୧. ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

(କ) ଆଶ୍ରୟ ବଳୟ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? 🛡️

ଉତ୍ତର: ମରୁଭୂମି କିମ୍ବା ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ପବନର ଗତିପଥକୁ ଅବରୋଧ କରିବା ତଥା ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ (ବାଲୁକା ଉଡ୍ଡୟନ) ରୋକିବା ପାଇଁ ଧାଡ଼ି ଧାଡ଼ି କରି ଗଛ ଲଗାଯାଇ ଯେଉଁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବଳୟ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ ବଳୟ (Shelterbelts) କୁହାଯାଏ ।

(ଖ) ଋତୁକାଳୀନ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ? 🐑

ଉତ୍ତର: ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ପଶୁପାଳକମାନେ (ଯଥା- ଗୁଜ୍ଜର, ବକରୱାଲ୍) ପାଣିପାଗ ଅନୁସାରେ ନିଜ ପଶୁପଲ ଧରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ପାହାଡ଼ର ଉପର ଭାଗକୁ ଘାସ ଚରାଇବା ପାଇଁ ଏବଂ ଶୀତ ଋତୁରେ ବରଫପାତ ଯୋଗୁଁ ତଳ ଭାଗକୁ ଫେରିଆସିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଋତୁକାଳୀନ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ (Transhumance) କୁହାଯାଏ ।

(ଗ) ପ୍ରାକୃତିକ ଅରଣ୍ୟ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? 🌲

ଉତ୍ତର: ମନୁଷ୍ୟର କୌଣସି ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବା ସାହାଯ୍ୟ ବିନା ପ୍ରକୃତି କୋଳରେ ଜଳବାୟୁ ଓ ମୃତ୍ତିକା ଅନୁସାରେ ଆପେ ଆପେ ବଢ଼ିଥିବା ଗଛଲତା ବା ଉଦ୍ଭିଦ ସମୂହକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଅରଣ୍ୟ (Natural Vegetation) କୁହାଯାଏ ।

(ଘ) ବୋରିୟଲ ଉଦ୍ଭିଦ କହିଲେ ତୁମେ କ’ଣ ବୁଝ ? ❄️

ଉତ୍ତର: ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ୫୦° ରୁ ୭୦° ଅକ୍ଷାଂଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀତଳ ଜଳବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସରଳବର୍ଗୀୟ ଅରଣ୍ୟକୁ (Coniferous forest) ବୋରିୟଲ ଉଦ୍ଭିଦ କୁହାଯାଏ । ପାଇନ୍, ଫର୍ ଆଦି ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।

(ଡ) ୟିଉ (Yew) କେଉଁଠାରେ ଦେଖାଯାଏ ? 💊

ଉତ୍ତର: ୟିଉ (Yew) ହେଉଛି ଏକ ବିରଳ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ, ବିଶେଷକରି ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ଗଛରୁ ବାହାରୁଥିବା ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ (ଟାକ୍ସଲ) କର୍କଟ (Cancer) ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

୨. ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ । ⚖️

(କ) ଜୈବମଣ୍ଡଳ ଓ ପରିସଂସ୍ଥା

• ଜୈବମଣ୍ଡଳ (Biosphere): ପୃଥିବୀର ଅଶ୍ମମଣ୍ଡଳ, ବାରିମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଯେଉଁ ସୀମିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତ ବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ବଞ୍ଚି ରହିବା ପାଇଁ ପରିବେଶ ପାଆନ୍ତି, ତାହାକୁ ଜୈବମଣ୍ଡଳ କୁହାଯାଏ । 🌍

• ପରିସଂସ୍ଥା (Ecosystem): କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିବେଶରେ ବାସ କରୁଥିବା ଜୀବଜଗତ (ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ) ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ନିର୍ଜୀବ ଭୌତିକ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାରସ୍ପରିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ସମ୍ପର୍କକୁ ପରିସଂସ୍ଥା କୁହାଯାଏ । 🔄

(ଖ) ସଂରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ

• ସଂରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ (Reserved Forest): ଏହି ଅରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସରକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥାଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରବେଶ, ଗଛ କାଟିବା ବା ପଶୁଚାରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷିଦ୍ଧ । 🚫

• ସୁରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ (Protected Forest): ଏହା ମଧ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବିଶେଷ ଅନୁମତି ନେଇ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିବାସୀମାନେ ନିଜର ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଶୁଖିଲା କାଠ ସଂଗ୍ରହ ଓ ପଶୁଚାରଣ କରିପାରିବେ । 🪵

(ଗ) ଚିରହରିତ୍ ଅରଣ୍ୟ ଓ ପର୍ଣ୍ଣମୋଚୀ ଅରଣ୍ୟ

• ଚିରହରିତ୍ ଅରଣ୍ୟ (Evergreen Forest): ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଜଙ୍ଗଲର ଗଛଗୁଡ଼ିକର ପତ୍ର ଝଡ଼ିବାର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ନଥାଏ, ତେଣୁ ଏହା ବର୍ଷସାରା ସବୁଜ ଦିଶେ । 🌧️

• ପର୍ଣ୍ଣମୋଚୀ ଅରଣ୍ୟ (Deciduous Forest): ମଧ୍ୟମ ବୃଷ୍ଟିପାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଏହି ଜଙ୍ଗଲର ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଶୁଷ୍କ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଦେହରେ ଜଳ ସଞ୍ଚୟ ପାଇଁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ପତ୍ର ଝଡ଼ାଇ ଦିଅନ୍ତି । 🍂

(ଘ) ସୁନ୍ଦର ବନ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ସୁନ୍ଦର ବନ

• ସୁନ୍ଦର ବନ (Sundarban): ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଗଙ୍ଗା-ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀର ବଦ୍ୱୀପ (Delta) ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ୍ ହେନ୍ତାଳ ବନ (Mangrove) କୁ ସୁନ୍ଦର ବନ କୁହାଯାଏ । ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦରୀ ଗଛ ଅଧିକ ଥାଏ । 🐅

• କ୍ଷୁଦ୍ର ସୁନ୍ଦର ବନ: ଓଡ଼ିଶାର ଭିତରକନିକା ଓ ମହାନଦୀ ମୁହାଣରେ ଥିବା ଲୁଣା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଏହାର ଜୈବ ବିବିଧତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ 'କ୍ଷୁଦ୍ର ସୁନ୍ଦର ବନ' (Little Sundarban) ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଥାଏ । 🐊

୩. ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ କର । 📝

(କ) ମୁକ୍ତ ଅରଣ୍ୟ 🌳

ଉତ୍ତର: ଯେଉଁ ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବୃକ୍ଷର ସାନ୍ଦ୍ରତା ବା ଆଚ୍ଛାଦନ (Tree canopy cover) ୧୦% ରୁ ୪୦% ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ, ତାହାକୁ ମୁକ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ବା ଖୋଲା ଜଙ୍ଗଲ (Open Forest) କୁହାଯାଏ ।

(ଖ) ଚିର୍ 🌲

ଉତ୍ତର: ଚିର୍ (Chir / Pine) ହେଉଛି ଉଚ୍ଚ ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ପ୍ରକାରର ଉପଯୋଗୀ ସରଳବର୍ଗୀୟ ଗଛ, ଯାହାର କାଠ ମୁଖ୍ୟତଃ ରେଳଧାରଣା ସ୍ଲିପର୍ ଓ ଦିଆସିଲି କାଠି ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

(ଗ) ଶୋଲାସ୍ ⛰️

ଉତ୍ତର: ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ନୀଳଗିରି, ଆନ୍ନାମଲାଇ ଏବଂ ପାଲାନି ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଉଚ୍ଚ ଭାଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମଶୀତୋଷ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ 'ଶୋଲାସ୍' (Sholas) ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।