ଲେଖକ-ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳ

ପରିଚୟ: ପ୍ରାବନ୍ଧିକ ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳ (୧୯୨୧-୧୯୭୪) ଓଡ଼ିଆ ଗଦ୍ୟଭାଷାକୁ ନିଜସ୍ୱ କଳା କୌଶଳରେ ରୁଚିକର କରାଇ ପାରିଥିବା ଲେଖକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ । ସେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜଣେ ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରାବନ୍ଧିକ, ଅନୁବାଦକ, ଭ୍ରମଣ-ସାହିତ୍ୟ ରଚୟିତା ଓ ଶିଶୁସାହିତ୍ୟ ଲେଖକ ଭାବେ ସୁପରିଚିତ ।

ଜନ୍ମ ଓ ସମୟ: ସେ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ଢେଙ୍କାନାଳର ଅନତିଦୂରରେ ଥିବା ଗଞ୍ଜେଇଡ଼ିହ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

ଶିକ୍ଷା ଓ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ (ଜୀବନ): ସେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ସାହିତ୍ୟରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଏବଂ ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନରେ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ବିଭାଗରେ ସଂସ୍କୃତ ଓ ଓଡ଼ିଆ ବିଭାଗର ଅଧ୍ୟାପକ ଏବଂ ପରେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଓଡ଼ିଆ ବିଭାଗର ପ୍ରଫେସର ରୂପେ ଦାୟିତ୍ଵ ସମ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ ।

ସାହିତ୍ୟ କୃତି: ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

• ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନ: 'ମଣିଷର ଭାଷା', 'ଧ୍ବନି ବିଜ୍ଞାନ', 'ଇଂରାଜୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶିକ୍ଷା' ଓ 'ଭାଷାଶାସ୍ତ୍ର ପରିଚୟ' ।
• ଭ୍ରମଣ ସାହିତ୍ୟ: 'ଲଣ୍ଡନ ଚିଠି', 'ଆମେରିକା ଅନୁଭୂତି', 'ଗଙ୍ଗାରୁ ଗୋଦାବରୀ' ।
• ଅନୁବାଦ: 'ଗୋଦାନ', 'ଗବନ', 'ବନ୍ଦୀ ନେହେରୁ', 'ବିସ୍ମୃତିର ଚିତ୍ର' ଇତ୍ୟାଦି ।
• ପ୍ରବନ୍ଧ ସଂକଳନ: 'ମଣିଷର ଭାଷା', 'ଓଡ଼ିଆ କେବେ', 'ବିଚାର ଆଲୋଚନା' ।

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା: ପଠିତ ପ୍ରବନ୍ଧ "ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା" ତାଙ୍କର 'ଓଡ଼ିଆ କେବେ' ବହିରୁ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଛି । ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ମାତୃଭାଷାର ଉପାଦେୟତା ଏବଂ ଲୋକଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହାର ଉପଯୋଗିତା ସମ୍ପର୍କରେ ବିଶଦ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଅଛି ।

ପ୍ରବନ୍ଧର ବ୍ୟାଖ୍ୟା:

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଭାରତରେ "ଭାଷା ସମସ୍ୟା" କହିଲେ ଲୋକେ ସାଧାରଣତଃ କେବଳ ହିନ୍ଦୀ-ଇଂରାଜୀ ବିବାଦ କଥା ବୁଝନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ସାଧାରଣ ଜନତା ପାଇଁ ସବୁଠୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ତା'ର ନିଜ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା ବା ମାତୃଭାଷା । ଏହା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ନ-ବସ୍ତ୍ର ଭଳି ଏକ ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା । ସେଥିପାଇଁ ଗାନ୍ଧିଜୀ ଯେପରି ଅର୍ଥନୀତି କ୍ଷେତ୍ରରେ 'ସ୍ୱଦେଶୀ' ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଡାକରା ଦେଇଥିଲେ, ସେହିପରି ଭାଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇଂରାଜୀ ଛାଡ଼ି ମାତୃଭାଷାକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମତ ଥିଲା ଯେ, କେନ୍ଦ୍ର ଭାଷା 'ହିନ୍ଦୀ' ହେଉ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ସେହି ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନଙ୍କ 'ମାତୃଭାଷା' ହିଁ ରାଜ୍ୟଭାଷା ହେଉ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୨

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଏହି ଅନୁଚ୍ଛେଦରେ ଲେଖକ ମାତୃଭାଷାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଗାନ୍ଧିଜୀ ମାତୃଭାଷାକୁ "ମାତୃସ୍ତନ୍ୟ" ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ମନେ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମତରେ, ଯେଉଁ ଲୋକର ନିଜ ମାତୃଭୂମି ଓ ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ମମତା ନାହିଁ, ତାକୁ କେବେହେଲେ ଦେଶଭକ୍ତ କୁହାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ଲେଖକ ଏକ ଓଡ଼ିଆ କବିତାର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି: "ମାତୃଭୂମି ମାତୃଭାଷାରେ ମମତା, ହୃଦେ ଜନମି ନାହିଁ, ତାକୁ ଯେବେ ଜ୍ଞାନିଗଣରେ ଗଣିବା ଅଜ୍ଞାନ ରହିବେ କାହିଁ ?" । କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର କଥା, ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଆମ ଦେଶରେ ଏପରି ସ୍ଥିତି ହେଲା ଯେ, ଲୋକେ ନିଜ ମାତୃଭାଷା ନ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ 'ଜ୍ଞାନୀ' କହିଲେ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ଓ ପଦସ୍ଥ ଲୋକମାନଙ୍କର ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ଅବହେଳା ହିଁ ଜାତି ପାଇଁ ଘୋର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର କାରଣ ହେଲା ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଯେହେତୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପଦସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ ରହିଲେ, ତେଣୁ ମାତୃଭାଷାର ଉନ୍ନତି ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିଲା । ଗାନ୍ଧିଜୀ ବୁଝିପାରିଥିଲେ ଯେ, ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଶାସନର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇ ରହିଥିବ, ସେତେଦିନ ଯାଏ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ଉଠିପାରିବ ନାହିଁ । ଲେଖକ ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି: (୧) ବଡ଼ ବରଗଛ ତଳେ ଛୋଟ ଗଛ ବଢ଼ିପାରେ ନାହିଁ , ଏବଂ (୨) ବିଜୁଳି ବତୀ ଜଳୁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଦୀପକୁ କେହି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ । ତେଣୁ, ଯେପରି ଦେଶୀ ଶିଳ୍ପକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ବିଦେଶୀ ଆମଦାନୀ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ସେହିପରି ମାତୃଭାଷାକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଇଂରାଜୀକୁ ବାରଣ କରିବାକୁ ହେବ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୪ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଏହି ଅନୁଚ୍ଛେଦରେ ଲେଖକ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ଦେଶର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଠାରେ 'ହିବ୍ରୁ' ଭାଷା ପ୍ରାୟ ଏକ ମୃତ ଭାଷା ପାଲଟି ଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତାହା ଇସ୍ରାଏଲର ରାଜ୍ୟଭାଷାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ଏହା ଏଥିପାଇଁ ସମ୍ଭବ ହେଲା, କାରଣ ସେମାନେ ହିବ୍ରୁ ଭାଷାକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ବିଦେଶୀ ଭାଷା (ଫ୍ରେଞ୍ଚ, ଜର୍ମାନୀ ଇତ୍ୟାଦି) ବିରୋଧରେ ପ୍ରଚାର କଲେ । ସ୍କୁଲରେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଗଲା ଯେ ବିଦେଶୀ ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏକ ଭୁଲ୍ କାମ । ଫଳରେ, ଖୁବ୍ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଶତକଡ଼ା ୮୦ ଭାଗ ଲୋକ ହିବ୍ରୁ ଭାଷାରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇଗଲେ । ଭାଷାର ଉନ୍ନତି ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ପାଇଁ ସେଠାରେ ଏକ "ଭାଷା କାଉନସିଲ" (Language Council) ମଧ୍ୟ ଗଠନ କରାଯାଇଛି ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୫ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଶିକ୍ଷା । ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୋଟର ଉପଯୁକ୍ତ ଶିକ୍ଷା ନ ପାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଣତନ୍ତ୍ର କେବେହେଲେ ସଫଳ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ଦେଶର ସମସ୍ତ ଜନତାଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଭିତରେ ଶିକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ମାତୃଭାଷା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାଧ୍ୟମ । ପୃଥିବୀରେ ଏପରି କୌଣସି ଦେଶର ଉଦାହରଣ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ବିଦେଶୀ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ସମୂହ ଶିକ୍ଷା (Mass Education) ଦିଆଯାଇପାରିଛି । ଏହାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ ହେଉଛି, ଇଂରେଜମାନେ ଏ ଦେଶରେ ୧୫୦ ବର୍ଷ ଶାସନ କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଶତକଡ଼ା ଦେଢ଼ ଜଣ (୧.୫%) ଭାରତୀୟ ମଧ୍ୟ ଇଂରାଜୀ ଶିଖିପାରି ନାହାନ୍ତି । ତା'ଛଡ଼ା, ମାତୃଭାଷାରେ ଯେତିକି ଶୀଘ୍ର କାମ କରିହୁଏ, ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ସେତିକି ଶୀଘ୍ର ହୁଏନାହିଁ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୬ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ମାତୃଭାଷାରେ ମଣିଷର ଯେଉଁ ସ୍ଵାଭାବିକ ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି (spontaneity) ଆସେ, ତାହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଷାରେ ଆସେ ନାହିଁ । ଲେଖକ ଏଠାରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଲେଖକ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଅନ୍ନଦାଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି । ଶ୍ରୀ ରାୟ ଢେଙ୍କାନାଳରେ ଜନ୍ମ ହୋଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ଜୀବନ କାଟିଥିଲେ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖାଲେଖି କରି ବହୁତ ଖ୍ୟାତି ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଓଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ି ନିଜ ମାତୃଭାଷା ବଙ୍ଗଳାରେ ଲେଖୁଛନ୍ତି । ଏହାର କାରଣ ସେ ୧୯୬୩ ମସିହାରେ କଟକର ଏକ ସଭାରେ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ ଯେ, ବଙ୍ଗଳା ତାଙ୍କ ମାତୃଭାଷା ହୋଇଥିବାରୁ ସେଥିରେ ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ସ୍ଵାଭାବିକ ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି ଆସିବ, ଓଡ଼ିଆରେ ତାହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ସେ ନିଜ ମାତୃଭାଷାକୁ ଫେରିଗଲେ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୭ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ମାତୃଭାଷା ହିଁ ସବୁଠୁ ସହଜ ମାଧ୍ୟମ । ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ ଏକ ବଡ଼ ଅସୁବିଧା ହୁଏ ଯେ, ସେହି ଜ୍ଞାନ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ସହଜରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ । ଯେଉଁ କେତେଜଣ ଇଂରାଜୀ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଘରେ ସେହି ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏପରିକି ଯଦି ପରିବାରର ସମସ୍ତେ ଇଂରାଜୀ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାକୁ ମାତୃଭାଷା ପରି ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ସହଜ ନୁହେଁ । ଫଳରେ, ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ଇଂରାଜୀ ନ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ସେହି ପାଠୁଆ ଲୋକର ବହିରୁ କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହାଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ପ୍ରସାରିତ ନହୋଇ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ରହିଯାଏ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୮ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକ ପୁଣି ଏକ ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି। ଧରନ୍ତୁ, ଘରେ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଖଣ୍ଡିଏ ବହି ଅଛି । ଯଦି ବହିଟି ମାତୃଭାଷାରେ (ଓଡ଼ିଆରେ) ଲେଖା ହୋଇଥାଏ, ଘରର ଯେକୌଣସି ଲୋକ ତାହା ପଢ଼ିବାକୁ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଇବ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, "ଧାନଚାଷ" ଉପରେ ଖଣ୍ଡିଏ ଓଡ଼ିଆ ବହି ଦେଖିଲେ, ଜଣେ କୃଷକ ତାକୁ ପଢ଼ିବାକୁ କୌତୂହଳୀ ହେବ । ସେ ସେଥିରୁ ଗଭୀର ତଥ୍ୟ ନ ବୁଝିଲେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ କଥାଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିପାରିବ । କିନ୍ତୁ ସେହି ପାଠଗୁଡ଼ିକ ଇଂରାଜୀରେ ଲେଖା ହୋଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସେ ବହିକୁ ଛୁଇଁବା ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ ହେଉଛି । ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ସ୍ଵଦେଶୀ ଭାଷା (ମାତୃଭାଷା) ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଶିକ୍ଷା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହଜରେ ବ୍ୟାପିପାରେ ନାହିଁ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୯ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକ ବିଲାତ ଭଳି ଉନ୍ନତ ଦେଶର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ବୁଝିଲା ଭଳି ସରଳ ଭାଷାରେ ସବୁ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ (ଯଥା: ବିଲେଇ-କୁକୁର ପାଳିବା ଠାରୁ ଉଡ଼ାଜାହାଜ ଉଡ଼ାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ଉପରେ ବହି ଲେଖାଯାଏ । ତେଣୁ ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ ସହଜରେ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରେ । କିନ୍ତୁ ଆମ ଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନଭଣ୍ଡାର ଇଂରାଜୀରେ ଥିବାରୁ, କୋଟି କୋଟି ଜନତା "ଆଖି ଥାଉଁ ଥାଉଁ ଅନ୍ଧ" ପାଲଟିଛନ୍ତି । ଏହା ଫଳରେ ସମାଜ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି— (୧) ପାଠୁଆ (ଯେଉଁମାନେ ଇଂରାଜୀ ଜାଣନ୍ତି ଓ ଅଭିମାନ କରନ୍ତି) ଏବଂ (୨) ଅପାଠୁଆ (ଯେଉଁମାନେ ଇଂରାଜୀ ନ ଜାଣି ହୀନମନ୍ୟତାରେ ପୀଡ଼ିତ) । ଏପରିକି ଗୋଟିଏ ଘର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଏକ "ଅଦୃଶ୍ୟ ପାଚେରି" ତିଆରି ହୋଇଯାଇଛି । ବିଦେଶୀ ମାଧ୍ୟମର ଏହି ଅପ୍ରାକୃତିକ ପାଚେରିକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଅଦୃଶ୍ୟଦ୍ରଷ୍ଟା ଗାନ୍ଧିଜୀ ପ୍ରଥମେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୦ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ପୁଣି କୃଷି କଥାକୁ ଫେରି ଲେଖକ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ବିଦେଶୀ ମାଧ୍ୟମ (ଇଂରାଜୀ) ଯୋଗୁଁ ଆମ ମାତୃଭାଷା ନିଜର ବୈଷୟିକ ଶବ୍ଦାବଳୀ (ଟେକ୍‌ନିକାଲ ଇଡ଼ିୟମ) ହରାଉଛି । ଇଂରାଜୀ ପଢ଼ୁଥିବା କୃଷକ ନିଜ ଭାଷାରେ ଥିବା କୃଷି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁଲିଯାଉଛି, ଯାହା ମାତୃଭାଷାର କ୍ଷତି କରୁଛି । ଯେହେତୁ ଇଂରାଜୀ ପଢ଼ୁଆ ଲୋକେ ମାତୃଭାଷାରେ ଲେଖିବାକୁ ନାରାଜ, ତେଣୁ ମାତୃଭାଷାରେ ନୂଆ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ ତିଆରି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା କମିଯାଉଛି । ପୁଣି ଏହାକୁ ଏକ ବାହାନା ବା ଆଳ କରି କୁହାଯାଉଛି ଯେ— "ଆମ ଭାଷାରେ ତ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ, ଆମେ ଲେଖାପଢ଼ା କରିବୁ କେମିତି?" । ଲେଖକ ଏହାକୁ ଏକ "ଭାଷା ମାପଚକ୍ର" (Vicious Cycle) ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ଏହାର ଫଳ ସ୍ୱରୂପ ଆମେ ଇଂରାଜୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ବାଟ ପାଉନାହୁଁ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୧ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାରେ କୃଷି କଲେଜ ସ୍ଥାପନ କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ କେହି କେହି ଶିକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମକୁ ଓଡ଼ିଆ କରିବା ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଆମର ଆବଶ୍ୟକ ଶକ୍ତି ବା ସାହସ ନଥିବାରୁ, ସେହି ପୁରୁଣା ଗତାନୁଗତିକ ବାଟରେ (ଇଂରାଜୀ ମାଧ୍ୟମରେ) କାମ ଚାଲିଲା । ଯଦି ମାତୃଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇପାରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଦେଶର ଇଂରାଜୀ ନ ଜାଣିଥିବା ଅଥଚ ଅଭିଜ୍ଞ କୃଷକମାନେ ସେଠାରେ ସାମୟିକ ଶିକ୍ଷା ନେଇପାରିଥାନ୍ତେ । କିନ୍ତୁ କୃଷକଙ୍କଠାରୁ ଦୂରରେ ରହି ଯେଉଁ ଗବେଷଣା ହେଉଛି, ତାହା କୌଣସି କାମରେ ଆସିବ ନାହିଁ (ଲେଖକ ଏଠାରେ "ଋଷିଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବି ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ" ବୋଲି କହିଛନ୍ତି) । ଏ ଦେଶର କୃଷକର ପରମ୍ପରାଗତ ଅଭିଜ୍ଞତାର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜାପାନୀ ଓ ଆମେରିକୀୟ କୃଷକଙ୍କ ଅଭିଜ୍ଞତା ଆମ ପାଇଁ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ପାଲଟିଛି (ଏହା ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ) ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୨

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଆଜିର ଯୋଜନାମୟ ଦେଶରେ ଚାରିଆଡ଼େ ଉନ୍ନୟନ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି ଏବଂ କାନ୍ଥବାଡ଼ରେ ପ୍ରଚାରପତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଯେତିକି ମାତୃଭାଷାରେ ଲେଖା ହୋଇଛି, ଅକ୍ଷର ଚିହ୍ନିଥିବା ଲୋକ ତାକୁ ପଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି । କିନ୍ତୁ ଯାହା ଇଂରାଜୀରେ ଲେଖା ହୋଇଛି, ତାହା "ଅନ୍ଧ ଆଗରେ ବତି ଜାଳିଲା ପରି" ସେମିତି ରହିଯାଉଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କାନ୍ଥବାଡ଼ରେ ଲେଖାହେଉଛି "N.M.E.P" (ଅର୍ଥାତ୍ ନ୍ୟାସନାଲ ମେଲେରିଆ ଇରାଡ଼ିକେସନ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ବା ଜାତୀୟ ମେଲେରିଆ ନିରାକରଣ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ) । ଯଦି ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଚାର କରିବା ପାଇଁ ଲେଖା ହୋଇଛି, ତେବେ ତାହା ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷରରେ କାହିଁକି ଲେଖା ହୋଇଛି? ଯଦି ଏହା ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖା ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଲୋକ ଓ ସରକାର ଉଭୟଙ୍କର ଲାଭ ହୋଇଥାନ୍ତା ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୩

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକ ଆଉ ଏକ ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି। ସଡ଼କରେ ଲେଖାଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା, ଯଥା- "Caution", "Sharp bend ahead", "Drive slow" ଇତ୍ୟାଦି । ଏଗୁଡ଼ିକ କ'ଣ କେବଳ ମୋଟର ଚଢ଼ୁଥିବା ଇଂରାଜୀ ଜାଣିଥିବା ସାହେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲେଖାହୋଇଛି? ଟିକସ ଦେଉଥିବା ସାଧାରଣ ପଥଚାରୀର ଏଥିରେ କିଛି ଭାଗ ନାହିଁ କି? ଲେଖକ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି: "ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପ ବଳରେ ଜନତାକୁ ଦୂରରେ ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଶୀ ସରକାର ଇଂରେଜି ବଳରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରରେ ରଖିଛନ୍ତି ।" ସେଥିପାଇଁ ଗାନ୍ଧିଜୀ ମୂକ ଜନତାକୁ ତା'ର ମାତୃଭାଷାର ଅଧିକାର ଦେବାକୁ ବ୍ୟାକୁଳ ଥିଲେ । ଋଷ ସରକାର ତାଙ୍କ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜ ମାତୃଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଶାସନର ଅଧିକାର ଦେଇଛନ୍ତି । ଲୋକଙ୍କ ହାତକୁ କ୍ଷମତା ଦେଇ, ତାଙ୍କ ନିଜ ଭାଷାରେ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ଚଳାଇବାକୁ ସୁଯୋଗ ନ ଦେଲେ ସେ କ୍ଷମତାର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ । ଲେଖକ ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ଗାଁ ଗହଳରେ ଯେତେବେଳେ B.D.O. ଓ ଇଞ୍ଜିନିୟର ଇଂରାଜୀରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଇଂରାଜୀ ନ ଜାଣିଥିବା ସରପଞ୍ଚଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟନୀୟ ହୋଇଥାଏ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୪ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଯେଉଁଦିନ ସରକାରୀ କାଗଜପତ୍ର ଇଂରାଜୀ ବଦଳରେ ଓଡ଼ିଆରେ ହେବ, ସେଦିନ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କର ଅନେକ ଅସୁବିଧା ଦୂର ହୋଇଯିବ । କିନ୍ତୁ ଆମ ଭାଷା ପ୍ରତି ଯେତେ ଅବହେଳା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ବେଶି ଚିନ୍ତିତ ନୋହୁଁ । ଲେଖକ ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ପୁରୀଠାରେ ନୂଆ ରେଳଷ୍ଟେସନ ତିଆରି ହେବାର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି । ସେହି ଷ୍ଟେସନ ଉପରେ ହିନ୍ଦୀରେ 'ପୁରୀ' ବନାନ ଠିକ୍ ଲେଖା ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଭୁଲରେ 'ପୂରି' ଲେଖା ହୋଇଥିଲା । ଲେଖକ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଇଞ୍ଜିନିୟର ବା କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟର କ'ଣ ପୁରୀରେ କାହାକୁ ପଚାରି ଶୁଦ୍ଧ ବନାନଟି ଲେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ? ଏହା କ'ଣ ସେମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞତା ନା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଜାତି ପ୍ରତି ଅବହେଳାର ନିଦର୍ଶନ? (ପରେ ଅବଶ୍ୟ ତାକୁ ଠିକ୍ କରାଯାଇଥିଲା) । ସେହିପରି ରାଉରକେଲାର ତାରଘର (Post Office) ଉପରୁ ଜଣେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରୀ ହାକିମ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରକୁ ଲିଭାଇ ଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିବାର ଖବର ମଧ୍ୟ ଖବରକାଗଜରେ ବାହାରିଥିଲା । ଏସବୁ ଆମ ଭାଷା ପ୍ରତି ଆମର ଉଦାସୀନତାକୁ ହିଁ ଦର୍ଶାଏ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୫ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଲେଖକ ଲଣ୍ଡନର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେଠାରେ "Conduit Street" ନାମକ ଏକ ରାସ୍ତାର ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ନେଇ BBC ସହ ସ୍କଟଲାଣ୍ଡର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ହେଲା । ଏହାକୁ ନେଇ ମାସ ମାସ ଧରି ଆନ୍ଦୋଳନ ଚାଲିଲା, ଶେଷରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷକୁ ସୁହାଇଲା ଭଳି ଏକ ଉଚ୍ଚାରଣ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା । ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, ନିଜ ଭାଷା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ଯଥେଷ୍ଟ ଚେତନା ଓ ସମ୍ମାନ ଅଛି । କିନ୍ତୁ ଆମେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଆମ ଭାଷା ବିଷୟରେ ସଚେତନ ହୋଇନାହୁଁ ।

• ଲେଖକ କହନ୍ତି, ଗାନ୍ଧିଜୀ ଓ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ମାତୃଭାଷା ସମ୍ପର୍କରେ ଯାହା କହୁଥିଲେ ତାହା କେବଳ ଜାତୀୟତା ନଥିଲା, ବରଂ ତାହା ବାସ୍ତବବାଦୀ (Practical) ଥିଲା । ତାରାଚାନ୍ଦ କମିଟି, ରାଧାକୃଷ୍ଣନ କମିଟି ପରି ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷା କମିଟି ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି ଯେ ମାତୃଭାଷା ଶିକ୍ଷା ହିଁ ସବୁ ଶିକ୍ଷାର ମୂଳମନ୍ତ୍ର । କିନ୍ତୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଏ ଜାତି ଉପରେ ଏପରି ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ଯେ, ଆମର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଆସିନାହିଁ । ଆମର ବିବାହ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ପତ୍ର, ସଭାସମିତି ଏପରିକି ପୁଅଝିଅଙ୍କ ନାଁ ମଧ୍ୟ ଇଂରାଜୀରେ ଦିଆଯାଉଛି ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୬

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ବାହାରକୁ ଯାଏ, ସେ ନିଜର ପରିଚୟ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଖୋଜେ । ଯଦି ବାହାର ଲୋକେ ତା' ଗାଁ, ରାଜ୍ୟ ବା ଭାଷାକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଖୁସି ଓ ଗର୍ବ ଅନୁଭବ କରେ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ଲୋକେ ପଚାରନ୍ତି, "ଓଡ଼ିଶା କ'ଣ ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା?" ବା "ଓଡ଼ିଆ ଲୋକେ କି ଭାଷା କହନ୍ତି? ବଙ୍Gଳା ନା ତେଲୁଗୁ?" ସେତେବେଳେ ବିରକ୍ତ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲେଖକ କହନ୍ତି ଯେ ଦୁର୍ବଳତା ଆମ ନିଜର । ଛୋଟିଆ ଇଂଲଣ୍ଡକୁ ବା ଆମ ପଡ଼ୋଶୀ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାକୁ ଯଦି ପୃଥିବୀର ଲୋକେ ଜାଣୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଆମକୁ କାହିଁକି ଜାଣୁନାହାନ୍ତି? ଏହାର କାରଣ ବୋଧହୁଏ, ଆମେ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓ ଭାଷା-ସାହିତ୍ୟକୁ ସେତେ ପ୍ରଗତିଶୀଳ କରିପାରିନାହୁଁ ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୭ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଏହି ପ୍ରଗତି ପାଇଁ ନିରଳସ ସାଧନା ଦରକାର । ଲେଖକ କହନ୍ତି ଯେ, ବିଦେଶୀ ଶାସନ ତଳେ ଅନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କର ଯେତିକି ଗତିରୋଧ ହୋଇଛି, ତା'ଠାରୁ ବେଶୀ ହୋଇଛି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର । କାରଣ ଓଡ଼ିଶା କେବଳ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ତଳେ ନଥିଲା, ବରଂ ବହୁକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଙ୍ଗ-ବିହାର ପ୍ରଦେଶ ସହ ଯୋଡ଼ା ହୋଇ ରହିଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ବାବୁଶ୍ରେଣୀ (ଅଧିକାରୀ ଶ୍ରେଣୀ) ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତେ ବିଦେଶୀ (ବଙ୍ଗାଳୀ) ଥିଲେ । ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ କେହି ଚିନ୍ତା କରୁନଥିଲେ । ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ପରି ଯେଉଁ କେତେଜଣ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ "ରିଙ୍ଗ୍ ଲିଡ଼ର" (Ring Leader) କୁହାଯାଉଥିଲା ।

🔹 ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୮ 

• ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ କଥା ଯେ ହିନ୍ଦୀ ଲୋକ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ କାମ କରିବେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ମରାଠୀ ଭାଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ ନାହିଁ । ଏସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଭାଷା ପାଇଁ ନିଜେ କାମ କରିବା କଥା । ଆମେ ଯଦି ଭାବିବା ଯେ ଆମ ପାଇଁ ଆଉ ଲୋକେ କାମ କରିବେ, ତାହା ଭୁଲ୍ । ଲେଖକ ଏକ ଲୋକକଥା ଉଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି: "ବଥ ସିନା ବଥାଏ, ଆବୁ କାହାର ବଥାଏ ନାହିଁ ।" 

• ପ୍ରବନ୍ଧର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଶେଷରେ ଲେଖକ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେବାକୁ ହେଲେ ଇଂରାଜୀର ଆଧିପତ୍ୟ କମାଇବାକୁ ହେବ । ଜନତାର ସାମୂହିକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ମାତୃଭାଷା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମାଧ୍ୟମ । ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ହିଁ ଶାସକ ଓ ଶାସିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି । ତେଣୁ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ନିଜ ମାତୃଭାଷା ପାଇଁ ଅଭିମାନ ରହିବା ଏବଂ ତା’ର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା କାମ୍ୟ ।

"ମାତୃଭାଷା ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷା" ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖକ ଗୋଲୋକ ବିହାରୀ ଧଳ ମାତୃଭାଷାର ଗୁରୁତ୍ଵ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଲୋକଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହାର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟତା ଉପରେ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।

ପ୍ରାବନ୍ଧିକଙ୍କ ମତରେ, ଭାରତରେ ଭାଷା ସମସ୍ୟା କହିଲେ ଲୋକେ କେବଳ ହିନ୍ଦୀ-ଇଂରେଜୀ ବିବାଦକୁ ବୁଝନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ଅବହେଳା। ଜନତା ପାଇଁ ନିଜ ଭାଷା ଅନ୍ନବସ୍ତ୍ର ପରି ଜରୁରୀ । ଗାନ୍ଧିଜୀ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଭାଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇଂରେଜୀ ଛାଡ଼ି ମାତୃଭାଷାକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଡାକରା ଦେଇଥିଲେ । ସେ ମାତୃଭାଷାକୁ ମାତୃସ୍ତନ୍ୟ ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ମନେକରୁଥିଲେ ଏବଂ କହୁଥିଲେ ଯେଉଁ ଲୋକର ନିଜ ମାତୃଭାଷା ପ୍ରତି ମମତା ନାହିଁ, ସେ କେବେ ଦେଶଭକ୍ତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।

କିନ୍ତୁ ଇଂରେଜୀ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଏକ "ଜ୍ଞାନୀ" ଗୋଷ୍ଠୀ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ମାତୃଭାଷା ନ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀର ଆଖ୍ୟା ପାଇଲେ । ଏହି ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀର ଉଦାସୀନତା ହିଁ ମାତୃଭାଷାର ଅଗ୍ରଗତିରେ ବାଧକ ସାଜିଲା । ଲେଖକ ଇଂରେଜୀକୁ ଏକ ବଡ଼ ବରଗଛ ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ତଳେ ଛୋଟ ବରକୋଳି ଗଛ (ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା) ଉଧେଇ ପାରେ ନାହିଁ ।

ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଶିକ୍ଷା । ସମୂହ ଜନତାକୁ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଶିକ୍ଷିତ କରିବାକୁ ହେଲେ ମାତୃଭାଷା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାଧ୍ୟମ । ଦେଢ଼ଶହ ବର୍ଷର ଇଂରେଜୀ ଶାସନ ପରେ ମଧ୍ୟ ଶତକଡ଼ା ଦେଢ଼ଜଣ ଭାରତୀୟ ମଧ୍ୟ ଇଂରେଜୀ ଶିଖିପାରି ନାହାନ୍ତି । ମଣିଷର ନିଜ ମାତୃଭାଷାରେ ଯେଉଁ ସ୍ଵାଭାବିକ ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି ଆସେ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଆସେନାହିଁ ।

ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ଶିକ୍ଷାଦାନର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଅସୁବିଧା ହେଉଛି, ଜ୍ଞାନ ସହଜରେ ପ୍ରସାରିତ ନ ହୋଇ କେବଳ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ରହେ । ଘରେ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆ ବହିଟିଏ (ଯେପରିକି 'ଧାନଚାଷ' ଉପରେ) ଜଣେ ସାଧାରଣ କୃଷକ ମଧ୍ୟ କୌତୂହଳରେ ପଢ଼ିବ, କିନ୍ତୁ ଇଂରେଜୀ ବହି ତା' ପାଇଁ ଅପହଞ୍ଚ । ଏହି ବିଦେଶୀ ମାଧ୍ୟମ ପାଠୁଆ ଓ ଅପାଠୁଆଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ପାଚେରି ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।

ଏହାଦ୍ଵାରା ଭାଷାର ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି ହୁଏ। ଇଂରେଜୀରେ କାମ କରିବା ଫଳରେ ମାତୃଭାଷାର ନିଜସ୍ଵ ଟେକ୍‌ନିକାଲ ଇଡ଼ିୟମ (ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦ) ସବୁ ଭୁଲି ହୋଇଯାଏ । ଫଳରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ— ଲୋକେ କହନ୍ତି ଓଡ଼ିଆରେ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ, ତେଣୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ନ ହେବା ଫଳରେ ନୂଆ ଶବ୍ଦ ତିଆରି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହେନାହିଁ ।

ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଦାସୀନତା ଦେଖାଯାଏ। ରାସ୍ତାଘାଟରେ ଇଂରେଜୀରେ ଲେଖାଥିବା N.M.E.P ବା 'Dangerous Curve' ଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କୌଣସି କାମରେ ଆସେନାହିଁ। ଇଂରେଜ ଶାସକମାନେ ନିଜ ପ୍ରତାପ ବଳରେ ଜନତାକୁ ଦୂରରେ ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଶୀ ସରକାର ଇଂରେଜି ବଳରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରରେ ରଖିଛନ୍ତି ।

ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ନିଜ ଭାଷା ପ୍ରତି ଥିବା ଉଦାସୀନତାକୁ ଲେଖକ ସମାଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି। ପୁରୀ ରେଳଷ୍ଟେସନରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଭୁଲ ବନାନ ("ପୂରି" ବଦଳରେ "ପୁରୀ") ଏବଂ ଲଣ୍ଡନରେ BBC ଦ୍ଵାରା ଏକ ରାସ୍ତା ନାମର ଭୁଲ ଉଚ୍ଚାରଣ ପାଇଁ ସ୍କଟଲାଣ୍ଡ ଲୋକଙ୍କ ମାସ ମାସ ଧରି ଆନ୍ଦୋଳନ ଘଟଣାର ତୁଳନା କରି ସେ ଆମର ଆତ୍ମ-ସମ୍ମାନବୋଧର ଅଭାବକୁ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି।

ସବୁ ଶିକ୍ଷା କମିଟି ମାତୃଭାଷାକୁ ଶିକ୍ଷାର ମୂଳମନ୍ତ୍ର କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଏବେବି ଇଂରେଜୀର ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଛେ। ଆମେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ପ୍ରଗତିଶୀଳ କରିପାରିନାହୁଁ ବୋଲି ବାହାର ଲୋକ ଆମକୁ ଜାଣୁନାହାନ୍ତି । ଆମ ଭାଷାର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଆମକୁ ହିଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, କାରଣ "ବଥ ସିନା ବଥାଏ, ଆବୁ କାହାର ବଥାଏ ନାହିଁ" । ତେଣୁ ଲୋକଶିକ୍ଷା ଓ ଶାସନକୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ମାତୃଭାଷାର ଆଧିପତ୍ୟ ଜରୁରୀ ।

ପ୍ରଦତ୍ତ ପାଠ୍ୟ ଅନୁସାରେ କଠିନ ଶବ୍ଦମାନଙ୍କର ଅର୍ଥ:

ପଦସ୍ଥ - ପଦାଧିକାରୀ 

କାଉନସିଲ - ପ୍ରାଶାସନିକ ପରିଷଦ

 ସମୂହ - ସମଷ୍ଟି 

ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି - ଚଞ୍ଚଳତା, ଫୂର୍ତ୍ତି, ଉତ୍ସାହ 

ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ - ଅବିରତ ଭାବରେ 

ହିବ୍ରୁ - ଇଜରାଇଲର ଆଧୁନିକ ଭାଷା

 ପୋଲିସ - ପୋଲାଣ୍ଡବାସୀଙ୍କ ମାତୃଭାଷା 

ଋଷିଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ - ଆୟୋଜନ ବଡ଼ ଜଣାପଡୁଥିଲେ ହେଁ ଫଳାଫଳ ନ୍ୟୂନ