ପ୍ରଶ୍ନ ୧: "ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ" ପ୍ରବନ୍ଧର ପ୍ରାବନ୍ଧିକ କିଏ?

 ଉତ୍ତର: "ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ" ପ୍ରବନ୍ଧର ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ହେଉଛନ୍ତି ଶରତ କୁମାର ମହାନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ଲେଖକ ଶରତ କୁମାର ମହାନ୍ତି କେଉଁ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଲେଖକ ଶରତ କୁମାର ମହାନ୍ତି କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଟାଙ୍ଗୀ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଜରିପଡ଼ା ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ଲେଖକଙ୍କ କେଉଁ ପୁସ୍ତକର ଅଂଶବିଶେଷ?

 ଉତ୍ତର: ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ଲେଖକଙ୍କ 'ଛତ୍ରପତି ବିବେକାନନ୍ଦ' ପୁସ୍ତକର ଅଂଶବିଶେଷ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ପୃଥିବୀରୁ ବିଦାୟ ନେବା ବେଳକୁ ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ କେତେ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ପୃଥିବୀରୁ ବିଦାୟ ନେବା ବେଳକୁ ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ ବାଇଶ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ନରେନ୍‌ଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ କ’ଣ ଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ନରେନ୍‌ଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିଶ୍ଵନାଥ ଦତ୍ତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ପାଇଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନ ଏନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳ ହୋଇଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ଵର ଏନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳ ହୋଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ନରେନ୍ କେଉଁ ମୁନିଙ୍କ ପରି ସମାଧିରେ ଲୀନ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ନରେନ୍ ଶୁକଦେବଙ୍କ ପରି ସମାଧିରେ ଲୀନ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: 'ଜନତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ' ଶବ୍ଦଟି କାହିଁକି ମଇଳା ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ଲେଖକ କହିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: 'ଜନତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ' ଶବ୍ଦଟି 'ରାଜନୈତିକ ଛଳନା'ର ଶିକାର ହେବା ଫଳରେ ମଇଳା ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ଲେଖକ କହିଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ତରୁଣ ଶିଷ୍ୟମାନେ କେଉଁଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ତରୁଣ ଶିଷ୍ୟମାନେ ବରାହନଗରଠାରେ ଶ୍ରୀ ସୁରେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମିତ୍ରଙ୍କ ଏକ ପୁରୁଣା କୋଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: ନବୀନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଗଣ ଖାଦ୍ୟାଭାବରୁ ମାସ ମାସ ଧରି କ’ଣ ଖାଇଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ନବୀନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଗଣ ଖାଦ୍ୟାଭାବରୁ ମାସ ମାସ ଧରି 'କଇଁଚିକାକୁଡ଼ି ପତ୍ର ସିଝା ଓ ଲୁଣ' ଲଗାଇ ଭାତ ଖାଇଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: କେଉଁ ରାତିରେ ନରେନ୍ ଓ ଗୁରୁଭାଇମାନେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ବ୍ରତ ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଖ୍ରୀଷ୍ଟମାସ ଇଭ୍‌ ରାତିରେ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟମାସର ପୂର୍ବ ରାତି) ନରେନ୍ ଓ ଗୁରୁଭାଇମାନେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ବ୍ରତ ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: ସ୍ଵାମୀ ରାମକୃଷ୍ଣାନନ୍ଦ କାହିଁକି ମଠ ଛାଡ଼ି ଯାଇନଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ଗୁରୁଭାଇ (ପକ୍ଷୀଦଳ)ଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ କେତେବେଳେ ଫେରିବ, ତାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ସେ ଏକୁଟିଆ ମଠକୁ ଜଗି ରହିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଶିଷ୍ୟ କିଏ ଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ ହାଥରାସ ଷ୍ଟେସନର ଷ୍ଟେସନମାଷ୍ଟର ଶ୍ରୀ ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ଗୁପ୍ତ, ଯାହାଙ୍କ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ନାମ ସ୍ଵାମୀ ସଦାନନ୍ଦ ଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: ସିଦ୍ଧଯୋଗୀ ପାଓହାରୀ ବାବାଙ୍କ ସହିତ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କର କେଉଁଠାରେ ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ସିଦ୍ଧଯୋଗୀ ପାଓହାରୀ ବାବାଙ୍କ ସହିତ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କର ଗାଜୀପୁରଠାରେ ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମତରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଯଥାର୍ଥ ବ୍ରତ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମତରେ, 'ଦରିଦ୍ରନାରାୟଣଙ୍କ ସେବା ହିଁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଯଥାର୍ଥ ବ୍ରତ' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: କ୍ଷେତରୀ ରାଜସଭାରେ ବାଈଜୀ କେଉଁ ଭଜନ ଗାଇଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: କ୍ଷେତରୀ ରାଜସଭାରେ ବାଈଜୀ ମୀରା ଭଜନ "ପ୍ରଭୁ ମେରା ଅବଗୁଣ ଚିତ ନ ଧରୋ" ଗାଇଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: କେଉଁଠାରେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ହୋଇ ବିବେକାନନ୍ଦ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସ୍ଥିର କଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣ ସୀମାନ୍ତ କନ୍ୟାକୁମାରୀଠାରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ହୋଇ ବିବେକାନନ୍ଦ ବିଦେଶ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସ୍ଥିର କଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ: ଦୁର୍ବଳ, ଆଶା । 

ଉତ୍ତର: ଦୁର୍ବଳ × ସବଳ, 

ଆଶା × ନିରାଶା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ କର: ଅଭ୍ୟୁତ୍‌ଥାନ, ଉଲ୍ଲିଖିତ ।

ଉତ୍ତର: ଅଭ୍ୟୁତ୍‌ଥାନ = ଅଭି + ଉତ୍‌ଥାନ । 

ଉଲ୍ଲିଖିତ = ଉତ୍ + ଲିଖିତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: (ବ୍ୟାକରଣ) ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ ସହ ସମାସର ନାମ ଲେଖ: ନିଃସ୍ଵ, ଯଥାବିଧି । 

ଉତ୍ତର: ନିଃସ୍ଵ = ନାହିଁ ସ୍ଵ (ଧନ) ଯାହାର (ନିଷେଧାର୍ଥକ ବହୁବ୍ରୀହି) ।

ଯଥାବିଧି = ବିଧିକୁ ଅତିକ୍ରମ ନ କରି (ଅବ୍ୟୟୀଭାବ) ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ଲେଖକ ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ 'ଦୁଇ ପିତାଙ୍କୁ ହରାଇ' ବୋଲି କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ଲେଖକ ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ 'ଦୁଇ ପିତାଙ୍କୁ ହରାଇ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି କାରଣ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ନେବାର ବର୍ଷକ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଦାତା ପିତା ବିଶ୍ଵନାଥ ଦତ୍ତ ଇହଧାମ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଠାକୁର ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ଥିଲେ ତାଙ୍କର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପିତା ଓ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ ବିବେକାନନ୍ଦରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବାରେ ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ଵର ଓ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭୂମିକା କ’ଣ ଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ ବିବେକାନନ୍ଦରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବା ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ଵର 'ଏନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳ'ର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ଏବଂ ସ୍ଵୟଂ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ 'ଧାତ୍ରୀ'ର ଭୂମିକା ତୁଲାଇଥିଲେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଓ ରହସ୍ୟମୟ ଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ କାହିଁକି ଧିକ୍କାର କରିଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଥରେ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପଚାରିବାରୁ, ନରେନ୍ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଶୁକଦେବଙ୍କ ପରି ପାଞ୍ଚଛଅ ଦିନ ସମାଧିରେ ଲୀନ ରହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ଏହା ଶୁଣି ଠାକୁର ତାଙ୍କୁ ଧିକ୍କାର କରି କହିଥିଲେ ଯେ, ସେ ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରକାଣ୍ଡ ବଟବୃକ୍ଷ ପରି ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବେ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନରେନ୍ କେବଳ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ଠାକୁରଙ୍କ ଧିକ୍କାର ନରେନ୍‌ଙ୍କ ମନରେ କିପରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସମାଧାନ କରିଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ନରେନ୍‌ଙ୍କ ମନରେ ଦୁଇଟି ପଥକୁ ନେଇ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଥିଲା । ଗୋଟିଏ ପଟେ ଥିଲା ଧ୍ୟାନ, ସମାଧି ଓ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଆଦର୍ଶ, ଅନ୍ୟପଟେ ଥିଲା ଭାରତର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାଗ୍ରସ୍ତ ଜନତାଙ୍କ ସେବା । ଠାକୁରଙ୍କ ଧିକ୍କାର ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲା ଯେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ 'ଜନସମଷ୍ଟିର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ମୋଚନାର୍ଥେ ସେବାବ୍ରତ' ହିଁ ଅଟେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ବରାହନଗର ମଠରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କର ଦିନ କିପରି କଟୁଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ବରାହନଗର ମଠଟି ଏକ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଭୂତକୋଠି ଥିଲା । ସେଠାରେ ନବୀନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଗଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖକଷ୍ଟରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ । ଦି'ଓଳି ଦି'ମୁଠା ଖାଦ୍ୟ ମିଳିବା ସ୍ଵପ୍ନ ଥିଲା । ସେମାନେ ମାସ ମାସ ଧରି କଇଁଚିକାକୁଡ଼ି ପତ୍ର ସିଝା ଓ ଲୁଣ ଲଗାଇ ଭାତ ଖାଇଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ଆଣ୍ଟପୁର ଘଟଣାର ଗୁରୁତ୍ୱ କ’ଣ ଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ଆଣ୍ଟପୁର ଗ୍ରାମରେ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟମାସ ଇଭ୍‌ ରାତିରେ, ନରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଗୁରୁଭାଇମାନଙ୍କୁ ଯିଶୁଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଓ ପ୍ରେମର କାହାଣୀ ଶୁଣାଇଲେ । ଏଥିରେ ସମସ୍ତେ ଭାବବିହ୍ବଳ ହୋଇ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି ସନ୍ନ୍ୟାସ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ । ଏହି ଘଟଣା ହିଁ ରାମକୃଷ୍ଣ ସଂଘର ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଜୀବନର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଭାରତ ପରିଭ୍ରମଣର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ପରିଭ୍ରମଣର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ନଥିଲା, ବରଂ ବିଶାଳ ଭାରତବର୍ଷ ଓ ତା’ର ଦରିଦ୍ର ଜନତା ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ପରିଚୟ ହେବାର ସୁଯୋଗ ଥିଲା । ସେ ସେନାପତି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରଖିଲା ପରି, ନିଜର କର୍ମପନ୍ଥା ସ୍ଥିର କରିବା ପାଇଁ ଦେଶକୁ ଭଲଭାବେ ତନଖି ଦେଖୁଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: ସାନ୍ତାଳ ବସ୍ତିରେ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କର କି ଅଭିଜ୍ଞତା ହୋଇଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ଥରେ ସ୍ଵାମୀଜୀ ଏକ ଆଦିବାସୀ ବସ୍ତିରେ ସାନ୍ତାଳଙ୍କ ଅତିଥି ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ ଦିନକୁ ମୁଠାଏ ଭାତ ପାଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଯତ୍ନ ନେଉଛନ୍ତି । ଏହା ଦେଖି ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ହୃଦୟ ହାହାକାର କରିଉଠିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: କ୍ଷେତରୀର ବାଈଜୀ ଘଟଣା ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଉପରେ କି ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ରାଜପୁତନାର କ୍ଷେତରୀରେ ଜଣେ ବାଈଜୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖି ସ୍ଵାମୀଜୀ ରାଗିଯାଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ବାଈଜୀ ଜଣକ ଯେତେବେଳେ 'ପ୍ରଭୁ ମେରା ଅବଗୁଣ ଚିତ ନ ଧରୋ' ଭଜନ ଗାଇଲେ, ତାହା ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କ ଉପରେ ଗଭୀର ରେଖାପାତ କଲା । ଏହି ଘଟଣା ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଉଦାର ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହେବାକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: 'ଭୋକିଲା ପେଟରେ ଧର୍ମ ଅନାବଶ୍ୟକ'—ଏହି ଜ୍ଞାନ ବିବେକାନନ୍ଦ କିପରି ଲାଭ କଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଏହି ଉକ୍ତିଟି ନରେନ୍ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଭାରତ ପରିଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେଶସାରା ଦି'ଓଳି ଦି'ମୁଠା ଖାଇବାକୁ ପାଉନଥିବା ଅଗଣିତ ବୁଭୁକ୍ଷୁ ଜନତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଏହି କଥାର ସତ୍ୟତାକୁ ମର୍ମେ ମର୍ମେ ଅନୁଭବ କଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କର କେଉଁ ତ୍ରୁଟି ଧରି ଉଲ୍ଲାସ କରୁଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଥରେ ସ୍ଵାମୀଜୀ କେତେଜଣ ଗୁଜୁରାଟୀ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ସହ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଧର୍ମ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ସେ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି କରି ପକାଇଲେ । ପଣ୍ଡିତମାନେ ଜ୍ଞାନ-ଭକ୍ତିର ଚର୍ଚ୍ଚା ଛାଡ଼ି 'ଆମେ ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କୁ ହରାଇ ଦେଲୁ' କହି ବିଜୟ ଉଲ୍ଲାସରେ ହଲ୍ଲା କରୁଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଶ୍ରଦ୍ଧାନନ୍ଦଙ୍କର ଠାକୁରଙ୍କର କେଉଁ କଥା ମନେପଡ଼ିଲା?

 ଉତ୍ତର: ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କର ଏପରି ଆଚରଣ ଦେଖି ଶ୍ରଦ୍ଧାନନ୍ଦଙ୍କର ଠାକୁର ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ କହୁଥିବା କଥାଟି ମନେପଡ଼ିଲା— "ଚିଲ, ଶାଗୁଣା ଖୁବ୍ ଉଚ୍ଚରେ ଉଡ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥାଏ ତଳେ ଗୋରୁ ମଢ଼ ଉପରେ" ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: ପଣ୍ଡିତମାନେ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ 'ମୋହିନୀ ଶକ୍ତି' ବିଷୟରେ କ’ଣ କହିଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ କୁହାକୁହି ହେଉଥିଲେ, 'ସ୍ଵାମୀଜୀ ତାଦୃଶ ପଣ୍ଡିତ ନୁହନ୍ତି, ତେବେ ଏହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ଏକ ମୋହିନୀ ଶକ୍ତି ଅଛି । ସେହି ଶକ୍ତି ବଳରେ ସେ ଦିଗ୍‌ବିଜୟ କରିଛନ୍ତି ।'

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବିବେକାନନ୍ଦ ରାଜାରାଜୁଡ଼ାଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲେ କାହିଁକି?

 ଉତ୍ତର: ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମତରେ, ହଜାର ହଜାର ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଯେତିକି ଫଳ ମିଳିବ, ଜଣେ ମାତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ସତକର୍ମ ଦିଗରେ ଆକୃଷ୍ଟ କରାଇପାରିଲେ ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳିବ । କାରଣ ରାଜାଙ୍କ ହାତରେ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରଜାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ବିଧାନର କ୍ଷମତା ରହିଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: କନ୍ୟାକୁମାରୀରେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ହେବାବେଳେ ବିବେକାନନ୍ଦ କ’ଣ ଦେଖିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଭାରତବର୍ଷର ଶେଷ ପ୍ରସ୍ତର ଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ହୋଇ ବିବେକାନନ୍ଦ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପଟେ ଦିଗନ୍ତବ୍ୟାପୀ ବିଶାଳ ଭୂଖଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜନ୍ମଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟପଟେ ଅନନ୍ତ ଜଳରାଶି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: (ବ୍ୟାକରଣ) ପ୍ରକୃତି-ପ୍ରତ୍ୟୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର: କରଣୀୟ, ଦର୍ଶନ ।

 ଉତ୍ତର: କରଣୀୟ = କୃ + ଅନୀୟ । 

ଦର୍ଶନ = ଦୃଶ୍ + ଅନ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: (ବ୍ୟାକରଣ) ପ୍ରକୃତି-ପ୍ରତ୍ୟୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର: ବନ୍ଦନା, କାରୁଣିକ ।

ଉତ୍ତର: ବନ୍ଦନା = ବନ୍ଦ୍ + ଅନ + ଆ ।

କାରୁଣିକ = କରୁଣା + ଇକ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) ସମାସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର: ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଗୁରୁଭାଇ । 

ଉତ୍ତର: ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା = ତୀର୍ଥ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା (ଚତୁର୍ଥୀ ତତ୍‌ପୁରୁଷ) ।

 ଗୁରୁଭାଇ = ଜଣେ ଗୁରୁଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ (ମଧ୍ୟପଦଲୋପୀ କର୍ମଧାରୟ) ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ଅପ୍ରତିଭ' ଓ 'ତାମସିକତା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଲେଖ ।

 ଉତ୍ତର: ଅପ୍ରତିଭ ଅର୍ଥ ଅପ୍ରସ୍ତୁତ । 

ତାମସିକତା ଅର୍ଥ ତମୋଗୁଣ ସମ୍ପନ୍ନ ବା କ୍ରୋଧପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଚରଣ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: (ବ୍ୟାକରଣ) ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଲେଖ: ଇହଧାମ, କୃତାର୍ଥ, ଗଭୀର ।

 ଉତ୍ତର: ଇହଧାମ × ପରଧାମ ।

 କୃତାର୍ଥ × ଅକୃତାର୍ଥ । ଗଭୀର × ଅଗଭୀର ।

୧. ଭାବିଥିଲି, ତୁ ଗୋଟାଏ ପ୍ରକାଣ୍ଡ ବଟବୃକ୍ଷ ପରି ହେବୁ ଏବଂ ତୋ’ ଛାଇରେ ହଜାର ହଜାର ମଣିଷ ଆଶ୍ରୟ ପାଇବେ, କିନ୍ତୁ ତା ନହୋଇ ତୁ କେବଳ ନିଜର ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛୁ ?

 ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶରତ କୁମାର ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଲିଖିତ 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ନରେନ୍ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ 'ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି'ରେ ଲୀନ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଧିକ୍କାର କରି ଏହି ଉକ୍ତିଟି କହିଥିଲେ । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ କେବଳ ଜଣେ ସାଧାରଣ ସାଧକ ଭାବରେ ଦେଖୁନଥିଲେ । ସେ ଆଶା କରିଥିଲେ ଯେ ନରେନ୍ ଏକ ବିଶାଳ ବଟବୃକ୍ଷ ସଦୃଶ ହେବେ, ଯିଏ ନିଜର ଜ୍ଞାନ ଓ କରୁଣାର ଛାୟା ଦ୍ଵାରା ସଂସାର ତାପରେ ତାପିତ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଓ ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରଦାନ କରିବେ । କିନ୍ତୁ ନରେନ୍ କେବଳ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ଵାର୍ଥପର ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାରୁ, ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇବା ପାଇଁ ଏପରି କହିଥିଲେ ।

୨. ଜନତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ – ରାଜନୈତିକ ଛଳନାର ଶିକାର ହେବା ଫଳରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଯୁଗଳଙ୍କ ଉପରେ କେତେ ମଇଳା ଜମି ନ ଯାଇଛି !

 ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଆନୀତ । ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନରେ 'ମନୁଷ୍ୟର ସେବା ହିଁ ଈଶ୍ୱର ସେବା' ଆଦର୍ଶକୁ ବିବେକାନନ୍ଦ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ତାହା କହିବା ବେଳେ ଲେଖକ ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: 'ଜନତା ହିଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବା ଈଶ୍ୱର'—ଏହା ଏକ ମହାନ ଭାବନା । କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ଦୁଃଖର ସହ କହନ୍ତି ଯେ ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ରାଜନେତାମାନେ ନିଜ ସ୍ଵାର୍ଥ ପାଇଁ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର କରି ଏହାକୁ ଏକ 'ରାଜନୈତିକ ଛଳନା'ରେ ପରିଣତ କରିଦେଇଛନ୍ତି । ଫଳରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱୟ ତାହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ଓ ମହତ୍ତ୍ଵ ହରାଇ ମଇଳା ବା କଳୁଷିତ ହୋଇଯାଇଛି ।

୩. ମାସ ମାସ ଧରି କଇଁଚିକାକୁଡ଼ି ପତ୍ର ସିଝା ଓ ଲୁଣ ଲଗାଇ ଏମାନେ ଭାତ ଖାଇଛନ୍ତି ।

 ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ବରାହନଗର ମଠରେ ନବୀନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହା କୁହାଯାଇଛି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଗୁରୁଙ୍କୁ ହରାଇବା ପରେ ନରେନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅଭାବ ମଧ୍ୟରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ । ସେମାନେ ରହୁଥିବା ଭୂତକୋଠିରେ ଦି'ଓଳି ଦି'ମୁଠା ଖାଦ୍ୟ ମିଳିବା ମଧ୍ୟ ସ୍ଵପ୍ନ ଥିଲା । ଲେଖକ ସେମାନଙ୍କର କଠୋର ତ୍ୟାଗକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସେମାନେ ମାସ ମାସ ଧରି କେବଳ କଇଁଚିକାକୁଡ଼ି ପତ୍ରକୁ ସିଝାଇ ସେଥିରେ ଲୁଣ ଲଗାଇ ଭାତ ସହିତ ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ ।

୪. ଭୋକିଲା ପେଟରେ ଧର୍ମ ଅନାବଶ୍ୟକ । 

ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଉକ୍ତିଟି 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ । ଭାରତ ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ଦେଶର ଅଗଣିତ ଦରିଦ୍ର ଓ ବୁଭୁକ୍ଷୁ ଜନତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ବିବେକାନନ୍ଦ ଏହି ନୂତନ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଯଦିଓ ଏହି କଥାଟି ସ୍ଵାମୀଜୀ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ, ତେବେ ଏହାର ବାସ୍ତବ ଅନୁଭୂତି ସେ ଭାରତ ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ପାଇଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଦି'ଓଳି ଖାଇବାକୁ ପାଉନାହିଁ, ତା' ଆଗରେ ଧର୍ମ, ଦର୍ଶନ ବା ମୁକ୍ତିର କଥା କହିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥହୀନ । ଜଣେ ଭୋକିଲା ମଣିଷ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ହିଁ ଈଶ୍ୱର, ତେଣୁ ତାକୁ ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣାଇବା ଅନାବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।

୫. ଚିଲ, ଶାଗୁଣା ଖୁବ୍ ଉଚ୍ଚରେ ଉଡ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥାଏ ତଳେ ଗୋରୁ ମଢ଼ ଉପରେ ।

 ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ବାକ୍ୟଟି 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଆନୀତ । ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କ ସହ ଧର୍ମ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଦେଖି ଶ୍ରଦ୍ଧାନନ୍ଦ ଠାକୁର ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏହି କଥାଟିକୁ ମନେ ପକାଇଥିଲେ । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ସ୍ଵାମୀଜୀ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ସହ ଜ୍ଞାନ-ଭକ୍ତି-ବୈରାଗ୍ୟ ବିଷୟକ ଗହନ ତତ୍ତ୍ଵ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସେହି ଉଚ୍ଚ ଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ ନ କରି, କେବଳ ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କର ଏକ ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି ଧରିବାରେ ଲାଗିପଡ଼ିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଆଚରଣ ଠିକ୍ ଚିଲ ଓ ଶାଗୁଣାଙ୍କ ପରି ଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶର ବହୁ ଉଚ୍ଚରେ ଉଡୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ସର୍ବଦା ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ମଢ଼ ଉପରେ ଥାଏ ।

୬. ଏହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ଏକ ମୋହିନୀ ଶକ୍ତି ଅଛି । ସେହି ଶକ୍ତି ବଳରେ ସେ ଦିଗ୍‌ବିଜୟ କରିଛନ୍ତି ।

 ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଉକ୍ତିଟି 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ । ଯେଉଁ ଗୁଜୁରାଟୀ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କୁ ବ୍ୟାକରଣ ତ୍ରୁଟିରେ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ହିଁ ପରେ ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଆଲୋଚନାରେ ପରାସ୍ତ କରିଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ ଦ୍ଵାରା ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେମାନେ ସ୍ଵୀକାର କରିଥିଲେ ଯେ, ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଯାହା ହେଉନା କାହିଁକି, ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ 'ମୋହିନୀ ଶକ୍ତି' ବା ଆକର୍ଷଣ ରହିଛି । ସେହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି ବଳରେ ହିଁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜର କରିପାରୁଛନ୍ତି ଓ ଦିଗ୍‌ବିଜୟ କରୁଛନ୍ତି ।

୭. ମଣିଷଙ୍କୁ ନ ବଦଳେଇ ପୁରୁଣା ସମାଜକୁ ଭାଙ୍ଗି ହେବ ନାହିଁ । ସମାଜକୁ ନୂଆକରି ଗଢ଼ିବା ସମ୍ଭବ ହେବନାହିଁ ।

 ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଆନୀତ । ବିବେକାନନ୍ଦ କାହିଁକି ରାଜାରାଜୁଡ଼ାଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲେ, ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଲେଖକ ଏହା କହିଛନ୍ତି । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ ଜଣେ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଥିଲେ । ସେ ବୁଝିଥିଲେ ଯେ ସମାଜର ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ଉପରୁ ଆଇନ ବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ବଦଳାଇଲେ ହେବନାହିଁ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ମଣିଷ' ନିଜେ ନ ବଦଳିଛି, ତା’ର ଚିନ୍ତାଧାରା ନ ବଦଳିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁରୁଣା ସମାଜକୁ ଭାଙ୍ଗି ଏକ ନୂତନ ସମାଜ ଗଢ଼ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ସେଥିପାଇଁ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସେବାର ମହିମା ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ ବିବେକାନନ୍ଦରେ ପରିଣତ କରିବାରେ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭୂମିକା ଆଲୋଚନା କର । 

ଉତ୍ତର: 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହିଁ ଏହି ରୂପାନ୍ତରଣର ମୁଖ୍ୟ ସୂତ୍ରଧର ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ, ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ଵର ଏହି ଜନ୍ମ ପାଇଁ 'ଏନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳ' ଥିଲା ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ଥିଲେ 'ଧାତ୍ରୀ' । ନରେନ୍ ପ୍ରଥମେ କେବଳ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ଥିଲେ ଏବଂ ଶୁକଦେବଙ୍କ ପରି 'ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି'ରେ ଲୀନ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଏହି ସ୍ଵାର୍ଥପର ଇଚ୍ଛାକୁ ଧିକ୍କାର କରିଥିଲେ । ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ନରେନ୍ ଏକ 'ପ୍ରକାଣ୍ଡ ବଟବୃକ୍ଷ' ପରି ହୋଇ ହଜାର ହଜାର ଦୁଃଖୀ ମଣିଷଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବେ । ଠାକୁର ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ ସମାଧିର ଦିବ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଦେଇ ପୁଣି ସେହି ଆନନ୍ଦର ଚାବିକାଠି ନିଜ ପାଖରେ ରଖିଦେଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଦ୍ଵାରା 'ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ସାଧନ' କାର୍ଯ୍ୟ ବାକି ଥିଲା । ସେ ହିଁ ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ 'ମନୁଷ୍ୟର ସେବା ହିଁ ଈଶ୍ୱର ସେବା'ର ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଥିଲେ ଏବଂ ଇହଧାମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତରୁଣ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନରେନ୍‌ଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପି ଦେଇଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଭାରତ ପରିଭ୍ରମଣର ଅଭିଜ୍ଞତା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଭାରତ ପରିଭ୍ରମଣ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା । ଏହି ଭ୍ରମଣର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ନିଜ ଦେଶକୁ ଓ ତା'ର ଜନତାକୁ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଚିହ୍ନିବା । ସେ ସେନାପତି ପରି ସମଗ୍ର ଦେଶକୁ ତନଖି ଦେଖିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ସେ ରାଜା-ମହାରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମାଜର ତଳିଆ ଲୋକଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ । ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତାରୁ ସେ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ । ପ୍ରଥମତଃ, ସେ ଦେଶସାରା ବ୍ୟାପିଥିବା 'ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ନିରଙ୍କୁଶ ରାଜତ୍ଵ' ଦେଖିଲେ । ଆଦିବାସୀ ସାନ୍ତାଳମାନଙ୍କର ନିଜେ ଭୋକିଲା ରହି ଅତିଥି ସେବା କରୁଥିବାର ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଗଳିତ କଲା । ସେତେବେଳେ ସେ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା 'ଭୋକିଲା ପେଟରେ ଧର୍ମ ଅନାବଶ୍ୟକ'ର ସତ୍ୟତା ବୁଝିଲେ । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, କ୍ଷେତରୀର ବାଈଜୀ ଘଟଣା ତାଙ୍କୁ ସମାଜର ପତିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଘୃଣା କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓ ଉଦାର ହେବାକୁ ଶିଖାଇଲା । ଏହିସବୁ ଅନୁଭୂତି ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପରିବର୍ତ୍ତେ 'ଦରିଦ୍ରନାରାୟଣ'ଙ୍କ ସେବାକୁ ହିଁ ନିଜର ଯଥାର୍ଥ ବ୍ରତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: "ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଅର୍ଜିତ ଜ୍ଞାନ, ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ଜୀବନର ନିବିଡ଼ ଅନୁଭୂତିରୁ ଜୀବନ୍ୟାସ ପାଇ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୁଏ"— ଉକ୍ତିଟିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରବନ୍ଧ ଆଧାରରେ ପ୍ରତିପାଦନ କର ।

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶରତ କୁମାର ମହାନ୍ତିଙ୍କର ଏହି ଉକ୍ତିଟି ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି । ବିବେକାନନ୍ଦ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ରପୁରାଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇନଥିଲେ, ବରଂ ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ଜୀବନର ନିବିଡ଼ ଅନୁଭୂତି ସହ ଯୋଡ଼ି ତାକୁ କ୍ରିୟାଶୀଳ କରିପାରିଥିଲେ । ଅଧ୍ୟୟନରୁ ସେ 'ମନୁଷ୍ୟର ସେବା ହିଁ ଈଶ୍ୱର ସେବା' ଏହି ତତ୍ତ୍ଵ ଜାଣିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ସେତେବେଳେ ଜୀବନ୍ୟାସ ପାଇଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ ଭାରତ ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ନିଜ ଆଖିରେ 'ଭୋକିଲା ଲୋକଙ୍କର ଦୁଃଖ' ଦେଖିଲେ । ସାନ୍ତାଳ ବସ୍ତିର ଅନୁଭୂତି ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକଗତ ଜ୍ଞାନକୁ ବାସ୍ତବ ଅଭିଜ୍ଞତାରେ ବଦଳାଇ ଦେଲା । ସେହିପରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରୁ ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଶୁଦ୍ଧପୂତ ଆଦର୍ଶ ବିଷୟରେ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ କ୍ଷେତରୀରେ ବାଈଜୀକୁ ଦେଖି ରାଗିଯାଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଜୀବନର ନିବିଡ଼ ଅନୁଭୂତି ତାଙ୍କୁ ସେହିକ୍ଷଣି ମିଳିଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ ବାଈଜୀଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ 'ପ୍ରଭୁ ମେରା ଅବଗୁଣ ଚିତ ନ ଧରୋ' ଭଜନ ଶୁଣିଲେ । ଏହି ଅନୁଭୂତି ତାଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଜ୍ଞାନକୁ ଉଦାର ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କଲା । ଏହିପରି ଭାବରେ, ତାଙ୍କର ଅଧ୍ୟୟନରୁ ମିଳିଥିବା ଜ୍ଞାନ, ସାରା ଭାରତ ଭ୍ରମଣର ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ଜୀବନର ନିବିଡ଼ ଅନୁଭୂତି ସହ ମିଶି 'ଦରିଦ୍ରନାରାୟଣ ସେବା' ରୂପକ ଏକ କ୍ରିୟାଶୀଳ ଆଦର୍ଶରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: "ଚିଲ, ଶାଗୁଣା ଖୁବ୍ ଉଚ୍ଚରେ ଉଡ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥାଏ ତଳେ ଗୋରୁ ମଢ଼ ଉପରେ ।"— ଏହି ଉକ୍ତିଟି କେଉଁ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ଏହାର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଉକ୍ତ ଉକ୍ତିଟି ଠାକୁର ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କର, ଯାହାକୁ ସ୍ଵାମୀ ଶୁଦ୍ଧାନନ୍ଦ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘଟଣାରେ ମନେ ପକାଇଥିଲେ । ଘଟଣାଟି ଥିଲା, ଥରେ କେତେଜଣ ଗୁଜୁରାଟୀ ପଣ୍ଡିତ ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ସହ ସଂସ୍କୃତରେ ଧର୍ମ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ । ସ୍ଵାମୀଜୀ ଜ୍ଞାନ, ଭକ୍ତି ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ବିଷୟକ ଗହନ ତତ୍ତ୍ଵ କହୁଥିବା ବେଳେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି ଧରିପକାଇଲେ । ସେମାନେ ତତ୍ତ୍ଵ କଥା ଛାଡ଼ି 'ଆମେ ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କୁ ହରାଇ ଦେଲୁ' କହି ବିଜୟ ଉଲ୍ଲାସରେ ହଲ୍ଲା କଲେ । ଏହାର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ସେହି ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଠିକ୍ ଚିଲ ବା ଶାଗୁଣା ପରି ଥିଲା । ସେମାନେ ନିଜକୁ ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ ଭାବି ଶାସ୍ତ୍ର ଆଲୋଚନାର ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଦୃଷ୍ଟି ତତ୍ତ୍ଵ ବା ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ନ ଥିଲା । ବରଂ, ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ମଢ଼ (ତୁଚ୍ଛ ବ୍ୟାକରଣଗତ ତ୍ରୁଟି) ଉପରେ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ନିବଦ୍ଧ ଥିଲା । ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅନ୍ୟକୁ ପରାସ୍ତ କରିବାରେ ହିଁ ସୀମିତ ଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ବିବେକାନନ୍ଦ କାହିଁକି ରାଜାରାଜୁଡ଼ାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲେ ଏବଂ କନ୍ୟାକୁମାରୀରେ ତାଙ୍କର ସଂକଳ୍ପ କ’ଣ ଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା 'ଦରିଦ୍ରନାରାୟଣଙ୍କ ସେବା' । ସେ ଜଣେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ରାଜାରାଜୁଡ଼ାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଏହାର ବାସ୍ତବ କାରଣ ବୁଝିଥିଲେ । ସେ ନିଜେ କହିଛନ୍ତି, "ହଜାର ହଜାର ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ... ଯେ ଫଳ ହେବ, ଜଣେ ମାତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ସେହି ଦିଗରେ ନେଇପାରିଲେ କେତେ ଅଧିକ ଫଳ ହେବ... ।" କାରଣ ରାଜାଙ୍କ ହାତରେ ହିଁ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରଜାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ବିଧାନ କରିବାର କ୍ଷମତା ରହିଛି । ସାରା ଭାରତ ଭ୍ରମଣ କରି ଦେଶର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅଜ୍ଞତାକୁ ଦେଖିବା ପରେ ସେ କନ୍ୟାକୁମାରୀରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭାରତର ଶେଷ ପ୍ରସ୍ତର ଖଣ୍ଡ ଉପରେ ସେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ହେଲେ । ସେହି ପବିତ୍ର ପୀଠରେ ସେ ଧ୍ୟାନ ବଳରେ ନିଜ କର୍ମପନ୍ଥା ସ୍ଥିର କଲେ ଏବଂ ଭାରତର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ 'ଦରିଆପାରି ଯିବାକୁ' (ଅର୍ଥାତ୍ ଚିକାଗୋ ଧର୍ମ ମହାସଭାକୁ ଯିବା ପାଇଁ) ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ।