୧ ମାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର (୨୦ଟି)

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: "ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା" ପ୍ରବନ୍ଧଟି ଲେଖକଙ୍କ କେଉଁ ପୁସ୍ତକରୁ ସଂଗୃହୀତ?

 ଉତ୍ତର: "ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା" ପ୍ରବନ୍ଧଟି ଲେଖକଙ୍କ 'ଓଡ଼ିଆ କେବେ' ପୁସ୍ତକରୁ ସଂଗୃହୀତ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳଙ୍କ ମତରେ ଜନତାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟୋଜନ କ'ଣ?

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ଜନତାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟୋଜନ ହେଉଛି ନିଜର ଭାଷା, ଯାହା ଅନ୍ନବସ୍ତ୍ର ପରି ଦରକାରୀ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ଗାନ୍ଧିଜୀ ମାତୃଭାଷାକୁ କାହା ସହିତ ତୁଳନା କରିଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଗାନ୍ଧିଜୀ ମାତୃଭାଷାକୁ ମାତୃସ୍ତନ୍ୟ ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ମନେକରୁଥିଲେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: କେଉଁ ଭାଷା ମୃତପ୍ରାୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ଉଠି ଇଜ୍ରାଇଲର ରାଜ୍ୟଭାଷାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି?

 ଉତ୍ତର: ହିବ୍ରୁ ଭାଷା ମୃତପ୍ରାୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ଉଠି ଇଜ୍ରାଇଲର ରାଜ୍ୟଭାଷାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳମନ୍ତ୍ର କ'ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଲା ଶିକ୍ଷା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: କେତେ ବର୍ଷ ଇଂରେଜୀ ଶିକ୍ଷା ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶତକଡ଼ା ଦେଢ଼ଜଣ ଭାରତୀୟ ବି ଇଂରେଜୀ ଶିଖିପାରି ନାହାନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ଦେଢ଼ଶହ ବର୍ଷ ଇଂରେଜୀ ଶିକ୍ଷା ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶତକଡ଼ା ଦେଢ଼ଜଣ ଭାରତୀୟ ବି ଇଂରେଜୀ ଶିଖିପାରି ନାହାନ୍ତି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ବିଶିଷ୍ଟ ଲେଖକ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଅନ୍ନଦାଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ ମାତୃଭାଷା କ’ଣ ଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ବିଶିଷ୍ଟ ଲେଖକ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଅନ୍ନଦାଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ ମାତୃଭାଷା ବଙ୍ଗଳା ଥିଲା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ଆମଦାନି' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: 'ଆମଦାନି' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ରପ୍ତାନି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: ବିଦେଶୀ ମାଧ୍ୟମ ପାଠୁଆ ଓ ଅପାଠୁଆଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି?

 ଉତ୍ତର: ବିଦେଶୀ ମାଧ୍ୟମ ପାଠୁଆ ଓ ଅପାଠୁଆଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ପାଚେରି ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: N.M.E.P. ର ପୂରା ଓଡ଼ିଆ ରୂପ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: N.M.E.P. ର ପୂରା ଓଡ଼ିଆ ରୂପ ହେଉଛି ଜାତୀୟ ମେଲେରିଆ ନିରାକରଣ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ କାହା ବଳରେ ଜନତାକୁ ଦୂରରେ ରଖିଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପ ବଳରେ ଜନତାକୁ ଦୂରରେ ରଖିଥିଲେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: ଦେଶୀ ସରକାର କାହା ବଳରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରରେ ରଖିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ଦେଶୀ ସରକାର ଇଂରେଜି ବଳରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରରେ ରଖିଛନ୍ତି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁ ସଂସ୍କୃତିକେନ୍ଦ୍ରଠାରେ ନୂଆ ରେଳଷ୍ଟେସନ ତିଆରି ହେଲା?

 ଉତ୍ତର: ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତିକେନ୍ଦ୍ର ପୁରୀଠାରେ ଗୋଟିଏ ନୂଆ ରେଳଷ୍ଟେସନ ତିଆରି ହେଲା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: ପୁରୀ ଷ୍ଟେସନରେ ଓଡ଼ିଆରେ କେଉଁ ଭୁଲ ବନାନ ଲେଖା ହୋଇଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ପୁରୀ ଷ୍ଟେସନରେ 'ପୁରୀ' ବଦଳରେ "ପୂରି" ଶବ୍ଦ ଲେଖାହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ବନାନ ଭାଷାକୋଷରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: 'Conduit Street' କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ?

 ଉତ୍ତର: 'Conduit Street' ଲଣ୍ଡନରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ପରି ଯେଉଁମାନେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କ’ଣ କୁହାଯାଉଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ପରି ଯେଉଁମାନେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ‘ରିଙ୍ଗ୍ ଲିଡ଼ର’ କୁହାଯାଉଥିଲା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: "ବଥ ସିନା ବଥାଏ, ଆବୁ କାହାର ବଥାଏ ନାହିଁ।"— ଏଠାରେ 'ଆବୁ'ର ଅର୍ଥ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଏଠାରେ 'ଆବୁ'ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପାଖରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଙ୍ଗ ବା ପଡ଼ୋଶୀ, ଯିଏ ସେହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି' ଶବ୍ଦର ଏକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ।

ଉତ୍ତର: 'ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି' ଶବ୍ଦର ଏକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ହେଉଛି ଚଞ୍ଚଳତା ବା ଉତ୍ସାହ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ' ଶବ୍ଦର ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ କର। 

ଉତ୍ତର: 'ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ' ଶବ୍ଦର ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ ହେଉଛି ସର୍ବ + ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: 'ଓଡ଼ିଆ କେବେ' ପୁସ୍ତକର ଲେଖକ କିଏ?

 ଉତ୍ତର: 'ଓଡ଼ିଆ କେବେ' ପୁସ୍ତକର ଲେଖକ ହେଉଛନ୍ତି ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ଆମ ଦେଶରେ ଭାଷା ସମସ୍ୟା କହିଲେ ଲୋକେ ସାଧାରଣତଃ କ’ଣ ବୁଝନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ଆମ ଦେଶରେ ଭାଷା ସମସ୍ୟା କହିଲାମାତ୍ରେ ଲୋକେ ସାଧାରଣତଃ ହିନ୍ଦୀ-ଇଂରେଜି ବିବାଦ କଥା ବୁଝନ୍ତି। ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା କଥାଟା ବେଶି ମନକୁ ଆସେନାହିଁ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ କିପରି ଲୋକକୁ ଦେଶଭକ୍ତ କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ?

 ଉତ୍ତର: ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଯେଉଁ ଲୋକର ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ମମତା ନାହିଁ, ତାକୁ କେବେ ଦେଶଭକ୍ତ କୁହାଯାଇପାରେନା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ମାତୃଭାଷାର ଅଗ୍ରଗତି କାହିଁକି ଅସମ୍ଭବ ହେଲା?

 ଉତ୍ତର: ଇଂରେଜି ଭାଷା ପ୍ରଭାବରେ ଦେଶରେ ଏପରି ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପଦସ୍ଥ ଲୋକ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଉଦାସୀନତା ଫଳରେ ମାତୃଭାଷାର ଅଗ୍ରଗତି ଅସମ୍ଭବ ହେଲା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ଇଂରେଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଭାବକୁ ଲେଖକ କେଉଁ ଦୁଇଟି ଜିନିଷ ସହିତ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ଲେଖକ ଇଂରେଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଭାବକୁ ଏକ ବଡ଼ ବରଗଛ ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ତଳେ ଛୋଟ ବରକୋଳି ଗଛ (ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା) ଉଧେଇ ପାରେନାହିଁ। ସେ ପୁଣି ଏହାକୁ ବିଜୁଳିବତି ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଜଳୁଥିବା ଯାକେ ଛୋଟ ଦୀପକୁ କେହି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ହିବ୍ରୁ ଭାଷା କିପରି ଇଜ୍ରାଇଲର ରାଜ୍ୟଭାଷା ହୋଇପାରିଲା?

 ଉତ୍ତର: ଇଜ୍ରାଇଲରେ ହିବ୍ରୁକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଭାଷା ବିରୋଧରେ ପ୍ରଚାର କରାଗଲା ଏବଂ ସ୍କୁଲରେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବିଦେଶୀ ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଭୁଲ୍ ବୋଲି ଶିକ୍ଷା ଦିଆଗଲା। ଫଳରେ ଏହା ମୃତପ୍ରାୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ଉଠି ରାଜ୍ୟଭାଷାରେ ପରିଣତ ହେଲା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ଇଂରେଜୀ ଶିକ୍ଷା ବିରୋଧରେ ଲେଖକଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଅଭିଯୋଗ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଲେଖକଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ଅଭିଯୋଗ ହେଲା, ଦେଢ଼ଶହ ବର୍ଷ ଧରି ଇଂରେଜୀ ଶିକ୍ଷା ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶତକଡ଼ା ଦେଢ଼ଜଣ ଭାରତୀୟ ମଧ୍ୟ ଇଂରେଜୀ ଶିଖିପାରି ନାହାନ୍ତି। ଏହା ସମୂହ ଶିକ୍ଷା ଦେବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଫଳ ହୋଇଛି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ଲେଖକ ଅନ୍ନଦାଶଙ୍କର ରାୟ ଓଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ି ବଙ୍ଗଳାରେ କାହିଁକି ଲେଖିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ଅନ୍ନଦାଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ ମାତୃଭାଷା ବଙ୍ଗଳା ଥିଲା। ସେ ନିଜେ ସ୍ଵୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ, ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ମାତୃଭାଷାରେ ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ସ୍ଵାଭାବିକ ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି ହେବ, ତାହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ନିଜ ମାତୃଭାଷାକୁ ଫେରିଗଲେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବାର ପ୍ରଧାନ ଅସୁବିଧା କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବାର ପ୍ରଧାନ ଅସୁବିଧା ହେଉଛି, ଏହା ସହଜରେ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ କେବଳ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ରହିଯାଏ, କାରଣ ଏହା ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: 'ଧାନଚାଷ' ବହିର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଲେଖକ କ’ଣ ବୁଝାଇବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: 'ଧାନଚାଷ' ବହିର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଲେଖକ ବୁଝାଇବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ଜ୍ଞାନ ମାତୃଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ, ତେବେ ଜଣେ ସାଧାରଣ କୃଷକ ମଧ୍ୟ କୌତୂହଳବଶତଃ ତାକୁ ପଢ଼ିପାରିବ ଓ ସେଥିରୁ ଲାଭ ଉଠାଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ ସେହି ପାଠ ଇଂରେଜିରେ ଥିବାରୁ ତାହା କୃଷକ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ହେଉଛି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: 'ଅଦୃଶ୍ୟ ପାଚେରି' କାହା ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି?

 ଉତ୍ତର: ବିଦେଶୀ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମ ଯୋଗୁଁ ଆମ ଦେଶ ପାଠୁଆ ଓ ଅପାଠୁଆ, ଏହି ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଯିଏ ଇଂରେଜୀ ପଢ଼ିପାରୁଛି ତା' ମନରେ ଅଭିମାନ ଏବଂ ଯିଏ ନ ପଢ଼ିପାରୁଛି ତା' ମନରେ ନ୍ୟୂନମନ୍ୟତା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି, ଯାହା ଏକା ଘର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ 'ଅଦୃଶ୍ୟ ପାଚେରି' ତିଆରି କରୁଛି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ 'ଭାଷା ମାପଚକ୍ର' କ'ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ 'ଭାଷା ମାପଚକ୍ର' ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଚକ୍ର। ଇଂରେଜୀ ପଢୁଆ ଲୋକେ ମାତୃଭାଷାରେ ଲେଖିବାକୁ ନାରାଜ। ତେଣୁ ମାତୃଭାଷାରେ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ ତିଆରି ହେଉନାହିଁ। ପୁଣି ଏହାକୁ ଆଳ କରି କୁହାଯାଉଛି ଯେ ଆମ ଭାଷାରେ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଆମେ ଲେଖାପଢ଼ା କରିପାରିବୁ ନାହିଁ। ଏହିପରି କରିବାର ସୁଯୋଗ ନ ଦେବା ଏବଂ ନ କରିଥିବାରୁ ଆଉ ସୁଯୋଗ ନ ଦେବା ହିଁ 'ଭାଷା ମାପଚକ୍ର'।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: କୃଷିଶିକ୍ଷା ମାତୃଭାଷାରେ ହୋଇଥିଲେ କି ସୁଫଳ ମିଳିଥାନ୍ତା?

 ଉତ୍ତର: କୃଷିଶିକ୍ଷା ମାତୃଭାଷାରେ ହୋଇପାରିଥିଲେ, ଦେଶର ଇଂରେଜି ଅନଭିଜ୍ଞ ଅଥଚ ଅଭିଜ୍ଞ କୃଷକମାନେ ସେଠାରେ ସାମୟିକ ଶିକ୍ଷା ନେଇପାରିଥାନ୍ତେ। ଏହା ସହିତ କୃଷି ଛାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସରଳ ଭାଷାରେ ପୁସ୍ତକ ଲେଖି ଜ୍ଞାନର ପ୍ରସାର କରିପାରିଥାନ୍ତେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: N.M.E.P. ର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଲେଖକ କ’ଣ କହିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: N.M.E.P. (ଜାତୀୟ ମେଲେରିଆ ନିରାକରଣ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ)ର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଲେଖକ କହିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି ଯେ, ସରକାରୀ ପ୍ରଚାରପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଇଂରେଜିରେ ଲେଖା ହେବା ଫଳରେ ତାହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିପାରୁନାହିଁ। ଏହା ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖା ହୋଇଥିଲେ ଲୋକ ଓ ସରକାର ଉଭୟଙ୍କର ଲାଭ ହୋଇଥାନ୍ତା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: ଇଂରେଜ ଶାସକ ଓ ଦେଶୀ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ହେଉଛି ଜନତାଙ୍କୁ ଶାସନଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖିବା। ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ ନିଜ ପ୍ରତାପ ବଳରେ ଜନତାକୁ ଦୂରରେ ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଶୀ ସରକାର ଇଂରେଜି ଭାଷା ବଳରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରରେ ରଖିଛନ୍ତି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: ପୁରୀ ରେଳଷ୍ଟେସନ ଘଟଣାରୁ କ’ଣ ଜଣାପଡ଼େ?

 ଉତ୍ତର: ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ପୁରୀ ରେଳଷ୍ଟେସନ ତିଆରି ବେଳେ ହିନ୍ଦୀରେ ବନାନ ଠିକ୍ ଲେଖାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆରେ "ପୁରୀ" ବଦଳରେ "ପୂରି" ଲେଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣାରୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଇଞ୍ଜିନିୟର ବା କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟରଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଜାତି ପ୍ରତି ଥିବା ଅବହେଳାର ନିଦର୍ଶନ ମିଳେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: 'Conduit Street' ଘଟଣାରୁ ଆମେ କ’ଣ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁ?

 ଉତ୍ତର: ଲଣ୍ଡନର 'Conduit Street'ର ନାମକୁ ବି.ବି.ସି. ଭୁଲ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରୁ ସ୍କଟଲାଣ୍ଡର ଲୋକେ ମାସ ମାସ ଧରି ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣାରୁ ଆମେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରୁ ଯେ, ନିଜ ଭାଷା ପାଇଁ ଆମର ଯଥେଷ୍ଟ ଚେତନା ଓ ସମ୍ମାନ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ଲୋକେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ କାହିଁକି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ଲେଖକ ଭାବିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ଲେଖକ ଭାବିଛନ୍ତି ଯେ ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ଆମ ନିଜର ଦୁର୍ବଳତା। ଆମେ ଆମ ରାଜ୍ୟକୁ ଓ ତା’ର ଭାଷା ସାହିତ୍ୟକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଗତିଶୀଳ କରିପାରିନାହୁଁ, ତେଣୁ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ଲୋକେ ଆମ ଭାଷାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ କର: ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ, ଉନ୍ମୋଚନ। 

ଉତ୍ତର: ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ = ନିଃ + ଅବଚ୍ଛିନ୍ନ ଉନ୍ମୋଚନ = ଉତ୍ + ମୋଚନ

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ ସହ ସମାସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର: ମାତୃଭାଷା, ଅନ୍ନବସ୍ତ୍ର। 

ଉତ୍ତର: ମାତୃଭାଷା = ମାତୃଙ୍କର ଭାଷା (ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍‌ପୁରୁଷ ସମାସ)

ଅନ୍ନବସ୍ତ୍ର = ଅନ୍ନ ଓ ବସ୍ତ୍ର (ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ସମାସ)

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: (ବ୍ୟାକରଣ) ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ: ଜ୍ଞାନୀ, ଆମଦାନି।

 ଉତ୍ତର: ଜ୍ଞାନୀ – ଅଜ୍ଞାନୀ ଆମଦାନି – ରପ୍ତାନି

୧. ମାତୃଭୂମି ମାତୃଭାଷାରେ ମମତା ଯା ହୃଦେ ଜନମି ନାହିଁ, ତାକୁ ଯେବେ ଜ୍ଞାନିଗଣରେ ଗଣିବା ଅଜ୍ଞାନ ରହିବେ କାହିଁ ?

 ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳଙ୍କ 'ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ। ଏଠାରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ମମତା ରଖିବାର ଗୁରୁତ୍ଵ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକ ଏକ ପୁରାତନ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ଉଦାହରଣ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ହୃଦୟରେ ନିଜ ମାତୃଭୂମି ଓ ମାତୃଭାଷା ପାଇଁ ସ୍ନେହ ବା ମମତା ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ସେ କେବେହେଲେ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଯଦି ଆମେ ସେହିପରି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା କରିବା, ତେବେ ଏ ସଂସାରରେ ଅଜ୍ଞାନ ବୋଲି ଆଉ କିଏ ରହିବେ?

 ଅର୍ଥାତ୍, ମାତୃଭାଷାକୁ ଅବହେଳା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଅଜ୍ଞାନ।

୨. ବଡ଼ ବରଗଛ ତଳେ ଛୋଟ ବରକୋଳି ଗଛ ଉଧେଇ ପାରିବ ନାହିଁ।

ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି 'ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଆନୀତ। ଏଠାରେ ଇଂରେଜୀ ଭାଷାର ଆଧିପତ୍ୟ କିପରି ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ବିକାଶରେ ବାଧକ ସାଜିଛି, ତାହା ବୁଝାଇବାକୁ ଯାଇ ଲେଖକ ଏହା କହିଛନ୍ତି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ମତ ଦିଅନ୍ତି ଯେ, ଗାନ୍ଧିଜୀ ଠିକ୍ ବୁଝିପାରିଥିଲେ ଯେ ଇଂରେଜୀ ଭାଷା ଶାସନର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇ ରହିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ଉନ୍ନତି ଅସମ୍ଭବ। ଯେପରି ଏକ ବିଶାଳ ବରଗଛର ଛାଇ ତଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଅଭାବରୁ ଏକ ଛୋଟ ବରକୋଳି ଗଛ ବଢ଼ିପାରେ ନାହିଁ ବା ଉଧେଇ ପାରେ ନାହିଁ, ଠିକ୍ ସେହିପରି ଇଂରେଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଭାବ ଓ ଆଧିପତ୍ୟ ତଳେ ମାତୃଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।

୩. ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ସମୂହ ଶିକ୍ଷାର ଉଦାହରଣ ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ବୋଧହୁଏ ନାହିଁ।

ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳଙ୍କ 'ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଗୃହୀତ। ଏଠାରେ ମାତୃଭାଷା କିପରି ଗଣଶିକ୍ଷାର ଏକମାତ୍ର ମାଧ୍ୟମ, ତାହା ଉପରେ ଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସଫଳତା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜନତାକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସାମୂହିକ ଶିକ୍ଷା କେବଳ ମାତୃଭାଷା ଦ୍ଵାରା ହିଁ ସମ୍ଭବ। ପୃଥିବୀର କୌଣସି ଦେଶରେ ଏପରି ଉଦାହରଣ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ବିଦେଶୀ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ସମଗ୍ର ଜାତିକୁ ବା ସମୂହ ଜନତାକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରାଯାଇପାରିଛି। ଏହାର ପ୍ରମାଣ ହେଉଛି ଭାରତ, ଯେଉଁଠି ଦେଢ଼ଶହ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଇଂରେଜୀ ଭାଷା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିପାରି ନାହିଁ।

୪. ମାତୃଭାଷାରେ ମନୁଷ୍ୟର ଯେଉଁ ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଷାରେ ତା’ ହୁଏ ନାହିଁ।

 ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି 'ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଆନୀତ। ଏଠାରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଭାବ ପ୍ରକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମାତୃଭାଷାର ସ୍ଵାଭାବିକତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରତିପାଦନ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ନିଜ ଭାବନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ମାତୃଭାଷା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ସହଜ ଓ ସ୍ଵାଭାବିକ ମାଧ୍ୟମ। ମଣିଷ ନିଜ ମାତୃଭାଷାରେ କହିବା ବା ଲେଖିବା ବେଳେ ତା’ ମନରେ ଯେଉଁଭଳି ସ୍ଵତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଉତ୍ସାହ ବା ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି ଆସିଥାଏ, ତାହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ଵିତୀୟ ବା ଶିକ୍ଷା କରିଥିବା ଭାଷାରେ ଆସିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହାର ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ସେ ଲେଖକ ଅନ୍ନଦାଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଓଡ଼ିଆରେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରି ମଧ୍ୟ ସ୍ଵାଭାବିକ ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ନିଜ ମାତୃଭାଷା ବଙ୍ଗଳାକୁ ଫେରିଯାଇଥିଲେ।

୫. କିନ୍ତୁ ଆମ ଦେଶରେ ଜ୍ଞାନ ଭଣ୍ଡାରଟା ଇଂରେଜିରେ ଥିବାରୁ କୋଟି କୋଟି ଜନତା ଆଖି ଥାଉଁ ଥାଉଁ ଅନ୍ଧ।

 ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳଙ୍କ 'ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଉଦ୍ଧୃତ। ଜ୍ଞାନର ପ୍ରସାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇଂରେଜୀ ଭାଷା କିପରି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସାଜିଛି, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ କହନ୍ତି ଯେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ସବୁପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ସରଳ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ। କିନ୍ତୁ ଆମ ଦେଶ ଭାରତରେ, ଜ୍ଞାନର ସମସ୍ତ ଭଣ୍ଡାର ମୁଖ୍ୟତଃ ଇଂରେଜି ଭାଷାରେ ହିଁ ରହିଛି। ଏହାର କୁପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ, ଦେଶର କୋଟି କୋଟି ସାଧାରଣ ଜନତା ଇଂରେଜୀ ନ ଜାଣିବା ହେତୁ ସେହି ଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଉଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସେମାନେ ସାକ୍ଷର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବା ଆଖି ଥାଉଁ ଥାଉଁ ସେହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଅନ୍ଧ ସଦୃଶ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

୬. ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପ ବଳରେ ଜନତାକୁ ଦୂରରେ ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଶୀ ସରକାର ଇଂରେଜି ବଳରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରରେ ରଖିଛନ୍ତି।

ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଗଦ୍ୟାଂଶଟି 'ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା' ପ୍ରବନ୍ଧରୁ ଆନୀତ। ଏଠାରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ସ୍ଵାଧୀନତା ପରେ ମଧ୍ୟ ଶାସନ ଓ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତ୍ଵକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ପରାଧୀନ ଭାରତରେ ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ ନିଜର ଦମନଲୀଳା ବା ପ୍ରତାପ ବଳରେ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କୁ ନିଜଠାରୁ ଏବଂ ଶାସନଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର ବିଷୟ, ସ୍ଵାଧୀନତା ପରେ ଆମ ନିଜ ଦେଶର ସରକାର ମଧ୍ୟ ସେହି ସମାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ପ୍ରତାପ ବଦଳରେ ଇଂରେଜି ଭାଷାକୁ ମାଧ୍ୟମ କରି ଲୋକଙ୍କୁ ଶାସନଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖିଛନ୍ତି, କାରଣ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଇଂରେଜିରେ ହେଉଥିବାରୁ ସାଧାରଣ ଲୋକ ତାହା ବୁଝିପାରୁ ନାହାନ୍ତି।

୭. ବଥ ସିନା ବଥାଏ, ଆବୁ କାହାର ବଥାଏ ନାହିଁ।

ପ୍ରସଙ୍ଗ: ଉକ୍ତ ଲୋକପ୍ରବାଦଟି 'ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା' ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଉଦ୍ଧୃତ। ନିଜ ମାତୃଭାଷାର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ହିଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ବୁଝାଇବାକୁ ଯାଇ ଲେଖକ ଏହା କହିଛନ୍ତି। ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକ କହନ୍ତି ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ଅବହେଳିତ ହୋଇ ରହିଆସିଛି। ଆମେ ଯଦି ଭାବିବା ଯେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ଆସି ଆମ ଭାଷାର ଉନ୍ନତି କରିବେ, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ। କାରଣ, ଯାହାର ବଥ (ଘା') ହୋଇଥାଏ, କଷ୍ଟ କେବଳ ତାକୁ ହିଁ ହୁଏ (ବଥ ସିନା ବଥାଏ); ପାଖରେ ଥିବା ଆବୁକୁ ସେହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ (ଆବୁ କାହାର ବଥାଏ ନାହିଁ)। ଠିକ୍ ସେହିପରି, ନିଜ ମାତୃଭାଷାର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ପାଇଁ କେବଳ ଆମକୁ ହିଁ ବ୍ୟଥିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ତା’ର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ନିଜେ ହିଁ କାମ କରିବାକୁ ହେବ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ମାତୃଭାଷା ହିଁ ଗଣଶିକ୍ଷାର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାଧ୍ୟମ। ଏହି ଉକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।

 ଉତ୍ତର: "ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା" ପ୍ରବନ୍ଧରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳ ମାତୃଭାଷାକୁ ଗଣଶିକ୍ଷାର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମତଃ, ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଶିକ୍ଷା , ଏବଂ ସମୂହ ଜନତାକୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଶିକ୍ଷିତ କରିବା କେବଳ ମାତୃଭାଷା ଦ୍ଵାରା ହିଁ ସମ୍ଭବ । ଲେଖକ ଯୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି ଯେ ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ସମୂହ ଶିକ୍ଷାର ଉଦାହରଣ ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ନାହିଁ । ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ମାତୃଭାଷାରେ ମଣିଷର ଯେଉଁ ସ୍ଵାଭାବିକ ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି ଆସେ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଆସେନାହିଁ । ଶହେ ପୃଷ୍ଠା ଓଡ଼ିଆ ବହି ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଯେତିକି ମାନସିକ ପରିଶ୍ରମ ଦରକାର, ସେତିକି ପୃଷ୍ଠାର ଇଂରେଜୀ ବହି ପାଇଁ ଅଧିକ ପରିଶ୍ରମ ଲାଗେ । ତୃତୀୟତଃ, ଜ୍ଞାନର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରସାର କେବଳ ମାତୃଭାଷା ଦ୍ଵାରା ହିଁ ହୋଇଥାଏ। ଇଂରେଜୀରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନ କେବଳ ସେହି ଭାଷା ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ରହେ , ଫଳରେ "କୋଟି କୋଟି ଜନତା ଆଖି ଥାଉଁ ଥାଉଁ ଅନ୍ଧ" ହୋଇ ରହନ୍ତି । ତେଣୁ, ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାତିକୁ ଶିକ୍ଷିତ କରିବାକୁ ହେଲେ ଜନତାର ନିଜ ଭାଷା ହିଁ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରକୃତ ମାଧ୍ୟମ ଅଟେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: "ବିଦେଶୀ ଭାଷା ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ପାଚେରି ସୃଷ୍ଟି କରେ।"— ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଏହି ମତକୁ 'ଧାନଚାଷ' ବହି ଏବଂ 'ପାଠୁଆ ଓ ଅପାଠୁଆ'ର ଉଦାହରଣ ଦେଇ କିପରି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି, ବୁଝାଅ।

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ବିଦେଶୀ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଫଳରେ ଜ୍ଞାନ ସହଜରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଲେଖକ 'ଧାନଚାଷ' ବହିର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି। ଯଦି ଧାନଚାଷ ଉପରେ ଖଣ୍ଡିଏ ପୁସ୍ତକ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଲେଖା ହୋଇ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଥୁଆ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ଜଣେ ସାଧାରଣ କୃଷକ ମଧ୍ୟ ତାହା ଦେଖିଲେ କୌତୂହଳୀ ହେବ ଏବଂ ଅନ୍ତତଃ ତାକୁ ପଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ । କିନ୍ତୁ ସେହି ପାଠ ଯଦି ଇଂରେଜିରେ ଲେଖା ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ବହିକୁ ଛୁଇଁବା ମଧ୍ୟ ତା' ପକ୍ଷରେ ଅସମ୍ଭବ । ଏହି କାରଣରୁ ଆମ ଦେଶ ଜ୍ଞାନକୁ ନେଇ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି— ପାଠୁଆ ଓ ଅପାଠୁଆ । ଯିଏ ଇଂରେଜୀ ଜାଣେ ତା' ମନରେ ଅଭିମାନ ଏବଂ ଯିଏ ଜାଣେନାହିଁ ତା' ମନରେ ନ୍ୟୂନମନ୍ୟତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଭେଦଭାବ ଏପରିକି ଗୋଟିଏ ଘର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ପାଚେରି ସୃଷ୍ଟି କରେ , ଯାହାକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଗାନ୍ଧିଜୀ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ମାତୃଭାଷାର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ସ୍କଟଲାଣ୍ଡର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଲେଖକ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ଉଦାସୀନତାକୁ କିପରି ସମାଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି, ଆଲୋଚନା କର।

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ "ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା" ପ୍ରବନ୍ଧରେ ନିଜ ଭାଷା ପ୍ରତି ଜାତୀୟ ସ୍ଵାଭିମାନ କେତେ ଜରୁରୀ, ତାହା ଦର୍ଶାଇବାକୁ ଯାଇ ଇସ୍ରାଏଲ ଓ ସ୍କଟଲାଣ୍ଡର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି। ଇସ୍ରାଏଲର ହିବ୍ରୁ ଭାଷା ଏକ ମୃତପ୍ରାୟ ଭାଷା ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେଠାକାର ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଭାଷା ବିରୋଧରେ ପ୍ରଚାର କରି ଏବଂ ସ୍କୁଲ ସ୍ତରରୁ ବିଦେଶୀ ଭାଷାକୁ ବାରଣ କରି ନିଜ ମାତୃଭାଷାକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ରାଜ୍ୟଭାଷାରେ ପରିଣତ କଲେ । ସେହିପରି, ଲଣ୍ଡନର ବି.ବି.ସି. ଦ୍ଵାରା 'Conduit Street' ନାମକ ଏକ ରାସ୍ତାର ନାମକୁ ଭୁଲ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବାରୁ ସ୍କଟଲାଣ୍ଡର ଲୋକମାନେ ତାକୁ ପସନ୍ଦ ନ କରି ମାସ ମାସ ଧରି ଆନ୍ଦୋଳନ ଚଳାଇଥିଲେ । ଏହି ଦୁଇ ଘଟଣାରୁ ନିଜ ଭାଷା ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ଚେତନା ଓ ସମ୍ମାନ ଜଣାପଡ଼େ। ଏହାର ତୁଳନା କରି ଲେଖକ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଉଦାସୀନତାକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି। ୧୯୬୩ରେ ପୁରୀ ଷ୍ଟେସନରେ ଓଡ଼ିଆରେ "ପୁରୀ" ବଦଳରେ "ପୂରି" ଲେଖାଗଲା କିମ୍ବା ରାଉରକେଲାରେ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ଲିଭାଇ ଦିଆଗଲା, ତଥାପି ଆମେ ସଚେତନ ହେଉନାହୁଁ । ଏହା ହିଁ ଆମ ଭାଷା ପ୍ରତି ଥିବା ଉଦାସୀନତାର ପ୍ରମାଣ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: "ବଥ ସିନା ବଥାଏ, ଆବୁ କାହାର ବଥାଏ ନାହିଁ।"— ଏହି ଉକ୍ତି ଆଧାରରେ ମାତୃଭାଷାର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ ହେବା ଉଚିତ ବୋଲି ଲେଖକ କହିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ "ବଥ ସିନା ବଥାଏ, ଆବୁ କାହାର ବଥାଏ ନାହିଁ" ପ୍ରବାଦଟି ମାଧ୍ୟମରେ ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ସୂଚାଇ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ନିଜର କଷ୍ଟ ନିଜେ ହିଁ ଅନୁଭବ କରିହୁଏ, ଅନ୍ୟ କେହି ତାହା ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆମ ଭାଷାର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ପାଇଁ ଆମକୁ ହିଁ ବ୍ୟଥିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ଆମେ ଯଦି ଭାବୁଥାଉଁ ଯେ ଆମ ଭାଷାର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନେ ଆସି କାମ କରିବେ, ତାହା ଆମର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୁଲ ହେବ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା କେବଳ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ନୁହେଁ, ବରଂ ବଙ୍ଗ-ବିହାର ସହ ମିଶି ରହିବା ଦ୍ଵାରା ମଧ୍ୟ ବହୁତ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି । ଏପରିକି ଆମ ରାଜ୍ୟର "ବାବୁଶ୍ରେଣୀ" ମଧ୍ୟ ପୂରା ଓଡ଼ିଆ ହୋଇପାରି ନାହାନ୍ତି । ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ପରି ଯେଉଁମାନେ ଏଥିପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ 'ରିଙ୍ଗ୍ ଲିଡ଼ର' କୁହାଯାଉଥିଲା । ତେଣୁ, ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର ନ କରି, ନିଜ ଭାଷାର ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ନିଜେ ଛିଡ଼ା ହେବା ଏବଂ ନିରଳସ, ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ସାଧନା ଜାରି ରଖିବା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: "ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପ ବଳରେ ଜନତାକୁ ଦୂରରେ ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଶୀ ସରକାର ଇଂରେଜି ବଳରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରରେ ରଖିଛନ୍ତି।"— ପ୍ରବନ୍ଧ ଆଧାରରେ ଏହି ଉକ୍ତିଟିର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।

 ଉତ୍ତର: ଉକ୍ତ ଉକ୍ତିଟିର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର। ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ପରାଧୀନ ଭାରତରେ ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ ନିଜର ଦମନଲୀଳା, ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ପ୍ରତାପ ବଳରେ ସାଧାରଣ ଭାରତୀୟ ଜନତାଙ୍କୁ ଶାସନଠାରୁ ଏବଂ ନିଜଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖିଥିଲେ । ସ୍ଵାଧୀନତା ପରେ ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା ଯେ ନିଜ ଦେଶର ସରକାର ବା ଦେଶୀ ସରକାର ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିବେ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ତାହା ହେଲା ନାହିଁ। ଦେଶୀ ସରକାର ପ୍ରତାପ ବଦଳରେ ଇଂରେଜି ଭାଷାକୁ ଢାଲ କରି ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖିଛନ୍ତି । ଶାସନର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଚାରପତ୍ର (ଯଥା N.M.E.P.), ରାସ୍ତାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ଇଂରେଜିରେ କରାଗଲା। ଫଳରେ ଗାଁ ଗହଳର ସାଧାରଣ ଲୋକ ବା ଇଂରେଜି ନ ଜାଣିଥିବା ଲୋକପ୍ରତିନିଧି (ଯଥା ସରପଞ୍ଚ) ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଶାସକ (ଅଫିସର) ଓ ଶାସିତ (ଜନତା)ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଦୂରତ୍ଵ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ହିଁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଉଛି।