ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ :

୧. ପ୍ରାଣର ଅଭାବ ପ୍ରାଣହୀନ, ସେହିପରି କ’ଣ ହେବ ଲେଖ ?

 (କ) ତେଜର ଅଭାବ = ତେଜହୀନ 

(ଖ) ଉଦ୍ୟମର ଅଭାବ = ଉଦ୍ୟମହୀନ

(ଗ) ଆଶାର ଅଭାବ = ଆଶାହୀନ

(ଘ) ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଅଭାବ = ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟହୀନ

୨. ନିମ୍ନଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଜଟିଳ × ସରଳ

 ସୂକ୍ଷ୍ମ × ସ୍ଥୂଳ

ଦ୍ରୁତ × ଧୀର

ସ୍ଵାର୍ଥ × ନିଃସ୍ଵାର୍ଥ

ଆଦର୍ଶ × ଅନାଦର୍ଶ

୩. ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ ସହ ସମାସର ନାମ ଲେଖ ।

ଅନଭିଜ୍ଞ = ନାହିଁ ଅଭିଜ୍ଞତା ଯାହାର (ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ)

ଅନାସକ୍ତ = ନୁହେଁ ଆସକ୍ତ (ନଞ୍ ତତ୍‌ପୁରୁଷ ସମାସ)

ନିଃସ୍ଵ = ନାହିଁ ସ୍ଵ (ଧନ) ଯାହାର (ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ)

ସହଯାତ୍ରୀ = ସହିତ ଯାତ୍ରୀ (ସହାର୍ଥକ ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ)

୪. ‘ଗୁଣରେ ଯିଏ ମୁଗ୍‌ଧ’ ‘ଗୁଣମୁଗଧ’ ସେହିପରି ‘ମୁଗ୍‌ଧ’ ଶେଷରେ ଥାଇ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଶବ୍ଦ ଗଢ଼ ।

ଉତ୍ତର: (୧) ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ (୨) ଭାବମୁଗ୍ଧ (୩) ସ୍ନେହମୁଗ୍ଧ (୪) ପ୍ରେମମୁଗ୍ଧ (୫) ରୂପମୁଗ୍ଧ

୫. ସୂତ୍ରପାତ, ଆଲୋକପାତ ଭଳି ‘ପାତ’ ଯୋଗ ହେଇଥିବା ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ବାଛି ଲେଖ ।

 ଉତ୍ତର: ରେଖାପାତ

୬. ବିବେକ + ଆନନ୍ଦ = ବିବେକାନନ୍ଦ । ସେହିପରି କ’ଣ ହେବ ଲେଖ ।

ହୃଦ + ଆନନ୍ଦ = ହୃଦାନନ୍ଦ

ନିତ୍ୟ + ଆନନ୍ଦ = ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ

 ବ୍ରହ୍ମ + ଆନନ୍ଦ = ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ

ପରମ + ଆନନ୍ଦ = ପରମାନନ୍ଦ

୭. ‘ନରେନ୍ ଦୁଇପିତାଙ୍କୁ ହରାଇଲା’ କହିବାର କାରଣ କ’ଣ ?

 ଉତ୍ତର: ନରେନ୍‌ଙ୍କ ପିତା ବିଶ୍ଵନାଥ ଦତ୍ତଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ତା’ର ବର୍ଷକ ପରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ତଥା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପିତା ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଇହଧାମ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ତେଣୁ ଲେଖକ କହିଛନ୍ତି ଯେ ନରେନ୍ ଦୁଇ ପିତାଙ୍କୁ ହରାଇଲେ ।

୮. ମହାନ କର୍ମ କିଏ ସଂପାଦନ କରିଥାନ୍ତି ?

 ଉତ୍ତର: ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ଜଗତରେ ସବୁ ମହାନ କର୍ମ 'ଏକୁଟିଆ ମଣିଷ'ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ହିଁ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ।

୯. ନରେନ୍‌ଙ୍କ ମନରେ କେଉଁ ବ୍ୟାକୁଳତା ଥିଲା ବୋଲି ଲେଖକ କହିଛନ୍ତି ?

 ଉତ୍ତର: 'ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି'ର ଦିବ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ପାଇବା ପାଇଁ ନରେନ୍‌ଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରବଳ ବ୍ୟାକୁଳତା ଥିଲା ବୋଲି ଲେଖକ କହିଛନ୍ତି ।

୧୦. ସମାଧୂରେ ବୁଡ଼ି ନ ଯିବାପାଇଁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ କାହିଁକି କହିଥିଲେ ?

 ଉତ୍ତର: କାରଣ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ଚାହୁଁଥିଲେ ନରେନ୍ ଏକ ପ୍ରକାଣ୍ଡ ବଟବୃକ୍ଷ ପରି ହୋଇ ହଜାର ହଜାର ମଣିଷଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ । ସେ କେବଳ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସମାଧିରେ ବୁଡ଼ି ରୁହନ୍ତୁ ବୋଲି ଠାକୁର ଚାହୁଁନଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଧିକ୍କାର କରି ଏଥିରୁ ନିବୃତ୍ତ କରିଥିଲେ ।

୧୧. ସନ୍ନ୍ୟାସୀର କେଉଁ ଧର୍ମକୁ ବିବେକାନନ୍ଦ ବାଛି ନେଇଥିଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଦୁଇଟି ପଥ— ନିଜର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା ଓ ସମାଧି ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ହେଲା 'ଜନସମଷ୍ଟିର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ମୋଚନାର୍ଥେ ସେବାବ୍ରତ' । ବିବେକାନନ୍ଦ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପଥ, ଅର୍ଥାତ୍ 'ମନୁଷ୍ୟର ସେବା ହିଁ ଈଶ୍ୱର ସେବା' ଧର୍ମକୁ ବାଛି ନେଇଥିଲେ ।

୧୨. ଜନତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କାହିଁକି ଅବହେଳିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ?

 ଉତ୍ତର: 'ଜନତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ' ଶବ୍ଦଟି 'ରାଜନୈତିକ ଛଳନା'ର ଶିକାର ହେବା ଫଳରେ ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ଉପରେ ମଇଳା ଜମି ଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ଏହା ଅବହେଳିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା ।

୧୩. ଇହଧାମ ତ୍ୟାଗ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ନରେନ୍ ପ୍ରତି ଆଦେଶ କ’ଣ ଥିଲା ?

 ଉତ୍ତର: ଇହଧାମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ତରୁଣ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନରେନ୍‌ଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପି ଦେଇଥିଲେ । ସେ 'ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ ସାଧନ କରିବାକୁ' ନରେନ୍‌ଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ ବିଦାୟ ନେଲେ ।

୧୪. ଶିଷ୍ୟମାନେ କେଉଁଠି ନିଜର କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଜଣେ ଗୃହସ୍ଥ ଭକ୍ତ ଶ୍ରୀ ସୁରେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ମିତ୍ର 'ବରାହନଗର'ଠାରେ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା କୋଠାକୁ ଏହି ଯୁବକ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ନିଜର କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ।

୧୫. ସ୍ଵାମୀ ରାମକୃଷ୍ଣାନନ୍ଦ ମଠ ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ଯାଇନଥିଲେ କାହିଁକି ?

 ଉତ୍ତର: ସ୍ଵାମୀ ରାମକୃଷ୍ଣାନନ୍ଦ କେବେହେଲେ ମଠ ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ଯାଇନାହାନ୍ତି । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଗୁରୁଭାଇ (ପକ୍ଷୀଦଳ)ଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ କେତେବେଳେ ଫେରିବ, ତାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ସେ ଏକୁଟିଆ ମଠକୁ ଜଗି ରହୁଥିଲେ ।

୧୬. ପ୍ରଥମ କରି ବିବେକାନନ୍ଦ କେଉଁଠାକୁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ୧୮୮୮ରେ ପ୍ରଥମ କରି ବିବେକାନନ୍ଦ ହିମାଳୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବାଟରେ ବନାରସ୍, ଅଯୋଧ୍ୟା, ବୃନ୍ଦାବନ, ଆଗ୍ରା ଓ ଲକ୍ଷ୍ନୌ ପ୍ରଭୃତି ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ।

୧୭. ବିବେକାନନ୍ଦ ଭୋକରେ ରହୁଥ‌ିବାର କାରଣ କ'ଣ ?

 ଉତ୍ତର: ବିବେକାନନ୍ଦ ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ନିଜେ ଅଙ୍ଗେ ନିଭାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଶିଷ୍ୟ ସ୍ଵାମୀ ସଦାନନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ ଦିନ ଦିନ ଧରି ଭୋକ ଉପାସରେ ରହୁଥିଲେ ।

୧୮. ବିବେକାନନ୍ଦ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟହୀନ ଭାବରେ ପାଦରେ ଚାଲିଚାଲି ଭାରତସାରା ବୁଲିଥିଲେ କାହିଁକି ?

 ଉତ୍ତର: କାରଣ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ବୋଧ ବାରି ପାରିଥିଲା ଯେ କର୍ମପନ୍ଥା ସ୍ଥିର କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଶଟାକୁ ଭଲଭାବେ ତନଖି ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଜଣେ ସେନାପତି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରଖି ନେଲା ପରି ସେ ଭାରତକୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ବୁଲିଥିଲେ ।

୧୯. କେଉଁ ଘଟଣାରେ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ହୃଦୟ ବିଗଳିତ ହୋଇଥିଲା ?

 ଉତ୍ତର: ଥରେ ଏକ ଆଦିବାସୀ ବସ୍ତିରେ, ଦିନକୁ ମୁଠାଏ ଭାତ ପାଉନଥିବା ସାନ୍ତାଳମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଖାଇବା ପିଇବା ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେଉଥିବାର ଦେଖି ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ହୃଦୟ ବିଗଳିତ ହୋଇଥିଲା ।

୨୦. ‘ଭୋକିଲା ପେଟରେ ଧର୍ମ ଅନାବଶ୍ୟକ’ – ଏହା କାହାର ଉକ୍ତି ଥିଲା ?

 ଉତ୍ତର: 'ଭୋକିଲା ପେଟରେ ଧର୍ମ ଅନାବଶ୍ୟକ' – ଏହି ପଦଟି ନରେନ୍ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ ।

୨୧. ମଣିଷର ପ୍ରକୃତ ଶତ୍ରୁ କିଏ ବୋଲି ବିବେକାନନ୍ଦ ଭାବିଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ବିବେକାନନ୍ଦ 'ପ୍ରବଳ ପ୍ରତାପୀ ଓ ଅଜେୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦାନବ'କୁ ହିଁ ମଣିଷର ପ୍ରକୃତ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଭାବିଲେ ।

୨୨. ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କର ଅସଲ ଶକ୍ତି କ’ଣ ?

 ଉତ୍ତର: ଚୁମ୍ବକ ଲୁହାକୁ ଟାଣି ନେଲା ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ତ୍ୟାଗ ମାର୍ଗରେ ମୁହାଁଇ ଦେବା ହିଁ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କର ଅସଲ ଶକ୍ତି ଥିଲା ।

୨୩. ଶେଷରେ ବିବେକାନନ୍ଦ କ’ଣ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ?

 ଉତ୍ତର: ସାରା ଭାରତବର୍ଷ ଘୂରିବୁଲି କନ୍ୟାକୁମାରୀର ଶେଷ ପ୍ରସ୍ତର ଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ହେବା ପରେ ବିବେକାନନ୍ଦ ସ୍ଥିର କଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ 'ଦରିଆପାରି ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ' ।

ସପ୍ରସଙ୍ଗ ସରଳାର୍ଥ :

୨୪. ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନରେ, ମନୁଷ୍ୟର ସେବା ହିଁ ଈଶ୍ୱର ସେବା ।

 ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶରତ କୁମାର ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଲିଖିତ 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ଏଠାରେ ଲେଖକ ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନର ମୂଳ ଆଦର୍ଶ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ।ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହେବା ପରେ ନରେନ୍‌ଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୁକ୍ତି ଓ ସମାଜ ସେବାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୂର ହୋଇଥିଲା । ସେ ବୁଝିପାରିଥିଲେ ଯେ ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନର ମୂଳ କଥା ହେଉଛି 'ମନୁଷ୍ୟର ସେବା ହିଁ ଈଶ୍ୱର ସେବା' । ଯଦିଓ ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା, ତଥାପି ବିବେକାନନ୍ଦ ଯେଉଁ ନିଷ୍ଠାର ସହ 'ଜନତାକୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ' ରୂପେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ, ତାହା ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ବିରଳ ଥିଲା ।

୨୫. ଭୋକିଲା ଲୋକଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖି ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ବିଗଳିତ ହେଲା । 

ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଆନୀତ । ଏଠାରେ ଲେଖକ ପରିବ୍ରାଜକ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କର ଦେଶ ଭ୍ରମଣ ସମୟର ଏକ ମାର୍ମିକ ଅନୁଭୂତିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ।ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ପରିବ୍ରାଜକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଭାବେ ବିବେକାନନ୍ଦ ସମାଜର ସବୁ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶୁଥିଲେ । ଥରେ ସେ ଏକ ଆଦିବାସୀ ବସ୍ତିରେ ସାନ୍ତାଳମାନଙ୍କର ଅତିଥି ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଯେ, ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ନିଜେ ଦିନକୁ ମୁଠାଏ ଭାତ ପାଉନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଖାଇବା ପିଇବାର ଯତ୍ନ ନେଉଛନ୍ତି । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସ୍ଵାମୀଜୀଙ୍କ ହୃଦୟ କରୁଣାରେ 'ବିଗଳିତ' ବା ତରଳି ଯାଇଥିଲା ।

୨୬. ଦରିଦ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କ ସେବା ହିଁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଯଥାର୍ଥ ବ୍ରତ ।

 ଉତ୍ତର: ସଂଦର୍ଭ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି 'ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ଭାରତ ଭ୍ରମଣ କରିବା ପରେ ସ୍ଵାମୀଜୀ ଯେଉଁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ସାରା ଭାରତବର୍ଷ ବୁଲି ବିବେକାନନ୍ଦ ଦେଶର ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ମର୍ମେ ମର୍ମେ ଅନୁଭବ କଲେ । ସେ ଗୁରୁ ରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା 'ଭୋକିଲା ପେଟରେ ଧର୍ମ ଅନାବଶ୍ୟକ' ଉକ୍ତିର ସତ୍ୟତା ବୁଝିପାରିଲେ । ସେତେବେଳେ ସେ ସ୍ଥିର କଲେ ଯେ, କେବଳ ଧ୍ୟାନ ବା ସମାଧି ନୁହେଁ, ବରଂ 'ଦରିଦ୍ରନାରାୟଣ' ଅର୍ଥାତ୍ ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କ ରୂପରେ ଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ସେବା କରିବା ହିଁ ଜଣେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ପ୍ରକୃତ ବା 'ଯଥାର୍ଥ ବ୍ରତ' ଅଟେ ।

୨୭. ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କର ଭାରତ ପରିଭ୍ରମଣର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ପରିଣତି ଆଲୋଚନା କର । 

ଉତ୍ତର: ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଭାରତ ପରିଭ୍ରମଣର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ 'ଜଗତର କଲ୍ୟାଣ' ଆଦେଶକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ନିଜର କର୍ମପନ୍ଥା ସ୍ଥିର କରିବା । ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ, ସେ ଜଣେ 'ସେନାପତି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରଖି ନେଲା ପରି' ବିଶାଳ ଭାରତବର୍ଷକୁ ତନ୍ନ ତନ୍ନ କରି ବୁଝିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ସେ କେବଳ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରୁନଥିଲେ, ବରଂ ଧନୀ, ଦରିଦ୍ର, ଉଚ୍ଚଜାତି ଓ ନୀଚଜାତି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ମିଶି ଦେଶର ପ୍ରକୃତ ଆତ୍ମାକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ । ଏହି ପରିଭ୍ରମଣର ପରିଣତି ସ୍ଵରୂପ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧି ହେଲା । ପ୍ରଥମତଃ, ସେ ଦେଶର 'ପ୍ରବଳ ପ୍ରତାପୀ ଓ ଅଜେୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦାନବ'ର ରୂପ ଦେଖିଲେ । ସାନ୍ତାଳ ବସ୍ତିର ଅନୁଭୂତି ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଗଳିତ କଲା । ସେ ବୁଝିଗଲେ ଯେ 'ଭୋକିଲା ପେଟରେ ଧର୍ମ ଅନାବଶ୍ୟକ' । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, କ୍ଷେତରୀର ବାଈଜୀ ଘଟଣା ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧପୂତ ଜୀବନର ଆଦର୍ଶରୁ ଉଦାର ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହେବାକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲା । ଏହିସବୁ ଅନୁଭୂତିରୁ ସେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନେଲେ ଯେ 'ଦରିଦ୍ରନାରାୟଣଙ୍କ ସେବା ହିଁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଯଥାର୍ଥ ବ୍ରତ' । ଶେଷରେ, କନ୍ୟାକୁମାରୀର ଶେଷ ପ୍ରସ୍ତର ଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ଏହି ସେବା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ 'ଦରିଆପାରି ଯିବାକୁ' ସଂକଳ୍ପବଦ୍ଧ ହେଲେ ।

୨୮. କେଉଁ କେଉଁ ଘଟଣାବଳୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କୁ ଗୃହତ୍ୟାଗୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପରିବର୍ତ୍ତେ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ହେବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା, ଆଲୋଚନା କର । 

ଉତ୍ତର: ନରେନ୍‌ରୁ ବିବେକାନନ୍ଦ ହେବା ପଥରେ ଏପରି ଅନେକ ଘଟଣା ଥିଲା ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଗୃହତ୍ୟାଗୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଜଣେ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ହେବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା । ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଥିଲା ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଧିକ୍କାର । ଯେତେବେଳେ ନରେନ୍ 'ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି'ରେ ବୁଡ଼ି ରହି କେବଳ ନିଜର ମୁକ୍ତି କାମନା କଲେ, ଠାକୁର ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, "ଭାବିଥିଲି, ତୁ ଗୋଟାଏ ପ୍ରକାଣ୍ଡ ବଟବୃକ୍ଷ ପରି ହେବୁ ... କିନ୍ତୁ ତା ନହୋଇ ତୁ କେବଳ ନିଜର ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଛୁ ?

" ଏହି ଘଟଣା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଦିଗ ବଦଳାଇ 'ଜନସମଷ୍ଟିର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ମୋଚନାର୍ଥେ ସେବାବ୍ରତ'କୁ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଇଲା । ଦ୍ୱିତୀୟରେ, ତାଙ୍କର ଭାରତ ପରିଭ୍ରମଣ ତାଙ୍କୁ ସମାଜର ନଗ୍ନ ସତ୍ୟ ସହ ପରିଚିତ କରାଇଲା । ଗୋଟିଏ ଆଦିବାସୀ ବସ୍ତିରେ ସାନ୍ତାଳମାନଙ୍କର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦେଖି ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ହାହାକାର କରିଉଠିଲା । ଏହି ଅନୁଭୂତିରୁ ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ 'ଭୋକିଲା ପେଟରେ ଧର୍ମ ଅନାବଶ୍ୟକ' ଏବଂ 'ଦରିଦ୍ରନାରାୟଣଙ୍କ ସେବା ହିଁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଯଥାର୍ଥ ବ୍ରତ' । ତୃତୀୟରେ, କ୍ଷେତରୀର ବାଈଜୀ ଘଟଣା ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଉଦାର ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କଲା । ବାଈଜୀଙ୍କ ଭଜନ 'ପ୍ରଭୁ ମେରା ଅବଗୁଣ ଚିତ ନ ଧରୋ' ଶୁଣି ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ ସମାଜର ପତିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଘୃଣା କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସଂସ୍କାର ।

୨୯. ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଅର୍ଜିତ ଜ୍ଞାନ, ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ଜୀବନର ନିବିଡ଼ ଅନୁଭୂତିରୁ ଜୀବନ୍ୟାସ ପାଇ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୁଏ- ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ ଅନୁସରଣରେ ଏ ଉକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଶରତ କୁମାର ମହାନ୍ତିଙ୍କର ଏହି ଉକ୍ତିଟି ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି । ବିବେକାନନ୍ଦ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ରପୁରାଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇନଥିଲେ, ବରଂ ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ଜୀବନର ନିବିଡ଼ ଅନୁଭୂତି ସହ ଯୋଡ଼ି ତାକୁ କ୍ରିୟାଶୀଳ କରିପାରିଥିଲେ । ଅଧ୍ୟୟନରୁ ସେ 'ମନୁଷ୍ୟର ସେବା ହିଁ ଈଶ୍ୱର ସେବା' ଏହି ତତ୍ତ୍ଵ ଜାଣିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ସେତେବେଳେ ଜୀବନ୍ୟାସ ପାଇଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ ଭାରତ ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ନିଜ ଆଖିରେ 'ଭୋକିଲା ଲୋକଙ୍କର ଦୁଃଖ' ଦେଖିଲେ । ସାନ୍ତାଳ ବସ୍ତିର ଅନୁଭୂତି ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକଗତ ଜ୍ଞାନକୁ ବାସ୍ତବ ଅଭିଜ୍ଞତାରେ ବଦଳାଇ ଦେଲା । ସେହିପରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରୁ ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀର ଶୁଦ୍ଧପୂତ ଆଦର୍ଶ ବିଷୟରେ ଜାଣିଥିଲେ ଏବଂ କ୍ଷେତରୀରେ ବାଈଜୀକୁ ଦେଖି ରାଗିଯାଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଜୀବନର ନିବିଡ଼ ଅନୁଭୂତି ତାଙ୍କୁ ସେହିକ୍ଷଣି ମିଳିଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ ବାଈଜୀଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ 'ପ୍ରଭୁ ମେରା ଅବଗୁଣ ଚିତ ନ ଧରୋ' ଭଜନ ଶୁଣିଲେ । ଏହି ଅନୁଭୂତି ତାଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଜ୍ଞାନକୁ ଉଦାର ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କଲା । ଏହିପରି ଭାବରେ, ତାଙ୍କର ଅଧ୍ୟୟନରୁ ମିଳିଥିବା ଜ୍ଞାନ, ସାରା ଭାରତ ଭ୍ରମଣର ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ଜୀବନର ନିବିଡ଼ ଅନୁଭୂତି ସହ ମିଶି 'ଦରିଦ୍ରନାରାୟଣ ସେବା' ରୂପକ ଏକ କ୍ରିୟାଶୀଳ ଆଦର୍ଶରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ।