ପ୍ରଶ୍ନ ୧: "ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା" କବିତାର କବି କିଏ?

ଉତ୍ତର: "ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା" କବିତାର କବି ହେଉଛନ୍ତି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର କେଉଁ ଉପାଧିରେ ପରିଚିତ?

ଉତ୍ତର: କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର 'ସ୍ଵଭାବକବି' ଉପାଧିରେ ପରିଚିତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର କେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ?

ଉତ୍ତର: କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ଆଧୁନିକ ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ବରପାଲିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ପଠିତ କବିତାଟି କବିଙ୍କର କେଉଁ କାବ୍ୟରୁ ଆନୀତ?

ଉତ୍ତର: ପଠିତ କବିତାଟି କବିଙ୍କର 'ତପସ୍ବିନୀ' କାବ୍ୟରୁ ଆନୀତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: 'ତପସ୍ବିନୀ' କାବ୍ୟର କେଉଁ ସର୍ଗରୁ ଏହି କବିତାଂଶଟି ସଂଗୃହୀତ?

ଉତ୍ତର: ଏହି କବିତାଂଶଟି 'ତପସ୍ବିନୀ' କାବ୍ୟର 'ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ'ରୁ ସଂଗୃହୀତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ଉଷା କାହାକୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ହୃଦୟରେ ତୃଷା ବହନ କରି ଆସିଥିଲେ?

ଉତ୍ତର: ଉଷା ସତୀ ଜାନକୀ ବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ହୃଦୟରେ ତୃଷା ବହନ କରି ଆସିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ଉଷା ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ ଆଣିଥିଲେ?

ଉତ୍ତର: ଉଷା ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ନୀହାର (କାକର) ରୂପକ ମୁକ୍ତା (ମୋତି) ଆଣିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: ଉଷାଙ୍କର ଦୃଶା ବା ଚାହାଣି କିପରି ଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ଉଷାଙ୍କର ଦୃଶା 'ବିକଚ ରାଜୀବ' ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମଫୁଲ ସଦୃଶ ଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: କାହାର କଣ୍ଠରେ ଉଷା ସୀତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେବାକୁ କହିଲେ?

ଉତ୍ତର: ଉଷା କଳକଣ୍ଠ ବା କୋଇଲିର କଣ୍ଠରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେବାକୁ କହିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: ଉଷା କି ପ୍ରକାର ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିଲେ?

ଉତ୍ତର: ଉଷା 'ଅରୁଣ କଷାୟ ବାସ' ଅର୍ଥାତ୍ ଲାଲ ରଙ୍ଗିର ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: କବି ଉଷାଙ୍କୁ କାହା ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: କବି ଉଷାଙ୍କୁ ଜଣେ 'ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ' ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: ଉଷାଙ୍କ ଆଗମନରେ କିଏ ସଙ୍ଗିୀତ ଗାନ କରୁଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ଉଷାଙ୍କ ଆଗମନରେ ସମୀର ବା ପବନ ସଙ୍ଗିୀତ ଗାନ କରୁଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: ଉଷାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ କିଏ ବୀଣା ବଜାଉଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ଉଷାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଭ୍ରମର ବା ଭଅଁର ବୀଣା ବଜାଉଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: ଉଷାଙ୍କ ସ୍ଵାଗତ ସଭାରେ 'ଭାଟ' ବା ସ୍ତବପାଠକ କିଏ ସାଜିଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ଉଷାଙ୍କ ସ୍ଵାଗତ ସଭାରେ କୁମ୍ଭାଟୁଆ ପକ୍ଷୀ 'ଭାଟ' ସାଜିଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: କିଏ 'ପାଟ ମାଗଧ' ବେଶରେ ଆସିଥିଲା?

ଉତ୍ତର: କଳିଙ୍ଗି ବା କଜଳପାତି ପକ୍ଷୀ 'ପାଟ ମାଗଧ' ବେଶରେ ଆସିଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: ମୁନିମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଓଁକାର ଧ୍ଵନି କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗତି କରିଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ମୁନିମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଓଁକାର ଧ୍ଵନି ପାତାଳରେ ଥିବା ଅନନ୍ତ ନାଗଙ୍କ କାନ (ଶ୍ରୁତି) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗତି କରିଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: ତମସା ନଦୀକୁ କବି କ’ଣ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ତମସା ନଦୀକୁ କବି 'ଆଶ୍ରମଧାତ୍ରୀ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: ତମସା କାହାକୁ 'ମଙ୍ଗିଳ ପ୍ରଦୀପ' ରୂପେ ରଚନା କରିଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ତମସା 'ପ୍ରଭାତୀ ତାରା'କୁ 'ମଙ୍ଗିଳ ପ୍ରଦୀପ' ରୂପେ ରଚନା କରିଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) 'କୁସୁମ' ଶବ୍ଦର ଏକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: 'କୁସୁମ' ଶବ୍ଦର ଏକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ହେଉଛି ଫୁଲ ବା ପୁଷ୍ପ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ସୁଖ' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: 'ସୁଖ' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ଦୁଃଖ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କର ଚାରୋଟି ପ୍ରମୁଖ କାବ୍ୟକୃତିର ନାମ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କର ଚାରୋଟି ପ୍ରମୁଖ କାବ୍ୟକୃତି ହେଲା 'ତପସ୍ବିନୀ', 'ପ୍ରଣୟ ବଲ୍ଲରୀ', 'କୀଚକ ବଧ' ଓ 'ଇନ୍ଦୁମତୀ' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: "ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା" କବିତାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି କ’ଣ?

ଉତ୍ତର: "ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା" କବିତାଟି 'ତପସ୍ବିନୀ' କାବ୍ୟର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗରୁ ଆନୀତ । ଏଥିରେ ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମରେ ନିର୍ବାସିତା ଥିବା ସତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତର ପ୍ରକୃତି କିପରି ସ୍ଵାଗତ କରୁଛି, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ଉଷା କିପରି ବେଶରେ ଓ କ’ଣ ଉପହାର ଧରି ଆସିଥିଲେ?

ଉତ୍ତର: ଉଷା ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ଚାହାଣି ଏବଂ ଅରୁଣ ରଙ୍ଗିର କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ଜଣେ ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ ବେଶରେ ଆସିଥିଲେ । ସେ ନିଜର କରପଲ୍ଲବରେ କାକର ରୂପକ ମୁକ୍ତା ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ଧରି ଆସିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ସୀତା କାହିଁକି ଉଷାଙ୍କୁ ଜଣେ ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ?

ଉତ୍ତର: ଉଷାଙ୍କର ଅରୁଣ କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର, ପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ କାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶାନ୍ତ ରୂପ ସୀତାଙ୍କ ମନରେ ବିଶ୍ଵାସ ଜନ୍ମାଉଥିଲା । ତେଣୁ ସୀତା ଭାବିଲେ, କୌଣସି ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଲାଘବ କରି ନବଜୀବନ ଦେବାପାଇଁ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ପ୍ରକୃତିର ସଙ୍ଗିୀତ ସଭା କିପରି ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ଉଷାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଆୟୋଜିତ ସେହି ସଙ୍ଗିୀତ ସଭାରେ, ସମୀର ବା ପବନ ସଙ୍ଗିୀତ ଗାନ କରୁଥିଲା, ଭ୍ରମର ବୀଣା ବଜାଉଥିଲା ଏବଂ ସୁରଭି ବା ସୁଗନ୍ଧ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: କେଉଁମାନେ ଭାଟ ଓ ପାଟ ମାଗଧ ସାଜି ସୀତାଙ୍କୁ କ’ଣ କହି ଜାଗ୍ରତ କଲେ?

ଉତ୍ତର: କୁମ୍ଭାଟୁଆ ପକ୍ଷୀ 'ଭାଟ' ସାଜି ସ୍ତବପାଠ କରୁଥିଲା ଏବଂ କଳିଙ୍ଗି ବା କଜଳପାତି ପକ୍ଷୀ 'ପାଟ ମାଗଧ' ବେଶରେ ଆସିଥିଲା । ସେମାନେ ଲଳିତ ମଧୁର ସ୍ଵରରେ କହିଲେ, "ଉଠ ସତୀ ରାଜ୍ୟ-ରାଣୀ, ରାତି ପାହିଲା ।”

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ଆଶ୍ରମର ପ୍ରଭାତକାଳୀନ ବେଦଧ୍ଵନିକୁ କବି କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ପ୍ରଭାତରେ ମୁନିଋଷିମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଃସୃତ ବେଦଧ୍ଵନି ସମଗ୍ର ସବୁଜ ବନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲା । ଉଚ୍ଚ ଓଁକାର ଧ୍ଵନି ଆକାଶକୁ ଭେଦ କରୁଥିଲା ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୃପ୍ତି ଦେଇ ପାତାଳରେ ଅନନ୍ତ ନାଗଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗତି କରୁଥିଲା । ଏହା ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବୀଣାଝଙ୍କାର ସଦୃଶ ମନେ ହେଉଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: ଅନୁକମ୍ପା ସୀତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ କ’ଣ କହିଲେ?

ଉତ୍ତର: ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ ଅନୁକମ୍ପା ସୀତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ 'ବୈଦେହି' କହି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ । ସେ କହିଲେ ଯେ, କୋମଳ ଦେହୀ ଉଷା ତପସ୍ବିନୀ ଦର୍ଶନ ଦେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର । ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଲେ ଯେ, ତମସା ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ସୁଖ ଲାଭ କରିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିବା ରାମଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ କବି କାହା ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି?

ଉତ୍ତର: ସୀତାଙ୍କର ଶୋକ ଜର୍ଜରିତ ହୃଦୟରେ ଥିବା ବୀର ରାମଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ କବି, ପଦ୍ମ (ପଦ୍ମିନୀ) ଉପରେ ଥିବା କାକର (ଶିଶିର) ବିନ୍ଦୁରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ (ଖର-ରଶ୍ମିର) ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: ସୀତା ଉଷାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କ’ଣ କହିଲେ?

ଉତ୍ତର: ସୀତା ଉଷାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଅନ୍ଧକାରର (ତିମିର) ବିନାଶକାରୀ (ବିଧ୍ବଂସି) ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ (ରବି) ଆଗମନର ସୂଚନାକାରୀ (ଆଗମନ-ଶଂସୀ) । ହେ ଶୁଭ୍ର ସୁଗନ୍ଧର ରସିକେ, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଉଛି, ତୁମେ ମୋ ପରି ରଘୁବଂଶର କୁଳବଧୂର ମଙ୍ଗିଳ କର ।"

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: ତମସା ନଦୀ ସୀତାଙ୍କ ସ୍ଵାଗତ ପାଇଁ କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା?

ଉତ୍ତର: ତମସା ନଦୀ, ଯିଏ ଆଶ୍ରମର ଧାତ୍ରୀ ଥିଲା, ରାତ୍ରି ଶେଷରେ ଉତ୍ସୁକ ହୃଦୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲା । ସେ ନିଜ ପ୍ରାଙ୍ଗିଣରେ ଫୁଲ (କୁସୁମ) ବିଞ୍ଚି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ (ସୁବାସିତ ନୀର) ସିଞ୍ଚି ଏବଂ ପ୍ରଭାତୀ ତାରାକୁ ମଙ୍ଗିଳ ଦୀପ କରି ସଜାଇ ରଖିଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: ତମସା ନଦୀ ସୀତାଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ଵାଗତ କଲା?

ଉତ୍ତର: ଯେତେବେଳେ ସୀତା ତାପସକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ତମସା ନଦୀ କୂଳକୁ ଗଲେ, ତମସା ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜ କୋଳକୁ (ଅଙ୍କରେ) ନେଇ ନିଜର ଢେଉ ରୂପକ ହାତ (ତରଙ୍ଗି-କରେ) ଦ୍ଵାରା ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗିନ କଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: ତମସା ନଦୀ ନିଜକୁ କାହିଁକି ଭାଗ୍ୟବତୀ ମନେ କରିଛି?

ଉତ୍ତର: ତମସା ନଦୀ ନିଜକୁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ମନେ କରିଛି କାରଣ ସେ କେବେ ଆଶା କରିନଥିଲା ଯେ, ସ୍ଵୟଂ ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ସୀତା ସମସ୍ତ ରାଜକୀୟ ଭୋଗବିଳାସ ତ୍ୟାଗ କରି ତା' ପରି ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀ କୋଳରେ ସ୍ନାନ (ବିହାର) କରିବେ । ସୀତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଥିବାରୁ ସଂସାର ତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି 'ଭାଗ୍ୟବତୀ' କହିବ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: (ବ୍ୟାକରଣ) 'କରପଲ୍ଲବ' ଓ 'ନୀହାରମୁକ୍ତା'ର ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ ସହ ସମାସର ନାମ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: କରପଲ୍ଲବ: କର ପଲ୍ଲବ ସଦୃଶ (ଉପମିତ କର୍ମଧାରୟ) । ନୀହାରମୁକ୍ତା: ନୀହାର ରୂପକ ମୁକ୍ତା (ରୂପକ କର୍ମଧାରୟ) ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ତରଙ୍ଗି-କରେ' ଓ 'ମୀନ ନୟନେ'ର ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ ସହ ସମାସର ନାମ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: ତରଙ୍ଗି-କରେ: ତରଙ୍ଗି ରୂପକ କରରେ (ରୂପକ କର୍ମଧାରୟ) । ମୀନ ନୟନେ: ମୀନ ସଦୃଶ ନୟନରେ (ଉପମିତ କର୍ମଧାରୟ) ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: (ବ୍ୟାକରଣ) ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ: ଗଗନ, ତଟିନୀ ।

ଉତ୍ତର: ଗଗନ: ଆକାଶ, ନଭ । ତଟିନୀ: ନଦୀ, ସରିତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: (ବ୍ୟାକରଣ) ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲେଖ: ଉଜ୍ଜ୍ବଳ, ସୁଖ, ପ୍ରଶାନ୍ତ, ମଧୁର ।

ଉତ୍ତର: ଉଜ୍ଜ୍ବଳ × ଅନ୍ଧକାର / ମଳିନ ସୁଖ × ଦୁଃଖ ପ୍ରଶାନ୍ତ × ଅଶାନ୍ତ ମଧୁର × କଟୁ / ତିକ୍ତ

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ବିକଚ ରାଜୀବ ଦୃଶା'ର ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ କ’ଣ?

ଉତ୍ତର: ବିକଚ ରାଜୀବ ସଦୃଶ ଦୃଶା ଯାହାର (ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ) ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ କର: ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ, ନୟନ ।

ଉତ୍ତର: ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ = ଯୋଗ + ଈଶ୍ଵରୀ । ନୟନ = ନେ + ଅନ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ଆଗମନ-ଶଂସୀ' ଓ 'ଆଶ୍ରମଧାତ୍ରୀ' ପଦ ଦୁଇଟିର ଅର୍ଥ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: ଆଗମନ-ଶଂସୀ: ଯିଏ ଆଗମନର ସୂଚନା ଦିଏ । ଆଶ୍ରମଧାତ୍ରୀ: ଯିଏ ଆଶ୍ରମର ଧାଈ ମା' ବା ପାଳନକର୍ତ୍ତୀ ।

୧. ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା ବିକଚ ରାଜୀବ ଦୃଶା କରପଲ୍ଲବେ ନୀହାର- ମୁକ୍ତାଧରି ଉପହାର ଜାନକୀ-ଦର୍ଶନ ତୃଷା ହୃଦୟେ ବହି, ସତୀଙ୍କ ବାସ-ବାହାର-ପ୍ରାଙ୍ଗିଣେ ରହି, କଳକଣ୍ଠ କଣ୍ଠେ କହିଲା ଦରଶନ ଦିଅ ସତି, ରାତି ପାହିଲା ।

 ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି ସ୍ଵଭାବକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ ରଚିତ 'ତପସ୍ବିନୀ' କାବ୍ୟର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗରୁ ଆନୀତ "ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା" କବିତାରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ଏଠାରେ କବି ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମକୁ ଉଷାଙ୍କର ମଙ୍ଗିଳମୟ ଆଗମନକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: କବି ପ୍ରଭାତକୁ ଏକ ମଙ୍ଗିଳମୟୀ ନାରୀ ରୂପରେ ପରିକଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି । ଉଷା ଏକ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆଗମନ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଚାହାଣି ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ସୁନ୍ଦର । ସେ ନିଜର କଅଁଳ ପତ୍ର ସଦୃଶ ହାତରେ କାକର ବିନ୍ଦୁ ରୂପକ ମୁକ୍ତା ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ଧରି ଆସିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସତୀ ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରବଳ ତୃଷା ବା ଆକାଙ୍ଖ୍ୟା ରହିଛି । ତେଣୁ ସେ ସୀତାଙ୍କ କୁଡ଼ିଆ ବାହାରେ ଥିବା ଅଗଣାରେ ରହି କୋଇଲିର କଣ୍ଠରେ ମଧୁର ସ୍ଵରରେ କହିଲେ, "ହେ ସତୀ, ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ, ରାତି ପାହିଗଲା ।"

୨. କେଉଁ ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ ଆସି ମଧୁର ଭାଷେ ଆଶ୍ୱାସି ଡାକୁଛନ୍ତି ଦୁଃଖରାଶି-ଉପଶମନେ, ଦେବାପାଇଁ ନବ ଜୀବନ କି ଓହ୍ଲାଇଛନ୍ତି ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଭୁବନ ! ।

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ 'ତପସ୍ବିନୀ' କାବ୍ୟର 'ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାଂଶରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ ଉଷାଙ୍କର ପ୍ରଶାନ୍ତ ରୂପ ଦେଖି ସତୀ ସୀତାଙ୍କ ମନରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଆଶ୍ଵାସନାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଉଷାଙ୍କର ଅରୁଣ ରଙ୍ଗିର କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର, ପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ କାନ୍ତି ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତ ରୂପ ସୀତାଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ବିଶ୍ଵାସ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି । ଦୁଃଖିନୀ ସୀତା ମନେ ମନେ ଭାବୁଛନ୍ତି, ସତେ ଯେପରି କୌଣସି ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ ନିଜେ ଆସି ମଧୁର ଭାଷାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ଵାସନା ଦେଉଛନ୍ତି । ସେହି ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ ଜଣକ ସୀତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରାଶିକୁ ଲାଘବ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକ ନୂତନ ଜୀବନ (ନବ ଜୀବନ) ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକରୁ ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକକୁ (ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଭୁବନ) ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଛନ୍ତି ।

୩. ସମୀର ସଙ୍ଗିୀତ ଗାଏ, ଭ୍ରମର ବୀଣା ବଜାଏ, ସୁରଭି ନର୍ତ୍ତନେ ଥାଏ ଉଷା ନିର୍ଦେଶେ, କୁମ୍ଭାଟୁଆ ହୋଇ ଭାଟ ଆରମ୍ଭିଲା ସ୍ତବ ପାଠ କଳିଙ୍ଗି ଅଇଲା ପାଟ ମାଗଧ ବେଶେ,

 ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି ସ୍ଵଭାବକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ 'ତପସ୍ବିନୀ' କାବ୍ୟର 'ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାଂଶରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ କବି ଉଷାଙ୍କ ଆଗମନରେ ପ୍ରକୃତିର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ କିପରି ସୀତାଙ୍କ ସ୍ଵାଗତ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଉଷାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସମଗ୍ର ପ୍ରକୃତି ସୀତାଙ୍କ ସ୍ଵାଗତ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନାରେ ମୁଖରିତ ହୋଇଉଠିଛି । ପବନ (ସମୀର) ମଧୁର ସଙ୍ଗିୀତ ଗାନ କରୁଛି, ଭ୍ରମର ସୁନ୍ଦର ବୀଣା ବଜାଉଛି ଏବଂ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ (ସୁରଭି) ନୃତ୍ୟ (ନର୍ତ୍ତନେ) କରୁଛି । କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, କୁମ୍ଭାଟୁଆ ପକ୍ଷୀ ରାଜକୀୟ ସ୍ତୁତିପାଠକ (ଭାଟ) ସାଜି ସ୍ତବପାଠ ଆରମ୍ଭ କରିଛି ଏବଂ କଜଳପାତି ପକ୍ଷୀ (କଳିଙ୍ଗି) ରାଜାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ବନ୍ଦନାକାରୀ (ପାଟ ମାଗଧ) ବେଶରେ ଆସି ସୀତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରାଉଛି ।

୪. ବୈକୁଣ୍ଠେ ଦେଇ ତୃପତି ଅନନ୍ତ ଶ୍ରୁତିକି ଗତି, ବିହିଲା କି ସରସ୍ୱତୀ ବୀଣାଝଙ୍କାର;

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି 'ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ କବି ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମରୁ ନିଃସୃତ ବେଦଧ୍ଵନିର ମାହତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟଆ: ପ୍ରଭାତର ଆଗମନ ସହ ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମର ମୁନିଋଷିମାନେ ବେଦପାଠ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାର ଧ୍ଵନି (ସ୍ୱନ) ସମଗ୍ର ବନଭୂମିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି । ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଓଁକାର ଧ୍ଵନି ଆକାଶକୁ ଭେଦ କରି ଉପରେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଉଛି ଏବଂ ତଳେ ପାତାଳରେ ଥିବା ଅନନ୍ତ ନାଗଙ୍କ କାନ (ଶ୍ରୁତି) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗତି କରୁଛି । ସେହି ପବିତ୍ର ଓ ମଧୁର ବେଦଧ୍ଵନି ଏପରି ମନୋମୁଗ୍ଧକର ଥିଲା ଯେ, ତାହା ସତେ ଯେପରି ସ୍ଵୟଂ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବୀଣାର ଝଙ୍କାର (ବୀଣାଝଙ୍କାର) ପରି ଶୁଭୁଥିଲା ।

୫. ପଦ୍ମିନୀ-ହୃଦ-ଶିଶିର- ବିନ୍ଦୁରେ ଖର-ରଶ୍ମିର ଫଳକେ କରି ଚିତ୍ରିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି, ବୀର ରାମ-ମୂରତି ଶୋକ ଜର୍ଜରିତ ଚିତ୍ତ- ହେଲେ ଆସନୁ ଉତ୍‌ଥିତ ଜାନକୀ ସତୀ,

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି ସ୍ଵଭାବକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ 'ତପସ୍ବିନୀ' କାବ୍ୟର 'ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାଂଶରୁ ଗୃହୀତ । ଅନୁକମ୍ପାଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣି ସୀତା କିପରି ନିଜ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ, ତାହା କବି ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଅନୁକମ୍ପାଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣି ସତୀ ଜାନକୀ ନିଜ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ (ଉତ୍‌ଥିତ) । ସ୍ଵାମୀଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାସିତା ହୋଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ (ଚିତ୍ତ) ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ (ଶୋକ ଜର୍ଜରିତ) ଥିଲା । ସେହି ଦୁଃଖୀ ହୃଦୟରେ ବୀର ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ରହିଥିଲା । କବି ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉପମା ଦେଇ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ସେ କହିଛନ୍ତି, ସୀତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଠିକ୍ ସେହିପରି ଚିତ୍ରିତ ଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ପଦ୍ମ (ପଦ୍ମିନୀ) ଉପରେ ଥିବା କାକର (ଶିଶିର) ବିନ୍ଦୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ (ଖର-ରଶ୍ମିର) ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପଡ଼ିଥାଏ ।

୬. ଉତ୍ସୁକ ହୃଦୟେ ରାତ୍ରୀ- ଶେଷରେ ଆଶ୍ରମଧାତ୍ରୀ ତମସା ନିର୍ମଳ-ଗାତ୍ରୀ ପବିତ୍ର-ଧାରା ... ... ... ... ... ... ... ... ମୁହୁର୍ମୁହୁ ମୀନ ନୟନେ ଚାହୁଁଥିଲା ସୀତା-ସତୀ ଶୁଭାଗମନେ ।।

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି 'ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ କବି ତମସା ନଦୀକୁ ଏକ ମାନବୀୟ ରୂପ ଦେଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ସ୍ଵାଗତ କରିବା ପାଇଁ ତା'ର ଆୟୋଜନକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ରାତ୍ରି ଶେଷରେ, ଆଶ୍ରମର ଧାଈ ମା' (ଆଶ୍ରମଧାତ୍ରୀ) ସ୍ଵରୂପ ତମସା ନଦୀ, ଯାହାର ଶରୀର ନିର୍ମଳ (ନିର୍ମଳ-ଗାତ୍ରୀ) ଓ ଜଳଧାରା ପବିତ୍ର (ପବିତ୍ର-ଧାରା), ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୃଦୟରେ ସତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲା । ସୀତାଙ୍କ ସ୍ଵାଗତ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଙ୍ଗିଣରେ ଫୁଲ (କୁସୁମ) ବିଞ୍ଚି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ (ସୁବାସିତ ନୀର) ସିଞ୍ଚନ କରିଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରଭାତୀ ତାରାକୁ ମଙ୍ଗିଳ ଦୀପ (ମଙ୍ଗିଳ ପ୍ରଦୀପ) ରୂପେ ସଜାଇ ରଖିଥିଲା । ସେ ବାରମ୍ବାର (ମୁହୁର୍ମୁହୁ) ନିଜର ମାଛ ରୂପକ ଆଖିରେ (ମୀନ ନୟନେ) ସତୀ ସୀତାଙ୍କ ଶୁଭ ଆଗମନକୁ (ଶୁଭାଗମନେ) ଚାହିଁ ରହିଥିଲା ।

୭. ସତୀଙ୍କି ତମସା ଅଙ୍କରେ ଘେନି ସ୍ନେହେ ଆଲିଙ୍ଗିିଲା ତରଙ୍ଗି-କରେ। ।

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ପଦ୍ୟାଂଶଟି ସ୍ଵଭାବକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ 'ତପସ୍ବିନୀ' କାବ୍ୟର 'ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାଂଶରୁ ଗୃହୀତ । ଏଠାରେ ସୀତା ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲାବେଳେ ତମସା ନଦୀର ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଵାଗତକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ସତୀ ସୀତା ଯେତେବେଳେ ତାପସକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଆଦରରେ ପ୍ଲାବିତ ହୋଇ ଅନୁକମ୍ପାଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ତମସା ନଦୀ କୂଳକୁ ଗମନ କଲେ, ସେତେବେଳେ ତମସା ନଦୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା । ସେ ସତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ କୋଳକୁ (ଅଙ୍କରେ) ଘେନି ବା ଟାଣି ନେଇ ନିଜର ଢେଉ ରୂପକ ହାତରେ (ତରଙ୍ଗି-କରେ) ଅତି ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗିନ କଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ପଠିତ କବିତା ଅନୁସରଣରେ ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମର ପ୍ରଭାତକାଳୀନ ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

ଉତ୍ତର: 'ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାରେ ସ୍ଵଭାବକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମର ଏକ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାତକାଳୀନ ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରଭାତର ଆଗମନ ସ୍ଵୟଂ ଉଷାଦେବୀଙ୍କ ଆଗମନ ସହ ଜଡ଼ିତ । ପ୍ରଭାତର ଉଷା ଏକ ମଙ୍ଗିଳମୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ଚାହାଣି ଏବଂ କାକର ରୂପକ ମୁକ୍ତା ଉପହାର ଧରି ଆଗମନ କରିଛନ୍ତି । ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗିର କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ଫୁଲମାନଙ୍କର ଶୋଭା ବିକଶିତ ହେଉଛି । ଏହି ପ୍ରଭାତକାଳୀନ ପରିବେଶ ସଙ୍ଗିୀତମୟ ହୋଇଉଠିଛି । ଉଷାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ପବନ (ସମୀର) ସଙ୍ଗିୀତ ଗାଉଛି, ଭ୍ରମର ବୀଣା ବଜାଉଛି ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି । କୁମ୍ଭାଟୁଆ ଓ କଜଳପାତି ପକ୍ଷୀମାନେ ବନ୍ଦନାକାରୀ ସାଜି ପ୍ରଭାତର ଆଗମନୀ ଗାନ କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଆଶ୍ରମର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟ ମିଶିଯାଇଛି । ମୁନିଋଷିମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଃସୃତ ବେଦଧ୍ଵନି ଓ ଉଚ୍ଚ ଓଁକାର ନାଦରେ ସମଗ୍ର ସବୁଜ ବନ (ଶ୍ୟାମବନ) ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଉଠିଛି । ଏହି ଧ୍ଵନି ସ୍ଵର୍ଗ, ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ଓ ପାତାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଯାଇ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବୀଣାଝଙ୍କାର ସଦୃଶ ଶୁଭୁଛି ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ବନଭୂମି ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ବଳ ହୋଇଉଠୁଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ଆଶ୍ରମରେ ସତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଉଷା କିପରି ସ୍ଵାଗତ ଜଣାଇଛ ଆଲୋଚନା କର।

ଉତ୍ତର: 'ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାରେ, ଉଷାଦେବୀ ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମରେ ନିର୍ବାସିତା ସୀତାଙ୍କୁ ସ୍ଵାଗତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆୟୋଜନ କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରଥମତଃ, ଉଷା ନିଜେ ଏକ ମଙ୍ଗିଳମୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ଚାହାଣି ଏବଂ କାକର ରୂପକ ମୁକ୍ତା ଉପହାର ଧରି ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶାରେ ତାଙ୍କ କୁଡ଼ିଆ ବାହାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେ କୋଇଲି କଣ୍ଠରେ ସୀତାଙ୍କୁ ରାତି ପାହିଗଲାଣି କହି ଜାଗ୍ରତ କରାଇଛନ୍ତି । ଉଷା ନିଜେ ଅରୁଣ ରଙ୍ଗିର କଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଜଣେ ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ ରୂପରେ ଦର୍ଶନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଲାଘବ କରି ତାଙ୍କୁ ନବଜୀବନ ଦେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଉଷାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସମଗ୍ର ପ୍ରକୃତି ସୀତାଙ୍କ ସ୍ଵାଗତରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଛି । ପବନ ସଙ୍ଗିୀତ ଗାଉଛି, ଭ୍ରମର ବୀଣା ବଜାଉଛି ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି । ଏପରିକି ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜକୀୟ ବନ୍ଦନାକାରୀ (ଭାଟ ଓ ପାଟ ମାଗଧ) ସାଜି ସୀତାଙ୍କୁ 'ରାଜ୍ୟ-ରାଣୀ' କହି ସମ୍ବୋଧନ କରି ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତିଗାନ କରୁଛନ୍ତି । ଏହିପରି ଭାବରେ, ଉଷା ପ୍ରକୃତିର ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗିଳମୟ ଉପାଦାନ ଦ୍ଵାରା ସତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତିପୂତ ସ୍ଵାଗତ ଜଣାଇଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ପଠିତ କବିତାରୁ କବିଙ୍କର ପ୍ରକୃତି ଚିତ୍ରଣର ବିଶେଷତ୍ଵ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: 'ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାରେ ସ୍ଵଭାବକବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ ପ୍ରକୃତି ଚିତ୍ରଣର ବିଶେଷତ୍ଵ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ । ପ୍ରଥମତଃ, କବି ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ମାନବୀୟ ଗୁଣ ଆରୋପ କରିଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଉଷା, ତମସା ନଦୀ, ପବନ, ଭ୍ରମର, ସୁଗନ୍ଧ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ କେହି ଜଡ଼ ନୁହନ୍ତି । ଉଷା ଜଣେ କରୁଣାମୟୀ ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ ରୂପରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଉପହାର ଧରିଛନ୍ତି ଏବଂ କୋଇଲି କଣ୍ଠରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି । ତମସା ନଦୀ ଜଣେ 'ଆଶ୍ରମଧାତ୍ରୀ' ବା ସ୍ନେହମୟୀ ପାଳନକର୍ତ୍ତୀ ସାଜିଛି, ଯିଏ ଫୁଲ ବିଞ୍ଚି ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ 'ତରଙ୍ଗି-କରେ' ବା ଢେଉରୂପକ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗିନ କରୁଛି । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, କବି ପ୍ରକୃତିର ସୂକ୍ଷ୍ମତିସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଚିତ୍ରିତ କରିବାରେ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ । ପଦ୍ମ ଉପରେ ଥିବା ଶିଶିର ବିନ୍ଦୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ସୀତାଙ୍କ ଶୋକାକୁଳ ହୃଦୟରେ ଥିବା ରାମଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସହ ତୁଳନା କରିବା ତାଙ୍କର ଅନନ୍ୟ କାବ୍ୟକ ଚାତୁରୀର ପରିଚୟ ଦିଏ । ତୃତୀୟତଃ, ପ୍ରକୃତି କେବଳ ସୁନ୍ଦର ନୁହେଁ, ବରଂ ମଙ୍ଗିଳମୟ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ପ୍ରଭାତର ଆଗମନ ଏକ 'ମଙ୍ଗିଳ' ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏବଂ ମୁନିଋଷିଙ୍କ ବେଦଧ୍ଵନିରେ ବନଭୂମି ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଉଠୁଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ ଲେଖନୀରେ ପ୍ରକୃତି ମାନବ ଭଳି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପଠିତ କବିତାକୁ ଭିତ୍ତି କରି ଆଲୋଚନା କର।

ଉତ୍ତର: କବି ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେରଙ୍କ ଲେଖନୀରେ ପ୍ରକୃତି କେବେହେଲେ ନିର୍ଜୀବ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାହା ମାନବ ଭଳି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓ ଭାବପ୍ରବଣ । 'ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାଟି ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ । ଏହି କବିତାରେ ଉଷା କେବଳ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସମୟ ନୁହେଁ, ସେ ଜଣେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳା ନାରୀ । ସେ ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ହୃଦୟରେ ତୃଷା ବହନ କରି ଆସିଛନ୍ତି । ସେ ଜଣେ 'ଯୋଗେଶ୍ଵରୀ' ପରି ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଲାଘବ କରିବାକୁ ଓ ତାଙ୍କୁ 'ନବ ଜୀବନ' ଦେବାକୁ ଆଶ୍ଵାସନା ଦେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି । ସେହିପରି, ତମସା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ମାନବୀୟ ସମ୍ବେଦନାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ସେ ଜଣେ 'ଆଶ୍ରମଧାତ୍ରୀ' ବା ଧାଈ ମା' ପରି ସୀତାଙ୍କ ଆଗମନକୁ ଉତ୍ସୁକତାର ସହ ଅପେକ୍ଷା କରିଛି । ସେ ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଫୁଲ ବିଞ୍ଚି ଓ ସୁବାସିତ ଜଳ ସିଞ୍ଚି ନିଜ ପ୍ରାଙ୍ଗିଣକୁ ସଜାଇଛି । ଯେତେବେଳେ ସୀତା ତା' କୋଳକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ 'ତରଙ୍ଗି-କରେ' ବା ଢେଉରୂପକ ହାତରେ ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗିନ କରିଛି ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ପାଇ ନିଜକୁ 'ଭାଗ୍ୟବତୀ' ମନେ କରିଛି । ଏପରିକି ପବନ, ଭ୍ରମର, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ବୁଝିପାରି ତାଙ୍କୁ ସ୍ଵାଗତ କରିବା ପାଇଁ ସଙ୍ଗିୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ନୃତ୍ୟର ଆୟୋଜନ କରିଛନ୍ତି । ଏସବୁ ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ କବିଙ୍କ ଲେଖନୀରେ ପ୍ରକୃତି ମାନବ ଭଳି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ସତୀ ସୀତାଙ୍କ ଆଗମନକୁ ତମସା ନଦୀ କିପରି ସ୍ଵାଗତ କରିଛି, ତାହା କବିତା ଅବଲମ୍ବନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

ଉତ୍ତର: ' ମଙ୍ଗଳେ ଅଇଲା ଉଷା' କବିତାରେ ତମସା ନଦୀ ସତୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସ୍ଵାଗତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ମାନବୀୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି । ତମସାକୁ ଆଶ୍ରମର ଧାତ୍ରୀ ବା ପାଳନକର୍ତ୍ତୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ରାତ୍ରି ଶେଷରେ ଉତ୍ସୁକ ହୃଦୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଛି । ସେ ସୀତାଙ୍କ ପଥକୁ ସଜାଇବା ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଙ୍ଗିଣରେ ଫୁଲ ବିଞ୍ଚି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରିଛି ଏବଂ ପ୍ରଭାତୀ ତାରାକୁ ମଙ୍ଗିଳ ଦୀପ ରୂପେ ସ୍ଥାପନ କରିଛି । ସେ ନିଜର ମାଛ ରୂପକ ଆଖିରେ ବାରମ୍ବାର ସୀତାଙ୍କ ଶୁଭ ଆଗମନର ପଥକୁ ଚାହିଁ ରହିଛି । ଯେତେବେଳେ ସୀତା ତାପସକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ତା' ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତମସା ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ନିଜ କୋଳକୁ ଟାଣି ନେଇଛି ଏବଂ ନିଜ ତରଙ୍ଗିରୂପକ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗିନ କରିଛି । ଏହି ସ୍ଵାଗତ ପରେ, ତମସା ଆନନ୍ଦରେ ଅମୃତମୟ ସ୍ଵରରେ କହିଛି ଯେ, ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ସୀତା ସବୁ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି ତା' କୋଳରେ ବିହାର କରିବେ ବୋଲି ସେ କେବେ ଆଶା କରିନଥିଲା । ସୀତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଥିବାରୁ ସଂସାର ତାକୁ 'ଭାଗ୍ୟବତୀ' କହି ପ୍ରଶଂସା କରିବ ବୋଲି ସେ କହି ନିଜର ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ କରିଛି ।