ବିଶ୍ଵ ମହାମାରୀ କୋଭିଡ୍ - 19 – Study Material Class 10 ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ
🦠 ଅଧ୍ୟାୟ ୧୧: ବିଶ୍ଵ ମହାମାରୀ କୋଭିଡ୍ - 19 🦠
(Global Pandemic COVID-19)
1. କୋଭିଡ୍-୧୯ କ’ଣ? (What is COVID-19?)
ପୂରା ନାମ: COrona VIrus Disease - 2019 (COVID-19).
ଭୂତାଣୁର ନାମ: ଏହି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଭୂତାଣୁର ନାମ ହେଉଛି SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2).
ଉତ୍ପତ୍ତି: ଏହା ପ୍ରଥମେ ୨୦୧୯ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ଚୀନ ଦେଶର ୱୁହାନ (Wuhan) ସହରରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ମହାମାରୀ ଘୋଷଣା: ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଙ୍ଗଠନ (WHO) ୨୦୨୦ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୧ ତାରିଖରେ ଏହାକୁ ଏକ 'ବିଶ୍ୱ ମହାମାରୀ' (Pandemic) ରୂପେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
📝 Note: 'କରୋନା' (Corona) ଶବ୍ଦଟି ଲାଟିନ୍ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ମୁକୁଟ' (Crown)। ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଏହି ଭୂତାଣୁର ଆକାର ମୁକୁଟ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
2. ଭୂତାଣୁର ଗଠନ (Structure of Virus) 🧬
ଏହି ଭୂତାଣୁର ଗଠନ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
ସ୍ପାଇକ୍ ପ୍ରୋଟିନ୍ (Spike Protein): ଭୂତାଣୁର ଉପରି ଭାଗରେ କଣ୍ଟା ପରି ଅଂଶ ଥାଏ, ଯାହା ମଣିଷ ଶରୀରର କୋଷ ଭିତରକୁ ପଶିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଜେନେଟିକ୍ ବସ୍ତୁ (Genetic Material): ଏହା ଏକ RNA ଭୂତାଣୁ।
ଲିପିଡ୍ ଆବରଣ (Lipid Envelope): ଭୂତାଣୁ ଚାରିପଟେ ଚର୍ବି ଜାତୀୟ ଆବରଣ ଥାଏ। (ସାବୁନ୍ ଏହି ଚର୍ବି ଆବରଣକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ, ତେଣୁ ହାତ ଧୋଇବା ଜରୁରୀ)।
3. ସଂକ୍ରମଣ କିପରି ହୁଏ? (Mode of Transmission) 🤧
କରୋନା ଭୂତାଣୁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ନିମ୍ନ ଉପାୟରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ:
ଡ୍ରପଲେଟ୍ (Droplets): ସଂକ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତି କାଶିଲେ, ଛିଙ୍କିଲେ ବା କଥା ହେଲେ ପାଟିରୁ ବାହାରୁଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଳକଣା ମାଧ୍ୟମରେ।
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସଂସ୍ପର୍ଶ (Direct Contact): ରୋଗୀକୁ ଛୁଇଁଲେ କିମ୍ବା କରମର୍ଦ୍ଦନ କଲେ।
ପରୋକ୍ଷ ସଂସ୍ପର୍ଶ (Indirect Contact): ରୋଗୀ ଛୁଇଁଥିବା ଜିନିଷ (ଯଥା: କବାଟ ହ୍ୟାଣ୍ଡେଲ, ଟେବୁଲ) କୁ ଛୁଇଁ ସେହି ହାତରେ ନାକ, ପାଟି ବା ଆଖିକୁ ଛୁଇଁଲେ।
4. ଲକ୍ଷଣ (Symptoms) 🤒
ସଂକ୍ରମଣ ହେବାର ୨ ରୁ ୧୪ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।
ଲକ୍ଷଣ ତାଲିକା (Symptom Table):
| ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ (Common Symptoms) | ଗୁରୁତର ଲକ୍ଷଣ (Serious Symptoms) |
| ଜ୍ୱର (Fever) 🌡️ | ନିଶ୍ୱାସ ନେବାରେ କଷ୍ଟ (Difficulty breathing) 🫁 |
| ଶୁଖିଲା କାଶ (Dry Cough) | ଛାତିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ବା ଚାପ (Chest pain) |
| କ୍ଳାନ୍ତି ଅନୁଭବ (Tiredness) | କଥା କହିବା ବା ଚାଲିବା ଶକ୍ତି ହରାଇବା |
| ସ୍ୱାଦ ଓ ଗନ୍ଧ ବାରି ନ ପାରିବା (Loss of taste/smell) | ଅମ୍ଳଜାନ ସ୍ତର କମିଯିବା (Low Oxygen Level) |
🚨 Warning: ଯଦି ଗୁରୁତର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ଡାକ୍ତରଖାନା ଯିବା ଆବଶ୍ୟକ।
5. ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ନିରାକରଣ (Prevention) 🛡️
କୋଭିଡ୍-୧୯ ରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଉପାୟ ହେଲା ସତର୍କତା।
ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ "SMS" ନିୟମ (The SMS Trick):
🧠 TRICK to Remember:
ମନେରଖନ୍ତୁ "SMS"
S - Social Distancing (ସାମାଜିକ ଦୂରତ୍ୱ - ଅନ୍ୟୁନ ୬ ଫୁଟ ବା ୨ ମିଟର)।
M - Mask (ମାସ୍କ ପିନ୍ଧିବା - ନାକ ଓ ପାଟିକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖିବା)। 😷
S - Sanitization (ସାନିଟାଇଜେସନ୍ - ସାବୁନ୍ ରେ ବାରମ୍ବାର ହାତ ଧୋଇବା)। 🧼
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ:
ଆଖି, ନାକ ଓ ପାଟିକୁ ବାରମ୍ବାର ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଜନଗହଳି ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ବଢାନ୍ତୁ।
6. ରୋଗ ନିରୂପଣ ବା ପରୀକ୍ଷା (Diagnosis) 🧪
କରୋନା ହୋଇଛି କି ନାହିଁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ:
RT-PCR (Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction):
ଏହା ସବୁଠାରୁ ନିର୍ଭୁଲ ପରୀକ୍ଷା।
ଏଥିରେ ନାକ ଓ ତଣ୍ଟିରୁ ଲାଳ (Swab) ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ।
RAT (Rapid Antigen Test):
ଏହା ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟରେ (୧୫-୩୦ ମିନିଟ୍) ଫଳାଫଳ ଦେଇଥାଏ।
7. ଚିକିତ୍ସା ଓ ଟିକାକରଣ (Treatment & Vaccination) 💉
ଏହି ରୋଗର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଔଷଧ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷଣ ଅନୁସାରେ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ। ଟିକାକରଣ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ।
ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ଟିକା (Vaccines in India):
| ଟିକାର ନାମ | ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ ସଂସ୍ଥା | ପ୍ରକାର |
| କୋଭିସିଲ୍ଡ (Covishield) | ସେରମ୍ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ (SII) | ଭାଇରାଲ୍ ଭେକ୍ଟର |
| କୋଭାକ୍ସିନ୍ (Covaxin) | ଭାରତ ବାୟୋଟେକ୍ | ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଭୂତାଣୁ (Inactivated Virus) |
💡 ମନେରଖନ୍ତୁ: ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍ (Antibiotics) କେବଳ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ବିରୋଧରେ କାମ କରେ, ଭୂତାଣୁ ବା କରୋନା ବିରୋଧରେ ନୁହେଁ।
8. ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ (Key Terms)
କ୍ୱାରେଣ୍ଟାଇନ୍ (Quarantine): ସୁସ୍ଥ ଲୋକ ଯିଏ ସଂକ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥାଇପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଅଲଗା ରଖିବା।
ଆଇସୋଲେସନ୍ (Isolation): ସଂକ୍ରମିତ (ରୋଗୀ) ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଅଲଗା ରଖିବା।
ପିପିଇ କିଟ୍ (PPE Kit): Personal Protective Equipment (ଡାକ୍ତର ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା ସୁରକ୍ଷା ପୋଷାକ)।
✨ Summary Trick (ସାରାଂଶ)
COVID ଶବ୍ଦରୁ ମନେରଖନ୍ତୁ:
C - Clean hands (ହାତ ସଫା ରଖନ୍ତୁ)
O - Off from gathering (ଭିଡ଼ରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତୁ)
V - Vaccine must (ଟିକା ନିଅନ୍ତୁ)
I - Immunity boost (ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ବଢାନ୍ତୁ)
D - Distance maintaining (ଦୂରତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ)