ପ୍ରଶ୍ନ ୧: 'ସଭ୍ୟତା ଓ ବିଜ୍ଞାନ' ପ୍ରବନ୍ଧର ପ୍ରାବନ୍ଧିକ କିଏ?

 ଉତ୍ତର: 'ସଭ୍ୟତା ଓ ବିଜ୍ଞାନ' ପ୍ରବନ୍ଧର ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ହେଉଛନ୍ତି ବଂଶୀଧର ସାମନ୍ତରାୟ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବଂଶୀଧର ସାମନ୍ତରାୟ ବୃତ୍ତିରେ କ’ଣ ଥିଲେ?

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବଂଶୀଧର ସାମନ୍ତରାୟ ବୃତ୍ତିରେ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧଟି କେଉଁ ପତ୍ରିକାରୁ ସଂଗୃହୀତ?

 ଉତ୍ତର: ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ୧୯୪୨ ସାଲ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସଂଖ୍ୟା 'ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ' ପତ୍ରିକାରୁ ସଂଗୃହୀତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ପ୍ରାଚୀନ ରୋମୀୟ ଓ ଗ୍ରୀସୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ କ’ଣ ଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାଚୀନ ରୋମୀୟ ଓ ଗ୍ରୀସୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ଥିଲା ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି ଓ ଭୋଗ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ କ’ଣ ଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ଥିଲା ତ୍ୟାଗ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ଭାରତର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଭାରତର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ତା’ର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତା ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ କାହାକୁ ଅବଲମ୍ବନ କରିଛି?

 ଉତ୍ତର: ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତା ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ବିଜ୍ଞାନକୁ ହିଁ ଅବଲମ୍ବନ କରିଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥରେ ବିଜ୍ଞାନ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝାଯାଏ?

 ଉତ୍ତର: ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥରେ କୌଣସି ବିଷୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନକୁ ବିଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଭାଗ କ’ଣ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଭାଗ ହେଲା ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: ଜୀବବିଜ୍ଞାନର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଭାଗ କ’ଣ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ଜୀବବିଜ୍ଞାନର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଭାଗ ହେଲା ପ୍ରାଣୀବିଜ୍ଞାନ (Zoology) ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ (Botany) ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: 'ଡିନାମାଏଟ୍' ସାହାଯ୍ୟରେ କି ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି?

 ଉତ୍ତର: 'ଡିନାମାଏଟ୍' ନାମକ ବିସ୍ଫୋରକ ସାହାଯ୍ୟରେ ତୁଙ୍ଗ ଗିରି ଫଟାଇ ମାନବର ଈପ୍‌ସିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅକ୍ଳେଶରେ ସାଧନ କରାଯାଇ ପାରୁଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶକୁ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ କେଉଁ ସଂଘର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶକୁ ପ୍ରଚାର ପାଇଁ 'ଲିଗ୍ ଅଫ୍ ନେସନ୍ସ' (League of Nations) ବା ଜାତିସଂଘର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ଉନ୍ନତି' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ । 

ଉତ୍ତର: 'ଉନ୍ନତି'ର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି 'ଅବନତି' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ପ୍ରାଚୀନ' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: 'ପ୍ରାଚୀନ'ର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି 'ନୂତନ' ବା 'ଅର୍ବାଚୀନ' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ସଂଯୋଗ' ଶବ୍ଦର ବିପରୀତାର୍ଥବୋଧକ ଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: 'ସଂଯୋଗ'ର ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି 'ବିଯୋଗ' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ମାନବ' ଶବ୍ଦର ଏକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ ।

ଉତ୍ତର: 'ମାନବ' ଶବ୍ଦର ଏକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ହେଉଛି 'ମନୁଷ୍ୟ' ବା 'ନର' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ଧ୍ଵଜା' ଶବ୍ଦର ଏକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଲେଖ । 

ଉତ୍ତର: 'ଧ୍ଵଜା' ଶବ୍ଦର ଏକ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ହେଉଛି 'ପତାକା' ବା 'ବାନା' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ କର: 'ଉଲ୍ଲିଖିତ' ।

ଉତ୍ତର: 'ଉଲ୍ଲିଖିତ'ର ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ ହେଉଛି 'ଉତ୍ + ଲିଖିତ' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ କର: 'ଅନ୍ତର୍ଗତ' ।

ଉତ୍ତର: 'ଅନ୍ତର୍ଗତ'ର ସନ୍ଧିବିଚ୍ଛେଦ ହେଉଛି 'ଅନ୍ତଃ + ଗତ' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ମତରେ କେଉଁ ପଥ ଦ୍ଵାରା ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହୃଦୟଙ୍ଗମ ହେବ?

 ଉତ୍ତର: ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ମତରେ ଦର୍ଶନଶାସ୍ତ୍ରନିହିତ ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ବାରା ହିଁ ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହୃଦୟଙ୍ଗମ ହେବ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବଂଶୀଧର ସାମନ୍ତରାୟ କେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି କୃତିର ନାମ ଲେଖ । 

ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବଂଶୀଧର ସାମନ୍ତରାୟ ଅବିଭକ୍ତ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ପଟ୍ଟାମୁଣ୍ଡାଇ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବଡ଼ପଡ଼ା ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ରଚନା ହେଲା 'ଦରିଆ ପାରିର ସୁନା' ଓ 'ଶିଶୁର ବୀଣା' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: 'ସଭ୍ୟତା ଓ ବିଜ୍ଞାନ' ପ୍ରବନ୍ଧଟି କେବେ ଓ କେଉଁ ପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: 'ସଭ୍ୟତା ଓ ବିଜ୍ଞାନ' ପ୍ରବନ୍ଧଟି ୧୯୪୨ ସାଲ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସଂଖ୍ୟା 'ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ' ପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ସଭ୍ୟତାର ସଂଜ୍ଞା କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ମାନବ ଯେଉଁ ବୈଷୟିକ, ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଓ ନୈତିକ ଉନ୍ନତି ଏବଂ ଜ୍ଞାନସାଧନ କରିଥାଏ, ତାହାକୁ ଆମେ ସଭ୍ୟତା ଆଖ୍ୟା ଦେଇଥାଉ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା କିପରି ରୋମୀୟ ସଭ୍ୟତାଠାରୁ ପୃଥକ୍ ଥିଲା?

 ଉତ୍ତର: ରୋମୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ଥିଲା ଭୋଗ ଓ ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି । କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ଥିଲା ତ୍ୟାଗ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ଭାରତୀୟ ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି ଇଚ୍ଛାକୃତ ନଥିଲା କାହିଁକି?

 ଉତ୍ତର: କାରଣ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ତ୍ୟାଗମାର୍ଗୀ ଥିଲା । ତେଣୁ ଏହାର ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି ଇଚ୍ଛାକୃତ ନ ହୋଇ, ତ୍ୟାଗମାର୍ଗର ଏକ 'ସ୍ଵତଃସମ୍ଭୂତ ଫଳ' ମାତ୍ର ଥିଲା ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ବର୍ତ୍ତମାନର ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ବର୍ତ୍ତମାନର ପୃଥିବୀରେ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ହେଉଛି ମାନବର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତି ସାଧନ । ଏହା ସହିତ ବିଶ୍ୱ ମାନବିକତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଓ ବିରାଟ ସୃଷ୍ଟିରହସ୍ୟର ଉଦ୍‌ଘାଟନ ହିଁ ଏହାର ଆଦର୍ଶ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୭: ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ମତରେ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ କ’ଣ ସର୍ବାଦୌ କରଣୀୟ?

 ଉତ୍ତର: ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ମତରେ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଉନ୍ନତି ସର୍ବାଦୌ କରଣୀୟ । ଏହା କେବଳ ଶିକ୍ଷା, ସଂଯମ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନରେ ସମ୍ଭବ ହୁଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୮: ବିଜ୍ଞାନର ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥ କ’ଣ?

 ଉତ୍ତର: ବିଜ୍ଞାନକୁ ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ କୌଣସି ବିଷୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନକୁ ବିଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଜଡ଼ ଓ ଜୀବନ୍ତ ବିଷୟରେ ସୁସଂବଦ୍ଧ, ଶୃଙ୍ଖଳିତ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନକୁ ବିଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୯: କଳାବିଦ୍ୟା, ଦର୍ଶନ ଓ ଇତିହାସକୁ କାହିଁକି ବିଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଇପାରେ?

 ଉତ୍ତର: କାରଣ ଜଡ଼ ଓ ଜୀବନ୍ତ ବିଷୟ କହିଲେ ବିଶ୍ଵବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସକଳ ପଦାର୍ଥକୁ ବୁଝାଏ । ତେଣୁ କଳାବିଦ୍ୟା, ଦର୍ଶନ, ମନସ୍ତତ୍ତ୍ବ ଓ ଇତିହାସ ପ୍ରଭୃତି ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବା ମଧ୍ୟ ବିଜ୍ଞାନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୦: ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନ ବଳରେ ମାନବ କି କି ବୈଷୟିକ ସୁଖ ଲାଭ କରିଛି?

 ଉତ୍ତର: ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନ ବଳରେ ଆମେ ରେଳ, ମଟର, ଉଡ଼ାଜାହାଜ, ବୁଡ଼ାଜାହାଜ, ବେତାର ଯନ୍ତ୍ର, ରେଡ଼ିଓ, ଟେଲିଭିଜନ, ଟେଲିଫୋନ୍ ପ୍ରଭୃତି ବିବିଧ ଉପକରଣରେ ବୈଷୟିକ ସୁଖ ସମୃଦ୍ଧି ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ କ୍ଷମ ହୋଇଅଛୁ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୧: ଜଡ଼ ଓ ଜୀବବିଜ୍ଞାନର ସମ୍ମିଶ୍ରଣରୁ କେଉଁସବୁ ଶାସ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି?

 ଉତ୍ତର: ଜଡ଼ ଓ ଜୀବବିଜ୍ଞାନର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଓ ସହଯୋଗିତାରୁ ଆମେ ଶରୀରତତ୍ତ୍ଵ, ଆୟୁର୍ବେଦ (ଡାକ୍ତରୀ), ମନସ୍ତତ୍ତ୍ଵ, କୃଷି ବିଜ୍ଞାନ, ପୃଥିବୀତତ୍ତ୍ବ, ଜ୍ୟୋତିଷ ପ୍ରଭୃତି ନାନାବିଧ ଶାସ୍ତ୍ର ଲାଭ କରିଛୁ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୨: ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତା ବିରୋଧରେ ବିପକ୍ଷବାଦୀମାନେ କ’ଣ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ବିପକ୍ଷବାଦୀମାନେ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତି ଯେ, ଏହି ସଭ୍ୟତା ମାନବର ଈଶ୍ୱରବିଶ୍ଵାସ କମେଇ ଦେଇ ତାହାକୁ ବିପଥଗାମୀ କରିଛି । ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମାରାତ୍ମକ ଗ୍ୟାସ ଓ ବିସ୍ଫୋରକ ଉଦ୍ଭାବନ କରି ମାନବକୁ ଧ୍ୱଂସ ପଥର ପଥକ କରୁଛନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୩: ବିଜ୍ଞାନର ଧ୍ୱଂସକାରୀ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ କାହାକୁ ଦାୟୀ କରିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନ ଦାୟୀ ନୁହେଁ । ବରଂ, ଏହିସବୁ ଅନର୍ଥ ମାନବର 'ଜ୍ଞାନର ଅଳ୍ପତା' ଯୋଗୁଁ ହିଁ ସଂଘଟିତ ହେଉଅଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୪: 'ବିଜ୍ଞାନ ଧର୍ମଭାବ କମାଇ ଦେଇଛି' – ଏହି ଅଭିଯୋଗକୁ ଲେଖକ କିପରି ଖଣ୍ଡନ କରିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ଲେଖକ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ବିଜ୍ଞାନର ଅନୁଶୀଳନରେ ଆମେ ସର୍ବତ୍ର ସେହି ବିରାଟ ଶକ୍ତିର ଅବସ୍ଥିତି ଦେଖିବାକୁ ପାଉଁ । ଯଦି ସୃଷ୍ଟି ରହସ୍ୟ ଭେଦ କରିବା ଧର୍ମ ହୁଏ, ତେବେ ଆମେ ଧର୍ମର 'ଅନୁସନ୍ଧାନରେ ନିୟୋଜିତ' । ତେଣୁ ଏହି ଅଭିଯୋଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ 'ଅଯୌକ୍ତିକ' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୫: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ ବିଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଦିଗ କେତେବେଳେ ଅପସାରିତ ହେବ?

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସମସ୍ତ ବିଷୟ ଜାଣିପାରିବା ଏବଂ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ପହଞ୍ଚି ପାରିବା, ସେତେବେଳେ ବିଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଦିଗଟି ଅପସାରିତ ହୋଇଯିବ ଏବଂ କେବଳ ଆଲୋକମୟ ପ୍ରଭାବ ରହିବ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୬: (ବ୍ୟାକରଣ) ପ୍ରକୃତି-ପ୍ରତ୍ୟୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର: ବୈଜ୍ଞାନିକ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ । 

ଉତ୍ତର: ବୈଜ୍ଞାନିକ = ବିଜ୍ଞାନ + ଇକ । କର୍ତ୍ତବ୍ୟ = କୃ + ତବ୍ୟ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୭: (ବ୍ୟାକରଣ) ପ୍ରକୃତି-ପ୍ରତ୍ୟୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର: ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ।

 ଉତ୍ତର: ଶାରୀରିକ = ଶରୀର + ଇକ । ମାନସିକ = ମନସ୍ + ଇକ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୮: (ବ୍ୟାକରଣ) ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ ସହ ସମାସର ନାମ ଲେଖ: ତୁଙ୍ଗଗିରି, ଈଶ୍ୱରବିଶ୍ଵାସ ।

 ଉତ୍ତର: ତୁଙ୍ଗଗିରି = ତୁଙ୍ଗ ଯେଉଁ ଗିରି (କର୍ମଧାରୟ ସମାସ) । ଈଶ୍ୱରବିଶ୍ଵାସ = ଈଶ୍ୱରଙ୍କଠାରେ ବିଶ୍ଵାସ (ସପ୍ତମୀ ତତ୍‌ପୁରୁଷ ସମାସ) ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧୯: (ବ୍ୟାକରଣ) ବ୍ୟାସବାକ୍ୟ ସହ ସମାସର ନାମ ଲେଖ: ଆତ୍ମସଂଯମ, ଦୁର୍ଲଙ୍ଘା ।

 ଉତ୍ତର: ଆତ୍ମସଂଯମ = ଆତ୍ମାର ସଂଯମ (ଷଷ୍ଠୀ ତତ୍‌ପୁରୁଷ ସମାସ) । ଦୁର୍ଲଙ୍ଘା = ଦୁଃଖରେ ଲଙ୍ଘନ କରାଯାଏ ଯାହା (ବହୁବ୍ରୀହି ସମାସ) ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨୦: (ବ୍ୟାକରଣ) 'ଦୁରୂହ' ଓ 'ଦୁର୍ଲଙ୍ଘା' ଶବ୍ଦ ଦୁଇଟିର ଅର୍ଥ ଲେଖ ।

 ଉତ୍ତର: 'ଦୁରୂହ'ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ । 'ଦୁର୍ଲଙ୍ଘା'ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯାହାକୁ ଟପିଯିବା ବା ଲଙ୍ଘନ କରିବା କଷ୍ଟକର ।

୧. ତ୍ୟାଗ ମାର୍ଗରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ଯେତେବେଳେ ସେ ବିଷୟରେ ମାଲିକ ହୁଏ, ତେତେବେଳେ ଭୋଗ ମାର୍ଗଗାମୀ ଜାତିଠାରୁ ତା’ର ପଥ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥକ୍ ହୋଇଯାଏ ।

ବିସ୍ତୃତ ସରଳାର୍ଥ: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବଂଶୀଧର ସାମନ୍ତରାୟ, ଭାରତୀୟ ଏବଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶକୁ ତୁଳନା କରି ଏହି ଉକ୍ତିଟି କହିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ବା ରୋମୀୟ ସଭ୍ୟତା 'ଭୋଗ' (ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ) ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ଥିଲା 'ତ୍ୟାଗ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ' 

ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି (ବିଶେଷକରି ଗୃହସ୍ଥ) ସଂସାରର ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ବା 'ବିଷୟ' ମଧ୍ୟରେ ରହି ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ମାର୍ଗରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସେ ସେହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଦାସ ନ ହୋଇ, ବରଂ ତାହାର 'ମାଲିକ' ହୋଇଯାଏ । ଅର୍ଥାତ୍, ସେ ବସ୍ତୁକୁ ବ୍ୟବହାର କରେ କିନ୍ତୁ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ସେତେବେଳେ ତା’ର ଜୀବନ ପଥ, କେବଳ ଭୋଗ-ବିଳାସକୁ ଆଦର୍ଶ ମଣୁଥିବା 'ଭୋଗ ମାର୍ଗଗାମୀ' ଜାତିଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ବା 'ପୃଥକ୍' ହୋଇଯାଏ ।

୨. ଭାରତର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ତା’ର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ।

ବିସ୍ତୃତ ସରଳାର୍ଥ: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀସ୍ ଓ ରୋମ୍‌ର ସଭ୍ୟତା ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି ଓ ଭୋଗକୁ ନିଜର ଆଦର୍ଶ କରିଥିଲା । ସେମାନଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଇଚ୍ଛାକୃତ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ଥିଲା ତ୍ୟାଗ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ । ଭାରତର ଯେଉଁ ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଇଚ୍ଛାକୃତ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାହା ତ୍ୟାଗମାର୍ଗର ଏକ 'ସ୍ଵତଃସମ୍ଭୂତ ଫଳ' ମାତ୍ର ଥିଲା । ତେଣୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ କହନ୍ତି ଯେ ବିଶ୍ଵର ଅନ୍ୟ ସଭ୍ୟତାଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା ବା 'ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ' ହେଉଛି ତା’ର 'ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା' ।

୩. ଏହାର ଶେଷ ଫଳ କ’ଣ ହେବ, ତାହା ଭବିଷ୍ୟତ ଗର୍ଭରେ ନିହିତ, ବର୍ତ୍ତମାନ କେବଳ ପରୀକ୍ଷଣ ହିଁ ଚାଲିଛି ।

ବିସ୍ତୃତ ସରଳାର୍ଥ: ଏଠାରେ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତାର ଗତିପଥ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ, ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତା’ର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ବା 'ଉଚ୍ଚତମ ସୋପାନରେ' ପହଞ୍ଚି ନାହିଁ । ଏହାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ପରିଣତି ବା 'ଶେଷ ଫଳ' କ’ଣ ହେବ, ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ଥିର କରିହେବ ନାହିଁ, ତାହା କେବଳ 'ଭବିଷ୍ୟତ ଗର୍ଭରେ' ହିଁ ଲୁଚି ରହିଛି (ନିହିତ) । ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ବିଜ୍ଞାନକୁ ଅବଲମ୍ବନ କରି ସଭ୍ୟତା ଯେଉଁ ପଥରେ ଆଗଉଛି, ତାହା କେବଳ ଏକ 'ପରୀକ୍ଷଣ' ମାତ୍ର ।

୪. ବିରାଟ ସାଗର ଆଜି ଦୁର୍ଲଙ୍ଘା ହୋଇନାହିଁ କି ତୁଙ୍ଗ ହିମାଳୟ ଦୁରୂହ ହୋଇ ରହିନାହିଁ ।

ବିସ୍ତୃତ ସରଳାର୍ଥ:

'ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନ'ର ଅବଦାନକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ପ୍ରାବନ୍ଧିକ କହନ୍ତି ଯେ, ବିଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ରେଳ, ମଟର, ଉଡ଼ାଜାହାଜ, ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ଆଦି ଅନେକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଦେଇଛି । ଏହି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଉନ୍ନତି ଫଳରେ ମଣିଷ ପାଇଁ ଆଜି ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ପାରି ହେବା 'ଦୁର୍ଲଙ୍ଘା' (ଯାହାକୁ ଲଙ୍ଘିବା କଷ୍ଟ) ହୋଇନାହିଁ, କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ (ତୁଙ୍ଗ) ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଚଢ଼ିବା 'ଦୁରୂହ' (ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ) ହୋଇ ରହିନାହିଁ ।

୫. ମାତ୍ର ତାହା ବିଜ୍ଞାନର ଦୋଷ ନୁହେଁ ।

ବିସ୍ତୃତ ସରଳାର୍ଥ: ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତାର ବିରୋଧୀମାନେ (ବିପକ୍ଷବାଦୀମାନେ) ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତି ଯେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ 'ମାରାତ୍ମକ ଗ୍ୟାସ ଓ ବିସ୍ଫୋରକ' ଉଦ୍ଭାବନ କରି ମାନବ ସମାଜର ଧ୍ୱଂସ ସାଧନ କରୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଏହି ଯୁକ୍ତିକୁ ଖଣ୍ଡନ କରି କହନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ 'ତାହା ବିଜ୍ଞାନର ଦୋଷ ନୁହେଁ' । ବିଜ୍ଞାନର ସାହାଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭାବିତ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର 'ଅପକାରିତା' ବା ଖରାପ ବ୍ୟବହାର, ମନୁଷ୍ୟର 'ଜ୍ଞାନର ଅଳ୍ପତା' ବା ଅଜ୍ଞତା ଯୋଗୁଁ ହିଁ ଘଟୁଛି, ସ୍ୱୟଂ ବିଜ୍ଞାନ ଯୋଗୁଁ ନୁହେଁ ।

୬. ଯଦି ସୃଷ୍ଟି ରହସ୍ୟ ଭେଦ କରିବା ଧର୍ମ ପଦବାଚ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ।

ବିସ୍ତୃତ ସରଳାର୍ଥ: କେତେକ ଲୋକ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତି ଯେ ବିଜ୍ଞାନ ମଣିଷର ଧର୍ମଭାବ ଓ 'ଈଶ୍ୱରବିଶ୍ଵାସକୁ' କମାଇ ଦେଇଛି । କିନ୍ତୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ବିଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ସେହି 'ବିରାଟ ଶକ୍ତି'ର କଳନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି ଏବଂ ଜୀବନ ସହ ତା'ର ସମ୍ପର୍କ ଖୋଜୁଛି । ତେଣୁ ସେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ନ୍ତି ଯେ, ଯଦି 'ସୃଷ୍ଟିର ରହସ୍ୟକୁ ଭେଦ କରିବା' ହିଁ ଧର୍ମର ଅର୍ଥ ('ଧର୍ମ ପଦବାଚ୍ୟ') ହୁଏ, ତେବେ ବିଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ସେହି ଧର୍ମର 'ଅନୁସନ୍ଧାନରେ ନିୟୋଜିତ' ଅଛି ।

୭. ଯେଉଁ ଘରଟିରେ ତାଲା ଦେଇ ବାରଣ କରି ଦିଆଯାଏ ଯେ ତାହା ଖୋଲିବ ନାହିଁ, ତାହାକୁହିଁ ଖୋଲିବାପାଇଁ କୌତୂହଳ ଜନ୍ମିଥାଏ।

ବିସ୍ତୃତ ସରଳାର୍ଥ: କେତେକ ଲୋକ ବିଋର କରନ୍ତି ଯେ କିଛି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞ ରହିବା ମଣିଷ ପାଇଁ 'କଲ୍ୟାଣକର' ଅଟେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ମନୁଷ୍ୟର ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୁଣ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ, ମଣିଷ କୌତୂହଳୀ ଅଟେ । 'ଯେଉଁ ଘରଟିରେ ତାଲା ଦେଇ' ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ 'ବାରଣ' କରାଯାଏ, ମଣିଷର ମନରେ ସେହି ଘରକୁ ହିଁ 'ଖୋଲିବା ପାଇଁ' ଅଧିକ ଆଗ୍ରହ ବା 'କୌତୂହଳ' ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ଜ୍ଞାନକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ତାହାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ତା'ର ଭଲ-ମନ୍ଦ ବିଋର କରିବାର ଉପାୟ ନିରୂପଣ କରିବା ଉଚିତ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶରେ ବିଜ୍ଞାନର ଅବଦାନ ସମ୍ପର୍କରେ ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ ଆଧାରରେ ଆଲୋଚନା କର । 

ଉତ୍ତର: 'ସଭ୍ୟତା ଓ ବିଜ୍ଞାନ' ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ବଂଶୀଧର ସାମନ୍ତରାୟ ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶରେ ବିଜ୍ଞାନର ଅବଦାନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ, ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତା ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନକୁ ହିଁ ଅବଲମ୍ବନ କରିଛି । ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ରେଳ, ମଟର, ଉଡ଼ାଜାହାଜ, ବୁଡ଼ାଜାହାଜ, ବେତାର ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଟେଲିଭିଜନ ଭଳି ଉପକରଣ ଦେଇ ଆମର ବୈଷୟିକ ସୁଖ ସମୃଦ୍ଧି ସମ୍ପାଦନ କରିଛି । ଏହାଦ୍ୱାରା ଆଜି ବିରାଟ ସାଗର 'ଦୁର୍ଲଙ୍ଘା' କିମ୍ବା ତୁଙ୍ଗ ହିମାଳୟ 'ଦୁରୂହ' ହୋଇ ରହିନାହିଁ । ସେହିପରି ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଜୀବବିଜ୍ଞାନର ସମ୍ମିଶ୍ରଣରୁ ଆମେ ଶରୀରତତ୍ତ୍ଵ, ଆୟୁର୍ବେଦ (ଡାକ୍ତରୀ), ମନସ୍ତତ୍ତ୍ଵ ଓ କୃଷି ବିଜ୍ଞାନ ଭଳି ଶାସ୍ତ୍ର ଲାଭ କରିଛୁ । ଏହିସବୁ ଶାସ୍ତ୍ର ବଳରେ ଆମେ ଆମର ମାନସିକ ଓ ଶାରୀରିକ ଉନ୍ନତି କରିବା ସହ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ କବଳରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରୁଛୁ । ତେଣୁ, ବିଜ୍ଞାନ ହିଁ ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରକୃତ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ସାଜିଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ଓ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ବୁଝାଇ ଲେଖ ।

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ 'ସଭ୍ୟତା ଓ ବିଜ୍ଞାନ' ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ଓ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ (ଗ୍ରୀସୀୟ ଓ ରୋମୀୟ) ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମୌଳିକ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି । ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀସ୍ ଓ ରୋମ୍‌ର ସଭ୍ୟତା 'ଭୋଗ'କୁ ନିଜର ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ଏବଂ ଯାବତୀୟ ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତିକୁ ହିଁ ସଭ୍ୟତାର ପରିମାପକ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲା । ଏହାର ବିପରୀତରେ, ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ଥିଲା 'ତ୍ୟାଗ ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ' । ଭାରତୀୟମାନେ ବୈଷୟିକ ଜଞ୍ଜାଳକୁ ବିପଦର କାରଣ ବୋଲି ମନେ କରୁଥିଲେ । ଯଦିଓ ଭାରତର ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଠାରୁ କମ୍ ନଥିଲା, ତାହା ଇଚ୍ଛାକୃତ ନ ହୋଇ ତ୍ୟାଗମାର୍ଗର ଏକ 'ସ୍ଵତଃସମ୍ଭୂତ ଫଳ' ମାତ୍ର ଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ଭୋଗମାର୍ଗୀମାନେ ବିଷୟର ଦାସ ହୁଅନ୍ତି, ତ୍ୟାଗମାର୍ଗୀ ଭାରତୀୟ ସେହି ବିଷୟର ମାଲିକ ହୁଏ । ତେଣୁ ଲେଖକଙ୍କ ମତରେ, ଭାରତର ପ୍ରକୃତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ତା’ର 'ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: "ବିଜ୍ଞାନ ଧ୍ୱଂସକାରୀ ଏବଂ ଧର୍ମ ବିରୋଧୀ" – ଏହି ଅଭିଯୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାବନ୍ଧିକ କିପରି ଖଣ୍ଡନ କରିଛନ୍ତି?

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ 'ସଭ୍ୟତା ଓ ବିଜ୍ଞାନ' ପ୍ରବନ୍ଧରେ ବିଜ୍ଞାନ ବିରୋଧରେ ଆସୁଥିବା ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଭିଯୋଗକୁ ଖଣ୍ଡନ କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରଥମ ଅଭିଯୋଗ ହେଲା, ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମାରାତ୍ମକ ଗ୍ୟାସ ଓ ବିସ୍ଫୋରକ ଉଦ୍ଭାବନ କରି ମାନବକୁ ଧ୍ୱଂସ ପଥକୁ ନେଉଛନ୍ତି । ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ଲେଖକ କହନ୍ତି ଯେ ଏହା 'ବିଜ୍ଞାନର ଦୋଷ ନୁହେଁ', ବରଂ 'ମାନବର ଜ୍ଞାନର ଅଳ୍ପତା' ଯୋଗୁଁ ଏପରି ଘଟୁଛି । ସେ 'ଡିନାମାଏଟ୍'ର ଉଦାହରଣ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହାଦ୍ୱାରା ତୁଙ୍ଗ ଗିରି ଫଟାଇ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରାଯାଉଛି । ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଭିଯୋଗ ହେଲା, ବିଜ୍ଞାନ ମାନବର ଈଶ୍ୱରବିଶ୍ଵାସ କମାଇ ଦେଇଛି । ଲେଖକ ଏହି ଯୁକ୍ତିକୁ 'ସମ୍ପୂର୍ଣ ଅଯୌକ୍ତିକ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ, ବିଜ୍ଞାନର ଅନୁଶୀଳନ ଦ୍ଵାରା ଆମେ ସର୍ବତ୍ର ସେହି 'ବିରାଟ ଶକ୍ତି'ର ଅବସ୍ଥିତି ଦେଖିବାକୁ ପାଉଁ । ଯଦି ସୃଷ୍ଟି ରହସ୍ୟ ଭେଦ କରିବା ହିଁ ଧର୍ମ ହୁଏ, ତେବେ ବିଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ସେହି ଧର୍ମର 'ଅନୁସନ୍ଧାନରେ ନିୟୋଜିତ' ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରକୃତ ଆଦର୍ଶ କ’ଣ ଏବଂ ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମାନବ କେଉଁ ପଥକୁ ବରଣ କରିଛି?

 ଉତ୍ତର: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ବଂଶୀଧର ସାମନ୍ତରାୟଙ୍କ ମତରେ, ପୂର୍ବକାଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଆଦର୍ଶ ଭିନ୍ନ ଥିଲେ ହେଁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ପୃଥିବୀରେ ସଭ୍ୟତାର ଆଦର୍ଶ ହେଉଛି 'ମାନବର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତି ସାଧନ' । ଏହି ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତି କେବଳ ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଓ ନୈତିକ ଉନ୍ନତି ସହିତ 'ବିଶ୍ୱ ମାନବିକତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ'କୁ ବୁଝାଏ । ଏହାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ବିରାଟ ସୃଷ୍ଟିରହସ୍ୟର ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରିବା ଏବଂ ସେହି ସୃଷ୍ଟି ମୂଳରେ ଥିବା ମହାଶକ୍ତିକୁ ନିରୂପଣ କରିବା । ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତା ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ 'ବିଜ୍ଞାନକୁ ହିଁ ଅବଲମ୍ବନ' କରିଛି । ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତା ପରି ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ବିଜ୍ଞାନକୁ 'ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ' ରୂପେ ବରଣ କରି ନେଇଛି । ଲେଖକ ଆଶା ପୋଷଣ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ବିଜ୍ଞାନ ସାହାଯ୍ୟରେ ହିଁ ଆମେ ଦିନେ ଯାବତୀୟ ବିଷୟରେ ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତି ଓ ଜ୍ଞାନଲାଭ କରି ଏକ 'ଅଲୌକିକ ସଭ୍ୟତା'ର ଅଧିକାରୀ ହୋଇପାରିବୁ ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନ କିପରି ମାନବ ସଭ୍ୟତାକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିଛି, ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ ଆଧାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

 ଉତ୍ତର: 'ସଭ୍ୟତା ଓ ବିଜ୍ଞାନ' ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନକୁ ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଭାବେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି । ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନ ମୁଖ୍ୟତଃ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଏହି ବିଜ୍ଞାନ ବଳରେ ଆମେ ଜଡ଼ପଦାର୍ଥର ଘାତ-ପ୍ରତିଘାତ, କ୍ରିୟା-ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଓ ଗତି ବିଷୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଛୁ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ବଳରେ ଆମେ ପ୍ରକୃତିର ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟାକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିପାରିଛୁ ଏବଂ ସୌରଜଗତ, ଗ୍ରହ, ତାରା ଆଦି କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଉଛନ୍ତି ତାହା ଜାଣିପାରିଛୁ । ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅବଦାନ ହେଉଛି ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି । ଏହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ରେଳ, ମଟର, ଉଡ଼ାଜାହାଜ, ବୁଡ଼ାଜାହାଜ, ବେତାର ଯନ୍ତ୍ର, ରେଡ଼ିଓ ଓ ଟେଲିଭିଜନ ଭଳି ବିବିଧ ଉପକରଣ ପାଇଛୁ । ଏହି ଉନ୍ନତି ଫଳରେ ଆଜି ମଣିଷ ପାଇଁ 'ବିରାଟ ସାଗର ଦୁର୍ଲଙ୍ଘା ହୋଇନାହିଁ କି ତୁଙ୍ଗ ହିମାଳୟ ଦୁରୂହ ହୋଇ ରହିନାହିଁ' । ଏହିପରି ଭାବରେ ଜଡ଼ବିଜ୍ଞାନ ମାନବ ସଭ୍ୟତାକୁ ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣିଦେବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଛି ।