 'AB' ବର୍ଗ ସର୍ବଜନ ଗ୍ରହୀତା ଅଟେ ।

(ଙ) କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ (Capillary Attraction):

ଅତି ସରୁ ନଳୀ ବା କୈଶିକ ନଳୀରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ (ଯଥା ଜଳ) ପୃଷ୍ଠତାନ ଯୋଗୁଁ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବିପରୀତରେ କିଛି ଉପରକୁ ଉଠିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ କୁହାଯାଏ । ଉଦ୍ଭିଦର ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜଳ ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

(ଚ) ମୂଳଜ ଚାପ (Root Pressure):

ଚେରର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ମାଟିରୁ ଜଳ ଓ ଲବଣ ଶୋଷଣ କଲାବେଳେ ଚେର ଭିତରେ ଏକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଜଳକୁ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀ ଭିତରକୁ ଠେଲେ । ଏହାକୁ ମୂଳଜ ଚାପ କୁହାଯାଏ ।

୯. ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

(କ) କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ଜଳର ପରିବହନ କିପରି ହୋଇଥାଏ ?

ଉତ୍ତର: ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ କୈଶିକ ନଳୀ ସଦୃଶ । ଜଳର ପୃଷ୍ଠତାନ (Surface tension) ଏବଂ ଜଳ ଓ ନଳୀ କାନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସଂଲଗ୍ନ ବଳ (Adhesion) ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଏହି ସରୁ ନଳୀ ଦେଇ କିଛି ବାଟ ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ ।

(ଖ) ମଣିଷର ରକ୍ତବର୍ଗ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଛି ?

ଉତ୍ତର: ମଣିଷର ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା (RBC) ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ଏଣ୍ଟିଜେନ୍ (A କିମ୍ବା B) ଏବଂ ପ୍ଲାଜ୍‌ମାରେ ଥିବା ଏଣ୍ଟିବଡି (a କିମ୍ବା b) ର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ରକ୍ତବର୍ଗ (A, B, AB, O) ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ।

(ଗ) ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଓ କପାଟିକାର ଅବସ୍ଥିତି ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର:

• ପ୍ରକୋଷ୍ଠ: ଉପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଏବଂ ତଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ନିଳୟ ଥାଏ ।

• କପାଟିକା: ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ-ନିଳୟ ଦ୍ଵାରରେ ତିନି-ପାଖୁଡ଼ା କପାଟିକା, ବାମ ଅଳିନ୍ଦ-ନିଳୟ ଦ୍ଵାରରେ ଦୁଇ-ପାଖୁଡ଼ା କପାଟିକା ଏବଂ ନିଳୟ-ଧମନୀ ମୁହଁରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତି କପାଟିକା ଥାଏ ।

(ଘ) କେଉଁ କାରକମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ମୂଳରୁ ଗଛର ଅଗ୍ରଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ ?

ଉତ୍ତର: ଉଚ୍ଛେଦନ ଟାଣ (Transpiration pull), ଜଳ ଅଣୁର ସଂସକ୍ତି ବଳ (Cohesion), ସଂଲଗ୍ନ ବଳ (Adhesion) ଏବଂ ମୂଳଜ ଚାପ (Root pressure) ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଗଛର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଯାଏ ।

(ଡ) ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳର ପରିବହନରେ ମୂଳଜ ଚାପର ଭୂମିକା କ’ଣ ?

ଉତ୍ତର: ମୂଳଜ ଚାପ ମାଟିରୁ ଜଳକୁ ଚେରର ଜାଇଲେମ୍ ଭିତରକୁ ଠେଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଛୋଟ ଗଛ ଓ ତୃଣ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ଏହା ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ଗଛ ପାଇଁ ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ ।

୧୦. ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

• (କ) ମଣିଷ ରକ୍ତର କେଉଁ ଠାରେ ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଓ ଆଣ୍ଟିବଡ଼ି ରହିଥାନ୍ତି ?

  ଉତ୍ତର: ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାର ଆବରଣରେ ଏବଂ ଆଣ୍ଟିବଡ଼ି ପ୍ଲାଜ୍‌ମାରେ ରହିଥାନ୍ତି ।

• (ଖ) ଲ୍ୟାଣ୍ଡଷ୍ଟେଇନର କେଉଁ ଜାତିର ମାଙ୍କଡ଼ଙ୍କ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାର ବାହ୍ୟଆବରଣରେ Rh ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥୁବାର ଦେଖୁଲେ ?

  ଉତ୍ତର: ଲ୍ୟାଣ୍ଡଷ୍ଟେଇନର ରେସସ୍ (Rhesus) ଜାତିର ମାଙ୍କଡ଼ଙ୍କ ଦେହରେ Rh ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଦେଖିଥିଲେ ।

• (ଗ) ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ କେତେ ପ୍ରକୋଷ୍ଠବିଶିଷ୍ଟ ?

  ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ୪ (ଚାରି) ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ବିଶିଷ୍ଟ ।

• (ଘ) ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶ୍ଵେତସାର କିପରି ଭାବରେ ଗଛର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ ?

  ଉତ୍ତର: ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶ୍ଵେତସାର ଫ୍ଲୋଏମ୍ (Phloem) ଟିସୁ ଦ୍ଵାରା ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅବସ୍ଥାରେ ଗଛର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ ।

• (ଙ) ଗଛର ମୂଳଜ ଚାପ କେଉଁ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମପାଯାଇପାରେ ?

  ଉତ୍ତର: ଗଛର ମୂଳଜ ଚାପ ମାନୋମିଟର (Manometer) ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମପାଯାଇପାରେ ।

୧୧. ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

• (କ) କେଉଁ ରକ୍ତବାହିନୀ ଦ୍ଵାର ରକ୍ତ ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପୁଣ୍ଡରୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ ?

  ଉତ୍ତର: ଧମନୀ (Artery) / ମହାଧମନୀ (Aorta)

• (ଖ) ଶିରାରେ କାହାର ଅବସ୍ଥିତ ଯୋଗୁଁ ରକ୍ତ ପଛକୁ ଫେରିପାରେ ନାହିଁ ?

  ଉତ୍ତର: କପାଟିକା (Valve)

• (ଗ) ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ଦ୍ବାରରେ କେତୋଟି ପାଖୁଡ଼ା ବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା ରହିଛି ?

  ଉତ୍ତର: ୩ (ତିନି)

• (ଘ) ନିଳୟ ଓ ରକ୍ତବାହିନୀ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର କପାଟିକା ରହିଛି ?

  ଉତ୍ତର: ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତି (Semilunar)

• (ଙ) ଉଭିଦର ବାୟବୀୟ ଅଂଶରୁ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ଜଳର ନିର୍ଗମନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?

  ଉତ୍ତର: ଉଚ୍ଛେଦନ (Transpiration)

୧୨. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

• (କ) ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶ୍ୱେତସାର ଫ୍ଲୋଏମ୍ (Phloem) ଟିସୁ ଦ୍ବାରା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ।

• (ଖ) ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦେଇ ପାରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସର୍ବଜନ ଦାତା (Universal Donor) କୁହାଯାଏ ।

• (ଗ) ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ও ବାମ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କପାଟିକା ଦୁଇ (Two) ପାଖୁଡ଼ାବିଶିଷ୍ଟ ।

• (ଘ) ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜାଇଲେମ୍ (Xylem) ଟିସୁ ମାଧ୍ଯମରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥାଏ। (Note: Assuming water transport based on context, or generally 'Conducting')

• (ଙ) ଉଚ୍ଛେଦନ ଦ୍ବାରା ଉଭିଦର ତାପମାତ୍ରା (Temperature) ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ।

୧୩. ବାକ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିତ ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦ/ଶବ୍ଦପୁଞ୍ଜକୁ ବଦଳାଇ ଠିକ୍ ବାକ୍ୟ ଲେଖ ।

• (କ) ଧମନୀ ବାଟଦେଇ ମଣିଷ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ରକ୍ତ ସଂଗୃହିତ ହୋଇ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଠାରେ ପହଞ୍ଚେ ।

  ଉତ୍ତର: ଶିରା (Vein) ବାଟଦେଇ ମଣିଷ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ରକ୍ତ ସଂଗୃହିତ ହୋଇ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଠାରେ ପହଞ୍ଚେ ।

• (ଖ) ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ବାମ ନିଳୟ ଦ୍ବାରରେ ଚାରି ପାଖୁଡ଼ା ବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା ରହିଛି ।

  ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ବାମ ନିଳୟ ଦ୍ବାରରେ ଦୁଇ (Two) ପାଖୁଡ଼ା ବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା ରହିଛି ।

• (ଗ) ମଣିଷ ଶୀରରରେ ଏକକ ସଞ୍ଚାଳନ ପ୍ରକାର ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ଦେଖାଯାଏ ।

  ଉତ୍ତର: ମଣିଷ ଶୀରରରେ ଦ୍ବୈତ ସଞ୍ଚାଳନ (Double circulation) ପ୍ରକାର ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ଦେଖାଯାଏ ।

• (ଘ) କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ପାଇଁ ଜଳର ସଂଶକ୍ତି ବଳ ଦରକାର ।

  ଉତ୍ତର: କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ପାଇଁ ଜଳର ପୃଷ୍ଠତାନ (Surface Tension) ଦରକାର ।

୧୪. ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପର୍କକୁ ଦେଖି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଣ ହେବ ଲେଖ ।

• (କ) ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ : ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ : : ବାମ ନିଳୟ : ମହାଧମନୀ (Aorta)

• (ଖ) ଜୋକ ଲାଳ : ହିରୁଡ଼ିନ୍ : : ମଣିଷ ରକ୍ତ : ହିପାରିନ୍ (Heparin)

• (ଗ) ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ଆବରଣ : ଆଣ୍ଟିଜେନ୍‌ : : ପ୍ଲାଜମା : ଆଣ୍ଟିବଡି (Antibody)

• (ଘ) ମୂଳଜ ଚାପ : ଚେର : : କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ : ଜାଇଲେମ୍ (Xylem) / ସରୁ ନଳୀ