ପ୍ରାକୃତିକ ସଂପଦ ଓ ତାହାର ପ୍ରଦୂଷଣ – Book Q A Class 9 ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ
Question 1: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । ✍️
Question 1 (କ): ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ 20 କି.ମି. ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ସ୍ତରକୁ ________ କୁହାଯାଏ । ☁️
Answer: ଟ୍ରପୋସ୍ପିଅର (Troposphere)
Question 1 (ଖ): ସବୁଜକୋଠରୀ ପ୍ରଭାବରେ ________ ର ________ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ । 🌡️
Answer: ବାୟୁମଣ୍ଡଳ, ତାପମାତ୍ରା
Question 1 (ଗ): ଆର୍ଦ୍ରବାୟୁ ଉପରକୁ ଉଠିଲେ ବାୟୁରେ ଥିବା ________ ଗୁଡ଼ିକ ଧୂଳିକଣାକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ଜଳକଣା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି । 💧
Answer: ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ
Question 1 (ଘ): ବିଶ୍ୱ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ________ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ । 🌍
Answer: ବିଶ୍ୱ ଉଷ୍ମାୟନ (Global Warming)
Question 1 (ଙ): ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବର୍ଷା ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଦୂଷିତ ବାଷ୍ପ ବର୍ଷା ଜଳ ସହିତ ମିଶି ଅମ୍ଳ ଆକାରରେ ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଥାଏ ତାହାକୁ ________ କୁହାଯାଏ । 🌧️
Answer: ଅମ୍ଳ ବର୍ଷା (Acid Rain)
![]()
Question 2: ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରୁ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । 🎯
Question (କ): ଲୁଣିଜଳରେ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ _________ ଥିବାରୁ ଏହା ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । 🌊
Options: (ଖଣିଜ ଲବଣ, ମୃତ୍ତିକା, ଖଣିଜ ତୈଳ, ଲୁହା)
Answer: ଖଣିଜ ଲବଣ 🧂
Question (ଖ): ପଥର ଉପରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା _________ ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି । 🪨
Options: (ଆଲଗୀ, ଲାଇକେନ୍, ଫଙ୍ଗସ, ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ)
Answer: ଲାଇକେନ୍ 🌿
Question (ଗ): ଭୂପୃଷ୍ଠ ଉପର ସ୍ତର ମୃତ୍ତିକାକୁ _________ କୁହାଯାଏ । 🌱
Options: (ଅନ୍ତଃମୃତ୍ତିକା, ଉପମୃତ୍ତିକା, ପୃଷ୍ଠମୃତ୍ତିକା, ପ୍ରସ୍ତରସ୍ତର)
Answer: ପୃଷ୍ଠମୃତ୍ତିକା 🌍
Question (ଘ): ଶବ୍ଦ ମାତ୍ରା ________ ଡେସିବେଲରୁ ଅଧିକ ହେଲେ କର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତି କ୍ଷତିକାରକ । 🔊
Options: (100, 110, 120, 130)
Answer: 130 🙉
![]()
Question 3: ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ୍ ଦର୍ଶାଅ । 📝
Question 3 (କ): ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି ।
🌱 Answer: ଭୁଲ୍ (False) ❌ (କାରଣ ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଖାଦ୍ୟ ବା ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ବା ଜଳରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଅମ୍ଳଜାନ ନୁହେଁ)।
Question 3 (ଖ): ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠର ଜୀବମାନଙ୍କୁ UV ରଶ୍ମିରୁ ଓଜୋନ୍ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ।
🛡️ Answer: ଠିକ୍ (True) ✅
Question 3 (ଗ): ଜୈବ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଅବଘଟନ ଅଣୁଜୀବ ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।
🦠 Answer: ଠିକ୍ (True) ✅
Question 3 (ଘ): ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଶୋଷଣ କରି ଶର୍କରା ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ।
🌳 Answer: ଠିକ୍ (True) ✅
Question 3 (ଙ): ଅଣୁଜୀବମାନେ ଜୈବ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଅବଘଟନ କରିବାପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଦରକାର କରନ୍ତି ।
💧 Answer: ଠିକ୍ (True) ✅ (ବର୍ଜ୍ୟ ଜଳରେ ଥିବା ଜୈବ ପଦାର୍ଥକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଅଣୁଜୀବମାନେ ବଂଶବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଅବଘଟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେମାନେ ଜଳରେ ଥିବା ଅମ୍ଳଜାନକୁ ଶୋଷଣ କରିଥାନ୍ତି)।
ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଥିବା 4 ନମ୍ବର ପ୍ରଶ୍ନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଷୟବସ୍ତୁ ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ, ସହଜ ଏବଂ ସବିଶେଷ ଷ୍ଟଡି ମେଟେରିଆଲ୍ (Study Material) ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା। ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହାକୁ ସହଜରେ ମନେ ରଖିବା ନିମନ୍ତେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର "ଟ୍ରିକ୍ସ" ମଧ୍ୟ ଯୋଡାଯାଇଛି:
Question:
4. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ । (Write short notes on)
Answer:
Question-1 ପଥର କ୍ଷୟ (Weathering of Rocks) 🪨
Answer-
ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା କଠିନ ପଥରଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ କାରକ ଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଛୋଟ ଛୋଟ କଣିକାରେ ପରିଣତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପଥର କ୍ଷୟ ବା ପଥରର ବିଘଟନ କୁହାଯାଏ। ମୃତ୍ତିକା (ମାଟି) ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୋପାନ। ପଥର କ୍ଷୟ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହୋଇଥାଏ:
-
ଭୌତିକ କ୍ଷୟ: ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଖର ତାପ ଯୋଗୁଁ ପଥର ଦିନରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ଏବଂ ରାତିରେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ। ଏହି କ୍ରମାଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯୋଗୁଁ ପଥରରେ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ତାହା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ପବନ ଓ ତୀବ୍ର ଜଳସ୍ରୋତର ଘର୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ବହୁଳ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
-
ରାସାୟନିକ କ୍ଷୟ: ବର୍ଷାଜଳ ସହିତ ପଥରରେ ଥିବା ଖଣିଜ ଲବଣ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ପଥରକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦିଏ, ଫଳରେ ତାହା ସହଜରେ ଗୁଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ।
-
ଜୈବିକ କ୍ଷୟ: ଲାଇକେନ୍ (Lichens) ଭଳି ଉଦ୍ଭିଦ ପଥର ଉପରେ ବଢ଼ି 'ଲାଇକେନିକ୍ ଏସିଡ୍' (Lichenic Acid) କ୍ଷରଣ କରନ୍ତି ଯାହା ପଥରକୁ ଗୁଣ୍ଡ କରି ମାଟିରେ ପରିଣତ କରେ। ବଡ଼ ଗଛର ଚେର ମଧ୍ୟ ପଥର ଫାଟରେ ପଶି ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
💡 Trick to remember: "ପଥର ଭାଙ୍ଗିବାର ୩ ସାଥୀ: ଖରା (ଭୌତିକ), ପାଣି (ରାସାୟନିକ), ଓ ଗଛ (ଜୈବିକ)।"
![]()
Question-2 ମୃତ୍ତିକା ସଂରକ୍ଷଣ (Soil Conservation) 🌱
Answer-
ମୃତ୍ତିକା ହେଉଛି ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ। ଗୋଟିଏ ମିଲିମିଟର ପୃଷ୍ଠମୃତ୍ତିକା ତିଆରି ହେବାକୁ ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ଲାଗିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ବନ୍ୟାଜଳ ବା ତୀବ୍ର ପବନ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଉର୍ବର ମାଟି ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଧୋଇ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ପୃଷ୍ଠ ମୃତ୍ତିକାକୁ କ୍ଷୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ପ୍ରଣାଳୀକୁ ମୃତ୍ତିକା ସଂରକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।
-
ସଂରକ୍ଷଣର ପ୍ରଣାଳୀ: ବ୍ୟାପକ ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଏବଂ ନୂତନ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଏହାର ପ୍ରଧାନ ଉପାୟ। ଗଛର ଚେର ମାଟି ଭିତରେ ଏକ ଶକ୍ତ ଜାଲକ ସୃଷ୍ଟି କରି ମୃତ୍ତିକା କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ବାନ୍ଧି ରଖେ ଏବଂ ଭାସିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ।
-
ସେହିପରି ଘାସ ଏବଂ ଗୁଳ୍ମ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ମାଟି ଉପରେ ଏକ ସବୁଜ ଆସ୍ତରଣ ସୃଷ୍ଟି କରି ବର୍ଷା ଜଳକୁ ସିଧାସଳଖ ମାଟି ଉପରେ ପଡିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମାଟି ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହେ।
💡 Trick to remember: "ମାଟିର ସୁରକ୍ଷା ବଳୟ = ଗଛର ଚେର।" ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଅ, ମାଟି ବଞ୍ଚାଅ!
Question-3 ଜୈବିକ ଉପାଦାନମାନଙ୍କ ବିଘଟନ (Decomposition of Organic Matter)
Answer-ମୃତ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀର ତଥା ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ (ଜୈବିକ ଉପାଦାନ) ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିଘଟନ ବା ଅବଘଟନ (Decomposition) କୁହାଯାଏ।
-
ମାଟିରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଉପକାରୀ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଓ କବକ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଜଟିଳ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ (Nutrients) ପୃଥକ ହୋଇ ପୁଣିଥରେ ମାଟିରେ ମିଶିଯାଏ।
-
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଫଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥକୁ ହ୍ୟୁମସ୍ (Humus) କୁହାଯାଏ। ଏହା ମୃତ୍ତିକାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉର୍ବର, ଫପ୍ସା ଏବଂ ଜଳଧାରଣ କ୍ଷମତାଯୁକ୍ତ କରି ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
💡 Trick to remember: "ମୃତ ଶରୀର + ଅଣୁଜୀବ ➡️ ସରଳ ପୋଷକ (ହ୍ୟୁମସ୍)। ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିର ନିଜସ୍ୱ ରିସାଇକ୍ଲିଂ (Recycling) ପ୍ରକ୍ରିୟା!"
Question-4 ଭୂପୃଷ୍ଠ ମଧୁର ଜଳ (Surface Fresh Water) 💧
Answer- ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ମିଳୁଥିବା ମୋଟ ଜଳର ପ୍ରାୟ ୯୭.୫% ହେଉଛି ସମୁଦ୍ରର ଲବଣାକ୍ତ ଜଳ ଏବଂ କେବଳ ୨.୫% ହେଉଛି ଜୀବନ ଧାରଣ ଉପଯୋଗୀ ମଧୁର ଜଳ।
-
ଉତ୍ସ: ଏହି ମଧୁର ଜଳର ସର୍ବାଧିକ ଅଂଶ (୧.୯୭%) ହିମବାହ ବା ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ବରଫ ଆକାରରେ ଗଚ୍ଛିତ ଅଛି। ଅବଶିଷ୍ଟ ମଧୁର ଜଳ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ପୋଖରୀ ଓ ଝରଣା ଆଦିରେ ଭୂପୃଷ୍ଠ ଜଳ ଆକାରରେ ରହିଛି, ଯାହାର ପରିମାଣ ମାତ୍ର ୦.୦୨%।
-
ଗୁରୁତ୍ୱ: ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବାସ କରୁଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ମଣିଷ ନିଜର ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ, ପାନୀୟ ଜଳ, କୃଷି ଓ କଳକାରଖାନା ପାଇଁ ଏହି ଭୂପୃଷ୍ଠ ମଧୁର ଜଳ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ଭୂପୃଷ୍ଠ ଜଳର ଉପଲବ୍ଧତା ଉପରେ ହିଁ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବବିବିଧତା ବା ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ।
💡 Trick to remember: ମଧୁର ଜଳ ମାତ୍ର ୨.୫% | ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ବରଫ ୧.୯୭% ଏବଂ ନଦୀ/ହ୍ରଦ ୦.୦୨%। "ମଧୁର କମ୍, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦମ୍!"
![]()
Question-5 ଶବ୍ଦ ପ୍ରଦୂଷଣ (Noise Pollution) 🔊
Answer- ମଣିଷର ସାଧାରଣ ଶ୍ରବଣ ସୀମା (୦ ରୁ ୧୦୦ ଡେସିବେଲ୍) ଅତିକ୍ରମ କରି ଅପ୍ରୀତିକର ତଥା ବିରକ୍ତିକର ଲାଗୁଥିବା ଉଚ୍ଚ ତୀବ୍ରତାର ଶବ୍ଦକୁ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଦୂଷଣ କୁହାଯାଏ। ୧୩୦ ଡେସିବେଲ୍ (dB) ରୁ ଅଧିକ ଶବ୍ଦ ମଣିଷ କାନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିକାରକ ଅଟେ।
-
ମୁଖ୍ୟ କାରଣ: ଶିଳ୍ପ କାରଖାନାର ଯନ୍ତ୍ରପାତି, ଯାନବାହନ (ବିଶେଷ କରି ଟ୍ରକ୍, ବସ୍ ଓ ବିମାନ), ଡାକବାଜି ଯନ୍ତ୍ର (Loudspeakers), ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସବରେ ବାଜୁଥିବା ଡିଜେ ବା ବାଣ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ।
-
କୁପ୍ରଭାବ: ଏହାଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ଶ୍ରବଣ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଏ କିମ୍ବା ବଧିରତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ନିଦ୍ରାହୀନତା, ସ୍ନାୟୁଗତ ଦୁର୍ବଳତା, ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ, କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ହ୍ରାସ ଏବଂ ପାକସ୍ଥଳୀ ସମସ୍ୟା ଭଳି ଗୁରୁତର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦିଏ।
💡 Trick to remember: "ଶବ୍ଦ ୧୩୦ ପାର୍, କାନର ବେପାର ବନ୍ଦ ୟାର୍!" (୧୩୦ dB ରୁ ଅଧିକ ହେଲେ କର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତି ବିପଦ)।
Question-6ଅବଘଟନକାରୀ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆର କାର୍ଯ୍ୟ (Functions of Decomposer Bacteria) 🦠
Answer- ପରିବେଶକୁ ସନ୍ତୁଳିତ ରଖିବାରେ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଏବଂ କବକ ଭଳି ଅଣୁଜୀବମାନେ ଅବଘଟନକାରୀ (Decomposers) ଭାବେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି।
-
ପରିବେଶ ସଫେଇ: ସେମାନେ ମୃତ ଉଦ୍ଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଜୈବିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେଗୁଡିକୁ ପଚାଇ ସରଳ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ପୃଥିବୀରେ ମୃତ ଶରୀରର ପାହାଡ଼ ଜମା ହୋଇଯାଆନ୍ତା। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତିର "ସଫେଇ କର୍ମଚାରୀ" କୁହାଯାଏ।
-
ପୋଷକ ଚକ୍ର (Nutrient Cycle): ଅବଘଟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍, କାର୍ବନ୍ ଓ ଫସଫରସ୍ ଭଳି ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଷକ ପୁଣିଥରେ ମାଟିରେ ମିଶି ମୃତ୍ତିକାକୁ ଉର୍ବର କରେ, ଯାହା ନୂଆ ଗଛ ବଢିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
💡 Trick to remember: "ଅବଘଟକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ = ପ୍ରକୃତିର ସଫେଇବାଲା।" ମଇଳା ସଫା କରି ସାର (Humus) ଦିଅନ୍ତି।
Question-7 ସବୁଜ କୋଠରୀ ପ୍ରଭାବ (Greenhouse Effect) 🌡️
Answer-
ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗ୍ୟାସ୍ ଏକ 'କାଚ ଘର' ଭଳି ଆଚରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଆସୁଥିବା ସୌରରଶ୍ମିକୁ ଭୂପୃଷ୍ଠକୁ ଆସିବାକୁ ସହଜରେ ଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଥିବା ତାପଶକ୍ତି (Infrared Rays) କୁ ମହାକାଶକୁ ଫେରିବାକୁ ନଦେଇ ବାନ୍ଧି ରଖନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସବୁଜ କୋଠରୀ ପ୍ରଭାବ କୁହାଯାଏ।
-
ମୁଖ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍: ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ , ମିଥେନ୍ , ନାଇଟ୍ରସ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ କ୍ଲୋରୋଫ୍ଲୋରୋକାର୍ବନ (CFC) ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ସବୁଜ କୋଠରୀ ବାଷ୍ପ।
-
ବିପଦ: କଳକାରଖାନା, ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ଏବଂ ଯାନବାହନ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ଗୁଡ଼ିକର ମାତ୍ରା ବଢିଯାଉଛି, ଫଳରେ ପୃଥିବୀର ତାପମାତ୍ରା କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ଯାହାକୁ 'ବିଶ୍ୱ ଉଷ୍ମାୟନ' (Global Warming) କୁହାଯାଏ।
💡 Trick to remember: କାଚଘରର ନିୟମ: "ଭିତରକୁ ଆସିବା Free, ବାହାରକୁ ଯିବା ବନ୍ଦ!" ମୁଖ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍: MNCC (Methane, Nitrous Oxide, Carbon Dioxide, CFC)।
![]()
Question-8 ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ (Soil Erosion) 🏜️
Answer-
ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ଉର୍ବର ପୃଷ୍ଠ ମୃତ୍ତିକା ସ୍ତର ପ୍ରବଳ ବର୍ଷାଜଳ, ବନ୍ୟା କିମ୍ବା ତୀବ୍ର ପବନ ପ୍ରବାହ ଯୋଗୁଁ ଧୋଇ ହୋଇ ଅଥବା ଉଡିଯାଇ ଅନ୍ୟତ୍ର ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ କୁହାଯାଏ।
-
ମୁଖ୍ୟ କାରଣ: ମଣିଷ ଦ୍ୱାରା ଅବାଧ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ, ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପଶୁଚାରଣ, ଅବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଚାଷ, ଏବଂ ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ଯୋଗୁଁ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ହୋଇଥାଏ।
-
ପ୍ରଭାବ: ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ଫଳରେ ଚାଷ ଜମିର ଉର୍ବରତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଜମି କ୍ରମଶଃ ମରୁଭୂମିରେ ପରିଣତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଦେଖାଦିଏ। ଏହାଛଡ଼ା ନଦୀ ଗର୍ଭରେ ଏହି ମାଟି ଜମା ହୋଇ ବନ୍ୟା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରେ।
💡 Trick to remember: "ମାଟି ଧୋଇଲେ ଉର୍ବରତା ଗଲା।" ମାଟି କ୍ଷୟର ସବୁଠୁ ବଡ ଶତ୍ରୁ ଲଣ୍ଡା ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ କଟା।
Question-9 ଓଜୋନ୍ ସ୍ତର (Ozone Layer) 🛡️
Answer-
ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଷ୍ଟ୍ରାଟୋସ୍ପିଅର୍ (Stratosphere) ରେ ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ପ୍ରାୟ ୨୫ ରୁ ୫୦ କି.ମି. ଉଚ୍ଚତାରେ ଓଜୋନ୍ O₃ ଗ୍ୟାସ୍ର ଏକ ଆସ୍ତରଣ ରହିଛି। ଏହି ସୁରକ୍ଷାବଳୟକୁ ଓଜୋନ୍ ସ୍ତର କୁହାଯାଏ।
-
ଉପକାରିତା: ଏହା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଛତା ଭଳି କାମ କରେ ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିକାରକ ଅତିବାଇଗଣୀ ରଶ୍ମି (UV Rays) କୁ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠକୁ ଆସିବାରେ ବାଧା ଦିଏ। ଯଦି ଏହି UV ରଶ୍ମି ପୃଥିବୀରେ ପଡେ, ତେବେ ଉଦ୍ଭିଦ ନଷ୍ଟ ହେବା ସହ ଜୀବମାନଙ୍କଠାରେ ଚର୍ମ କର୍କଟ (Skin Cancer) ତଥା ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେବା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଦେଖାଦେବ।
-
ଓଜୋନ୍ ରନ୍ଧ୍ର: ରେଫ୍ରିଜରେଟର ଏବଂ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳରୁ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା କ୍ଲୋରୋଫ୍ଲୋରୋକାର୍ବନ (CFC) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଲୋରିନ୍ଯୁକ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍ ଓଜୋନ୍ ସ୍ତରକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଓଜୋନ୍ ସ୍ତରରେ ରନ୍ଧ୍ର ଦେଖାଦେଇଛି।
💡 Trick to remember: "ଓଜୋନ୍ O₃ ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ପ୍ରାକୃତିକ ସନ୍ସ୍କ୍ରିନ୍ (Sunscreen)!" ଏହା UV ରଶ୍ମିକୁ ବ୍ଲକ୍ (Block) କରେ ଏବଂ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରେ।
ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ (5 ରୁ 10) ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ସବିଶେଷ ଉତ୍ତର ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା:
Question 5: ବର୍ଷା କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଓ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର କେଉଁ କେଉଁ କାରକ ଏହାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ଦର୍ଶାଅ ।
🌧️ Answer: ସୌରରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଜଳଭାଗ ଓ ସ୍ଥଳଭାଗ ଉତ୍ତପ୍ତ ହେଲେ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଚାଲିଯାଏ। ଏହା ସହିତ ଉଦ୍ଭିଦର ଉତ୍ସେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଗତ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଆର୍ଦ୍ରତା ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ। ଏହି ଗରମ ଆର୍ଦ୍ରବାୟୁ ଉପରକୁ ଉଠି ଥଣ୍ଡା ହୁଏ ଏବଂ ବାୟୁରେ ଥିବା ଧୂଳିକଣାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଜଳବିନ୍ଦୁମାନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଜଳବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକର ଆକାର ଓ ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ଫଳରେ ତାହା ବର୍ଷା ଆକାରରେ ତଳକୁ ଖସିଥାଏ। ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ବିଭିନ୍ନ କାରକ ଯଥା- ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି, ବାୟୁର ଗତି, ମୌସୁମୀ ବାୟୁର ପ୍ରବାହ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଲଘୁଚାପ ଓ ଅବପାତ ଆଦି ବୃଷ୍ଟିପାତର ସମୟ ଓ ପରିମାଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।
Question 6: ଜୀବମଣ୍ଡଳରେ ଜଳର ଭୂମିକା ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
💧 Answer: ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବାସ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ମଧୁର ଜଳ ନିତ୍ୟାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏକ ସକ୍ରିୟ ଜୀବକୋଷରେ ପ୍ରାୟ 70-90% ଜଳ ଥାଏ, ଯାହା ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ୍ରେ ଦ୍ରାବକ ହିସାବରେ ରହିଥାଏ। ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ, ଖଣିଜ ଲବଣ ଓ ଏନ୍ଜାଇମ୍ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଜୀବଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଯାଇଥାଏ। ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସବୁବେଳେ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ବେଳେ ଅନେକ ଜଳଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ଜଳରେ ହିଁ ବାସ କରନ୍ତି। ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଅନେକ ଜୀବ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଥଣ୍ଡା ରଖିବା ପାଇଁ ଜଳର ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି।
Question 7: ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ କିପରି ହୁଏ ଓ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଉପୁଜୁଥିବା ସମସ୍ୟା ଓ ଏହାର ସମାଧାନ କିପରି କରିହେବ ଦର୍ଶାଅ ।
🏭 Answer: ନାଳ, ନର୍ଦ୍ଦମା ଓ କଳକାରଖାନାରୁ ବାହାରୁଥିବା ବର୍ଜ୍ୟ ଜଳରେ ଥିବା ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ପୋଷକ ସିଧାସଳଖ ଭୂପୃଷ୍ଠ ଜଳରେ ମିଶିବା ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ହୋଇଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଉପୁଜୁଥିବା ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
-
ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି।
-
କଳକାରଖାନା ଜଳର ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ସ୍ପର୍ଶକାତର ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।
-
ଜଳରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଓ ଫସ୍ଫରସ୍ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ଶୈବାଳମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଦ୍ଧି ଘଟି 'ବ୍ଲୁମ୍' (Bloom) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଜଳର ମାନ ହ୍ରାସ କରେ।
-
ଜୈବ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଅଣୁଜୀବ ବଂଶବିସ୍ତାର କରିବା ଫଳରେ ଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଭାବ ଦେଖାଦିଏ ଓ ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସମୂହ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥାଏ। (ସୂଚନା: ପ୍ରଦତ୍ତ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ସମାଧାନ ବିଷୟରେ ସିଧାସଳଖ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ, ତଥାପି ବର୍ଜ୍ୟଜଳକୁ ବିଶୋଧନ କରି ଛାଡ଼ିବା ହେଉଛି ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ସମାଧାନ।)
![]()
Question 8: ମୃତ୍ତିକା ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିକାଶ କିପରି ହୁଏ ବୁଝାଅ ।
🌱 Answer: ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ମୂଳ ପଥରର (Bed Rock) ଭୌତିକ, ରାସାୟନିକ ଓ ଜୈବିକ କ୍ଷୟ (Corrosion) ଘଟି ମୃତ୍ତିକା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।
-
ଭୌତିକ କ୍ଷୟ: ସୂର୍ଯ୍ୟତାପ ଦ୍ୱାରା ଦିନରେ ପଥର ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ଓ ରାତିରେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ପଥର ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ। ଜଳସ୍ରୋତ ଓ ପବନର ଘର୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ପଥରକୁ ଗୁଣ୍ଡ କରିଥାଏ।
-
ରାସାୟନିକ କ୍ଷୟ: ପଥରରେ ଥିବା ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ଫୁଲିଯାଏ ଏବଂ ପଥରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ।
-
ଜୈବିକ କ୍ଷୟ: ଲାଇକେନ୍ (Lichens) ପଥର ଉପରେ ବଢ଼ି ଲାଇକିନିକ୍ ଏସିଡ୍ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ଯାହା ପଥରକୁ ପାଉଡର କରିଦିଏ। କାଳକ୍ରମେ ମସ୍, ଫର୍ଣ୍ଣ ଓ ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କର ଚେର ପଥର ଫାଙ୍କରେ ପଶି ମୃତ୍ତିକା ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଥାଏ।
Question 9: ଶବ୍ଦ ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରକାର ଭେଦ ଲେଖ ।
🔊 Answer: ଶବ୍ଦ ପ୍ରଦୂଷଣ ମୁଖ୍ୟତଃ 3 ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ:
-
ଶିଳ୍ପଗତ: ସ୍ୱଳ୍ପ ସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ ବଡ଼ କଳକାରଖାନା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ।
-
ଯାନବାହନଗତ: ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଟ୍ରକ୍, ବସ୍, ଟ୍ରାକ୍ଟର, କାର୍ ଏବଂ ଉଡାଜାହାଜ ଆଦିରୁ ଏହି ପ୍ରଦୂଷଣ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।
-
ଗୋଷ୍ଠୀଗତ: ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସବ, ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଯାତ୍ରା, ମେଳା, ସଭାସମିତି ଆଦିରେ ବ୍ୟବହୃତ ଡାକବାଜି ଯନ୍ତ୍ରରୁ ଏହା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
Question 10: ଶବ୍ଦ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ?
🔇 Answer: ଶବ୍ଦ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରିବ:
-
ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶବ୍ଦ ତରଙ୍ଗକୁ ଶୋଷଣ କରିପାରୁଥିବାରୁ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ରାସ୍ତାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତଥା ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ଚାରିପଟେ ବ୍ୟାପକ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରାଯିବା ଉଚିତ୍।
-
ଶିଳ୍ପ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ବିମାନବନ୍ଦର ଜନବସତିଠାରୁ ଦୂରରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ।
-
ବସତି, ଚିକିତ୍ସାଳୟ ଓ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ନିକଟରେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ନ କରିବା ପାଇଁ କଡା ଆଇନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବା ଦରକାର ଏବଂ ରାତି 10 ଟା ପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରାଯିବା ଉଚିତ୍।
-
ଖବରକାଗଜ, ବେତାର ଓ ଦୂରଦର୍ଶନ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପକ ଜନସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ।