ପାଣିରେ ପାଣି (ପ୍ରବନ୍ଧ) – Book Q A Class 7 ସାହିତ୍ୟ ସୁମନ
📖 ପାଠରୁ (ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର) 📖
🧠 ମୁଁ ଯାହା ବୁଝିଲି
(କ) ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଯଥାର୍ଥ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ତାରା (*) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।
୧ । ଆମର ଭୂଜଳଭଣ୍ଡାର ନିମ୍ନଲିଖିତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଥିରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ ?
(କ) ନଳକୂପ ଶୁଖିଯିବା ଦ୍ୱାରା (ଖ) ପାଣି ବରଷିବା ଦ୍ବାରା (ଗ) ପୋଖରୀ ଓ ହ୍ରଦଦ୍ୱାରା (ଘ) ବନ୍ୟା ଆସିବା ଦ୍ୱାରା
✅ ଉତ୍ତର: (ଗ) ପୋଖରୀ ଓ ହ୍ରଦଦ୍ୱାରା *
୨ । ନିମ୍ନଲିଖିତ ମଧ୍ଯରୁ କେଉଁ କଥାଟି ଜଳଚକ୍ର ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ?
(କ) ବର୍ଷାଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରିବା (ଖ) ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠୁଥିବା ବାଷ୍ପ ବାଦଲ ହୋଇ ବରଷିବା (ଗ) ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇ ମିଶିବା (ଘ) ବର୍ଷାରେ ଚାରିଆଡ଼ କେବଳ ପାଣି ହିଁ ଦେଖାଯିବା
✅ ଉତ୍ତର: (ଖ) ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠୁଥିବା ବାଷ୍ପ ବାଦଲ ହୋଇ ବରଷିବା *
୩ । ଏହି ବଡ଼ ଭୁଲ୍ର ଦଣ୍ଡ ଏବେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଳୁଅଛି। ଏଠାରେ କେଉଁ ଭୁଲ୍ ଆଡ଼କୁ ସଂକେତ କରାଯାଇଛି ?
(କ) ଜଳଚକ୍ରର ଅବଧାରଣାକୁ ନ ବୁଝିବା (ଖ) ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧିକ ପାଣିର ବ୍ୟବହାର କରିବା (ଗ) ପୋଖରୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅଳିଆରେ ପୋତି ଦେବା (ଘ) ଭୂତଳ ଭଣ୍ଡାର ବିଷୟରେ ବିଚାର ନ କରିବା
✅ ଉତ୍ତର: (ଗ) ପୋଖରୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅଳିଆରେ ପୋତି ଦେବା *
🤝 ଆସ, ମେଳ କରିବା
ପାଠରେ ଥିବା କିଛି ଶବ୍ଦ ବା ଉକ୍ତିକୁ ବାଛି ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଦିଆଯାଇଛି ଓ ଏହାର ଅର୍ଥ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଦିଆଯାଇଛି । ତୁମ ଦଳରେ ଏହି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର ଓ ଗାରଟାଣି ମିଳାଇ ।
✅ ଉତ୍ତର:
-
୧. ବର୍ଷା ଜଳ ସଂଗ୍ରହ ➡️ ବର୍ଷାଜଳକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଅଥବା କୃତ୍ରିମ ରୂପରେ (ମାନବିକ ପ୍ରୟାସରେ) ପୃଥିବୀରେ ସଂଗ୍ରହ କରିବା
-
୨. ଜଳ ସଂକଟ ➡️ ୩. ଜଳର ପରିମାଣ କମ୍ ଯିବା
-
୩. ଜଳଚକ୍ର ➡️ ୪. ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠୁଥିବା ବାଷ୍ପ ବାଦଲ ହୋଇ ପାଣିରେ ବଦଳିଯିବା ଓ ବର୍ଷାଦ୍ଵାରା ପୁନଃ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିବା
-
୪. ଭୂଜଳ ➡️ ୨. ମାଟିତଳେ ଲୁଚିଥିବା ଜଳଭଣ୍ଡାର
🤔 ଆସ, ଚିନ୍ତା କରିବା
ଲେଖାଟିକୁ ଆଉ ଥରେ ପଢ଼ ଓ ନିମ୍ନଲିଖିତ ବିଷୟରେ ଉତ୍ତର ଖୋଜି ଲେଖ ।
(କ) ପାଠରେ ଏଇ ପୃଥିବୀକୁ ବିରାଟବଡ଼ ସରାଘଡ଼ି ବୋଲି କାହିଁକି କୁହାଯାଇଛି ?
✅ ଉତ୍ତର: ଆମେ ଯେପରି ମାଟିର ସରାଘଡ଼ିରେ ପଇସା ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖୁ, ପୃଥିବୀ ସେହିପରି ବର୍ଷାଜଳକୁ ନିଜର ଛୋଟବଡ଼ ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ ଆଦି ରୂପରେ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖେ। ଏହି ଜଳ ମାଟି ତଳେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଜଳଭଣ୍ଡାରରେ ଜମା ହୋଇଥାଏ, ତେଣୁ ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ବିରାଟ ସରାଘଡ଼ି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
(ଖ) କେଉଁ ଧାରାରେ ଜଳଚକ୍ର ପୂର୍ଣରୂପ ନିଏ ?
✅ ଉତ୍ତର: ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠୁଥିବା ବାଷ୍ପ ବାଦଲ ହୋଇ ପାଣି ରୂପ ନେଇଥାଏ। ତାହା ପୁଣି ବର୍ଷା ରୂପରେ ଭୂପୃଷ୍ଠ ତଥା ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିଥାଏ, ଏହି ଘୂର୍ଣନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳଚକ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପ ନିଏ।
(ଗ) ଯଦି ସବୁ ନଈ, ହ୍ରଦ ଓ ପୋଖରୀ ଶୁଖୁଯାଏ, ତେବେ କ'ଣ ହେବ ?
✅ ଉତ୍ତର: ଯଦି ସବୁ ନଈ, ହ୍ରଦ ଓ ପୋଖରୀ ଶୁଖିଯାଏ, ତେବେ ମାଟି ତଳର ଭୂଜଳଭଣ୍ଡାର ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଫଳରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ନଳକୂଅ ଶୁଖିଯିବ ଏବଂ ଦେଶରେ ଭୟଙ୍କର ଜଳାଭାବ ଓ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଭଳି ଅବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି ହେବ।
(ଘ) ପାଠରେ ପାଣିକୁ ଟଙ୍କାଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ କାହିଁକି କୁହାଯାଇଛି ?
✅ ଉତ୍ତର: ପାଣି ହେଉଛି ଜୀବନର ମୂଳ ଆଧାର । ସାରା ବର୍ଷ ଘରେ, ଜମିରେ ଓ କାରଖାନାରେ ପାଣିର ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଟଙ୍କା ସରାଘଡ଼ିରେ ସଞ୍ଚିତ ହେଲେ କେବଳ ଦରକାର ବେଳେ କାମରେ ଆସେ, କିନ୍ତୁ ପାଣି ବିନା ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ଅସମ୍ଭବ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଟଙ୍କାଠାରୁ କେତେ ଗୁଣା ମୂଲ୍ୟବାନ କୁହାଯାଇଛି।
📝 ଶୀର୍ଷକ
(କ) ଏହି ପାଠର ଶୀର୍ଷକ ‘ପାଣିରେ ପାଣି’ ଦିଆଯାଇଛି । ପାଠର ନାମ ଏମିତି କାହିଁକି ଦିଆଯାଇଛି ? ନିଜର ସହପାଠୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ଲେଖ । ନିଜ ଉତ୍ତରର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଲେଖ ।
✅ ଉତ୍ତର: ଏହି ପାଠଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପାଣିର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବ୍ୟବହାର, ଜଳଚକ୍ର, ଜଳ ସଂକଟ ଏବଂ ବନ୍ୟା (ପାଣିର ଆଧିକ୍ୟ) ଓ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ (ପାଣିର ଅଭାବ) ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବେସିତ। ବର୍ଷା ହେଲେ ସବୁଆଡ଼େ ପାଣି ଭରିଯାଏ, ଏଣୁ ଏହାର ଶୀର୍ଷକ 'ପାଣିରେ ପାଣି' ଯଥାର୍ଥ ଅଟେ।
(ଖ) ତୁମେ ଏହି ପାଠଟିର ଆଉ କେଉଁ ନାମ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ ? କାରଣ ସହ ଲେଖ ।
✅ ଉତ୍ତର: ଏହି ପାଠର ଅନ୍ୟ ନାମ "ଜଳଚକ୍ର ଓ ଜଳସଂକଟ" ବା "ପୃଥିବୀର ସରାଘଡ଼ି" ଦିଆଯାଇପାରେ, କାରଣ ଏହି ପାଠରେ ଜଳର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ପୃଥିବୀ କିପରି ଏକ ବଡ଼ ସରାଘଡ଼ି ସଦୃଶ ତାହା ବୁଝାଯାଇଛି।
🔍 ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ
କଥା ଉପରେ ବଳ ଦେବା:
“ଆମର ଏହି ପୃଥିବୀ ମଧ୍ଯ ଏହିପରି ଏକ ସରାଘଡ଼ି ଅଟେ ।” “ଆମର ଏହି ପୃଥିବୀ ଏହିପରି ଏକ ସରାଘଡ଼ି ଅଟେ ।”
(କ) ଏହି ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟକୁ ମନଦେଇ ପଢ଼ । ଦ୍ଵିତୀୟ ବାକ୍ୟରେ କେଉଁ ଶବ୍ଦଟିକୁ ଉଠେଇ ଦିଆଯାଉଛି ? ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଉଠେଇ ଦେଲା ଫଳରେ ବାକ୍ୟର ଅର୍ଥରେ କି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆସୁଛି । ତାହା ଲେଖ ।
✅ ଉତ୍ତର: ଦ୍ଵିତୀୟ ବାକ୍ୟରେ 'ମଧ୍ୟ' ଶବ୍ଦଟିକୁ ଉଠାଇ ଦିଆଯାଇଛି। 'ମଧ୍ୟ' ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ସରାଘଡ଼ି ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ/ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ତୁଳନା କରାଯାଇ କଥା ଉପରେ ବଳ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ହଟାଇଦେଲେ ବାକ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ବା ଜୋର କମିଯାଉଛି।
📖 ସମାନାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବାକ୍ୟମାନଙ୍କରେ ରେଖାଙ୍କିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ବାଦଲ ମଧ୍ଯରେ ସମାନାର୍ଥକ ଶବ୍ଦମାନ ରହିଛି । ତାହାକୁ ବାଛି ଲେଖ ।
(ବାଦଲରେ ଥିବା ଶବ୍ଦ: ରବି, ମେଘ, ଭାସ୍କର, ପବନ, ବାରିଦ, ବାୟୁ, ଦିବାକର, ଜଳଦ, ବାଷ୍ପ, ସମୀର, ଦିନକର, ନୀରଦ, ନୀର, ଅମ୍ବୁ)
(କ) ସମୁଦ୍ରର "ପାଣି" ବାଷ୍ପ ହୋଇ ଉପରକୁ ଯାଇଥାଏ ।
✅ ଉତ୍ତର: ପାଣି = ନୀର, ଅମ୍ବୁ
(ଖ) "ସୂର୍ଯ୍ୟ"ଙ୍କର କିରଣ ପଡ଼ିଲେ ଫୁଲମାନେ ହସି ଉଠନ୍ତି ।
✅ ଉତ୍ତର: ସୂର୍ଯ୍ୟ = ରବି, ଭାସ୍କର, ଦିବାକର, ଦିନକର
(ଗ) ହଠାତ୍ "ବାଦଲ" ଗର୍ଜିବାରେ ଲାଗିଲା ।
✅ ଉତ୍ତର: ବାଦଲ = ମେଘ, ବାରିଦ, ଜଳଦ, ନୀରଦ
(ଘ) ଜଳଚକ୍ରରେ "ପବନ"ର ମଧ୍ୟ ବହୁତ ବଡ଼ ଭୂମିକା ରହିଛି ।
✅ ଉତ୍ତର: ପବନ = ବାୟୁ, ସମୀର
➕ ଉପସର୍ଗ
ଏବେ ତୁମେ ମଧ୍ଯ ଉପସର୍ଗ ପ୍ରୟୋଗ କରି ନୂଆ ଶବ୍ଦ ଗଢ଼ ଓ ତାକୁ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ କର:
(ଦିଆଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦ: ଅ, କୁ, ସୁ ସହିତ ପାତ୍ର, ଜ୍ଞାନ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ହେବ)
✅ ଉତ୍ତର:
-
ଅ + ପାତ୍ର = ଅପାତ୍ର : ଅପାତ୍ରରେ ବିଦ୍ୟା ଦାନ କରିବା ଅନୁଚିତ ।
-
କୁ + ପାତ୍ର = କୁପାତ୍ର : କୁପାତ୍ର ଲୋକ ସବୁବେଳେ ସମାଜର କ୍ଷତି କରେ ।
-
ସୁ + ପାତ୍ର = ସୁପାତ୍ର : ଝିଅ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସୁପାତ୍ର ବର ଖୋଜିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
-
ଅ + ଜ୍ଞାନ = ଅଜ୍ଞାନ : ଅଜ୍ଞାନତା ହିଁ ମଣିଷର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ ।
-
ବି + ଜ୍ଞାନ = ବିଜ୍ଞାନ : ବର୍ତ୍ତମାନର ଯୁଗ ହେଉଛି ବିଜ୍ଞାନର ଯୁଗ ।
-
ସୁ + ଜ୍ଞାନ = ସୁଜ୍ଞାନ : ଗୁରୁଜନମାନେ ସବୁବେଳେ ପିଲାଙ୍କୁ ସୁଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାନ୍ତି ।