ବିଭାଗ - କ (୨ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ)

(20 Questions of 2 Marks each)

1. ପୋଷଣ (Nutrition) କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ଜୀବ ଖାଦ୍ୟ ଆହରଣ ଓ ପରିପାକ କରି ସେଥିରୁ ଶକ୍ତି ଆହରଣ କରେ ଏବଂ ଶରୀରର ଗଠନ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ମରାମତି ପାଇଁ ଉପାଦାନ ପାଏ, ତାହାକୁ ପୋଷଣ କୁହାଯାଏ ।

2. ସ୍ଵଭୋଜୀ ପୋଷଣ (Autotrophic Nutrition) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତି (ଯଥା- ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ନୀଳହରିତ୍ ଶୈବାଳ), ସେମାନଙ୍କ ପୋଷଣକୁ ସ୍ଵଭୋଜୀ ପୋଷଣ କୁହାଯାଏ । ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଓ ପତ୍ରହରିତ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ।

3. ଷ୍ଟୋମାଟା (Stomata) ବା ପତ୍ରଛିଦ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର:

• ପତ୍ରଛିଦ୍ର ଦେଇ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ CO2​ ପତ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

• ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ O2​ ଏହି ବାଟ ଦେଇ ବାହାରକୁ ଆସେ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଵେଦନ (Transpiration) ରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

• 
  

4. ପରଜୀବୀୟ ପୋଷଣ (Parasitic Nutrition) ର ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ । [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ନିର୍ମୂଳୀ (Cuscuta): ଏହା ଅନ୍ୟ ଗଛ ଉପରେ ମାଡ଼ି ସେଥିରୁ ଖାଦ୍ୟ ଶୋଷଣ କରେ ।

• ପ୍ଲାସ୍‌ମୋଡିୟମ୍ (Plasmodium): ଏହା ମଣିଷ ରକ୍ତରେ ରହି ମ୍ୟାଲେରିଆ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଓ ପୋଷଣ ପାଏ ।

• 
  

5. ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ସଂସ୍ଥା (Electron Transport System) କ’ଣ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଓ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକର ସଜ୍ଜାକୁ ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ସଂସ୍ଥା କୁହାଯାଏ । ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରନ୍ ଏହି ସଂସ୍ଥା ଦେଇ ଗତି କଲାବେଳେ ଶକ୍ତି ମୋଚନ କରେ ।

6. ପିତ୍ତ (Bile) ରେ କୌଣସି ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ନଥାଇ ମଧ୍ୟ ଏହା ହଜମରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରେ ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର: ପିତ୍ତରେ ପିତ୍ତ ଲବଣ (Bile salts) ଥାଏ । ଏହା ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନାକୁ ଭାଙ୍ଗି କ୍ଷୁଦ୍ର ଦାନାରେ ପରିଣତ କରେ (ଅବଦ୍ରବୀକରଣ), ଯାହା ଫଳରେ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ସହଜରେ କାମ କରିପାରେ ।

7. ଭିଲ୍ଲି (Villi) କ’ଣ ଓ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ? [2 Marks]

ଉତ୍ତର: କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର ଭିତର କାନ୍ଥରେ ଆଙ୍ଗୁଠି ଭଳି ଅନେକ ପ୍ରବର୍ଦ୍ଧ ରହିଥାଏ, ଯାହାକୁ ଭିଲ୍ଲି କୁହାଯାଏ । ଏହା ଖାଦ୍ୟର ଅବଶୋଷଣ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ବୃଦ୍ଧି କରେ ।

8. ଗ୍ରସନୀ (Pharynx) ରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରର ନାମ ଲେଖ । [2 Marks] 

ଉତ୍ତର:

1. ଗଲେଟ୍ (Gullet): ଖାଦ୍ୟନଳୀର ଦ୍ଵାର ।

2. ଗ୍ଲଟିସ୍ (Glottis): ଶ୍ଵାସନଳୀର ଦ୍ଵାର ।

3. 
   

9. ପେରିଷ୍ଟାଲ୍‌ସିସ୍ (Peristalsis) କ’ଣ ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର: ଖାଦ୍ୟନଳୀ (Oesophagus) ର ମାଂସପେଶୀ ସଙ୍କୋଚନ ଓ ପ୍ରସାରଣ ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟ ପାକସ୍ଥଳୀ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରେ । ଏହି ଚଳନକୁ ପେରିଷ୍ଟାଲ୍‌ସିସ୍ କୁହାଯାଏ ।

10. ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟକୁ ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି କାହିଁକି କୁହାଯାଏ ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର: ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ଉଭୟ ବହିଃକ୍ଷରା (Exocrine - ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ କ୍ଷରଣ) ଏବଂ ଅନ୍ତଃକ୍ଷରା (Endocrine - ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ) ଗ୍ରନ୍ଥି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି କୁହାଯାଏ ।

11. 11. ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ୪ଟି ଉପାଦାନର ନାମ ଲେଖ । [2 Marks] ଉତ୍ତର:

ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ (Sunlight)

ପତ୍ରହରିତ୍ (Chlorophyll)

ଜଳ (Water)

ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (Carbon dioxide)

12. ATP ଓ NADPH ର ପୂରା ନାମ ଲେଖ । [2 Marks] ଉତ୍ତର:

• ATP: ଆଡିନୋସିନ୍ ଟ୍ରାଇ ଫସ୍‌ଫେଟ୍ (Adenosine Triphosphate)

• NADPH: ନିକୋଟିନାମାଇଡ୍ ଆଡେନାଇନ୍ ଡାଇନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଟାଇଡ୍ ଫସ୍‌ଫେଟ୍ (ବିଜାରିତ) ।

• 
  

13. ସିକମ୍ (Caecum) କ’ଣ ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର: କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର ଓ ବୃହଦନ୍ତ୍ରର ସଂଯୋଗ ସ୍ଥଳରେ ଥିବା ଏକ ମୁଣା ସଦୃଶ ଅଙ୍ଗକୁ ସିକମ୍ କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ଭର୍ମିଫର୍ମ ଆପେଣ୍ଡିକ୍ସ ସଂଲଗ୍ନ ଥାଏ ।

14. କେମୋସିନ୍ଥେସିସ୍ (Chemosynthesis) ବା ରାସାୟନିକ ଶ୍ଳେଷଣ କ’ଣ ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର: କେତେକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ (ଯଥା- ଗନ୍ଧକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ) ଅଜୈବ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥର ଜାରଣ ଘଟାଇ ସେଥିରୁ ମିଳୁଥିବା ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି । ଏହାକୁ ରାସାୟନିକ ଶ୍ଳେଷଣ କୁହାଯାଏ ।

15. ମଣ୍ଡଦ (Starch) ଉପସ୍ଥିତି ଜାଣିବା ପାଇଁ କେଉଁ ଦ୍ରବଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାର ରଙ୍ଗ କ’ଣ ହୁଏ ? [2 Marks] 

ଉତ୍ତର: ମଣ୍ଡଦ ଉପସ୍ଥିତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆୟୋଡିନ୍ (Iodine) ଦ୍ରବଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ମଣ୍ଡଦ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଏହା ନୀଳ (Blue-black) ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରେ ।

16. ଲାଇପେଜ୍ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ଲାଇପେଜ୍ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ସ୍ନେହସାର (Fat/Lipid) ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ହଜମ କରି ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ (Fatty acid) ଏବଂ ଗ୍ଲିସେରଲ୍ (Glycerol) ରେ ପରିଣତ କରେ ।

17. ପ୍ରୋଟିଏଜ୍ (Protease) ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ କ’ଣ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଥିବା ପେପ୍‌ସିନ୍ (Pepsin) ଏବଂ ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ରସରେ ଥିବା ଟ୍ରିପ୍‌ସିନ୍ (Trypsin) ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରୋଟିଏଜ୍ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ।

18. ଅପପୋଷଣ (Malnutrition) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ଖାଦ୍ୟରେ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର ଅଭାବ ବା ଅତ୍ୟଧିକ ପରିମାଣ ଯୋଗୁଁ ଶରୀରରେ ଯେଉଁ ଅସ୍ଵାଭାବିକ ଅବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହାକୁ ଅପପୋଷଣ କୁହାଯାଏ ।

19. କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର ତିନୋଟି ଭାଗର ନାମ ଲେଖ । [2 Marks] ଉତ୍ତର:

1. ଗ୍ରହଣୀ (Duodenum)

2. ଜେଜୁନମ୍ (Jejunum)

3. ଇଲିଅମ୍ (Ileum)

20. ଖାଦ୍ୟର ଅବଶୋଷଣ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? [2 Marks] ଉତ୍ତର: ହଜମ ହୋଇଥିବା ସରଳ ଖାଦ୍ୟ (ଯଥା- ଗ୍ଲୁକୋଜ, ଏମିନୋ ଏସିଡ୍) କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର କାନ୍ଥ ଦେଇ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହରେ ମିଶିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅବଶୋଷଣ (Absorption) କୁହାଯାଏ ।

(15 Questions of 3 Marks each)

1. ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Light Reaction) ସଂକ୍ଷେପରେ ବୁଝାଅ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଏହା ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକର ଉପସ୍ଥିତିରେ ହୁଏ ।

• କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଅଣୁ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି ଉଦ୍ଦୀପିତ ହୁଏ ।

• ଜଳର ଆଲୋକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଘଟି O2​ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ।

• ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଶକ୍ତି ମୁଦ୍ରା ATP ଓ ବିଜାରିତ NADPH ଗଠିତ ହୁଏ ।

2. ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା (Dark Reaction) ବା କାଲଭିନ୍ ଚକ୍ର ବିଷୟରେ ଲେଖ । [3 Marks]

ଉତ୍ତର:

• ଏହା କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋମାରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ ।

• ଏଥିରେ ATP ଓ NADPH ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

• ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଗୃହୀତ CO2​ ରୁବିସ୍କୋ (Rubisco) ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଗ୍ରାହକ ଅଣୁ ସହ ମିଶି ଗ୍ଲୁକୋଜ ସଂଶ୍ଳେଷଣ କରେ ।

• ଏଥିରେ ଆଲୋକର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ ।

3. ପାକସ୍ଥଳୀରେ ପୁଷ୍ଟିସାରର ହଜମ କିପରି ହୁଏ ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ପାକସ୍ଥଳୀ କାନ୍ଥରୁ କ୍ଷରିତ ପାଚକ ରସରେ ପେପ୍‌ସିନ୍ ନାମକ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଥାଏ ।

• ଏହା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ HCl ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ସକ୍ରିୟ ହୁଏ ।

• ସକ୍ରିୟ ପେପ୍‌ସିନ୍ ଜଟିଳ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ପ୍ରୋଟିଓଜେସ୍ (Proteoses) ଓ ପେପ୍‌ଟୋନ୍ (Peptone) ରେ ପରିଣତ କରେ ।

4. ମୃତୋପଜୀବୀୟ ପୋଷଣ (Saprophytic Nutrition) ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ମୃତ, ଗଳିତ ଉଦ୍ଭିଦ ବା ପ୍ରାଣୀ ଦେହରୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତୋପଜୀବୀ କୁହାଯାଏ ।

• ଏମାନେ ଖାଦ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ପାଚକ ରସ କ୍ଷରଣ କରି ତାହାକୁ ଶରୀର ବାହାରେ ତରଳ ସରଳ ଖାଦ୍ୟରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି ।

• ତା’ପରେ ସେହି ତରଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ଶୋଷଣ କରନ୍ତି ।

• ଉଦାହରଣ: ଛତୁ (Mushroom), ଇଷ୍ଟ୍ (Yeast) ।

5. ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ କିପରି ମଣିଷ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ମଣିଷର ଅନ୍ତନଳୀରେ ଇ.କୋଲାଇ (Escherichia coli) ନାମକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ବାସ କରନ୍ତି ।

• ଏମାନେ ଅନ୍ତନଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରୟ ପାଆନ୍ତି ।

• ଏହାର ପ୍ରତିବଦଳରେ ସେମାନେ ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଭିଟାମିନ୍ B-12 ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଯୋଗାନ୍ତି । ଏହା ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ ।

6. ପାଟି (Mouth) ରେ ଖାଦ୍ୟର ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କର । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ପାଟିରେ ଦାନ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚୋବାଇ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରେ ।

• ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ଲାଳ ଖାଦ୍ୟ ସହ ମିଶେ ।

• ଲାଳରେ ଥିବା ଟାୟାଲିନ୍ (Ptyalin) ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଶ୍ଵେତସାର (Starch) କୁ ଭାଙ୍ଗି ମାଲଟୋଜ୍ (Maltose) ରେ ପରିଣତ କରେ ।

7. ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ରସ (Pancreatic Juice) ର ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଓ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

8. ଆମିବାର ପୋଷଣ (Nutrition in Amoeba) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲେଖ । [3 Marks]

ଉତ୍ତର:

• ଆମିବା ଏକ ଏକକୋଷୀ ପ୍ରାଣୀ । ଏହାର ପୋଷଣ ପ୍ରାଣିସମ (Holozoic) ।

• ଏହା କ୍ଷଣପାଦ (Pseudopodia) ସାହାଯ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଘେରିଯାଇ ଖାଦ୍ୟ ରସଧାନୀ (Food vacuole) ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

• କୋଷଜୀବକରୁ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ରସଧାନୀ ମଧ୍ୟକୁ ଯାଇ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରେ ।

• ହଜମ ଖାଦ୍ୟ ଶୋଷିତ ହୁଏ ଓ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀ ଦେଇ ବାହାରିଯାଏ ।

9. ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଲବଣାମ୍ଳ (HCl) ର ଭୂମିକା କ’ଣ ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଏହା ଖାଦ୍ୟ ସହ ଆସିଥିବା କ୍ଷତିକାରକ ଜୀବାଣୁ (Bacteria) ଙ୍କୁ ମାରିଦିଏ ।

• ପାକସ୍ଥଳୀର ମାଧ୍ୟମକୁ ଅମ୍ଳୀୟ କରାଏ, ଯାହା ପେପ୍‌ସିନ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜରୁରୀ ।

• ଏହା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ପେପ୍‌ସିନୋଜେନ୍‌କୁ ସକ୍ରିୟ ପେପ୍‌ସିନ୍ ରେ ପରିଣତ କରେ ।

10. ଯକୃତ୍ (Liver) ର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଯକୃତ୍ ଶରୀରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗ୍ରନ୍ଥି । ଏହା ଉଦର ଗହ୍ଵରର ଡାହାଣ ପଟେ ଉପର ଭାଗରେ ଥାଏ ।

• ଏହା ପିତ୍ତ (Bile) କ୍ଷରଣ କରେ ଯାହା ପିତ୍ତକୋଷ (Gall bladder) ରେ ସଞ୍ଚିତ ରହେ ।

• ପିତ୍ତ ସ୍ନେହସାରର ଅବଦ୍ରବୀକରଣ କରାଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟର ଅମ୍ଳତ୍ଵ ନଷ୍ଟ କରି କ୍ଷାରୀୟ କରାଏ ।

11. ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣରେ $C{O}_2$ ର ଭୂମିକା କ’ଣ ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO2​) ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କଞ୍ଚାମାଲ ।

• ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ CO2​ ବିଜାରିତ ହୋଇ ଶର୍କରା (Carbohydrate) ଗଠନ କରେ ।

• ଗଛ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ପତ୍ରଛିଦ୍ର (Stomata) ଦେଇ CO2​ ଗ୍ରହଣ କରେ ।

12. ଅନ୍ତଃପରଜୀବୀ ଓ ବାହ୍ୟପରଜୀବୀ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

13. ଖାଦ୍ୟନଳୀର ଗଠନ (Structure of Alimentary Canal) ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତିନୋଟି ବାକ୍ୟ ଲେଖ । [3 Marks] ଉତ୍ତର:

1. ମଣିଷର ଖାଦ୍ୟନଳୀ ପାଟିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମଳଦ୍ୱାରରେ ଶେଷ ହୋଇଛି ।

2. ଏହା ମାଂସଳ ଓ ନଳୀ ଆକାରର, ଯାହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୬ ରୁ ୯ ମିଟର ।

3. ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ହେଲା- ପାଟି, ଗ୍ରସନୀ, ଗ୍ରାସନଳୀ, ପାକସ୍ଥଳୀ, କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର ଓ ବୃହଦନ୍ତ୍ର ।

14. କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରରେ ହଜମ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ? [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରରେ ଯକୃତ୍‌ରୁ ପିତ୍ତ, ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟରୁ ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ରସ ଓ ନିଜସ୍ୱ ଆନ୍ତ୍ରିକ ରସ ମିଶେ ।

• ଏଠାରେ ଶ୍ଵେତସାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

• ପୁଷ୍ଟିସାର ଭାଙ୍ଗି ଏମିନୋ ଏସିଡ୍ ହୁଏ ।

• ସ୍ନେହସାର ଭାଙ୍ଗି ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ ଓ ଗ୍ଲିସେରଲ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

15. ମଣ୍ଡଦ (Starch) ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଆବଶ୍ୟକ - ଏହା କିପରି ପ୍ରମାଣ କରିବ ? (କେବଳ ପଦ୍ଧତି ଲେଖ) [3 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଗୋଟିଏ ସତେଜ ପତ୍ରର କିଛି ଅଂଶକୁ କଳା କାଗଜ ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାଇ କ୍ଲିପ୍ ଲଗାଇ ଦିଅ ।

• ଗଛଟିକୁ କିଛି ଘଣ୍ଟା ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖ ।

• ପତ୍ରଟିକୁ ତୋଳି ଆଣି କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ବାହାର କରି ଆୟୋଡିନ୍ ପରୀକ୍ଷା କର ।

• ଦେଖିବ ଯେ, ଘୋଡ଼ା ହୋଇଥିବା ଅଂଶଟି ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ହେବନାହିଁ (ମଣ୍ଡଦ ନାହିଁ), କିନ୍ତୁ ଖୋଲା ଅଂଶଟି ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ହେବ । ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଆବଶ୍ୟକ ।

ବିଭାଗ - ଗ (୪ ନମ୍ବର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନ)

(8 Questions of 4 Marks each)

1. ମଣିଷର ପାଚନ ତନ୍ତ୍ର (Human Digestive System) ର ଏକ ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗର ନାମ ଦର୍ଶାଅ । [4 Marks]

ଉତ୍ତର: (ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଅନୁଯାୟୀ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବେ) ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ:

• ପାଟି (Mouth)

• ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥି (Salivary Glands)

• ଗ୍ରାସନଳୀ (Oesophagus)

• ପାକସ୍ଥଳୀ (Stomach)

• ଯକୃତ୍ (Liver) ও ପିତ୍ତକୋଷ (Gall bladder)

• ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ (Pancreas)

• କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର (Small Intestine)

• ବୃହଦନ୍ତ୍ର (Large Intestine)

• ମଳଦ୍ୱାର (Anus)

2. ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସବିଶେଷ ବର୍ଣ୍ଣନା କର (ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହ) । [4 Marks]

ଉତ୍ତର: ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ: ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଓ କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଉପସ୍ଥିତିରେ CO2​ ଓ ଜଳରୁ ଶର୍କରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ । ୧. ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Light Reaction):

• ସ୍ଥାନ: ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀ ।

• କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରେ ।

• ଜଳର ଆଲୋକ ବିଶ୍ଳେଷଣ (Photolysis): $2H_{2}O\to 4H^{+}+4e^{-}+O_2$

• ଶକ୍ତି ମୁଦ୍ରା ATP ଓ NADPH ଗଠନ ହୁଏ । ୨. ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା (Dark Reaction):

• ସ୍ଥାନ: ଷ୍ଟ୍ରୋମା ।

• ATP ଓ NADPH ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି CO2​ ବିଜାରିତ ହୁଏ ।

• ଫଳସ୍ଵରୂପ ଗ୍ଲୁକୋଜ (C6​H12​O6​) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

3. ମଣିଷ ଶରୀରରେ ପୁଷ୍ଟିସାର (Protein) ର ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଝାଅ । [4 Marks] ଉତ୍ତର:

• ପାଟି: ପାଟିରେ ପୁଷ୍ଟିସାର ହଜମ ହୁଏ ନାହିଁ ।

• ପାକସ୍ଥଳୀ: ଏଠାରେ ପେପ୍‌ସିନ୍ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ପ୍ରୋଟିଓଜେସ୍ ଓ ପେପ୍‌ଟୋନ୍ ରେ ପରିଣତ କରେ । ଏଥିପାଇଁ ଅମ୍ଳୀୟ ମାଧ୍ୟମ (HCl) ଦରକାର ।

• କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର:

  • ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ରସର ଟ୍ରିପ୍‌ସିନ୍ ଅବଶିଷ୍ଟ ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ପେପ୍‌ଟୋନ୍‌କୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ କରେ ।

  • ଆନ୍ତ୍ରିକ ରସର ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ଏମିନୋ ଏସିଡ୍ (Amino Acid) ରେ ପରିଣତ କରେ ।

• ଏହି ଏମିନୋ ଏସିଡ୍ ରକ୍ତ ଦ୍ଵାରା ଶୋଷିତ ହୁଏ ।

4. ସ୍ନେହସାର (Lipid) ର ହଜମ ଓ ଅବଶୋଷଣ କିପରି ହୁଏ ? [4 Marks] ଉତ୍ତର:

• ଅବଦ୍ରବୀକରଣ: ଯକୃତ୍‌ରୁ କ୍ଷରିତ ପିତ୍ତ ଲବଣ ସ୍ନେହସାରର ବଡ଼ ଦାନାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଛୋଟ ଦାନାରେ ପରିଣତ କରେ ।

• ହଜମ: ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ରସ ଓ ଆନ୍ତ୍ରିକ ରସରେ ଥିବା ଲାଇପେଜ୍ (Lipase) ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଏହି ଅବଦ୍ରବୀକୃତ ସ୍ନେହସାରକୁ ହଜମ କରି ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ (Fatty Acid) ଓ ଗ୍ଲିସେରଲ୍ (Glycerol) ରେ ପରିଣତ କରେ ।

• ଅବଶୋଷଣ: ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ ଓ ଗ୍ଲିସେରଲ୍ ଭିଲ୍ଲି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଲସିକା ନଳୀ (Lacteal) ଦ୍ଵାରା ଶୋଷିତ ହୁଏ ।

5. ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ (Chlorophyll) ର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି ବୋଲି ଏକ ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ଵାରା ବୁଝାଅ । [4 Marks] ଉତ୍ତର:

1. ଉପକରଣ: ଚିତ୍ରିତ ପତ୍ର ଥିବା ଗଛ (ଯଥା- କ୍ରୋଟନ୍), ବିକର, ଜଳ, ଆଲକୋହଲ୍, ଆୟୋଡିନ୍ ଦ୍ରବଣ, ବର୍ନର ।

2. ପଦ୍ଧତି:

   • ଗଛକୁ ୩ ଦିନ ଅନ୍ଧକାରରେ ରଖି ପତ୍ରକୁ ଶ୍ଵେତସାର ମୁକ୍ତ କର ।

   • ତା’ପରେ ୬ ଘଣ୍ଟା ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖ ।

   • ପତ୍ରଟିକୁ ତୋଳି ଚିହ୍ନିତ କର ଯେ କେଉଁଠି ସବୁଜ ଅଂଶ ଅଛି ଓ କେଉଁଠି ସାଦା ଅଂଶ ।

   • ପତ୍ରକୁ ଆଲକୋହଲ୍‌ରେ ସିଝାଇ କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ବାହାର କରିଦିଅ ।

3. ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ: ପତ୍ରଟିକୁ ଆୟୋଡିନ୍ ଦ୍ରବଣରେ ବୁଡ଼ାଇଲେ, କେବଳ ସବୁଜ ଥିବା ଅଂଶ (ଯେଉଁଠି କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଥିଲା) ନୀଳ ରଙ୍ଗ ହେବ । ସାଦା ଅଂଶ ରଙ୍ଗ ବଦଳିବ ନାହିଁ ।

4. ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ।

6. ପରଭୋଜୀ ପୋଷଣର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରଭେଦ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କର । [4 Marks] ଉତ୍ତର: ପରଭୋଜୀ ପୋଷଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ୪ ପ୍ରକାରର:

1. ପ୍ରାଣିସମ (Holozoic): ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଶରୀର ଭିତରେ ହଜମ କରନ୍ତି । ଉଦା: ମଣିଷ, କୁକୁର ।

2. ମୃତୋପଜୀବୀୟ (Saprophytic): ମୃତ ଓ ପଚାସଢ଼ା ପଦାର୍ଥରୁ ଖାଦ୍ୟ ଶୋଷଣ କରନ୍ତି । ଏମାନେ ପରିବେଶ ସଫା ରଖନ୍ତି । ଉଦା: ଛତୁ, ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ।

3. ପରଜୀବୀୟ (Parasitic): ଅନ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ଶରୀରରୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି । ଉଦା: ନିର୍ମୂଳୀ, ପ୍ଲାସ୍‌ମୋଡିୟମ୍ ।

4. ସହଜୀବୀୟ (Symbiotic): ଦୁଇଟି ଜୀବ ପରସ୍ପରର ସହାୟତାରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି । ଉଦା: ଇ.କୋଲାଇ ଓ ମଣିଷ ।

7. କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର ଗଠନ ଓ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । [4 Marks]

ଉତ୍ତର: ଗଠନ:

• ଏହା ଖାଦ୍ୟନଳୀର ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ଅଂଶ ।

• ଏହାର ୩ଟି ଭାଗ: ଗ୍ରହଣୀ (Duodenum - 'U' ଆକାର), ଜେଜୁନମ୍ (Jejunum) ଓ ଇଲିଅମ୍ (Ileum) ।

• ଭିତର କାନ୍ଥରେ ଅନେକ ଆଙ୍ଗୁଠି ଭଳି ଭିଲ୍ଲି ଥାଏ । କାର୍ଯ୍ୟ:

• ଏଠାରେ ଖାଦ୍ୟର ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ।

• ଭିଲ୍ଲି ଦ୍ଵାରା ସରଳୀକୃତ ଖାଦ୍ୟ (ଗ୍ଲୁକୋଜ, ଏମିନୋ ଏସିଡ୍) ରକ୍ତକୁ ଶୋଷିତ ହୁଏ ।

8. ପାକସ୍ଥଳୀ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ । [4 Marks] ଉତ୍ତର: